4. 一切知智品
4. Sabbaññutañāṇavaggo
弥兰陀问 · 100 段
1. 神通业之果报问
1. Iddhikammavipākapañho
1“尊者那先,世尊曾说:‘诸比丘,我声闻弟子比丘中,具神通者之最上首,即是大目犍连。’然而,据说他遭棍棒击打,头颅碎裂,骨、肉、筋、脉悉皆粉碎断裂而入般涅槃。尊者那先,若大目犍连长老已证得神通之极致,则‘他遭棍棒击打而入般涅槃’此言便不成立。若他遭棍棒击打而入般涅槃,则‘证得神通之极致’此言亦不成立。难道他无法以神通排除加诸己身的伤害,无法成为包含天界在内的一切世间之皈依处吗?这一两难诘问如今已到您面前,应由您来裁断。”
‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā ‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ iddhimantānaṃ yadidaṃ mahāmoggallāno’ti. Puna ca kira so laguḷehi paripothito bhinnasīso sañcuṇṇitaṭṭhimaṃsadhamanichinnaparigatto parinibbuto . Yadi, bhante nāgasena, thero mahāmoggallāno iddhiyā koṭiṃ gato, tena hi laguḷehi pothito parinibbutoti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi laguḷehi paripothito parinibbuto, tena hi iddhiyā koṭiṃ gatoti tampi vacanaṃ micchā. Kiṃ na samattho iddhiyā attano upaghātaṃ apanayituṃ, sadevakassapi lokassa paṭisaraṇaṃ bhavituṃ arahoti? Ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo’’ti.
“大王,世尊曾如是说:‘诸位比丘,在我这些具足神通的声闻弟子比丘之中,大目犍连是为最上首。’然而,具寿大目犍连虽遭棍棒打击而入般涅槃,那正是为业力所制伏的显现。”
‘‘Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā ‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ iddhimantānaṃ yadidaṃ mahāmoggallāno’ti. Āyasmā ca mahāmoggallāno laguḷahato parinibbuto, tañca pana kammādhiggahitenā’’ti.
“尊者那先,难道不是吗?具神通者的神通境界与业之果报,此二者皆为不可思议。是否也该以不可思议对治不可思议,从而将其除去呢?尊者,譬如有人欲求果实,便用木苹果去打木苹果,用芒果去打芒果。尊者那先,同样地,是否也应以不可思议击破不可思议,从而将其除去呢?”“大王,即便在这些不可思议之中,也有一者更为殊胜、更为有力。大王,譬如世间有一些势均力敌的国王,在这些同等的国王当中,会有一位能摄伏其余一切,行其号令。同样的,大王,在这些不可思议之中,业之果报确实更为殊胜、更为有力,业之果报确实能摄伏一切而行其号令,对于已被业力所制伏者,其余的作用便无从现起。”
‘‘Nanu, bhante nāgasena, iddhimato iddhivisayopi kammavipākopi dve acintiyā, acintiyena acintiyaṃ apanayitabbaṃ. Yathā nāma, bhante, keci phalakāmā kapitthena kapitthaṃ pothenti, ambena ambaṃ pothenti, evameva kho, bhante nāgasena, acintiyena acintiyaṃ pothayitvā apanetabba’’nti? ‘‘Acintiyānampi, mahārāja, ekaṃ adhimattaṃ balavataraṃ, yathā, mahārāja, mahiyā rājāno honti samajaccā, samajaccānampi tesaṃ eko sabbe abhibhavitvā āṇaṃ pavatteti. Evameva kho, mahārāja, tesaṃ acintiyānaṃ kammavipākaṃ yeva adhimattaṃ balavataraṃ, kammavipākaṃ yeva sabbe abhibhaviya āṇaṃ pavatteti, kammādhiggahitassa avasesā kiriyā okāsaṃ na labhanti.
“大王,又如此处,若有人在某件事上犯了过错,纵然其父母、手足、朋友与同伴,俱不能庇护他,唯有国王能在那里胜过一切而行其教令。这是什么缘故呢?因其有过失。同样的,大王,在这些不可思议之中,业之果报确实更为殊胜、更为有力,业之果报确实能摄伏一切而行其号令,对于已被业力所制伏者,其余的作用便无从现起。”
‘‘Idha pana, mahārāja, koci puriso kismiñcideva pakaraṇe aparajjhati, na tassa mātā vā pitā vā bhaginī vā bhātaro vā sakhī vā sahāyakā vā tāyanti, atha kho rājā yeva tattha abhibhaviya āṇaṃ pavatteti. Kiṃ tattha kāraṇaṃ? Aparādhikatā. Evameva kho, mahārāja, tesaṃ acintiyānaṃ kammavipākaṃ yeva adhimattaṃ balavataraṃ, kammavipākaṃ yeva sabbe abhibhaviya āṇaṃ pavatteti, kammādhiggahitassa avasesā kiriyā okāsaṃ na labhanti.
“大王,又譬如地上燃起森林大火,纵使倾倒千瓶之水,也无法将之熄灭,火界反而在那里摧伏一切,彰显其威力。原因何在?因为火界之力强盛。大王,同样地,在那些不可思议之事中,业果报正是如此更为增上、更具强力,业果报摧伏一切,彰显其威力;对于被业所摧伏者而言,其余的作用便无机可乘。因此,大王,具寿目犍连被业所摧伏,遭棍棒击打时,未能运用神通。”“善哉,那先尊者!确实如此,我如是信受。”
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, mahiyā davaḍāhe samuṭṭhite ghaṭasahassampi udakaṃ na sakkoti nibbāpetuṃ, atha kho aggi yeva tattha abhibhaviya āṇaṃ pavatteti. Kiṃ tattha kāraṇaṃ? Balavatā tejassa. Evameva kho, mahārāja, tesaṃ acintiyānaṃ kammavipākaṃ yeva adhimattaṃ balavataraṃ, kammavipākaṃ yeva sabbe abhibhaviya āṇaṃ pavatteti, kammādhiggahitassa avasesā kiriyā okāsaṃ na labhanti, tasmā, mahārāja, āyasmato mahāmoggallānassa kammādhiggahitassa laguḷehi pothiyamānassa iddhiyā samannāhāro nāhosī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
2. 法与律覆与不覆问
2. Dhammavinayapaṭicchannāpaṭicchannapañho
2“尊者那先,世尊曾这样说:‘诸比丘,如来所宣说的法与律是开显、光耀的,并非隐覆。’然而,巴帝摩卡诵及整个律藏却是关闭、隐覆的。尊者那先,若在胜者的教法中有合适、合宜的时机,将律制开显出来会更善妙。为什么呢?因为其中纯然是学、调伏、制御、戒德行的规定,具足义味、法味与解脱味。尊者那先,若世尊说‘诸比丘,如来所宣说的法与律是开显、光耀的,并非隐覆’,那么‘巴帝摩卡诵及整个律藏是关闭、隐覆的’一语便是错的。若巴帝摩卡诵及整个律藏是关闭、隐覆的,那么‘诸比丘,如来所宣说的法与律是开显、光耀的,并非隐覆’一语也是错的。这一两难问题现已摆在您面前,应由您来解决。”
‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā ‘tathāgatappavedito, bhikkhave, dhammavinayo vivaṭo virocati no paṭicchanno’ti. Puna ca pātimokkhuddeso kevalañca vinayapiṭakaṃ pihitaṃ paṭicchannaṃ. Yadi, bhante nāgasena, jinasāsane yuttaṃ vā pattaṃ vā samayaṃ labhetha, vinayapaṇṇatti vivaṭā sobheyya. Kena kāraṇena? Kevalaṃ tattha sikkhā saṃyamo niyamo sīlaguṇaācārapaṇṇatti attharaso dhammaraso vimuttiraso. Yadi, bhante nāgasena, bhagavatā bhaṇitaṃ ‘tathāgatappavedito, bhikkhave, dhammavinayo vivaṭo virocati no paṭicchanno’ti, tena hi ‘pātimokkhuddeso kevalañca vinayapiṭakaṃ pihitaṃ paṭicchanna’nti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi pātimokkhuddeso kevalañca vinayapiṭakaṃ pihitaṃ paṭicchannaṃ, tena hi ‘tathāgatappavedito, bhikkhave, dhammavinayo vivaṭo virocati no paṭicchanno’ti tampi vacanaṃ micchā. Ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo’’ti.
“大王,世尊确实说过:‘诸比丘,如来所宣说的法与律是开显、光耀的,并非隐覆。’然而,巴帝摩卡诵及整个律藏确实是关闭、隐覆的;但那并非对一切人关闭,而是设立了界限后才关闭的。”
‘‘Bhāsitampetaṃ , mahārāja, bhagavatā ‘tathāgatappavedito, bhikkhave, dhammavinayo vivaṭo virocati no paṭicchanno’ti. Puna ca pātimokkhuddeso kevalañca vinayapiṭakaṃ pihitaṃ paṭicchannaṃ, tañca pana na sabbesaṃ, sīmaṃ katvā pihitaṃ.
“大王,世尊以三种方式设立界限而关闭巴帝摩卡诵:依循过去诸如来的传统,巴帝摩卡诵设立界限而关闭;出于对法的尊重而关闭;出于对比丘地位的尊重而关闭。”
‘‘Tividhena, mahārāja, bhagavatā pātimokkhuddeso sīmaṃ katvā pihito, pubbakānaṃ tathāgatānaṃ vaṃsavasena pātimokkhuddeso sīmaṃ katvā pihito, dhammassa garukattā pihito, bhikkhubhūmiyā garukattā pihito.
“如何依过去诸如来的传统,巴帝摩卡诵在结界之后便对外关闭?大王,这是一切过去诸如来的传统:即在比丘众中诵巴帝摩卡,而对其他众关闭。大王,犹如刹帝利的刹帝利法只在刹帝利中流传,这是刹帝利在世间的一种传承,对其他众关闭;同样的,大王,这正是一切过去诸如来的传统,即在比丘众中诵巴帝摩卡,而对其他众关闭。
‘‘Kathaṃ pubbakānaṃ tathāgatānaṃ vaṃsavasena pātimokkhuddeso sīmaṃ katvā pihito, eso vaṃso, mahārāja, sabbesaṃ pubbakānaṃ tathāgatānaṃ yadidaṃ bhikkhumajjhe pātimokkhuddeso avasesānaṃ pihito. Yathā, mahārāja, khattiyānaṃ khattiyamāyā khattiyesu yeva carati, evametaṃ khattiyānaṃ lokassa paveṇī avasesānaṃ pihitā. Evameva kho, mahārāja, eso vaṃso sabbesaṃ pubbakānaṃ tathāgatānaṃ yadidaṃ bhikkhumajjhe pātimokkhuddeso avasesānaṃ pihito.
“又譬如,大王,世间有各种团体,如:力士、阿多那、山岳者、法山者、梵山者、舞者、跳舞者、跳跃者、毗舍遮、摩尼跋陀、富那跋陀、日月、吉祥天、黑天、湿婆、筏苏提婆、击鼓者、持剑索者、跋地子等,他们各自的秘密只在各自的团体中流传,而对其他众关闭。同样的,大王,这就是一切过去诸如来的传统:即在比丘众中诵巴帝摩卡,而对其他众关闭。如是,依过去诸如来的传统,巴帝摩卡诵结界之后便对外关闭。
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, mahiyā gaṇā vattanti, seyyathidaṃ, mallā atoṇā pabbatā dhammagiriyā brahmagiriyā naṭakā naccakā laṅghakā pisācā maṇibhaddā puṇṇabaddhā candimasūriyā siridevatā kālidevatā, sivā vasudevā ghanikā asipāsā bhaddiputtāti, tesaṃ tesaṃ rahassaṃ tesu tesu gaṇesu yeva carati, avasesānaṃ pihitaṃ. Evameva kho, mahārāja, eso vaṃso sabbesaṃ pubbakānaṃ tathāgatānaṃ yadidaṃ bhikkhumajjhe pātimokkhuddeso avasesānaṃ pihito. Evaṃ pubbakānaṃ tathāgatānaṃ vaṃsavasena pātimokkhuddeso sīmaṃ katvā pihito.
“如何因对法的尊重,巴帝摩卡诵在结界之后便对外关闭?大王,法是尊贵、重要的。于法中正行者能证入另一境界:那是依正行的相续而证得的,不依正行相续则不能证得。‘莫让此精髓法、殊胜法落入不正行者手中,而被轻视、被蔑视、被轻慢、被戏弄、被举罪;莫让此精髓法、殊胜法落入恶人手中,而被轻视、被蔑视、被轻慢、被戏弄、被举罪。’如是,因对法的尊重,巴帝摩卡诵结界之后便对外关闭。
‘‘Kathaṃ dhammassa garukattā pātimokkhuddeso sīmaṃ katvā pihito? Dhammo, mahārāja, garuko bhāriyo, tattha sammattakārī aññaṃ ārādheti, taṃ tattha paramparāsammattakāritāya pāpuṇāti, na taṃ tattha paramparāsammattakāritāya pāpuṇāti, mā cāyaṃ sāradhammo varadhammo asammattakārīnaṃ hatthagato oññāto avaññāto hīḷito khīḷito garahito bhavatu, mā cāyaṃ sāradhammo varadhammo dujjanagato oññāto avaññāto hīḷito khīḷito garahito bhavatūti. Evaṃ dhammassa garukattā pātimokkhuddeso sīmaṃ katvā pihito.
“大王,譬如那号称精髓、殊胜、最上、上等种类、内里赤红的旃檀,一旦流落于杂居的城镇,便会被人轻视、蔑视、轻慢、戏弄、责难。同样地,大王,切莫让此精髓法、殊胜法落入传承不正行者手中,而被轻视、蔑视、轻慢、戏弄、责难;切莫让此精髓法、殊胜法落入恶人手中,而被轻视、蔑视、轻慢、戏弄、责难。如此,出于对法的尊重,巴帝摩卡诵划定界限而封闭。
‘‘Yathā, mahārāja, sāravarapavaraabhijātajātimantarattalohitacandanaṃ nāma savarapuramanugataṃ oññātaṃ avaññātaṃ hīḷitaṃ khīḷitaṃ garahitaṃ bhavati, evameva kho, mahārāja, mā cāyaṃ sāradhammo varadhammo paramparāasammattakārīnaṃ hatthagato oññāto avaññāto hīḷito khīḷito garahito bhavatu, mā cāyaṃ sāradhammo varadhammo dujjanagato oññāto avaññāto hīḷito khīḷito garahito bhavatūti. Evaṃ dhammassa garukattā pātimokkhuddeso sīmaṃ katvā pihito .
“为何出于对比丘地位的尊重,而将巴帝摩卡诵划定界限而封闭?大王,比丘身份在世间无与伦比、无量、无价,无人能为它估价、衡量、测度。‘勿使安住于如此比丘身份者与世间等同’,因此巴帝摩卡诵只在比丘之间流传。大王,譬如世间那些殊胜、最胜的物品——衣、卧具,或象、马、车乘、金银、珠宝、女宝等,或诸技艺精湛者,全都归属于国王。同样地,大王,凡是世间善逝教法中的传承、行道、调伏、戒、律仪与功德,全都归属于比丘僧团。如此,出于对比丘地位的尊重,巴帝摩卡诵划定界限而封闭。”“善哉,那先尊者,此事确实如此,我如是信受。”
‘‘Kathaṃ bhikkhubhūmiyā garukattā pātimokkhuddeso sīmaṃ katvā pihito, bhikkhubhāvo kho, mahārāja, loke atuliyo appamāṇo anagghiyo, na sakkā kenaci agghāpetuṃ tuletuṃ parimetuṃ, māyaṃ evarūpe bhikkhubhāve ṭhito lokena samasamo bhavatūti bhikkhūnaṃ yeva antare pātimokkhuddeso carati. Yathā, mahārāja, loke varapavarabhaṇḍaṃ vatthaṃ vā attharaṇaṃ vā gajaturaṅgarathasuvaṇṇarajatamaṇimuttāitthiratanādīni vā vijitakammasūrā vā sabbe te rājānamupagacchanti, evameva kho, mahārāja, yāvatā loke sugatāgamapariyattiācārasaṃyamasīlasaṃvaraguṇā, sabbe te bhikkhusaṅghamupagatā bhavanti. Evaṃ bhikkhubhūmiyā garukattā pātimokkhuddeso sīmaṃ katvā pihito’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampiṭicchāmī’’ti.
3. 妄语轻重问
3. Musāvādagarulahubhāvapañho
3“尊者那先,世尊曾这样说:‘明知而妄语者,犯波罗夷。’然而又曾这样说:‘明知而妄语者,犯轻罪,应在一人面前发露。’尊者那先,这其中有何差别,是何缘由,使得同是妄语,一种可致灭摈,另一种却能疗治?尊者那先,若世尊确实说‘明知而妄语者,犯波罗夷’,那么‘明知而妄语者,犯轻罪,应在一人面前发露’一语便成虚设。若如来确实说‘明知而妄语者,犯轻罪,应在一人面前发露’,那么‘明知而妄语者,犯波罗夷’一语亦成虚设。这道两难问题,已摆在你面前,请你予以解答。”
‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā ‘sampajānamusāvāde pārājiko hotī’ti. Puna ca bhaṇitaṃ ‘sampajānamusāvāde lahukaṃ āpattiṃ āpajjati ekassa santike desanāvatthuka’nti. Bhante nāgasena, ko panettha viseso, kiṃ kāraṇaṃ, yañcekena musāvādena ucchijjati, yañcekena musāvādena satekiccho hoti? Yadi, bhante nāgasena, bhagavatā bhaṇitaṃ ‘sampajānamusāvāde pārājiko hotī’ti, tena hi ‘sampajānamusāvāde lahukaṃ āpattiṃ āpajjati ekassa santike desanāvatthuka’nti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi tathāgatena bhaṇitaṃ ‘sampajānamusāvāde lahukaṃ āpattiṃ āpajjati ekassa santike desanāvatthuka’nti, tena hi ‘sampajānamusāvāde pārājiko hotī’ti tampi vacanaṃ micchā. Ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo’’ti.
“大王,世尊确实说过:‘明知而妄语者,犯波罗夷。’也说过:‘明知而妄语者,犯轻罪,应在一人面前发露。’而这正是根据事缘的不同,才有轻重的分别。大王,你意下如何?假如此处有人用手掌击打他人,你会施予他何种刑罚?”“尊者,若对方说‘我无法容忍’,对这无法容忍的情形,我们会罚他一枚咖哈巴那钱币。”“那么大王,若那人是用手掌击打你呢?又该受何种刑罚?”“尊者,我们会斩断他的手,斩断他的足,乃至齐颈斩断他的头,抄没他的全部家产,将他两方亲族乃至七代悉数灭绝。”“大王,这其中有何差别,是何缘由,同以手掌击打,击打他人只罚微少的咖哈巴那,而击打你却要断手、断足、乃至断头,家产尽没,两方亲族乃至七代悉遭灭绝?”“尊者,这是因为所对之人的差别。”“大王,正是如此。明知而妄语,依其所对之事缘而有轻重之别。”“善哉,尊者那先,此事我如是信受。”
‘‘Bhāsitampetaṃ , mahārāja, bhagavatā ‘sampajānamusāvāde pārājiko hotī’ti. Bhaṇitañca ‘sampajānamusāvāde lahukaṃ āpattiṃ āpajjati ekassa santike desanāvatthuka’nti, tañca pana vatthuvasena garukalahukaṃ hoti. Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, idha koci puriso parassa pāṇinā pahāraṃ dadeyya, tassa tumhe kiṃ daṇḍaṃ dhārethā’’ti? ‘‘Yadi so, bhante, āha ‘nakkhamāmī’ti, tassa mayaṃ akkhamamāne kahāpaṇaṃ harāpemā’’ti ‘‘idha pana, mahārāja, so yeva puriso tava pāṇinā pahāraṃ dadeyya, tassa pana ko daṇḍo’’ti? ‘‘Hatthampissa, bhante, chedāpeyyāma, pādampi chedāpeyyāma, yāva sīsaṃ kaḷīracchejjaṃ chedāpeyyāma, sabbampi taṃ gehaṃ vilumpāpeyyāma, ubhatopakkhe yāva sattamaṃ kulaṃ samugghātāpeyyāmā’’ti. ‘‘Ko panettha, mahārāja, viseso, kiṃ kāraṇaṃ, yaṃ ekassa pāṇippahāre sukhumo kahāpaṇo daṇḍo, yaṃ tava pāṇippahāre hatthacchejjaṃ pādacchejjaṃ yāva kaḷīracchejjaṃ sabbagehādānaṃ ubhatopakkhe yāva sattamakulā samugghāto’’ti? ‘‘Manussantarena, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, sampajānamusāvādo vatthuvasena garukalahuko hotī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
4. 菩萨法性问
4. Bodhisattadhammatāpañho
4“尊者那先,世尊曾在《法性法门》中这样说:‘菩萨的父母早已决定,菩提早已决定,上首弟子早已决定,儿子早已决定,侍者早已决定。’而你们又说:‘住于兜率天的菩萨作八种大观察:观察时,观察洲,观察地方,观察家族,观察母亲,观察寿命,观察月,观察出离。’尊者那先,若说智慧未熟则不会觉悟,智慧已熟则不能延迟一刹那,已熟的心无可超越——那么菩萨为何还要观察时机,心想‘我何时出生’?又为何还要观察家族,心想‘我生于何家族’?尊者那先,如果菩萨的父母早已决定,那么‘观察家族’这句话就是错的;如果要观察家族,那么‘菩萨的父母早已决定’这句话也是错的。这个两端的问题如今摆在您面前,请您解答。”
‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā dhammatādhammapariyāye ‘pubbeva bodhisattānaṃ mātāpitaro niyatā honti, bodhi niyatā hoti, aggasāvakā niyatā honti, putto niyato hoti, upaṭṭhāko niyato hotī’ti. Puna ca tumhe bhaṇatha ‘tusite kāye ṭhito bodhisatto aṭṭha mahāvilokanāni viloketi, kālaṃ viloketi, dīpaṃ viloketi, desaṃ viloketi, kulaṃ viloketi, janettiṃ viloketi, āyuṃ viloketi, māsaṃ viloketi, nekkhammaṃ viloketī’ti. Bhante nāgasena, aparipakke ñāṇe bujjhanaṃ natthi, paripakke ñāṇe na sakkā nimesantarampi āgametuṃ, anatikkamanīyaṃ paripakkamānasaṃ. Kasmā bodhisatto kālaṃ vilokehi ‘kamhi kāle uppajjāmī’ti. Aparipakke ñāṇe bujjhanaṃ natthi, paripakke ñāṇe na sakkā nimesantarampi āgametuṃ, kasmā bodhisatto kulaṃ viloketi ‘kumhi kule uppajjāmī’ti. Yadi, bhante nāgasena, pubbeva bodhisattassa mātāpitaro niyatā, tena hi ‘kulaṃ viloketī’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi kulaṃ viloketi, tena hi ‘pubbeva bodhisattassa mātāpitaro niyatā’ti tampi vacanaṃ micchā. Ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo’’ti.
“大王,菩萨的父母是先已注定的,而菩萨则观察家族。他如何观察家族?‘我的父母是刹帝利,还是婆罗门?’他这样观察家族。”
‘‘Niyatā, mahārāja, pubbeva bodhisattassa mātāpitaro, kulañca bodhisatto viloketi. Kinti pana kulaṃ viloketi ‘ye me mātāpitaro, te khattiyā udāhu brāhmaṇā’ti. Evaṃ kulaṃ viloketi.
“大王,有八种人应当预先观察尚未现前之事。哪八种呢?大王,商人应当事先观察将出售的商品;龙象应当以鼻预先探察前方的道路;车夫应当事先观察前方的渡口;舵手应当预先看清彼岸,然后驾船;医生应当先考量病人的寿命,然后亲近;渡桥者应当先探知桥梁是否坚固,然后过桥;比丘应当先省察适宜的时刻,然后进食;菩萨决意投生时,则应事先观察家族:‘是刹帝利族,还是婆罗门族?’大王,这八种人应当预先观察尚未现前之事。” “善哉,尊者那先!确实是如此,我领受。”
‘‘Aṭṭhannaṃ, mahārāja, pubbeva anāgataṃ oloketabbaṃ hoti. Katamesaṃ aṭṭhannaṃ? Vāṇijassa, mahārāja, pubbeva vikkayabhaṇḍaṃ oloketabbaṃ hoti, hatthināgassa pubbeva soṇḍāya anāgato maggo oloketabbo hoti, sākaṭikassa pubbeva anāgataṃ titthaṃ oloketabbaṃ hoti, niyāmakassa pubbeva anāgataṃ tīraṃ oloketvā nāvā pesetabbā hoti, bhisakkassa pubbeva āyuṃ oloketvā āturo upasaṅkamitabbo hoti, uttarasetussa pubbeva thirāthirabhāvaṃ jānitvā abhiruhitabbaṃ hoti, bhikkhussa pubbeva anāgataṃ kālaṃ paccavekkhitvā bhojanaṃ bhuñjitabbaṃ hoti, bodhisattānaṃ pubbeva kulaṃ oloketabbaṃ hoti ‘khattiyakulaṃ vā brāhmaṇakulaṃ vā’ti. Imesaṃ kho, mahārāja, aṭṭhannaṃ pubbeva anāgataṃ oloketabbaṃ hotī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
5. 自杀之问
5. Attanipātanapañho
5“尊者那先,世尊曾这样说:‘诸比丘,不应自杀;若有人自杀,当依律法处置。’可是你们又说:‘世尊于任何处为弟子们说法时,以种种方便宣说断除生、老、病、死的法义,凡有超越生、老、病、死者,便以最上等的赞叹而赞叹。’尊者那先,若世尊确实说过‘诸比丘,不应自杀;若有人自杀,当依律法处置’,那么‘为断除生、老、病、死而说法’这句话便不成立。若为断除生、老、病、死而说法,那么‘诸比丘,不应自杀……’这句话也不成立。这两难的问题,现在来到你的面前,须由你来解开。”
‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā ‘na, bhikkhave, attānaṃ pātetabbaṃ, yo pāteyya, yathādhammo kāretabbo’ti. Puna ca tumhe bhaṇatha ‘yattha katthaci bhagavā sāvakānaṃ dhammaṃ desayamāno anekapariyāyena jātiyā jarāya byādhino maraṇassa samucchedāya dhammaṃ deseti, yo hi koci jātijarābyādhimaraṇaṃ samatikkamati, taṃ paramāya pasaṃsāya pasaṃsatī’ti. Yadi, bhante nāgasena, bhagavatā bhaṇitaṃ ‘na, bhikkhave, attānaṃ pātetabbaṃ, yo pāteyya, yathādhammo kāretabbo’ti, tena hi ‘jātiyā jarāya byādhino maraṇassa samucchedāya dhammaṃ desetī’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi jātiyā jarāya byādhino maraṇassa samucchedāya dhammaṃ deseti, tena hi ‘na, bhikkhave, attānaṃ pātetabbaṃ, yo pāteyya, yathādhammo kāretabbo’’ti tampi vacanaṃ micchā. Ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo’’ti.
“大王,世尊确实说过:‘诸比丘,不应自杀;若有人自杀,当依律法处置。’世尊在种种场合为弟子们说法时,也确以种种方便为断除生、老、病、死而说法。然而,这其中是有因缘的,正是以此因缘,世尊既有所遮止,也有所开许。”
‘‘Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā ‘na, bhikkhave, attānaṃ pātetabbaṃ, yo pāteyya, yathādhammo kāretabbo’ti. Yattha katthaci bhagavatā sāvakānaṃ dhammaṃ desayāmānena ca anekapariyāyena jātiyā jarāya byādhino maraṇassa samucchedāya dhammo desito, tattha pana kāraṇaṃ atthi, yena bhagavā kāraṇena paṭikkhipi samādapesi cā’’ti.
“尊者那先,是什么因缘,世尊既加以禁止,又加以劝导呢?”“大王,持戒者、具戒者,如解毒药能灭除众生烦恼之毒,如良药能平息众生烦恼之病,如水能洗去众生烦恼之尘垢,如摩尼宝珠能赐予众生一切成就,如舟船能渡众生越过四暴流,如商队首领能引导众生穿越生死旷野,如风能吹熄众生三种炽热之火,如大云能润泽众生心地,如导师能教导众生善学,如善向导能指示众生安稳之道。大王,持戒者具足如是多功德、众功德、无量功德,是功德之聚、功德之积,乃众生之增上。世尊出于悲悯众生,‘勿令他们毁灭’,因而制定学处:‘诸比丘,不应自杀。若自杀者,应如法处置。’大王,这便是世尊加以禁止的因缘。大王,尊者童子迦叶为弊宿王族开示后世之时,曾这样说:‘大王族,持戒、具足善法的沙门婆罗门若能长久住世,便能出生更多福德,为众人之利益而行,为众人之安乐,为世间之悲悯,为天人之义利、利益、安乐。’”
‘‘Kiṃ panettha, bhante nāgasena, kāraṇaṃ, yena bhagavā kāraṇena paṭikkhipi samādapesi cā’’ti? ‘‘Sīlavā, mahārāja, sīlasampanno agadasamo sattānaṃ kilesavisavināsane, osadhasamo sattānaṃ kilesabyādhivūpasame, udakasamo sattānaṃ kilesarajojallāpaharaṇe, maṇiratanasamo sattānaṃ sabbasampattidāne, nāvāsamo sattānaṃ caturoghapāragamane, satthavāhasamo sattānaṃ jātikantāratāraṇe, vātasamo sattānaṃ tividhaggisantāpanibbāpane, mahāmeghasamo sattānaṃ mānasaparipūraṇe, ācariyasamo sattānaṃ kusalasikkhāpane, sudesakasamo sattānaṃ khemapathamācikkhaṇe. Evarūpo, mahārāja, bahuguṇo anekaguṇo appamāṇaguṇo guṇarāsi guṇapuñjo sattānaṃ vaḍḍhikaro sīlavā ‘mā vinassī’ti sattānaṃ anukampāya bhagavā sikkhāpadaṃ paññapesi ‘na, bhikkhave, attānaṃ pātetabbaṃ, yo pāteyya, yathādhammo kāretabbo’ti. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena bhagavā paṭikkhipi. Bhāsitampetaṃ, mahārāja, therena kumārakassapena vicitrakathikena pāyāsirājaññassa paralokaṃ dīpayamānena ‘yathā yathā kho rājañña samaṇabrāhmaṇā sīlavanto kalyāṇadhammā ciraṃ dīghamaddhānaṃ tiṭṭhanti, tathā tathā bahuṃ puññaṃ pasavanti, bahujanahitāya ca paṭipajjanti bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’nti.
“大王,世尊是因何因缘而劝导的呢?大王,生是苦,老是苦,病是苦,死是苦,愁是苦,悲是苦,苦是苦,忧是苦,恼是苦,与不爱者相会是苦,与所爱者别离是苦,母亲去世是苦,父亲去世是苦,兄弟去世是苦,姊妹去世是苦,儿子去世是苦,妻子去世是苦,奴仆去世是苦,亲族去世是苦,亲族遭遇灾祸是苦,疾病之灾是苦,财富之灾是苦,戒行之灾是苦,见地之灾是苦,遭遇王难是苦,遭遇贼难是苦,对怨敌的怖畏是苦,对饥馑的怖畏是苦,遭受火灾是苦,遭受水灾是苦,对波浪的怖畏是苦,对漩涡的怖畏是苦,对鳄鱼的怖畏是苦,对鲨鱼的怖畏是苦,对自我谴责的怖畏是苦,对他人谴责的怖畏是苦,对刑罚的怖畏是苦,对恶趣的怖畏是苦,在大众中怯懦的怖畏是苦,对生计的怖畏是苦,对死亡的怖畏是苦,被藤条鞭打是苦,被鞭子鞭打是苦,被半棍棒鞭打是苦,被斩断手是苦,被斩断足是苦,被斩断手足是苦,被割耳是苦,被割鼻是苦,被割耳鼻是苦,受锅粥刑是苦,受贝壳剃发刑是苦,受罗睺口刑是苦,受火鬘刑是苦,受燃手刑是苦,受草衣刑是苦,受树皮衣刑是苦,受羚羊刑是苦,受肉钩刑是苦,受钱币刑是苦,受碱水浴刑是苦,受转轴刑是苦,受稻草床刑是苦,被热油浇灌是苦,被狗啖食是苦,被活活穿刺是苦,被刀斩首是苦。大王,轮回者所经历的,便是如此种种、品类繁多的苦。”
‘‘Kena pana kāraṇena bhagavā samādapesi? Jātipi, mahārāja, dukkhā, jarāpi dukkhā, byādhipi dukkho, maraṇampi dukkhaṃ, sokopi dukkho, paridevopi dukkho, dukkhampi dukkhaṃ, domanassampi dukkhaṃ, upāyāsopi dukkho, appiyehi sampayogopi dukkho, piyehi vippayogopi dukkho, mātumaraṇampi dukkhaṃ, pitumaraṇampi dukkhaṃ, bhātumaraṇampi dukkhaṃ, bhaginimaraṇampi dukkhaṃ, puttamaraṇampi dukkhaṃ, dāramaraṇampi dukkhaṃ, dāsamaraṇampi dukkhaṃ , ñātimaraṇampi dukkhaṃ, ñātibyasanampi dukkhaṃ, rogabyasanampi dukkhaṃ, bhogabyasanampi dukkhaṃ, sīlabyasanampi dukkhaṃ, diṭṭhibyasanampi dukkhaṃ, rājabhayampi dukkhaṃ, corabhayampi dukkhaṃ, veribhayampi dukkhaṃ, dubbhikkhabhayampi dukkhaṃ, aggibhayampi dukkhaṃ, udakabhayampi dukkhaṃ, ūmibhayampi dukkhaṃ, āvaṭṭabhayampi dukkhaṃ, kumbhīlabhayampi dukkhaṃ, susukābhayampi dukkhaṃ, attānuvādabhayampi dukkhaṃ, parānuvādabhayampi dukkhaṃ, daṇḍabhayampi dukkhaṃ, duggatibhayampi dukkhaṃ, parisāsārajjabhayampi dukkhaṃ, ājīvakabhayampi dukkhaṃ, maraṇabhayampi dukkhaṃ, vettehi tāḷanampi dukkhaṃ, kasāhi tāḷanampi dukkhaṃ, addhadaṇḍakehi tāḷanampi dukkhaṃ, hatthacchedanampi dukkhaṃ, pādacchedanampi dukkhaṃ, hatthapādacchedanampi dukkhaṃ, kaṇṇacchedanampi dukkhaṃ, nāsacchedanampi dukkhaṃ, kaṇṇanāsacchedanampi dukkhaṃ, bilaṅgathālikampi dukkhaṃ, saṅkhamuṇḍikampi dukkhaṃ, rāhumukhampi dukkhaṃ, jotimālikampi dukkhaṃ, hatthapajjotikampi dukkhaṃ, erakavattikampi dukkhaṃ, cīrakavāsikampi dukkhaṃ, eṇeyyakampi dukkhaṃ , baḷisamaṃsikampi dukkhaṃ, kahāpaṇikampi dukkhaṃ, khārāpatacchikampi dukkhaṃ, palighaparivattikampi dukkhaṃ, palālapīṭhakampi dukkhaṃ, tattena telena osiñcanampi dukkhaṃ, sunakhehi khādāpanampi dukkhaṃ, jīvasūlāropanampi dukkhaṃ, asinā sīsacchedanampi dukkhaṃ, evarūpāni, mahārāja, bahuvidhāni anekavidhāni dukkhāni saṃsāragato anubhavati.
“大王,犹如降在雪山上的雨水,流进恒河,便被石块、砂砾、粗沙、细沙、漩涡、卵石、波浪、弯曲处、碎片、障碍、遮蔽以及树根与树枝所阻挡;同样地,大王,轮回者便遭受如此种种、多种多样的苦。大王,流转是苦,不流转是乐。大王,世尊显示不流转之功德与流转之怖畏,为了现证不流转、超越生老病死而加以劝导。大王,这便是世尊加以劝导的因缘。”“善哉!尊者那先,问题已善解,因缘已善说,我如是信受。”
‘‘Yathā, mahārāja, himavantapabbate abhivuṭṭhaṃ udakaṃ gaṅgāya nadiyā pāsāṇa sakkhara khara marumba āvaṭṭa gaggalaka ūmikavaṅkacadika āvaraṇanīvaraṇamūlakasākhāsu pariyottharati, evameva kho, mahārāja, evarūpāni bahuvidhāni anekavidhāni dukkhāni saṃsāragato anubhavati. Pavattaṃ, mahārāja, dukkhaṃ, appavattaṃ sukhaṃ. Appavattassa guṇaṃ pavattassa ca bhayaṃ dīpayamāno, mahārāja, bhagavā appavattassa sacchikiriyāya jātijarābyādhimaraṇasamatikkamāya samādapesi, idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena bhagavā samādapesī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, sunibbeṭhito pañho, sukathitaṃ kāraṇaṃ, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
6. 慈心修习利益问
6. Mettābhāvanānisaṃsapañho
6“尊者那先,世尊曾这样说:‘诸比丘,慈心解脱若已修习、已多修习、已作为车乘、已作为基础、已安立、已累积、已善加精勤,则可预期十一种利益。哪十一种呢?安眠、安寤、不做噩梦,为人所爱,为非人所爱,诸天神守护,火、毒、刀剑不能伤害,心迅速得定,容貌清净,临终不迷乱,若未能证得更高者,则往生梵天界。’然而,你们却又说:‘沙摩童子住于慈心,在林中与鹿群一同游行,被猎人王以涂毒之箭射中,当场昏倒在地。’”
‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā ‘mettāya, bhikkhave, cetovimuttiyā āsevitāya bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya ekādasānisaṃsā pāṭikaṅkhā. Katame ekādasa? Sukhaṃ supati, sukhaṃ paṭibujjhati , na pāpakaṃ supinaṃ passati, manussānaṃ piyo hoti, amanussānaṃ piyo hoti, devatā rakkhanti, nāssa aggi vā visaṃ vā satthaṃ vā kamati , tuvaṭaṃ cittaṃ samādhiyati, mukhavaṇṇo vippasīdati, asammūḷho kālaṃ karoti, uttariṃ appaṭivijjhanto brahmalokūpago hotī’ti. Puna ca tumhe bhaṇatha ‘sāmo kumāro mettāvihārī migasaṅghena parivuto pavane vicaranto pīḷiyakkhena raññā viddho visapītena sallena tattheva mucchito patito’ti.
“尊者那先,若世尊如是说:‘诸比丘,慈心解脱……往生梵天界’,那么‘沙摩童子住于慈心,与鹿群围绕在林中游行,被猎人王以涂毒之箭射中,当场昏迷倒地’这句话便成了虚妄。若沙摩童子住于慈心,与鹿群围绕在林中游行,被猎人王以涂毒之箭射中,当场昏迷倒地,那么‘诸比丘,慈心解脱……刀剑不能加害’这句话也成了虚妄。这便是一个两难的问题,极其精微、极其难解、极其微妙、极其深奥,即使极为精明之人也会汗流浃背。如今此问已来到你的面前,请解开这大缠结,为未来的诸佛子开示眼目,得以解脱。”
‘‘Yadi , bhante nāgasena, bhagavatā bhaṇitaṃ ‘mettāya bhikkhave…pe… brahmalokūpago hotī’ti, tena hi ‘‘sāmo kumāro mettāvihārī migasaṅghena parivuto pavane vicaranto pīḷiyakkhena raññā viddho visapītena sallena tattheva mucchito patito’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi sāmo kumāro mettāvihārī migasaṅghena parivuto pavane vicaranto pīḷiyakkhena raññā viddho visapītena sallena tattheva mucchito patito, tena hi ‘mettāya, bhikkhave…pe… satthaṃ vā kamatī’ti tampi vacanaṃ micchā. Ayampi ubhato koṭiko pañho sunipuṇo parisaṇho sukhumo gambhīro, api sunipuṇānaṃ manujānaṃ gatte sedaṃ moceyya, so tavānuppatto, vijaṭehi taṃ mahājaṭājaṭitaṃ, anāgatānaṃ jinaputtānaṃ cakkhuṃ dehi nibbāhanāyā’’ti.
“大王,世尊确实这样说过:‘诸比丘,慈心解脱……刀剑不能加害。’沙摩童子住于慈心,与鹿群围绕在林中游行,被猎人王以涂毒之箭射中,当场昏迷倒地。然而,大王,这其中有它的因缘。其中的因缘是什么呢?大王,这些功德并不属于那个人,而是慈心修习的功德。大王,沙摩童子在举起水瓶的那一刹那,于慈心修习有所放逸。”
‘‘Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā ‘mettāya bhikkhave…pe... satthaṃ vā kamatī’ti. Sāmo ca kumāro mettāvihārī migasaṅghena parivuto pavane vicaranto pīḷiyakkhena raññā viddho visapītena sallena tattheva mucchito patito, tattha pana, mahārāja, kāraṇaṃ atthi. Katamaṃ tattha kāraṇaṃ? Nete, mahārāja, guṇā puggalassa, mettābhāvanāyete guṇā, sāmo, mahārāja, kumāro ghaṭaṃ ukkhipanto tasmiṃ khaṇe mettābhāvanāya pamatto ahosi.
“大王,当人进入慈心定的那一刹那,火、毒、刀剑都不能伤害此人。凡是想要加害他的人前来,都无法看见他,无从得便。大王,这些功德并不属于那个人,而是慈心修习的功德。大王,譬如有人是战场上的勇士,身披不可破坏的铠甲网进入战场,向他射去的箭来到后便纷纷落下、散开,无法得便。大王,这不是战场勇士的功德,而是那不可破坏的铠甲网的功德,令射来的箭纷纷落下、散开。同样地,大王,这些功德并不属于那个人,而是慈心修习的功德。”
‘‘Yasmiṃ, mahārāja, khaṇe puggalo mettaṃ samāpanno hoti, na tassa puggalassa tasmiṃ khaṇe aggi vā visaṃ vā satthaṃ vā kamati. Tassa ye keci ahitakāmā upagantvā taṃ na passanti, na tasmiṃ okāsaṃ labhanti. Nete, mahārāja, guṇā puggalassa, mettābhāvanāyete guṇā. Idha, mahārāja, puriso saṅgāmasūro abhejjakavacajālikaṃ sannayhitvā saṅgāmaṃ otareyya, tassa sarā khittā upagantvā patanti vikiranti, na tasmiṃ okāsaṃ labhanti, neso, mahārāja, guṇo saṅgāmasūrassa, abhejjakavacajālikāyeso guṇo, yassa sarā khittā upagantvā patanti vikiranti. Evameva kho, mahārāja, nete guṇā puggalassa, mettābhāvanāyete guṇā.
“大王,当人入慈心定的那一刹那,于彼刹那,火、毒、刀剑皆不能害此人。凡怀害意而来者,近前时不见此人,也得不到下手的机会。大王,这并非此人的功德,而是慈心修习的功德。大王,正如有人手持天界的隐身之根,只要此根在手,任何凡常之人都看不见他。大王,这并非此人的功德,而是隐身之根的功德,使他在众人眼前不现。同样,大王,这并非此人的功德,而是慈心修习的功德。”
‘‘Yasmiṃ , mahārāja, khaṇe puggalo mettaṃ samāpanno hoti, na tassa puggalassa tasmiṃ khaṇe aggi vā visaṃ vā satthaṃ vā kamati. Tassa ye keci ahitakāmā upagantvā taṃ na passanti, tasmiṃ okāsaṃ na labhanti, nete , mahārāja, guṇā puggalassa, mettābhāvanāyete guṇā. Idha pana, mahārāja, puriso dibbaṃ antaradhānaṃ mūlaṃ hatthe kareyya, yāva taṃ mūlaṃ tassa hatthagataṃ hoti, tāva na añño koci pakatimanusso taṃ purisaṃ passati. Neso, mahārāja, guṇo purisassa, mūlasseso guṇo antaradhānassa, yaṃ so pakatimanussānaṃ cakkhupathe na dissati. Evameva kho, mahārāja, nete guṇā puggalassa, mettābhāvanāyete guṇā.
“大王,当人入慈心定的那一刹那,于彼刹那,火、毒、刀剑皆不能害此人。凡怀害意而来者,近前时不见此人,也得不到下手的机会。大王,这并非此人的功德,而是慈心修习的功德。大王,又好比有人进入一座善加建造的大洞窟,纵使大云降下大雨,也不能淋湿他。大王,这并非此人的功德,而是大洞窟的功德,使大雨不能淋湿他。同样,大王,这并非此人的功德,而是慈心修习的功德。”
‘‘Yasmiṃ, mahārāja, khaṇe puggalo mettaṃ samāpanno hoti, na tassa puggalassa tasmiṃ khaṇe aggi vā visaṃ vā satthaṃ vā kamati. Tassa ye keci ahitakāmā upagantvā taṃ na passanti, na tasmiṃ okāsaṃ labhanti. Nete, mahārāja, guṇā puggalassa, mettābhāvanāyete guṇā. Yathā vā pana, mahārāja, purisaṃ sukataṃ mahāleṇamanuppaviṭṭhaṃ mahatimahāmegho abhivassanto na sakkoti temayituṃ, neso, mahārāja, guṇo purisassa, mahāleṇasseso guṇo, yaṃ mahāmegho abhivassamāno na taṃ temeti. Evameva kho, mahārāja, nete guṇā puggalassa, mettābhāvanāyete guṇā.
“大王,于任一刹那,当人证得慈心时,在彼刹那,火、毒、刀剑皆不能害此人。那些心怀恶意而前来的人,近前时看不见他,无法对他作恶。大王,这些并非那人的功德,而是慈心修习的功德。“ ”真是不可思议啊,尊者那先!真是前所未有啊,尊者那先!慈心的修习竟能防范一切恶。“ ”大王,慈心的修习能带来一切善德,不论是对友善者或不友善者;对于一切被识所系缚的众生,慈心修习的广大利益都应分享给他们。”
‘‘Yasmiṃ, mahārāja, khaṇe puggalo mettaṃ samāpanno hoti, na tassa puggalassa tasmiṃ khaṇe aggi vā visaṃ vā satthaṃ vā kamati. Tassa ye keci ahitakāmā upagantvā taṃ na passanti, na tassa sakkonti ahitaṃ kātuṃ nete, mahārāja, guṇā puggalassa, mettābhāvanāyete guṇā’’ti. ‘‘Acchariyaṃ, bhante nāgasena, abbhutaṃ bhante nāgasena, sabbapāpanivāraṇā mettābhāvanā’’ti. ‘‘Sabbakusalaguṇāvahā, mahārāja, mettābhāvanā hitānampi ahitānampi, ye te sattā viññāṇabaddhā, sabbesaṃ mahānisaṃsā mettābhāvanā saṃvibhajitabbā’’ti.
7. 善与不善之平等与不平等问
7. Kusalākusalasamavisamapañho
7“尊者那先,行善者与行不善者,所感的果报是相同无别,还是有其差别?”“大王,善与不善,果报有别。大王,善业感得乐果,导至天界;不善业感得苦果,导至地狱。”
‘‘Bhante nāgasena ‘kusalakārissapi akusalakārissapi vipāko samasamo, udāhu koci viseso atthī’ti? ‘‘Atthi, mahārāja, kusalassa ca akusalassa ca viseso, kusalaṃ, mahārāja, sukhavipākaṃ saggasaṃvattanikaṃ, akusalaṃ dukkhavipākaṃ nirayasaṃvattanika’’nti.
“尊者那先,你们说:‘提婆达多全然是黑,具足全然黑之法;菩萨全然是白,具足全然白之法。’然而,提婆达多在生生世世中,其名声与势力,与菩萨相等,有时甚至更胜。当提婆达多转生于波罗奈,为梵授王的祭司之子时,菩萨却是一弃尸旃陀罗,持明者,念诵咒术,使非时的芒果结实。在此,菩萨在出身与名声上皆逊于提婆达多。”
‘‘Bhante nāgasena, tumhe bhaṇatha ‘devadatto ekantakaṇho, ekantakaṇhehi dhammehi samannāgato, bodhisatto ekantasukko, ekantasukkehi dhammehi samannāgato’ti. Puna ca devadatto bhave bhave yasena ca pakkhena ca bodhisattena samasamo hoti, kadāci adhikataro vā. Yadā devadatto nagare bārāṇasiyaṃ brahmadattassa rañño purohitaputto ahosi, tadā bodhisatto chavakacaṇḍālo ahosi vijjādharo, vijjaṃ parijappitvā akāle ambaphalāni nibbattesi, ettha tāva bodhisatto devadattato jātiyā nihīno yasena ca nihīno.
“再者,当提婆达多为国王,为大君主,具足一切欲乐时,菩萨是他的坐骑,乃具足一切相的大象王。国王不能忍受他那优雅的步履姿态,心生杀害之念,便对驯象师说:‘驯象师,你的象王未曾训练,你应令它行于空中。’在此,菩萨的种姓低于提婆达多,为一卑劣畜生。”
‘‘Puna caparaṃ yadā devadatto rājā ahosi mahā mahīpati sabbakāmasamaṅgī, tadā bodhisatto tassūpabhogo ahosi hatthināgo sabbalakkhaṇasampanno, tassa cārugativilāsaṃ asahamāno rājā vadhamicchanto hatthācariyaṃ evamavoca ‘asikkhito te, ācariya, hatthināgo, tassa ākāsagamanaṃ nāma kāraṇaṃ karohī’ti, tatthapi tāva bodhisatto devadattato jātiyā nihīno lāmako tiracchānagato.
“再者,当提婆达多生而为人,于森林中迷路时,菩萨是一只名为‘大地’的猕猴。于此,亦可见人与畜生之别。在此,菩萨的种姓亦低于提婆达多。”
‘‘Puna caparaṃ yadā devadatto manusso ahosi pavane naṭṭhāyiko, tadā bodhisatto mahāpathavī nāma makkaṭo ahosi, etthapi tāva dissati viseso manussassa ca tiracchānagatassa ca, tatthapi tāva bodhisatto devadattato jātiyā nihīno.
“再者,当提婆达多生为人类,身为名叫索奴答喇的猎人,强壮有力、力大如龙之时,菩萨则是名为六牙的象王。那时,那猎人杀害了那头象王,即便如此,提婆达多仍更胜一筹。
‘‘Puna caparaṃ yadā devadatto manusso ahosi soṇuttaro nāma nesādo balavā balavataro nāgabalo, tadā bodhisatto chaddanto nāma nāgarājā ahosi. Tadā so luddako taṃ hatthināgaṃ ghātesi, tatthapi tāva devadattova adhikataro.
“再者,当提婆达多生为人类,是一位林中游行者、居无定所之人时,菩萨是一只鹧鸪鸟,善于持诵咒语。那时,那林中之人杀害了那只鸟,即便如此,提婆达多在种姓上仍更胜一筹。
‘‘Puna caparaṃ yadā devadatto manusso ahosi vanacarako aniketavāsī, tadā bodhisatto sakuṇo ahosi tittiro mantajjhāyī, tadāpi so vanacarako taṃ sakuṇaṃ ghātesi, tatthapi tāva devadattova jātiyā adhikataro.
“再者,当提婆达多是名为迦蓝浮的迦尸国王时,菩萨是一位宣说忍辱的苦行者。那时,国王对那位苦行者心生愤怒,命人像截断竹节一般砍断了他的手足。即便如此,提婆达多在种姓与名声上仍更胜一筹。
‘‘Puna caparaṃ yadā devadatto kalābu nāma kāsirājā ahosi, tadā bodhisatto tāpaso ahosi khantivādī. Tadā so rājā tassa tāpasassa kuddho hatthapāde vaṃsakaḷīre viya chedāpesi, tatthapi tāva devadatto yeva adhikataro jātiyā ca yasena ca.
“再者,提婆达多那时生而为人,是一位林行者;而菩萨是名为难提的猿王。那位林行者杀害了猿王,连同它的母亲和幼弟。即便在这件事上,提婆达多的出生也更为殊胜。
‘‘Puna caparaṃ yadā devadatto manusso ahosi vanacaro, tadā bodhisatto nandiyo nāma vānarindo ahosi, tadāpi so vanacaro taṃ vānarindaṃ ghātesi saddhiṃ mātarā kaniṭṭhabhātikena ca, tatthapi tāva devadatto yeva adhikataro jātiyā.
“再者,提婆达多那时生而为人,是一位名为迦蓝比的裸行者;而菩萨是名为班达拉迦的龙王。即便在那时,提婆达多的出生也更为殊胜。
‘‘Puna caparaṃ yadā devadatto manusso ahosi acelako kārambhiyo nāma, tadā bodhisatto paṇḍarako nāma nāgarājā ahosi, tatthapi tāva devadatto yeva adhikataro jātiyā.
“再者,提婆达多那时生而为人,是林中的结发行者;而菩萨是名为答恰咖的大野猪。即便在那时,提婆达多的出生也更为殊胜。
‘‘Puna caparaṃ yadā devadatto manusso ahosi pavane jaṭilako, tadā bodhisatto tacchako nāma mahāsūkaro ahosi, tatthapi tāva devadatto yeva jātiyā adhikataro.
“再者,当提婆达多投生为切提国名为苏拉巴利恰拉的国王,能在离地一人多高的空中自在游行时,菩萨那时是名为迦毗罗的婆罗门。即便如此,提婆达多在出身与名声上,依然更为殊胜。
‘‘Puna caparaṃ yadā devadatto cetīsu sūraparicaro nāma rājā ahosi upari purisamatte gagane vehāsaṅgamo, tadā bodhisatto kapilo nāma brāhmaṇo ahosi, tatthapi tāva devadatto yeva adhikataro jātiyā ca yasena ca.
“再者,当提婆达多投生为人,名为沙摩时,菩萨那时是名为卢卢的鹿王。即便如此,提婆达多在出身上,依然更为殊胜。
‘‘Puna caparaṃ yadā devadatto manusso ahosi sāmo nāma, tadā bodhisatto ruru nāma migarājā ahosi, tatthapi tāva devadatto yeva jātiyā adhikataro.
“再者,当提婆达多投生为人,是林中猎人时,菩萨那时是象王。那猎人七次割下那象王的象牙,占为己有。即便如此,提婆达多在生趣上,依然更为殊胜。
‘‘Puna caparaṃ yadā devadatto manusso ahosi luddako pavanacaro, tadā bodhisatto hatthināgo ahosi, so luddako tassa hatthināgassa sattakkhattuṃ dante chinditvā hari, tatthapi tāva devadatto yeva yoniyā adhikataro.
“再者,当提婆达多为豺狼、具足刹帝利法之时,赡部洲内所有地方国王皆被他收服,那时菩萨是名为维度拉的贤者,但即便在彼处,提婆达多的名望依然更为殊胜。
‘‘Puna caparaṃ yadā devadatto siṅgālo ahosi khattiyadhammo, so yāvatā jambudīpe padesarājāno te sabbe anuyutte akāsi, tadā bodhisatto vidhuro nāma paṇḍito ahosi, tatthapi tāva devadatto yeva yasena adhikataro.
“再者,当提婆达多转为象王,杀害拉度基咖鸟的幼雏之时,那时菩萨亦为象王,是象群的首领,在彼处,他们二者势均力敌。
‘‘Puna caparaṃ yadā devadatto hatthināgo hutvā laṭukikāya sakuṇikāya puttake ghātesi, tadā bodhisattopi hatthināgo ahosi yūthapati, tattha tāva ubhopi te samasamā ahesuṃ.
“再者,当提婆达多成为名为恶法的夜叉时,菩萨则成为名为正法的夜叉,即便在彼处,他们二者亦是平分秋色。
‘‘Puna caparaṃ yadā devadatto yakkho ahosi adhammo nāma, tadā bodhisattopi yakkho ahosi dhammo nāma, tatthapi tāva ubhopi samasamā ahesuṃ.
“再者,当提婆达多是五百家族的船主时,菩萨也是五百家族的船主,在那一生,他们两人也是平等的。
‘‘Puna caparaṃ yadā devadatto nāviko ahosi pañcannaṃ kulasatānaṃ issaro, tadā bodhisattopi nāviko ahosi pañcannaṃ kulasatānaṃ issaro, tatthapi tāva ubhopi samasamā ahesuṃ.
“再者,当提婆达多是五百辆车的商队主时,菩萨也是五百辆车的商队主,在那一生,他们两人也是平等的。
‘‘Puna caparaṃ yadā devadatto satthavāho ahosi pañcannaṃ sakaṭasatānaṃ issaro, tadā bodhisattopi satthavāho ahosi pañcannaṃ sakaṭasatānaṃ issaro, tatthapi tāva ubhopi samasamā ahesuṃ.
“再者,当提婆达多是名叫萨咖的鹿王时,菩萨是名叫尼果罗的鹿王,在那一生,他们两人也是平等的。
‘‘Puna caparaṃ yadā devadatto sākho nāma migarājā ahosi, tadā bodhisattopi nigrodho nāma migarājā ahosi, tatthapi tāva ubhopi samasamā ahesuṃ.
“再者,当提婆达多是名为萨咖的将军时,菩萨则是名为尼果罗的国王。在那一世,他们两人原是平等的。
‘‘Puna caparaṃ yadā devadatto sākho nāma senāpati ahosi, tadā bodhisattopi nigrodho nāma rājā ahosi, tatthapi tāva ubhopi samasamā ahesuṃ.
“再者,当提婆达多是名为康达哈喇的婆罗门时,菩萨是名为旃陀的王子。在那一世,那位康达哈喇则更胜一筹。
‘‘Puna caparaṃ yadā devadatto khaṇḍahālo nāma brāhmaṇo ahosi, tadā bodhisatto cando nāma rājakumāro ahosi, tadā so khaṇḍahālo yeva adhikataro.
“再者,当提婆达多是名为梵授的国王时,菩萨是他的儿子,名为摩诃巴度摩的王子。那时,那位国王令人将自己的亲生儿子投入盗贼崖。因为无论就何种道理而言,父亲总是比儿子更殊胜、更尊贵,所以在那一世,提婆达多确实更胜一筹。
‘‘Puna caparaṃ yadā devadatto brahmadatto nāma rājā ahosi, tadā bodhisatto tassa putto mahāpadumo nāma kumāro ahosi, tadā so rājā sakaputtaṃ corapapāte khipāpesi, yato kutoci pitāva puttānaṃ adhikataro hoti visiṭṭhoti, tatthapi tāva devadatto yeva adhikataro.
“再者,当提婆达多为摩诃巴答波王时,菩萨是他的儿子,名为昙摩巴喇王子。那时,国王令人砍断自己儿子的手足与头颅,就在那里,提婆达多确实更为优胜、更为超越。
‘‘Puna caparaṃ yadā devadatto mahāpatāpo nāma rājā ahosi, tadā bodhisatto tassa putto dhammapālo nāma kumāro ahosi, tadā so rājā sakaputtassa hatthapāde sīsañca chedāpesi, tatthapi tāva devadatto yeva uttaro adhikataro.
而今,二者同样生于释迦族。菩萨成佛,成为一切知者、世间导师,而提婆达多在那天中之天的教法中出家,生起神通后,却对佛陀做出不利之事。尊者那先,我所说的这一切,是真实的,还是虚妄的呢?
Ajjetarahi ubhopi sakyakule jāyiṃsu. Bodhisatto buddho ahosi sabbaññū lokanāyako, devadatto tassa devātidevassa sāsane pabbajitvā iddhiṃ nibbattetvā buddhālayaṃ akāsi. Kiṃ nu kho, bhante nāgasena, yaṃ mayā bhaṇitaṃ, taṃ sabbaṃ tathaṃ udāhu vitatha’’nti?
“大王,你所列举的种种理由,确实如此,并非别样。”“尊者那先,若是黑者与白者趣处相同,那么善与不善岂非也应有同等的果报?”“大王,善与不善的果报并非相同。大王,提婆达多并非与一切人为敌,他只是与菩萨为敌。他与菩萨为敌的业,就在那一生成熟,给予果报。大王,提婆达多也曾享有权势,在诸国土中给予护持,建造桥梁、会堂、福德堂,对沙门、婆罗门、贫穷者、乞者、行者、无依者及有依者,随其所愿而行布施。以此福业之果,他在生生世世中获得成就。大王,除了布施、调伏、自制、布萨之业,谁能声称体验成就呢?”
‘‘Yaṃ tvaṃ, mahārāja, bahuvidhaṃ kāraṇaṃ osāresi, sabbaṃ taṃ tatheva, no aññathā’’ti. ‘‘Yadi, bhante nāgasena, kaṇhopi sukkopi samasamagatikā honti, tena hi kusalampi akusalampi samasamavipākaṃ hotī’’ti? ‘‘Na hi, mahārāja, kusalampi akusalampi samasamavipākaṃ hoti, na hi, mahārāja, devadatto sabbajanehi paṭiviruddho, bodhisatteneva paṭiviruddho. Yo tassa bodhisattena paṭiviruddho, so tasmiṃ tasmiṃ yeva bhave paccati phalaṃ deti. Devadattopi, mahārāja, issariye ṭhito janapadesu ārakkhaṃ deti, setuṃ sabhaṃ puññasālaṃ kāreti, samaṇabrāhmaṇānaṃ kapaṇaddhikavaṇibbakānaṃ nāthānāthānaṃ yathāpaṇihitaṃ dānaṃ deti. Tassa so vipākena bhave bhave sampattiyo paṭilabhati. Kassetaṃ, mahārāja, sakkā vattuṃ vinā dānena damena saṃyamena uposathakammena sampattiṃ anubhavissatīti?
“大王,你说‘提婆达多与菩萨一同转生’,其实他们的相遇,并非经过百生、千生、十万生便可得见,而是在历经许多日夜之后,偶尔才有这样的相逢。大王,世尊曾为说明获得人身之难得而开示盲龟之喻,你应当依此譬喻来理解他们之间的相遇。”
‘‘Yaṃ pana tvaṃ, mahārāja, evaṃ vadesi ‘devadatto ca bodhisatto ca ekato anuparivattantī’ti, so na jātisatassa accayena samāgamo ahosi, na jātisahassassa accayena, na jātisatasahassassa accayena, kadāci karahaci bahūnaṃ ahorattānaṃ accayena samāgamo ahosi. Yaṃ panetaṃ, mahārāja, bhagavatā kāṇakacchapopamaṃ upadassitaṃ manussattappaṭilābhāya, tathūpamaṃ, mahārāja, imesaṃ samāgamaṃ dhārehi.
“大王,菩萨并非仅与提婆达多有所相遇。大王,尊者舍利弗于无数十万生中,也曾是菩萨的父亲、祖父、叔父、兄弟、儿子、外甥和朋友。”
‘‘Na, mahārāja, bodhisattassa devadatteneva saddhiṃ samāgamo ahosi, theropi, mahārāja, sāriputto anekesu jātisatasahassesu bodhisattassa pitā ahosi, mahāpitā ahosi, cūḷapitā ahosi , bhātā ahosi, putto ahosi, bhāgineyyo ahosi, mitto ahosi.
“大王,菩萨于无数十万生中,也曾是尊者舍利弗的父亲、祖父、叔父、兄弟、儿子、外甥和朋友。大王,所有摄于众生流类者,皆随顺轮回之流,为轮回流所漂没,因此与不可爱者及可爱者相逢。大王,譬如流水漂荡,与净与不净、美与恶之物相遇;同样地,大王,一切摄于众生流类者,随顺轮回之流,为轮回流所漂没,皆会与不可爱者及可爱者相逢。提婆达多身为夜叉时,自己行非法,又令他人行非法,因而在大地狱中受煮五十七俱胝年又六十百千年;大王,菩萨身为夜叉时,自己行法,又令他人行法,因而具足一切欲乐、于天界欢乐,亦经五十七俱胝年又六十百千年。再者,大王,提婆达多于此一生中,侵犯了不应侵犯的佛陀,又破了和合的僧团,因而陷入大地;如来则觉悟一切法,于诸依灭尽中般涅槃。”“善哉,尊者那先,正是如此,我如是领受。”
‘‘Bodhisattopi, mahārāja, anekesu jātisatasahassesu therassa sāriputtassa pitā ahosi, mahāpitā ahosi, cūḷapitā ahosi, bhātā ahosi, putto ahosi, bhāgineyyo ahosi , mitto ahosi, sabbepi, mahārāja, sattanikāyapariyāpannā saṃsārasotamanugatā saṃsārasotena vuyhantā appiyehipi piyehipi samāgacchanti. Yathā, mahārāja, udakaṃ sotena vuyhamānaṃ suciasucikalyāṇapāpakena samāgacchati, evameva kho, mahārāja, sabbepi sattanikāyapariyāpannā saṃsārasotamanugatā saṃsārasotena vuyhantā appiyehipi piyehipi samāgacchanti. Devadatto, mahārāja, yakkho samāno attanā adhammo pare adhamme niyojetvā sattapaññāsavassakoṭiyo saṭṭhi ca vassasatasahassāni mahāniraye pacci , bodhisattopi, mahārāja, yakkho samāno attanā dhammo pare dhamme niyojetvā sattapaññāsavassakoṭiyo saṭṭhi ca vassasatasahassāni sagge modi sabbakāmasamaṅgī, api ca, mahārāja, devadatto imasmiṃ bhave buddhaṃ anāsādanīyamāsādayitvā samaggañca saṅghaṃ bhinditvā pathaviṃ pāvisi, tathāgato bujjhitvā sabbadhamme parinibbuto upadhisaṅkhaye’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
8. 不死天妃问
8. Amarādevīpañho
8“尊者那先,世尊曾如是说:”
‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā –
“若能得片刻独处,或遇如是邀请者;
一切女人皆会作恶,若得不到他人,便与凳脚一起。
‘‘‘Sace labhetha khaṇaṃ vā raho vā, nimantakaṃ vāpi labhetha tādisaṃ; Sabbāva itthī kayiruṃ nu pāpaṃ, aññaṃ aladdhā pīṭhasappinā saddhi’nti.
“再者,又有如是传说:‘大药师的妻子,名叫阿玛拉的女人,安居于村落中,丈夫外出,她独坐隐处,视夫如王,虽受千金引诱却未曾作恶。’尊者那先,若世尊所说‘若得片刻……(中略)……与凳脚一起’是真实的,那么‘大药师的妻子……未曾作恶’这句话便不能成立。若大药师的妻子……确实未曾作恶,那么‘若得片刻……(中略)……与凳脚一起’这句话也不能成立。这个两难问题已摆在您面前,请您予以解答。”
‘‘Puna ca kathīyati ‘mahosadhassa bhariyā amarā nāma itthī gāmake ṭhapitā pavutthapatikā raho nisinnā vivittā rājappaṭisamaṃ sāmikaṃ karitvā sahassena nimantīyamānā pāpaṃ nākāsī’ti. Yadi, bhante nāgasena, bhagavatā bhaṇitaṃ ‘sace…pe… saddhi’nti tena hi ‘mahosadhassa bhariyā…pe… nākāsī’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi mahosadhassa bhariyā…pe… nākāsi, tena hi ‘sace…pe… saddhi’nti tampi vacanaṃ micchā. Ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo’’ti.
“大王,这确实是世尊所说的:‘若……(中略)……在一起。’也有这样的说法:‘大药师的妻子……(中略)……未作恶。’大王,那位女子若得千金,又得那样的男子相偕,便会作恶;但她若未得到时机、隐蔽处或那样的诱惑者,便不会作。大王,那位名叫阿玛拉的女人,经过审察,未见时机,未见隐蔽处,也未见那样的诱惑者。”
‘‘Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā ‘sace…pe… saddhi’nti. Kathīyati ca ‘mahosadhassa bhariyā …pe… nākāsī’ti. Kareyya sā, mahārāja, itthī sahassaṃ labhamānā tādisena purisena saddhiṃ pāpakammaṃ, na sā kareyya sace khaṇaṃ vā raho vā nimantakaṃ vāpi tādisaṃ labheyya, vicinantī sā, mahārāja, amarā itthī na addasa khaṇaṃ vā raho vā nimantakaṃ vāpi tādisaṃ.
“在此世间,她因怖畏责难而未见时机,因怖畏来世地狱而未见时机,因了知恶业必有苦异熟而未见时机,因不愿舍弃所爱而未见时机,因尊重丈夫而未见时机,因尊敬法而未见时机,因呵责非圣而未见时机,因不愿毁坏所行而未见时机。出于这众多原因,她未见时机。
‘‘Idha loke garahabhayā khaṇaṃ na passi, paraloke nirayabhayā khaṇaṃ na passi, kaṭukavipākaṃ pāpanti khaṇaṃ na passi, piyaṃ amuñcitukāmā khaṇaṃ na passi, sāmikassa garukatāya khaṇaṃ na passi, dhammaṃ apacāyantī khaṇaṃ na passi, anariyaṃ garahantī khaṇaṃ na passi, kiriyaṃ abhinditukāmā khaṇaṃ na passi. Evarūpehi bahūhi kāraṇehi khaṇaṃ na passi.
“她于世间遍寻隐蔽之处,了无所见,故未作恶。纵然她从人那里得到隐蔽,从非人那里却得不到隐蔽;纵然她从非人那里得到隐蔽,从他心智的出家者那里却得不到隐蔽;纵然她从他心智的出家者那里得到隐蔽,从他心智的诸天神那里却得不到隐蔽;纵然她从他心智的诸天神那里得到隐蔽,从自身的诸恶行那里却得不到隐蔽;纵然她从自身的恶行那里得到隐蔽,从非法那里却得不到隐蔽。由这众多缘由,她未得隐蔽,故未作恶。
‘‘Rahopi sā loke vicinitvā apassantī pāpaṃ nākāsi. Sace sā manussehi raho labheyya, atha amanussehi raho na labheyya. Sace amanussehi raho labheyya, atha paracittavidūhi pabbajitehi raho na labheyya. Sace paracittavidūhi pabbajitehi raho labheyya, atha paracittavidūnīhi devatāhi raho na labheyya. Sace paracittavidūnīhi devatāhi raho labheyya, attanāva pāpehi raho na labheyya. Sace attanāva pāpehi raho labheyya, atha adhammena raho na labheyya. Evarūpehi bahuvidhehi kāraṇehi raho alabhitvā pāpaṃ nākāsi.
“她在世间遍寻诱惑者,却未得与其相匹者,因此未曾行恶。大王,大药师是具足二十八支的贤者。他具足哪二十八支?大王,大药师勇敢、有惭、有愧、有盟友、具足善友、能忍、持戒、说真实语、具足清净、不嗔、不慢、不嫉妒、精进、善于积聚、善于摄受、善于分享、亲切和蔼、谦逊、柔和、不狡诈、不虚伪,具足卓越的智慧、声望、明达,常求利益、为依怙者所寄望、拥有财富与美誉。大王,大药师贤者正是具足此二十八支。她因未得其他堪与相匹的诱惑者,故未曾行恶。”“善哉,尊者那先,正是如此,我如是领受。”
‘‘Nimantakampi sā loke vicinitvā tādisaṃ alabhantī pāpaṃ nākāsi. Mahosadho, mahārāja, paṇḍito aṭṭhavīsatiyā aṅgehi samannāgato. Katamehi aṭṭhavīsatiyā aṅgehi samannāgato? Mahosadho, mahārāja, sūro hirimā ottappī sapakkho mittasampanno khamo sīlavā saccavādī soceyyasampanno akkodhano anatimānī anusūyako vīriyavā āyūhako saṅgāhako saṃvibhāgī sakhilo nivātavutti saṇho asaṭho amāyāvī atibuddhisampanno kittimā vijjāsampanno hitesī upanissitānaṃ patthito sabbajanassa dhanavā yasavā. Mahosadho, mahārāja, paṇḍito imehi aṭṭhavīsatiyā aṅgehi samannāgato. Sā aññaṃ tādisaṃ nimantakaṃ alabhitvā pāpaṃ nākāsī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
9. 阿拉汉无畏问
9. Arahantaabhāyanapañho
9“尊者那先,世尊的确说过:‘阿拉汉已离怖畏恐惧。’然而,在王舍城,当见到财护象朝着世尊直冲而来时,五百位漏尽者却舍弃了胜者,向四方散去,唯独留下阿难长老一人。尊者那先,那些阿拉汉是因为怖畏而离去,还是以为凭借自身业力自会分晓、想让世尊倒下而离去,又或是为了亲见如来那无与伦比、广大无边、不可思议的神变而离去?尊者那先,若世尊说‘阿拉汉已离怖畏恐惧’,那么‘在王舍城……(中略)……阿难’的说法就不能成立;若在王舍城见到财护象向世尊冲来时,五百漏尽者舍弃胜者,向四方散去,唯独留下阿难长老一人,那么‘阿拉汉已离怖畏恐惧’的说法也不能成立。这个两难的问题已经摆在您面前,请予解答。”
‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā ‘vigatabhayasantāsā arahanto’ti. Puna ca nagare rājagahe dhanapālakaṃ hatthiṃ bhagavati opatantaṃ disvā pañca khīṇāsavasatāni pariccajitvā jinavaraṃ pakkantāni disāvidisaṃ ekaṃ ṭhapetvā theraṃ ānandaṃ. Kiṃ nu kho, bhante nāgasena, te arahanto bhayā pakkantā, paññāyissati sakena kammenāti dasabalaṃ pātetukāmā pakkantā , udāhu tathāgatassa atulaṃ vipulamasamaṃ pāṭihāriyaṃ daṭṭhukāmā pakkantā? Yadi, bhante nāgasena, bhagavatā bhaṇitaṃ ‘vigatabhayasantāsā arahanto’ti, tena hi ‘nagare…pe… ānanda’nti yaṃ vacanaṃ taṃ micchā. Yadi nagare rājagahe dhanapālakaṃ hatthiṃ bhagavati opatantaṃ disvā pañca khīṇāsavasatāni pariccajitvā jinavaraṃ pakkantāni disāvidisaṃ ekaṃ ṭhapetvā theraṃ ānandaṃ, tena hi ‘vigatabhayasantāsā arahanto’ti tampi vacanaṃ micchā. Ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo’’ti.
“大王,世尊的确说过:‘阿拉汉已离怖畏恐惧。’而在王舍城,当见到财护象向世尊冲来时,五百漏尽者舍弃胜者,向四方散去,唯独留下阿难长老一人。然而,那既不是因为怖畏,也不是为了想让世尊倒下。”
‘‘Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā ‘vigatabhayasantāsā arahanto’ti, nagare rājagahe dhanapālakaṃ hatthiṃ bhagavati opatantaṃ disvā pañca khīṇāsavasatāni pariccajitvā jinavaraṃ pakkantāni disāvidisaṃ ekaṃ ṭhapetvā theraṃ ānandaṃ, tañca pana na bhayā, nāpi bhagavantaṃ pātetukāmatāya.
“大王,能让阿拉汉心生怖畏或恐惧的那个原因,在阿拉汉中已经完全断除,因此阿拉汉已离怖畏恐惧。大王,当大地被挖掘、被凿破,或承载着大海、高山与山峰时,会生起怖畏吗?”“不会,尊者。”“大王,是什么缘故呢?”“尊者,因为大地并没有能令它怖畏或恐惧的那个原因。”“大王,同样地,阿拉汉也没有能令他们怖畏或恐惧的那个原因。”
‘‘Yena pana, mahārāja, hetunā arahanto bhāyeyyuṃ vā tāseyyuṃ vā, so hetu arahantānaṃ samucchinno, tasmā vigatabhayasantāsā arahanto, bhāyati nu, mahārāja, mahāpathavī khaṇantepi bhindantepi dhārentepi samuddapabbatagirisikhareti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kena kāraṇena mahārājā’’ti? ‘‘Natthi, bhante, mahāpathaviyā so hetu, yena hetunā mahāpathavī bhāyeyya vā tāseyya vā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, natthi arahantānaṃ so hetu, yena hetunā arahanto bhāyeyyuṃ vā tāseyyuṃ vā.
“大王,山峰若被砍伐、劈裂、坍塌,或被火焚烧,它会感到恐惧吗?”“尊者,不会。”“大王,是什么缘故呢?”“尊者,山峰本无任何因缘可令其恐惧或惊怖。”“大王,正是如此,阿拉汉们也没有任何因缘可令他们恐惧或惊怖。”
‘‘Bhāyati nu, mahārāja, girisikharaṃ chindante vā bhindante vā patante vā agginā dahante vā’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kena kāraṇena mahārājā’’ti? ‘‘Natthi, bhante, girisikharassa so hetu, yena hetunā girisikharaṃ bhāyeyya vā tāseyya vā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, natthi arahantānaṃ so hetu, yena hetunā arahanto bhāyeyyuṃ vā tāseyyuṃ vā.
“大王,纵使百千世界之中,一切众生皆手持利刃,奔向一位阿拉汉,企图恐吓于他,阿拉汉的心也绝不会有丝毫动摇。何以故?因为这既无可能,也无从发生。”
‘‘Yadipi , mahārāja, lokadhātusatasahassesu ye keci sattanikāyapariyāpannā sabbepi te sattihatthā ekaṃ arahantaṃ upadhāvitvā tāseyyuṃ, na bhaveyya arahato cittassa kiñci aññathattaṃ. Kiṃ kāraṇaṃ? Aṭṭhānamanavakāsatāya.
“而且,大王,那些漏尽者心中生起这样的思惟:‘今日,当人中最胜者、胜者之雄牛进入这座殊胜的城市时,财护象必将在街道上冲来。毫无疑问,天中天之侍者不会舍离世尊。倘若我们全部都不舍离世尊,阿难的功德便无从彰显,那头象王也不会来到如来面前。来吧,让我们就此离去。如此一来,这将成为大众从烦恼结缚中解脱的因缘,而阿难的功德也将得以显现。’那些阿拉汉如是见到其中的利益后,便向各个方向离去了。”“尊者那先,此问题解答得善巧。确实如此,阿拉汉没有恐惧,亦无惊怖。阿拉汉是见到利益后,向各方离去的。”
‘‘Api ca, mahārāja, tesaṃ khīṇāsavānaṃ evaṃ cetoparivitakko ahosi ‘ajja naravarapavare jinavaravasabhe nagaravaramanuppaviṭṭhe vīthiyā dhanapālako hatthī āpatissati, asaṃsayamatidevadevaṃ upaṭṭhāko na pariccajissati, yadi mayaṃ sabbepi bhagavantaṃ na pariccajissāma, ānandassa guṇo pākaṭo na bhavissati, na heva ca tathāgataṃ samupagamissati hatthināgo, handa mayaṃ apagacchāma, evamidaṃ mahato janakāyassa kilesabandhanamokkho bhavissati, ānandassa ca guṇo pākaṭo bhavissatī’ti. Evaṃ te arahanto ānisaṃsaṃ disvā disāvidisaṃ pakkantā’’ti. ‘‘Suvibhatto, bhante nāgasena, pañho, evametaṃ natthi arahantānaṃ bhayaṃ vā santāso vā, ānisaṃsaṃ disvā arahanto pakkantā disāvidisa’’nti.
10. 佛陀一切知性问
10. Buddhasabbaññubhāvapañho
10“尊者那先,你们既说‘如来是一切知者’,又说‘如来曾遣散以舍利弗与目犍连为首的比丘僧团,当时,四位摩耶族的释迦人和梵天娑婆主,以种子譬喻与小牛譬喻令世尊欢喜、乞求原谅、心得满意。’尊者那先,那些譬喻是如来所不知的吗?如来是因这些譬喻才被取悦、被乞求原谅、被软化的吗?尊者那先,如果那些譬喻是如来所不知的,那么佛陀便非一切知者;如果已知,那他就是遣散僧团后,逼迫他人审察才得以平息,那便有不慈悲之失。这一两难诘问,已呈到你面前,理应由你来决断。”
‘‘Bhante nāgasena, tumhe bhaṇatha ‘tathāgato sabbaññū’ti. Puna ca bhaṇatha ‘tathāgatena sāriputtamoggallānappamukhe bhikkhusaṅghe paṇāmite cātumeyyakā ca sakyā brahmā ca sahampati bījūpamañca vacchataruṇūpamañca upadassetvā bhagavantaṃ pasādesuṃ khamāpesuṃ nijjhattaṃ akaṃsū’ti. Kiṃ nu kho, bhante nāgasena, aññātā tā upamā tathāgatassa, yāhi tathāgato upamāhi orato khamito upasanto nijjhattaṃ gato? Yadi, bhante nāgasena, tathāgatassa tā upamā aññātā, tena hi buddho asabbaññū, yadi ñātā, tena hi okassa pasayha vīmaṃsāpekkho paṇāmesi, tena hi tassa akāruññatā sambhavati. Ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo’’ti.
“大王,如来是一切知者。世尊对这些譬喻感到欢喜、满意、认可、欣慰,心生安然。大王,如来是法之主。他们正是以如来所宣说的譬喻,令如来欢喜、满足、悦乐,如来因此欢喜而随喜‘善哉’。
‘‘Sabbaññū, mahārāja, tathāgato, tāhi ca upamāhi bhagavā pasanno orato khamito upasanto nijjhattaṃ gato. Dhammassāmī, mahārāja, tathāgato, tathāgatappavediteheva te opammehi tathāgataṃ ārādhesuṃ tosesuṃ pasādesuṃ, tesañca tathāgato pasanno ‘sādhū’ti abbhānumodi.
“大王,譬如一位妇女用丈夫自己的财富令丈夫欢喜、满足、悦乐,丈夫便随喜‘善哉’。正是如此,大王,四位摩耶族的释迦人与梵天娑婆主,以如来所宣说的譬喻,令如来欢喜、满足、悦乐,如来因此欢喜而随喜‘善哉’。
‘‘Yathā, mahārāja, itthī sāmikassa santakeneva dhanena sāmikaṃ ārādheti toseti pasādeti, tañca sāmiko ‘sādhū’ti abbhānumodati, evameva kho, mahārāja, cātumeyyakā ca sakyā brahmā ca sahampati tathāgatappavediteheva opammehi tathāgataṃ ārādhesuṃ tosesuṃ pasādesuṃ, tesañca tathāgato pasanno ‘sādhū’ti abbhānumodi.
“大王,又如理发师用国王自己的金梳为国王梳理头发,令国王欢喜、满足、悦乐,国王心生欢喜,随喜‘善哉’,并赐予所愿之物。正是如此,大王,四位摩耶族的释迦人与梵天娑婆主,以如来所宣说的譬喻,令如来欢喜、满足、悦乐,如来因此欢喜而随喜‘善哉’。
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, kappako rañño santakeneva suvaṇṇaphaṇakena rañño uttamaṅgaṃ pasādhayamāno rājānaṃ ārādheti toseti pasādeti, tassa ca rājā pasanno ‘sādhū’ti abbhānumodati, yathicchitamanuppadeti, evameva kho, mahārāja, cātumeyyakā ca sakyā brahmā ca sahampati tathāgatappavediteheva opammehi tathāgataṃ ārādhesuṃ tosesuṃ pasādesuṃ, tesañca tathāgato pasanno ‘sādhū’ti abbhānumodi.
“大王,又如同住的弟子捧着亲教师持来的钵食,供养亲教师,令亲教师欢喜、满足、欣悦,那位亲教师心生欢喜,随喜说‘善哉’。大王,正是如此,四位摩耶族释迦人与娑婆主梵天神,以如来所宣说的譬喻令如来欢喜、满足、欣悦,如来对他们心生欢喜,随喜‘善哉’后,便为解脱一切苦而说法。” “善哉,尊者那先!确实如此,我如是领受。”
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, saddhivihāriko upajjhāyābhataṃ piṇḍapātaṃ gahetvā upajjhāyassa upanāmento upajjhāyaṃ ārādheti toseti pasādeti, tañca upajjhāyo pasanno ‘sādhū’ti abbhānumodati, evameva kho, mahārāja, cātumeyyakā ca sakyā brahmā ca sahampati tathāgatappavediteheva opammehi tathāgataṃ ārādhesuṃ tosesuṃ pasādesuṃ, tesañca tathāgato pasanno ‘sādhū’ti abbhānumoditvā sabbadukkhaparimuttiyā dhammaṃ desesī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmīti.
此品有十问
Imasmiṃ vagge dasa pañhā.