1 “尊者那先,世尊曾如是说:”巴利
‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā –
“ 交往生怖畏,居处起尘垢;”
无居处、无交往,此实是牟尼之见。巴利
‘‘‘Santhavato bhayaṃ jātaṃ, niketā jāyate rajo; Aniketamasanthavaṃ, etaṃ ve munidassana’nti.
“然而世尊又曾说:‘应建造宜人的精舍,令多闻者安住其中。’尊者那先,若如来说‘交往则生怖畏,有住处则生尘垢。无住处、无交往,这才是牟尼所见’,那么‘应建造宜人的精舍,令多闻者安住其中’这句话便是错的。若如来说‘应建造宜人的精舍,令多闻者安住其中’,那么‘交往则生怖畏,有住处则生尘垢。无住处、无交往,这才是牟尼所见’这句话也是错的。这个两难诘问如今落在您面前,请您予以解决。”巴利
‘‘Puna ca bhagavatā bhaṇitaṃ ‘vihāre kāraye ramme, vāsayettha bahussute’ti. Yadi, bhante nāgasena, tathāgatena bhaṇitaṃ ‘santhavato bhayaṃ jātaṃ, niketā jāyate rajo. Aniketamasanthavaṃ, etaṃ ve munidassana’nti, tena hi ‘vihāre kāraye ramme, vāsayettha bahussute’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi tathāgatena bhaṇitaṃ ‘vihāre kāraye ramme, vāsayettha bahussute’ti, tena hi ‘santhavato bhayaṃ jātaṃ, niketā jāyate rajo. Aniketamasanthavaṃ, etaṃ ve munidassana’nti tampi vacanaṃ micchā. Ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo’’ti.
“大王,世尊确实说过:‘交往则生怖畏,有住处则生尘垢。无住处、无交往,这才是牟尼所见。’同时,世尊也说过:‘应建造宜人的精舍,令多闻者安住其中。’大王,世尊所说‘交往则生怖畏,有住处则生尘垢。无住处、无交往,这才是牟尼所见’,这是他的自性语、无余语、无遗语、无方便语,是沙门的法式,契合沙门、相应于沙门,是沙门的所应行、沙门的行境、沙门之道、沙门之行。大王,譬如林中野鹿,于林间漫游,无依无住,随宜而卧。同样的,大王,比丘应当如此思惟:‘交往则生怖畏,有住处则生尘垢。无住处、无交往,这才是牟尼所见。’”巴利
‘‘Bhāsitampetaṃ , mahārāja, bhagavatā ‘santhavato bhayaṃ jātaṃ, niketā jāyate rajo. Aniketamasanthavaṃ, etaṃ ve munidassana’nti. Bhaṇitañca ‘vihāre kāraye ramme, vāsayettha bahussute’ti. Yaṃ, mahārāja, bhagavatā bhaṇitaṃ ‘santhavato bhayaṃ jātaṃ, niketā jāyate rajo. Aniketamasanthavaṃ, etaṃ ve munidassana’nti, taṃ sabhāvavacanaṃ asesavacanaṃ nissesavacanaṃ nippariyāyavacanaṃ samaṇānucchavaṃ samaṇasāruppaṃ samaṇappatirūpaṃ samaṇārahaṃ samaṇagocaraṃ samaṇappaṭipadā samaṇappaṭipatti. Yathā, mahārāja, āraññako migo araññe pavane caramāno nirālayo aniketo yathicchakaṃ sayati, evameva kho, mahārāja, bhikkhunā ‘santhavato bhayaṃ jātaṃ, niketā jāyate rajo. Aniketamasanthavaṃ, etaṃ ve munidassana’nti cintetabbaṃ.
“大王,至于世尊所说‘应建造宜人的精舍,令多闻者安住其中’,那是世尊洞察到两种利益后所说的。是哪两种?精舍之施,乃一切诸佛所称扬、所认可、所赞叹、所褒美的。众生行此精舍之施,将从生、老、死中获得解脱。这是精舍之施的第一种利益。”巴利
‘‘Yaṃ pana, mahārāja, bhagavatā bhaṇitaṃ ‘vihāre kāraye ramme, vāsayettha bahussute’ti, taṃ dve atthavase sampassamānena bhagavatā bhaṇitaṃ. Katame dve? Vihāradānaṃ nāma sabbabuddhehi vaṇṇitaṃ anumataṃ thomitaṃ pasatthaṃ, taṃ te vihāradānaṃ datvā jātijarāmaraṇā parimuccissantīti. Ayaṃ tāva paṭhamo ānisaṃso vihāradāne.
“再者,若有精舍,比丘尼众便有明确的指认,想见者容易得见;若无住处,则难以得见。这是布施精舍的第二利益。世尊观见这两种利益后,说道:‘宜应建造悦意的精舍,让多闻者于此安住’,佛弟子不应于住处生起执著。”“善哉,尊者那先,我如此信受此事。”巴利
‘‘Puna caparaṃ vihāre vijjamāne bhikkhuniyo byattasaṅketā bhavissanti, sulabhaṃ dassanaṃ dassanakāmānaṃ, anikete duddassanā bhavissantīti. Ayaṃ dutiyo ānisaṃso vihāradāne. Ime dve atthavase sampassamānena bhagavatā bhaṇitaṃ ‘vihāre kāraye ramme, vāsayettha bahussute’ti, na tattha buddhaputtena ālayo karaṇīyo nikete’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
2. 饮食节制之问巴利
2. Udarasaṃyatapañho
2 “尊者那先,世尊曾如是说:”巴利
‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā –
‘‘‘Uttiṭṭhe nappamajjeyya, udare saṃyato siyā’ti.
“世尊又曾这样说:‘优陀夷,我有时用此钵食满钵,乃至更多。’尊者那先,若世尊曾说‘应当精勤不放逸,于饮食应知量’,则‘优陀夷,我有时用此钵食满钵,乃至更多’一语便为虚妄。若如来曾这样说:‘优陀夷,我有时用此钵食满钵,乃至更多’,则‘应当精勤不放逸,于饮食应知量’一语便为虚妄。这两难之问今已呈前,请您解明。”巴利
‘‘Puna ca bhagavatā bhaṇitaṃ ‘ahaṃ kho panudāyi, appekadā iminā pattena samatittikampi bhuñjāmi, bhiyyopi bhuñjāmī’ti. Yadi, bhante nāgasena, bhagavatā bhaṇitaṃ ‘uttiṭṭhe nappamajjeyya, udare saṃyato siyā’ti, tena hi ‘ahaṃ kho panudāyi, appekadā iminā pattena samatitthikampi bhuñjāmi, bhiyyopi bhuñjāmī’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi tathāgatena bhaṇitaṃ ‘ahaṃ kho panudāyi, appekadā iminā pattena samatitthikampi bhuñjāmi, bhiyyopi bhuñjāmī’ti, tena hi ‘uttiṭṭhe nappamajjeyya, udare saṃyato siyā’ti tampi vacanaṃ micchā. Ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo’’ti.
“大王,世尊曾如是说:‘应当精勤不放逸,应当节制于腹食’,也曾说:‘优陀夷,我有时用此钵食至满钵,乃至更多。’大王,世尊所说的‘应当精勤不放逸,应当节制于腹食’,乃是自性语、无余语、无遗语、无方便语、真实语、如实语、如是语、不颠倒语、仙人语、牟尼语、世尊语、阿拉汉语、独觉佛语、胜者语、一切知者语、如来阿拉汉正自觉者之语。”巴利
‘‘Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā ‘uttiṭṭhe nappamajjeyya, udare saṃyato siyā’ti, bhaṇitañca ‘ahaṃ kho panudāyi, appekadā iminā pattena samatittikampi bhuñjāmi, bhiyyopi bhuñjāmī’ti . Yaṃ, mahārāja, bhagavatā bhaṇitaṃ ‘uttiṭṭhe nappamajjeyya, udare saṃyato siyā’ti, taṃ sabhāvavacanaṃ asesavacanaṃ nissesavacanaṃ nippariyāyavacanaṃ bhūtavacanaṃ tacchavacanaṃ yāthāvavacanaṃ aviparītavacanaṃ isivacanaṃ munivacanaṃ bhagavantavacanaṃ arahantavacanaṃ paccekabuddhavacanaṃ jinavacanaṃ sabbaññuvacanaṃ tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa vacanaṃ.
“大王,于腹食不节制者,杀生,不与取,行邪淫,说妄语,饮酒,乃至夺母命、夺父命、夺阿拉汉命、破僧,以恶心使如来身出鲜血。大王,难道不正是提婆达多因于腹食不节制而破僧团,造下劫住之业吗?大王,正是见到如是等种种因缘,世尊才说:‘应当精勤不放逸,应当节制于腹食。’”巴利
‘‘Udare asaṃyato, mahārāja, pāṇampi hanati, adinnampi ādiyati, paradārampi gacchati, musāpi bhaṇati, majjampi pivati, mātarampi jīvitā voropeti, pitarampi jīvitā voropeti, arahantampi jīvitā voropeti, saṅghampi bhindati, duṭṭhena cittena tathāgatassa lohitampi uppādeti. Nanu, mahārāja, devadatto udare asaṃyato saṅghaṃ bhinditvā kappaṭṭhiyaṃ kammaṃ āyūhi . Evarūpāni, mahārāja, aññānipi bahuvidhāni kāraṇāni disvā bhagavatā bhaṇitaṃ ‘uttiṭṭhe nappamajjeyya, udare saṃyato siyā’ti.
“大王,节制于腹食者,能现观四谛,能作证四沙门果,能于四无碍解、八等至、六神通中得自在,能圆满一切沙门法。大王,难道不是鹦鹉雏因节制于腹食,震动三十三天界,令帝释天王前来侍奉吗?大王,正是见到如是种种因缘,世尊才说:‘应当精勤不放逸,应当节制于腹食。’”巴利
‘‘Udare saṃyato, mahārāja, catusaccābhisamayaṃ abhisameti, cattāri sāmaññaphalāni sacchikaroti, catūsu paṭisambhidāsu aṭṭhasu samāpattīsu chasu abhiññāsu vasībhāvaṃ pāpuṇāti, kevalañca samaṇadhammaṃ pūreti. Nanu, mahārāja, sukapotako udare saṃyato hutvā yāva tāvatiṃsabhavanaṃ kampetvā sakkaṃ devānamindaṃ upaṭṭhānamupanesi, evarūpāni, mahārāja, aññānipi bahuvidhāni kāraṇāni disvā bhagavatā bhaṇitaṃ ‘uttiṭṭhe nappamajjeyya, udare saṃyato siyā’ti.
“然而,大王,世尊曾说:‘优陀夷,我有时用此钵进食,满钵而食,乃至更多。’这是已作所作、事业已完成、目的已成就、梵行已立、无有障碍、一切知者、自觉者的如来,就自身而说的。”巴利
‘‘Yaṃ pana, mahārāja, bhagavatā bhaṇitaṃ ‘ahaṃ kho panudāyi appekadā iminā pattena samatittikampi bhuñjāmi, bhiyyopi bhuñjāmī’ti, taṃ katakiccena niṭṭhitakiriyena siddhatthena vusitavosānena nirāvaraṇena sabbaññunā sayambhunā tathāgatena attānaṃ upādāya bhaṇitaṃ.
“大王,譬如已经呕吐、泻下、灌肠的病人,需要行适当的调理;同样地,大王,具足烦恼、尚未见谛的人,于饮食应当有所节制。大王,又譬如一颗具足光泽、出身优良、禀性清净的宝珠,不需要擦拭、打磨、清洁;同样地,大王,如来于佛之境界已到彼岸,于所应作更无障碍。” “善哉,尊者那先!确是如此,我如是信受。”巴利
‘‘Yathā, mahārāja, vantassa virittassa anuvāsitassa āturassa sappāyakiriyā icchitabbā hoti, evameva kho, mahārāja, sakilesassa adiṭṭhasaccassa udare saṃyamo karaṇīyo hoti. Yathā, mahārāja, maṇiratanassa sappabhāsassa jātimantassa abhijātiparisuddhassa majjananighaṃsanaparisodhanena karaṇīyaṃ na hoti, evameva kho, mahārāja, tathāgatassa buddhavisaye pāramiṃ gatassa kiriyākaraṇesu āvaraṇaṃ na hotī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
3. 佛少病之问巴利
3. Buddhaappābādhapañho
3 “尊者那先,世尊曾这样说过:‘诸比丘,我是婆罗门,应受请求,常伸援手,持最后身,是无上医师、拔箭者。’世尊又这样说过:‘诸比丘,在我的比丘弟子中,少病最上首者,就是拔古喇。’然而,世尊的身体却多次生起病痛。尊者那先,若如来真的是无上者,那么‘拔古喇是少病最上首’这句话就是错误的。若拔古喇长老真的是少病最上首,那么‘我是无上医师、拔箭者’这句话也是错误的。这是摆在您面前的两难问题,请予解答。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā ‘ahamasmi, bhikkhave, brāhmaṇo yācayogo sadā payatapāṇi antimadehadharo anuttaro bhisakko sallakatto’ti. Puna ca bhaṇitaṃ bhagavatā ‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ appābādhānaṃ yadidaṃ bākulo’ti. Bhagavato ca sarīre bahukkhattuṃ ābādho uppanno dissati. Yadi, bhante nāgasena, tathāgato anuttaro, tena hi ‘etadaggaṃ…pe… bākulo’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi thero bākulo appābādhānaṃ aggo, tena hi ‘ahamasmi…pe… sallakatto’ti tampi vacanaṃ micchā. Ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo’’ti.
“大王,世尊的确说过‘我是……拔箭者’,也说过‘最上首……拔古喇’。但那是指外来的传承、证得与教理,在他自身中具足而说的。”巴利
‘‘Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā ‘ahamasmi…pe… sallakatto’ti, bhaṇitañca ‘etadaggaṃ…pe… bākulo’ti, tañca pana bāhirānaṃ āgamānaṃ adhigamānaṃ pariyattīnaṃ attani vijjamānataṃ sandhāya bhāsitaṃ.
“大王,世尊的弟子中,有些是常行常立者,他们以站立与经行度过日夜;而世尊,大王,则以站立、经行、端坐、安卧度过日夜。大王,那些常行常立的比丘,在这一分上更为超胜。巴利
‘‘Santi kho pana, mahārāja, bhagavato sāvakā ṭhānacaṅkamikā, te ṭhānena caṅkamena divārattiṃ vītināmenti, bhagavā pana, mahārāja, ṭhānena caṅkamena nisajjāya sayanena divārattiṃ vītināmeti, ye te, mahārāja, bhikkhū ṭhānacaṅkamikā, te tena aṅgena atirekā.
“大王,世尊的弟子中,有些是一坐食者,他们即使为活命也不受用第二餐;而世尊,大王,也受用第二餐乃至第三餐。大王,那些一坐食的比丘,在这一分上更为超胜。大王,那些种种因缘,是就各别的对象与各别的事迹而说。然而,大王,世尊是无上者,这是就戒、定、慧、解脱、解脱知见、十力、四无畏、十八佛法、六不共智,以及圆满的佛境界而言,说“我是拔箭者”。”巴利
‘‘Santi kho pana, mahārāja, bhagavato sāvakā ekāsanikā, te jīvitahetupi dutiyaṃ bhojanaṃ na bhuñjanti, bhagavā pana, mahārāja, dutiyampi yāva tatiyampi bhojanaṃ bhuñjati, ye te, mahārāja, bhikkhū ekāsanikā, te tena aṅgena atirekā, anekavidhāni, mahārāja, tāni kāraṇāni tesaṃ tesaṃ taṃ taṃ sandhāya bhaṇitāni. Bhagavā pana, mahārāja, anuttaro sīlena samādhinā paññāya vimuttiyā vimuttiñāṇadassanena dasahi ca balehi catūhi vesārajjehi aṭṭhārasahi buddhadhammehi chahi asādhāraṇehi ñāṇehi, kevale ca buddhavisaye taṃ sandhāya bhaṇitaṃ ‘ahamasmi…pe… sallakatto’ti.
“大王,譬如在人间,有人具种姓,有人具财富,有人具学识,有人具技艺,有人具勇力,有人具聪慧——胜过这所有人,国王才是他们当中的最上者。同样地,大王,世尊是一切有情中的最上、最尊、最胜。巴利
‘‘Idha, mahārāja, manussesu eko jātimā hoti, eko dhanavā, eko vijjavā, eko sippavā, eko sūro, eko vicakkhaṇo, sabbepete abhibhaviya rājā yeva tesaṃ uttamo hoti, evameva kho, mahārāja, bhagavā sabbasattānaṃ aggo jeṭṭho seṭṭho.
“具寿拔古喇之所以少病,是由他的愿力所致。大王,当无比见佛腹部风病生起,毗婆尸佛与六百八十万比丘草花病生起时,他身为苦行者,以种种药物除去了那些疾病,由此获得少病之身,故被称叹为“最上首者拔古喇”。”巴利
‘‘Yaṃ pana āyasmā bākulo appābādho ahosi, taṃ abhinīhāravasena, so hi, mahārāja, anomadassissa bhagavato udaravātābādhe uppanne vipassissa ca bhagavato aṭṭhasaṭṭhiyā ca bhikkhusatasahassānaṃ tiṇapupphakaroge uppanne sayaṃ tāpaso samāno nānābhesajjehi taṃ byādhiṃ apanetvā appābādhataṃ patto, bhaṇito ca ‘etadaggaṃ…pe… bākulo’ti.
“大王,无论世尊是否示现病苦,是否受持头陀支,都没有任何有情能与世尊比肩。大王,世尊、天中之天在《相应部》胜印中曾这样宣说:巴利
‘‘Bhagavato, mahārāja, byādhimhi uppajjantepi anuppajjantepi dhutaṅgaṃ ādiyantepi anādiyantepi natthi bhagavatā sadiso koci satto. Bhāsitampetaṃ mahārāja bhagavatā devātidevena saṃyuttanikāyavaralañchake –
“诸比丘,凡所有众生,无足者、二足者、四足者、多足者,有色者、无色者,有想者、无想者、非想非非想者,如来皆被尊为他们中的最上首者、阿拉汉、正自觉者。”“善哉,尊者那先!确实如此,我如是信受。”巴利
‘‘‘Yāvatā, bhikkhave, sattā apadā vā dvipadā vā catuppadā vā bahuppadā vā rūpino vā arūpino vā saññino vā asaññino vā nevasaññīnāsaññino vā, tathāgato tesaṃ aggamakkhāyati arahaṃ sammāsambuddho’ti. ‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’’ti.
4. 问:道之生起巴利
4. Magguppādanapañho
4 “尊者那先,世尊曾作此说:‘诸比丘,如来、阿拉汉、正自觉者,是未生之道的令生者。’却又说:‘诸比丘,我见到了古道、古径,那是过去诸正自觉者所行之道。’ 尊者那先,如果如来是未生之道的令生者,那么‘我见到古道、古径,为先前诸正自觉者所行’这句便不成立;如果如来说‘诸比丘,我见到古道、古径,为先前诸正自觉者所行’,那么‘如来、阿拉汉、正自觉者是未生之道的令生者’这句也不成立。这是一个两难的问题,现在摆在您面前,请尊者解答。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā ‘tathāgato bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho anuppannassa maggassa uppādetā’ti. Puna ca bhaṇitaṃ ‘addasaṃ khvāhaṃ, bhikkhave, purāṇaṃ maggaṃ purāṇaṃ añjasaṃ pubbakehi sammāsambuddhehi anuyāta’nti. Yadi, bhante nāgasena, tathāgato anuppannassa maggassa uppādetā, tena hi ‘addasaṃ khvāhaṃ, bhikkhave, purāṇaṃ maggaṃ purāṇaṃ añjasaṃ pubbakehi sammāsambuddhehi anuyāta’nti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi tathāgatena bhaṇitaṃ ‘addasaṃ khvāhaṃ, bhikkhave, purāṇaṃ maggaṃ purāṇaṃ añjasaṃ pubbakehi sammāsambuddhehi anuyāta’nti, tena hi ‘tathāgato, bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho anuppannassa maggassa uppādetā’ti tampi vacanaṃ micchā. Ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo’’ti.
“大王,世尊曾如此说:‘诸比丘,如来、阿拉汉、正自觉者,是未生之道的开显者。’也曾如此说:‘诸比丘,我见到了那条古道、古径,为过去诸正自觉者所行。’这两句皆是真实语。大王,由于过去诸如来隐没,实无教诫师时,道便隐没了。那条已断、已破、已隐、已闭、已覆、难以通行之道,本是过去诸正自觉者所行。如来以慧眼照见,故说:‘诸比丘,我见到了古道、古径,为过去诸正自觉者所行。’”巴利
‘‘Bhāsitampetaṃ , mahārāja, bhagavatā ‘tathāgato, bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho anuppannassa maggassa uppādetā’ti. Bhaṇitañca ‘addasaṃ khvāhaṃ, bhikkhave, purāṇaṃ maggaṃ purāṇaṃ añjasaṃ pubbakehi sammāsambuddhehi anuyāta’nti, taṃ dvayampi sabhāvavacanameva, pubbakānaṃ, mahārāja, tathāgatānaṃ antaradhānena asati anusāsake maggo antaradhāyi, taṃ tathāgato maggaṃ luggaṃ paluggaṃ gūḷhaṃ pihitaṃ paṭicchannaṃ asañcaraṇaṃ paññācakkhunā sampassamāno addasa pubbakehi sammāsambuddhehi anuyātaṃ, taṃkāraṇā āha ‘addasaṃ khvāhaṃ, bhikkhave, purāṇaṃ maggaṃ purāṇaṃ añjasaṃ pubbakehi sammāsambuddhehi anuyāta’nti.
“大王,正是由于过去诸如来隐没,在无教诫师之时,道变为已断、已破、已隐、已闭、已覆、难以通行。如今如来使此道重新可通可行,以此因缘而说:‘诸比丘,如来、阿拉汉、正自觉者,是未生之道的开显者。’”巴利
‘‘Pubbakānaṃ, mahārāja, tathāgatānaṃ antaradhānena asati anusāsake luggaṃ paluggaṃ gūḷhaṃ pihitaṃ paṭicchannaṃ asañcaraṇaṃ maggaṃ yaṃ dāni tathāgato sañcaraṇaṃ akāsi, taṃkāraṇā āha ‘tathāgato, bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho anuppannassa maggassa uppādetā’ti.
“大王,譬如转轮王隐没时,宝珠便隐藏于山峦之间,待另一位转轮王正行于世时,它便出现。大王,那宝珠是那位转轮王所造的吗?”“尊者,不是的,那宝珠本自存在,只是由他令其重现罢了。”“正是如此,大王。那本自存在、为过去诸如来所行的八支圣道,于无教诫师时,已断、已破、已隐、已闭、已覆、难以通行。世尊以慧眼照见,令其重现,使之可通可行。以此因缘而说:‘诸比丘,如来、阿拉汉、正自觉者,是未生之道的开显者。’”巴利
‘‘Idha, mahārāja, rañño cakkavattissa antaradhānena maṇiratanaṃ girisikhantare nilīyati, aparassa cakkavattissa sammāpaṭipattiyā upagacchati, api nu kho taṃ, mahārāja, maṇiratanaṃ tassa pakata’’nti? ‘‘Na hi, bhante, pākatikaṃ yeva taṃ maṇiratanaṃ, tena pana nibbattita’’nti . ‘‘Evameva kho, mahārāja, pākatikaṃ pubbakehi tathāgatehi anuciṇṇaṃ aṭṭhaṅgikaṃ sivaṃ maggaṃ asati anusāsake luggaṃ paluggaṃ gūḷhaṃ pihitaṃ paṭicchannaṃ asañcaraṇaṃ bhagavā paññācakkhunā sampassamāno uppādesi, sañcaraṇaṃ akāsi, taṃkāraṇā āha ‘tathāgato, bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho anuppannassa maggassa uppādetā’ti.
“大王,又譬如母亲从胎中生出那本来已有的儿子,便被称为‘生母’。大王,同样的,如来以慧眼照见那本来即有、却已断坏、破败、隐没、关闭、覆盖、不通行之道,令它重现,使之成为可行之道。因此这样说:‘诸比丘,如来、阿拉汉、正自觉者是未生之道的令生者。’”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, santaṃ yeva puttaṃ yoniyā janayitvā mātā ‘janikā’ti vuccati, evameva kho, mahārāja, tathāgato santaṃ yeva maggaṃ luggaṃ paluggaṃ gūḷhaṃ pihitaṃ paṭicchannaṃ asañcaraṇaṃ paññācakkhunā sampassamāno uppādesi, sañcaraṇaṃ akāsi, taṃkāraṇā āha ‘tathāgato, bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho anuppannassa maggassa uppādetā’ti.
“大王,又譬如有人见到某件遗失的物品,人们便说:‘那物品是由他令它出现的’。大王,同样的,如来以慧眼照见那本来即有、却已断坏、破败、隐没、关闭、覆盖、不通行之道,令它重现,使之成为可行之道。因此这样说:‘诸比丘,如来、阿拉汉、正自觉者是未生之道的令生者。’”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, koci puriso yaṃ kiñci naṭṭhaṃ passati, ‘tena taṃ bhaṇḍaṃ nibbattita’nti jano voharati, evameva kho, mahārāja, tathāgato santaṃ yeva maggaṃ luggaṃ paluggaṃ gūḷhaṃ pihitaṃ paṭicchannaṃ asañcaraṇaṃ paññācakkhunā sampassamāno uppādesi, sañcaraṇaṃ akāsi, taṃkāraṇā āha ‘tathāgato, bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho anuppannassa maggassa uppādetā’ti.
“大王,又譬如有人清理森林,开垦出一块土地,人们便说‘那是他的土地’,然而那块土地并非由他所创造,只因这块土地之故,他成为土地的主人。大王,同样的,如来以慧眼照见那本来即有、却已断坏、破败、隐没、关闭、覆盖、不通行之道,令它重现,使之成为可行之道。因此这样说:‘诸比丘,如来、阿拉汉、正自觉者是未生之道的令生者。’‘善哉,尊者那先,我如是接受此说。’”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, koci puriso vanaṃ sodhetvā bhūmiṃ nīharati, ‘tassa sā bhūmī’ti jano voharati, na cesā bhūmi tena pavattitā, taṃ bhūmiṃ kāraṇaṃ katvā bhūmisāmiko nāma hoti, evameva kho, mahārāja, tathāgato santaṃ yeva maggaṃ luggaṃ paluggaṃ gūḷhaṃ pihitaṃ paṭicchannaṃ asañcaraṇaṃ paññāya sampassamāno uppādesi, sañcaraṇaṃ akāsi, taṃkāraṇā āha ‘tathāgato, bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho anuppannassa maggassa uppādetā’’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
5. 佛不恼害问巴利
5. Buddhaaviheṭhakapañho
5 “尊者那先,世尊曾作此说:‘往昔我生为人时,性不恼害众生。’又作是说:‘名为罗摩萨迦叶的仙人,杀死了数百生命之后,举行了瓦加贝亚大祭。’尊者那先,如果世尊曾说‘往昔我生为人时,性不恼害众生’,那么‘罗摩萨迦叶仙人杀死了数百生命之后,举行了瓦加贝亚大祭’这句话便不真实。如果‘罗摩萨迦叶仙人杀死了数百生命之后,举行了瓦加贝亚大祭’是真实的,那么‘往昔我生为人时,性不恼害众生’这句话便不真实。这个两难之问已摆在您面前,请您作出解答。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā ‘pubbe vāhaṃ manussabhūto samāno sattānaṃ aviheṭhakajātiko ahosi’nti. Puna ca bhaṇitaṃ ‘lomasakassapo nāma isi samāno anekasate pāṇe ghātayitvā vājapeyyaṃ mahāyaññaṃ yajī’ti. Yadi, bhante nāgasena, bhagavatā bhaṇitaṃ ‘pubbe vāhaṃ manussabhūto samāno sattānaṃ aviheṭhakajātiko ahosi’nti, tena hi ‘lomasakassapena isinā anekasate pāṇe ghātayitvā vājapeyyaṃ mahāyaññaṃ yajita’nti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi ‘lomasakassapena isinā anekasate pāṇe ghātayitvā vājapeyyaṃ mahāyaññaṃ yajitaṃ’, tena hi ‘pubbe vāhaṃ manussabhūto samāno sattānaṃ aviheṭhakajātiko ahosi’nti tampi vacanaṃ micchā. Ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo’’ti.
“大王,这确是世尊所说:‘我往昔为人时,于众生怀不害之性’,‘罗摩萨迦叶仙人杀害数百众生后,举行了瓦加贝亚大祭’,然而那是由贪欲之力所使、失去正念,并非有意而为。”巴利
‘‘Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā ‘pubbe vāhaṃ manussabhūto samāno sattānaṃ aviheṭhakajātiko ahosi’nti, ‘lomasakassapena isinā anekasate pāṇe ghātayitvā vājapeyyaṃ mahāyaññaṃ yajitaṃ’, tañca pana rāgavasena visaññinā, no sacetanenā’’ti.
“尊者那先,有八种人杀害生命。哪八种?为贪所染者,由贪欲之力而害命;为嗔所恼者,由嗔恨之力而害命;为痴所蔽者,由愚痴之力而害命;怀慢者,由我慢之力而害命;贪婪者,由贪婪之力而害命;贫穷者,为活命而害命;愚者,由嬉笑之力而害命;国王,为惩处而害命。尊者那先,这八种人杀害生命。尊者那先,菩萨确实是这样自然而为的吧?”“大王,菩萨并非自然而为。大王,如果菩萨本性倾向于举行大祭,他便不会说出这偈颂——巴利
‘‘Aṭṭhime , bhante nāgasena, puggalā pāṇaṃ hananti. Katame aṭṭha? Ratto rāgavasena pāṇaṃ hanati, duṭṭho dosavasena pāṇaṃ hanati, mūḷho mohavasena pāṇaṃ hanati, mānī mānavasena pāṇaṃ hanati, luddho lobhavasena pāṇaṃ hanati, akiñcano jīvikatthāya pāṇaṃ hanati, bālo hassavasena pāṇaṃ hanati, rājā vinayanavasena pāṇaṃ hanati. Ime kho, bhante nāgasena, aṭṭha puggalā pāṇaṃ hananti. Pākatikaṃ yeva, bhante nāgasena, bodhisattena kata’’nti . ‘‘Na, mahārāja, pākatikaṃ bodhisattena kataṃ, yadi, mahārāja, bodhisatto pakatibhāvena onameyya mahāyaññaṃ yajituṃ, na yimaṃ gāthaṃ bhaṇeyya –
“‘ 大地以海为耳环,含摄所有海洋;
‘ 我不愿与谴责为伍,你当如此了知。’巴利
‘‘‘Sasamuddapariyāyaṃ, mahiṃ sāgarakuṇḍalaṃ; Na icche saha nindāya, evaṃ seyha vijānahī’ti.
“大王,那样说的菩萨,在见到禅达瓦蒂公主的当下便失却正念,心散乱、染着、迷乱、焦躁,以那散乱、昏乱、摇荡的心,举行了伴有大量杀害与流血的瓦加贝亚大祭。”巴利
‘‘Evaṃvādī, mahārāja, bodhisatto saha dassanena candavatiyā rājakaññāya visaññī ahosi khittacitto ratto visaññibhūto ākulākulo turitaturito tena vikkhittabhantaluḷitacittena mahatimahāpasughātagalaruhirasañcayaṃ vājapeyyaṃ mahāyaññaṃ yaji.
“大王,犹如狂人、心散乱者,会踏入燃烧的烈火,抓住激怒的毒蛇,靠近迷醉的巨象,跳入不见彼岸的大海,陷进泥沼与污水,攀上荆棘丛,坠落悬崖,啖食不净物,赤身游荡街头,乃至造作其他种种不应为之事;正是如此,大王,菩萨在见到禅达瓦蒂公主的当下,便失却正念,心散乱、染着、迷乱、焦躁,以那散乱、昏聩、摇荡的心,举行了伴有大量杀害与流血的瓦加贝亚大祭。”巴利
‘‘Yathā, mahārāja, ummattako khittacitto jalitampi jātavedaṃ akkamati, kupitampi āsīvisaṃ gaṇhāti, mattampi hatthiṃ upeti, samuddampi atīradassiṃ pakkhandati, candanikampi oḷigallampi omaddati, kaṇṭakādhānampi abhiruhati, papātepi patati, asucimpi bhakkheti, naggopi rathiyā carati, aññampi bahuvidhaṃ akiriyaṃ karoti. Evameva kho, mahārāja, bodhisatto saha dassanena candavatiyā rājakaññāya visaññī ahosi khittacitto ratto visaññibhūto ākulākulo turitaturito, tena vikkhittabhantaluḷitacittena mahatimahāpasughātagalaruhirasañcayaṃ vājapeyyaṃ mahāyaññaṃ yaji.
“大王,以散乱心造作的恶业,于现法中并不构成大罪,于来世果报中亦非如此。大王,此处若有一癫狂之人犯下应处死刑之罪,你们会施以何种刑罚?”“尊者,癫狂者能有何刑罚?我们会令人鞭笞之后将他驱逐,这便是对他的刑罚了。”“大王,如此,癫狂者所犯的过失尚且没有刑罚,因此,癫狂者所做的,对口有方法疗愈者而言不成过失。正是如此,大王,罗摩萨迦叶仙人一见到禅达瓦帝公主便失念,心既散乱又染着,失念、迷乱、昏昧、躁动。他便以那散乱、迷惑、动摇的心,举行了伴随大量杀戮与流血的瓦加贝亚大祭。然而,当他恢复如常之心、重获正念,便再次出家,证得五神通,往生梵天界。”“善哉,尊者那先!确实如此,我如是信受。”巴利
‘‘Khittacittena, mahārāja, kataṃ pāpaṃ diṭṭhadhammepi na mahāsāvajjaṃ hoti, samparāye vipākenapi no tathā. Idha, mahārāja, koci ummattako vajjhamāpajjeyya, tassa tumhe kiṃ daṇḍaṃ dhārethā’’ti? ‘‘Ko, bhante, ummattakassa daṇḍo bhavissati, taṃ mayaṃ pothāpetvā nīharāpema, esova tassa daṇḍo’’ti. ‘‘Iti kho, mahārāja, ummattakassa aparādhe daṇḍopi na bhavati , tasmā ummattakassa katepi na doso bhavati satekiccho. Evameva kho, mahārāja, lomasakassapo isi saha dassanena candavatiyā rājakaññāya visaññī ahosi khittacitto ratto visaññibhūto visaṭapayāto ākulākulo turitaturito, tena vikkhittabhantaluḷitacittena mahatimahāpasughātagalaruhirasañcayaṃ vājapeyyaṃ mahāyaññaṃ yaji. Yadā ca pana pakaticitto ahosi paṭiladdhassati, tadā punadeva pabbajitvā pañcābhiññāyo nibbattetvā brahmalokūpago ahosī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
6. 六牙象与乔帝巴喇缘起问巴利
6. Chaddantajotipālārabbhapañho
6 “尊者那先,世尊确曾说过六牙象王——巴利
‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā chaddanto nāgarājā –
“ 心怀‘我将杀此’的执取,他望见了那袈裟——仙人们的幢旗;
苦触中生起此想:‘阿拉汉的幢旗,于善人是不可杀害之相。’”巴利
‘‘‘Vadhissametanti parāmasanto, kāsāvamaddakkhi dhajaṃ isīnaṃ; Dukkhena phuṭṭhassudapādi saññā, arahaddhajo sabbhi avajjharūpo’ti.
“又说:‘学童乔帝巴喇以秃头之语、沙门之语,以不善、粗恶的言词辱骂、诽谤迦叶佛、阿拉汉、正自觉者。’尊者那先,如果菩萨身为畜生时尚且恭敬袈裟,那么“学童乔帝巴喇以秃头之语、沙门之语,以不善、粗恶的言词辱骂、诽谤迦叶佛、阿拉汉、正自觉者”这一说法便不成立。如果学童乔帝巴喇确实以秃头之语、沙门之语,以不善、粗恶的言词辱骂、诽谤迦叶佛、阿拉汉、正自觉者,那么“六牙象王恭敬袈裟”这一说法也是错误的。如果菩萨作为畜生,在感受粗糙、刺痛、苦受之时,尚能恭敬猎人身上所披的袈裟;那么当他生而为人,智慧成熟、菩提成熟,亲眼得见迦叶佛、阿拉汉、正自觉者、十力者、世间导师、已升起者、燃烧光耀者、最上殊胜者,披着最上殊胜美丽的迦尸袈裟,为何反而不生恭敬?这也是向你提出的两难之问,应当由你来解开。”巴利
‘‘Puna ca bhaṇitaṃ ‘jotipālamāṇavo samāno kassapaṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ muṇḍakavādena samaṇakavādena asabbhāhi pharusāhi vācāhi akkosi paribhāsī’ti. Yadi, bhante nāgasena, bodhisatto tiracchānagato samāno kāsāvaṃ abhipūjayi, tena hi ‘jotipālena māṇavena kassapo bhagavā arahaṃ sammāsambuddho muṇḍakavādena samaṇakavādena asabbhāhi pharusāhi vācāhi akkuṭṭho paribhāsito’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi jotipālena māṇavena kassapo bhagavā arahaṃ sammāsambuddho muṇḍakavādena samaṇakavādena asabbhāhi pharusāhi vācāhi akkuṭṭho paribhāsito, tena hi ‘chaddantena nāgarājena kāsāvaṃ pūjita’nti tampi vacanaṃ micchā. Yadi tiracchānagatena bodhisattena kakkhaḷakharakaṭukavedanaṃ vedayamānena luddakena nivatthaṃ kāsāvaṃ pūjitaṃ, kiṃ manussabhūto samāno paripakkañāṇo paripakkāya bodhiyā kassapaṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ dasabalaṃ lokanāyakaṃ uditoditaṃ jalitabyāmobhāsaṃ pavaruttamaṃ pavararucirakāsikakāsāvamabhipārutaṃ disvā na pūjayi? Ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabboti.
“大王,这确是世尊所说:六牙象王‘我将杀他……(中略)……无可指摘之相’。至于学童乔帝巴喇以秃头者、沙门等语,以不善、粗恶的言辞辱骂、诽谤迦叶佛——阿拉汉、正自觉者,实因种姓与家族之故。大王,学童乔帝巴喇生于无信、信根微薄的家族,他的父母、兄弟姐妹、奴婢仆从及随从人等,皆是梵天的崇信者、恭敬梵天者,他们宣称‘唯有婆罗门是最上、最殊胜的’,对其他的出家者则轻蔑、厌弃。学童乔帝巴喇受此熏染,当陶师嘎提咖喇邀请他同去见导师时,便如此说:‘何必要去见那个秃头沙门?’”巴利
‘‘Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā chaddanto nāgarājā ‘vadhissametanti…pe… avajjharūpo’ti. Jotipālena ca māṇavena kassapo bhagavā arahaṃ sammāsambuddho muṇḍakavādena samaṇakavādena asabbhāhi pharusāhi vācāhi akkuṭṭho paribhāsito, tañca pana jātivasena kulavasena. Jotipālo, mahārāja, māṇavo assaddhe appasanne kule paccājāto, tassa mātāpitaro bhaginibhātaro dāsidāsaceṭakaparivārakamanussā brahmadevatā brahmagarukā, te ‘brāhmaṇā eva uttamā pavarā’ti avasese pabbajite garahanti jigucchanti, tesaṃ taṃ vacanaṃ sutvā jotipālo māṇavo ghaṭikārena kumbhakārena satthāraṃ dassanāya pakkosito evamāha ‘kiṃ pana tena muṇḍakena samaṇakena diṭṭhenā’ti.
“大王,犹如甘露遇毒而变苦,又犹如冷水触火而变热;同样地,大王,学童乔帝巴喇出生在没有信心、信心微弱的家族。他因家族之故而被蒙蔽,因而辱骂与诽谤如来。”巴利
‘‘Yathā , mahārāja , amataṃ visamāsajja tittakaṃ hoti, yathā ca sītodakaṃ aggimāsajja uṇhaṃ hoti, evameva kho, mahārāja, jotipālo māṇavo assaddhe appasanne kule paccājāto, so kulavasena andho hutvā tathāgataṃ akkosi paribhāsi.
“大王,犹如炽燃的大火聚,光明闪耀,触水之后光焰与热力销尽,变得冰冷、暗黑,如同烧透的尼拘律果。正是如此,大王,学童乔帝巴喇本有福德、具足信心,智慧广博而光明,却生于无信、心不清净的家族。他因家世而致眼盲,辱骂、诽谤如来。然而,亲近之后,他了知佛陀的功德,如同仆人一般,在胜者的教法中出家,修得神通与等至,往生梵天界。”
“善哉,尊者那先!确实如此,我全然接受。”巴利
‘‘Yathā, mahārāja, jalitapajjalito mahāaggikkhandho sappabhāso udakamāsajja upahatappabhātejo sītalo kāḷako bhavati paripakkanigguṇḍiphalasadiso, evameva kho, mahārāja, jotipālo māṇavo puññavā saddho ñāṇavipulasappabhāso assaddhe appasanne kule paccājāto, so kulavasena andho hutvā tathāgataṃ akkosi paribhāsi, upagantvā ca buddhaguṇamaññāya ceṭakabhūto viya ahosi, jinasāsane pabbajitvā abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā brahmalokūpago ahosī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
7. 嘎帝咖拉之问巴利
7. Ghaṭikārapañho
7 “尊者那先,世尊曾这样说:‘陶工嘎帝咖拉的作坊整整三个月以虚空为顶,安然不动,天未下雨。’又说:‘迦叶如来的小屋却漏雨。’尊者那先,为何如来这样具足深厚善根者,他的小屋竟会漏雨?难道如来不应有那样的威神力吗?尊者那先,如果陶工嘎帝咖拉的作坊不漏雨,而以虚空为顶,那么‘如来的小屋漏雨’这话便是错的;如果如来的小屋漏雨,那么‘陶工嘎帝咖拉的作坊不漏雨,以虚空为顶’这话也成了错的。这便是一个向您提出的两难之问,请您来抉择。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā ‘ghaṭikārassa kumbhakārassa āvesanaṃ sabbaṃ temāsaṃ ākāsacchadanaṃ aṭṭhāsi, na devotivassī’ti. Puna ca bhaṇitaṃ ‘kassapassa tathāgatassa kuṭi ovassatī’ti. Kissa pana, bhante nāgasena, tathāgatassa evamussannakusalamūlassa kuṭi ovassati, tathāgatassa nāma so ānubhāvo icchitabbo? Yadi, bhante nāgasena, ghaṭikārassa kumbhakārassa āvesanaṃ anovassaṃ ākāsacchadanaṃ ahosi, tena hi ‘tathāgatassa kuṭi ovassatī’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi tathāgatassa kuṭi ovassati, tena hi ‘ghaṭikārassa kumbhakārassa āvesanaṃ anovassakaṃ ahosi ākāsacchadana’nti tampi vacanaṃ micchā. Ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo’’ti.
“大王,世尊确实曾这样说:‘陶工嘎帝咖拉的作坊整整三个月以虚空为顶,安然不动,天未下雨。’也说过:‘迦叶如来的小屋漏雨。’大王,陶工嘎帝咖拉持戒精严,具足善法,有深厚的善根,他奉养年迈目盲的父母。当时,他不在场也未被告知,有人便从他家取草来覆盖世尊的小屋;他因这取草之举,获得了不动摇、不散乱、安住稳固、广大无量的喜悦,心中更生起了难以比拟的悦意:‘啊!我的世尊,世间最上者,极受信赖者!’因此他现前便感得果报。大王,如来却不为如此微小的因缘所动。”巴利
‘‘Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā ‘ghaṭikārassa kumbhakārassa āvesanaṃ sabbaṃ temāsaṃ ākāsacchadanaṃ aṭṭhāsi, na devotivassī’ti. Bhaṇitañca ‘kassapassa tathāgatassa kuṭi ovassatī’ti. Ghaṭikāro, mahārāja, kumbhakāro sīlavā kalyāṇadhammo ussannakusalamūlo andhe jiṇṇe mātāpitaro poseti, tassa asammukhā anāpucchāyevassa ghare tiṇaṃ haritvā bhagavato kuṭiṃ chādesuṃ, so tena tiṇaharaṇena akampitaṃ asañcalitaṃ susaṇṭhitaṃ vipulamasamaṃ pītiṃ paṭilabhati, bhiyyo somanassañca atulaṃ uppādesi ‘aho vata me bhagavā lokuttamo suvissattho’ti, tena tassa diṭṭhadhammiko vipāko nibbatto. Na hi, mahārāja, tathāgato tāvatakena vikārena calati.
“大王,譬如须弥山王,即使受到无量百千风的吹击,也不动摇、不震动;又如大海、最胜之大海,纵然有无量百千恒河之水注入,也不满溢、不变异;同样地,大王,如来不为那般微细的变异所动。巴利
‘‘Yathā, mahārāja, sineru girirājā anekasatasahassavātasampahārenapi na kampati na calati, mahodadhi varappavarasāgaro anekasatanahutamahāgaṅgāsatasahassehipi na pūrati na vikāramāpajjati, evameva kho, mahārāja, tathāgato na tāvatakena vikārena calati.
“然而,大王,如来的小屋漏雨,那是出于对大众的怜悯。大王,如来见到两种义利,因而不受用自己所化作的资具:其一,‘此导师乃最上应供者’,天人与世人供养世尊资具,便能从一切恶趣中解脱;为显示此义而寻求生活资具,其二,‘不让他人诽谤’。正是见到这两种义利,如来不受用自己所化作的资具。大王,若让帝释、梵天神或自己使那小屋不漏雨,这行为便有过失、有缺陷、应受呵责——‘这些人令世间迷惑,做事过分’,因此那样的行为应当避免。大王,如来不乞求物品,正因为不乞求物品,便不会受到诽谤。”“善哉,尊者那先,确实如此,我接受这点。”巴利
‘‘Yaṃ pana, mahārāja, tathāgatassa kuṭi ovassati, taṃ mahato janakāyassa anukampāya. Dveme, mahārāja, atthavase sampassamānā tathāgatā sayaṃ nimmitaṃ paccayaṃ nappaṭisevanti, ‘ayaṃ aggadakkhiṇeyyo satthā’ti bhagavato paccayaṃ datvā devamanussā sabbaduggatito parimuccissantīti, dassetvā vuttiṃ pariyesantīti ‘mā aññe upavadeyyu’nti. Ime dve atthavase sampassamānā tathāgatā sayaṃ nimmitaṃ paccayaṃ nappaṭisevanti. Yadi, mahārāja, sakko vā taṃ kuṭiṃ anovassaṃ kareyya brahmā vā sayaṃ vā, sāvajjaṃ bhaveyya taṃ yeva karaṇaṃ sadosaṃ saniggahaṃ, ime vibhūtaṃ katvā lokaṃ sammohenti adhikataṃ karontīti, tasmā taṃ karaṇaṃ vajjanīyaṃ. Na, mahārāja, tathāgatā vatthuṃ yācanti, tāya avatthuyācanāya aparibhāsiyā bhavantī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
8. 婆罗门王问巴利
8. Brāhmaṇarājavādapañho
8 “尊者那先,如来曾作此言:‘诸比丘,我是婆罗门,是应乞者。’又曾作此言:‘我是王,施罗。’尊者那先,倘若世尊说了‘诸比丘,我是婆罗门,是应乞者’,那么‘我是王,施罗’一语便是虚妄。倘若如来曾言‘我是王,施罗’,那么‘诸比丘,我是婆罗门,是应乞者’一语也就成了虚妄。一个人必是刹帝利或是婆罗门,一种出身不会兼具两种种姓。如今这个两难问题摆在你面前,理应由你来解决。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ tathāgatena ‘ahamasmi, bhikkhave, brāhmaṇo yācayogo’ti. Puna ca bhaṇitaṃ ‘rājāhamasmi selā’ti. Yadi, bhante nāgasena, bhagavatā bhaṇitaṃ ‘ahamasmi, bhikkhave , brāhmaṇo yācayogo’ti, tena hi ‘rājāhamasmi selā’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi tathāgatena bhaṇitaṃ ‘rājāhamasmi selā’ti, tena hi ‘ahamasmi, bhikkhave, brāhmaṇo yācayogo’ti tampi vacanaṃ micchā. Khattiyo vā hi bhaveyya brāhmaṇo vā, natthi ekāya jātiyā dve vaṇṇā nāma, ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo’’ti.
“大王,世尊确曾作此言:‘诸比丘,我是婆罗门,是应乞者’,也确曾作此言:‘我是王,施罗’。此中自有深意,依此深意,如来既是婆罗门,亦是王。”巴利
‘‘Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā ‘ahamasmi, bhikkhave, brāhmaṇo yācayogo’ti, puna ca bhaṇitaṃ ‘rājāhamasmi selā’ti, tattha kāraṇaṃ atthi, yena kāraṇena tathāgato brāhmaṇo ca rājā ca hotī’’ti.
“尊者那先,那是何等深意,依此深意如来既是婆罗门,亦是王呢?”
“大王,一切邪恶不善之法,如来已将其排除、舍断、令其离去、令其远离、断除、灭尽、归于灭尽、寂灭、止息,因此如来被称为‘婆罗门’。”巴利
‘‘Kiṃ pana taṃ, bhante nāgasena, kāraṇaṃ, yena kāraṇena tathāgato brāhmaṇo ca rājā ca hoti’’? ‘‘Sabbe, mahārāja, pāpakā akusalā dhammā tathāgatassa bāhitā pahīnā apagatā byapagatā ucchinnā khīṇā khayaṃ pattā nibbutā upasantā, tasmā tathāgato ‘brāhmaṇo’ti vuccati.
“所谓婆罗门,乃已超越种种疑惑、度脱疑途之人;大王,世尊同样也已超越种种疑惑、度脱疑途。以此缘由,如来被称为‘婆罗门’。”巴利
‘‘Brāhmaṇo nāma saṃsayamanekaṃsaṃ vimatipathaṃ vītivatto, bhagavāpi, mahārāja, saṃsayamanekaṃsaṃ vimatipathaṃ vītivatto, tena kāraṇena tathāgato ‘brāhmaṇo’ti vuccati.
“所谓婆罗门,乃出离一切有、一切趣、一切胎,已脱离垢染与尘累,不依伴侣之人;大王,世尊同样也出离一切有、一切趣、一切胎,已脱离垢染与尘累,不依伴侣。以此缘由,如来被称为‘婆罗门’。”巴利
‘‘Brāhmaṇo nāma sabbabhavagatiyoninissaṭo malarajagatavippamutto asahāyo, bhagavāpi, mahārāja, sabbabhavagatiyoninissaṭo malarajagatavippamutto asahāyo, tena kāraṇena tathāgato ‘brāhmaṇo’ti vuccati.
“所谓婆罗门,多安住于最上、最胜、殊胜、崇高的天住;大王,世尊同样也多安住于最上、最胜、殊胜、崇高的天住。以此缘由,如来被称为‘婆罗门’。”巴利
‘‘Brāhmaṇā nāma aggaseṭṭhavarapavaradibbavihārabahulo, bhagavāpi, mahārāja, aggaseṭṭhavarapavaradibbavihārabahulo, tenāpi kaparaṇena tathāgato ‘‘brāhmaṇo’’ti vuccati.
“大王,所谓婆罗门,是学习、教导、布施、纳受、调御、自制、持守律仪、古来教诫、传承与家系的继承者。世尊也同样是学习、教导、布施、纳受、调御、自制、持守律仪、往昔诸胜者所行教诫、传承与家系的继承者。以此因缘,如来称为“婆罗门”。”巴利
‘‘Brāhmaṇo nāma ajjhayana ajjhāpana dānappaṭiggahaṇa dama saṃyamaniyamapubbamanusiṭṭhi paveṇi vaṃsa dharaṇo, bhagavāpi, mahārāja, ajjhayana ajjhāpana dānappaṭiggahaṇa dama saṃyama niyama pubbajināciṇṇa anusiṭṭhi paveṇi vaṃsa dharaṇo tenāpi kāraṇena tathāgato ‘brāhmaṇo’ti vuccati.
“大王,所谓婆罗门,是修习梵天乐住禅那者。世尊也同样是修习梵天乐住禅那者。以此因缘,如来称为“婆罗门”。”巴利
‘‘Brāhmaṇo nāma brahāsukhavihārajjhānajhāyī; bhagavāpi, mahārāja, brahāsukhavihārajjhānajhāyī, tenāpi kāraṇena tathāgato ‘brāhmaṇo’ti vuccati.
“大王,所谓婆罗门,了知一切有与无有诸趣中众生的出生、转起与所行。世尊也了知一切有与无有诸趣中众生的出生、转起与所行。以此因缘,如来称为“婆罗门”。”巴利
‘‘Brāhmaṇo nāma sabbabhavābhavagatīsu abhijātivattitamanucaritaṃ jānāti, bhagavāpi, mahārāja, sabbabhavābhavagatīsu abhijātivattitamanucaritaṃ jānāti, tenāpi kāraṇena tathāgato ‘brāhmaṇo’ti vuccati.
“大王,‘婆罗门’这一名称,并非母亲为世尊所立,并非父亲所立,并非兄弟所立,并非姐妹所立,并非朋友同僚所立,并非亲族血亲所立,并非沙门婆罗门所立,也非诸天神所立。这是诸佛世尊解脱究竟的称号——正是在菩提树下摧破魔军,扫除过去、未来、现在的诸恶不善法,于一切知智现前之际,随着证得、显现、生起而真实安立的,即是‘婆罗门’。正是以此因缘,如来被称为‘婆罗门’。”巴利
‘‘Brāhmaṇoti, mahārāja, bhagavato netaṃ nāmaṃ mātarā kataṃ, na pitarā kataṃ, na bhātarā kataṃ, na bhaginiyā kataṃ, na mittāmaccehi kataṃ, na ñātisālohitehi kataṃ, na samaṇabrāhmaṇehi kataṃ, na devatāhi kataṃ, vimokkhantikametaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ nāmaṃ bodhiyā yeva mūle mārasenaṃ vidhamitvā atītānāgatapaccuppanne pāpake akusale dhamme bāhetvā saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā paṭiladdhapātubhūtasamuppannamatte sacchikā paññatti yadidaṃ brāhmaṇoti, tena kāraṇena tathāgato vuccati ‘brāhmaṇo’’’ti.
“尊者那先,以何因缘如来被称为‘王’?”“大王,所谓‘王’,是任何统治王国、治理世间者;大王,世尊也在十千世界中以法为王,教导那包含天、魔、梵的世间,以及包含沙门、婆罗门、天众与人众的众生。以此因缘,如来被称为‘王’。”巴利
‘‘Kena pana, bhante nāgasena, kāraṇena tathāgato vuccati ‘rājā’’’ti? ‘‘Rājā nāma, mahārāja, yo koci rajjaṃ kāreti lokamanusāsati, bhagavāpi, mahārāja, dasasahassiyā lokadhātuyā dhammena rajjaṃ kāreti, sadevakaṃ lokaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ anusāsati, tenāpi kāraṇena tathāgato vuccati ‘rājā’ti.
“大王,所谓‘王’,是能胜伏一切民众,令亲族欢喜,令怨敌悲伤,并竖立起具大威力、大名声、大财富,以坚固精髓为杖,且饰有不下百条幢幡的洁白无垢华盖。而世尊,令邪行的魔军悲伤,令正行的天人欢喜,在十千世界竖立起具大威力、大名声、大财富,以安忍坚固精髓为杖,饰以智慧最胜百幢的最胜殊胜解脱洁白华盖。正是以此因缘,如来被称为‘王’。”巴利
‘‘Rājā nāma, mahārāja, sabbajanamanusse abhibhavitvā nandayanto ñātisaṅghaṃ, socayanto amittasaṅghaṃ, mahatimahāyasasiriharaṃ thirasāradaṇḍaṃ anūnasatasalākālaṅkataṃ ussāpeti paṇḍaravimalasetacchattaṃ, bhagavāpi, mahārāja, socayanto mārasenaṃ micchāpaṭipannaṃ, nandayanto devamanusse sammāpaṭipanne dasasahassiyā lokadhātuyā mahatimahāyasasiriharaṃ khantithirasāradaṇḍaṃ ñāṇavarasatasalākālaṅkataṃ ussāpeti aggavaravimuttipaṇḍaravimalasetacchattaṃ, tenāpi kāraṇena tathāgato vuccati ‘rājā’ti.
“大王,所谓“王”,是众多已得成就者所应礼敬的对象;世尊同样是已得成就之天人与人类所应礼敬的对象。以此因缘,如来被称为“王”。”巴利
‘‘Rājā nāma upagatasampattajanānaṃ bahūnamabhivandanīyo bhavati, bhagavāpi, mahārāja, upagatasampattadevamanussānaṃ bahūnamabhivandanīyo, tenāpi kāraṇena tathāgato vuccati ‘rājā’ti.
“大王,所谓“王”,当他对某人感到欢喜时,便欢喜地赐予其所求之愿,以所欲乐而令其满足。世尊也是如此,对于任何以身、语、意令其欢喜者,欢喜之后,便赐予无上的愿望——令其从一切苦中解脱,并以无余的愿乐而令其满足。以此因缘,如来被称为“王”。”巴利
‘‘Rājā nāma yassa kassaci ārādhakassa pasīditvā varitaṃ varaṃ datvā kāmena tappayati, bhagavāpi, mahārāja, yassa kassaci kāyena vācāya manasā ārādhakassa pasīditvā varitaṃ varamanuttaraṃ sabbadukkhaparimuttiṃ datvā asesakāmavarena ca tappayati, tenāpi kāraṇena tathāgato vuccati ‘rājā’ti.
“大王,世间的君王会谴责、惩罚并摧毁那些违抗命令之人。世尊亦是如此:在殊胜的教法中,若有违越教敕的无惭者,他便会因羞愧而遭轻贱、呵责,其后从殊胜的佛陀教法中离去。以此因缘,如来被称为“王”。”巴利
‘‘Rājā nāma āṇaṃ vītikkamantaṃ vigarahati jhāpeti dhaṃseti, bhagavatopi, mahārāja, sāsanavare āṇaṃ atikkamanto alajjī maṅkubhāvena oññāto hīḷito garahito bhavitvā vajjati jinasāsanavaramhā, tenāpi kāraṇena tathāgato vuccati ‘rājā’ti.
“大王,往昔如法诸王依循传统教诫,辨明法与非法后以法统理王政,为人天大众所爱乐、所景仰。他们以法德之力令王族世系久住久立;同样地,大王,世尊依循过去诸自觉者的传统教诫,辨明法与非法后,以法教化世间,为人天大众所爱乐、所景仰。他以法德之力令教法长久流传,以此因缘,如来亦被称为‘王’。大王,如此有种种因缘,如来既是婆罗门亦是王。精通的比丘纵以一劫也难以尽述,何必多言?只需简要地信受。”“善哉,尊者那先!确实如此,我如是信受。”巴利
‘‘Rājā nāma pubbakānaṃ dhammikānaṃ rājūnaṃ paveṇimanusiṭṭhiyā dhammādhammamanudīpayitvā dhammena rajjaṃ kārayamāno pihayito piyo patthito bhavati janamanussānaṃ, ciraṃ rājakulavaṃsaṃ ṭhapayati dhammaguṇabalena, bhagavāpi, mahārāja, pubbakānaṃ sayambhūnaṃ paveṇimanusiṭṭhiyā dhammādhammamanudīpayitvā dhammena lokamanusāsamāno pihayito piyo patthito devamanussānaṃ ciraṃ sāsanaṃ pavatteti dhammaguṇabalena, tenāpi kāraṇena tathāgato vuccati ‘rājā’ti. Evamanekavidhaṃ, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena tathāgato brāhmaṇopi bhaveyya rājāpi bhaveyya, sunipuṇo bhikkhu kappampi no naṃ sampādeyya, kiṃ atibahuṃ bhaṇitena, saṃkhittaṃ sampaṭicchitabba’’nti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
9. 偈颂吟唱所获食物论问巴利
9. Gāthābhigītabhojanakathāpañho
9 “尊者那先,世尊曾如是说:”巴利
‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā –
“ 婆罗门,以偈颂唱诵所得之物,不应为我所食;婆罗门,这并非正观者之法。
诸佛弃舍以偈颂唱诵所得之物;婆罗门,有法在时,这便是佛的行迹。”巴利
‘‘‘Gāthābhigītaṃ me abhojaneyyaṃ , sampassataṃ brāhmaṇa nesa dhammā; Gāthābhigītaṃ panudanti buddhā, dhamme satī brāhmaṇa vuttiresā’ti.
“然而,世尊对大众说法开示时,首先演说次第法,开头先说布施之论,随后再说持戒之论。那些天人听闻了一切世间主的世尊教说后,便备办布施而行供养,弟子们受用了这些依劝请而得的布施。尊者那先,如果世尊说过‘以偈颂歌咏而得之物,我不应食’,那么‘世尊首先演说布施之论’这句话便有误;如果首先演说布施之论,那么‘以偈颂歌咏而得之物,我不应食’这句话也就有误。这是什么缘故呢?尊者,那位应受在家众供养者讲解了供养钵食的布施果报,人们听受了此法义后,便以清净信心一再行施。凡是受用那布施的弟子们,所领受的全部都是依偈颂歌咏所得之物。这也是一个两难的问题,微妙、深奥、难以通达,现在理应由你来解开。”巴利
‘‘Puna ca bhagavā parisāya dhammaṃ desento kathento anupubbikathaṃ paṭhamaṃ tāva dānakathaṃ katheti, pacchā sīlakathaṃ, tassa bhagavato sabbalokissarassa bhāsitaṃ sutvā devamanussā abhisaṅkharitvā dānaṃ denti, tassa taṃ uyyojitaṃ dānaṃ sāvakā paribhuñjanti. Yadi, bhante nāgasena, bhagavatā bhaṇitaṃ ‘gāthābhigītaṃ me abhojaneyya’nti, tena hi ‘bhagavā dānakathaṃ paṭhamaṃ kathetī’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi dānakathaṃ paṭhamaṃ katheti, tena hi ‘gāthābhigītaṃ me abhojaneyya’nti tampi vacanaṃ micchā. Kiṃ kāraṇaṃ? Yo so, bhante, dakkhiṇeyyo gihīnaṃ piṇḍapātadānassa vipākaṃ katheti, tassa te dhammakathaṃ sutvā pasannacittā aparāparaṃ dānaṃ denti, ye taṃ dānaṃ paribhuñjanti, sabbe te gāthābhigītaṃ paribhuñjanti. Ayampi ubhato koṭiko pañho nipuṇo gambhīro tapānuppatto, so tayā nibbāhitabbo’’ti.
“大王,世尊确实说过:‘以偈颂歌咏而得之物,我不应食。婆罗门,此非正观者的法。诸佛摒弃偈颂歌咏而得之物;婆罗门,若法尚存,这便是所行之道。’然而,世尊也确实首先讲说布施之论。这正是诸如来所行之常法:先以布施之论令心欢喜,之后再劝导持戒。大王,譬如人们先拿各种玩具给幼童——诸如弯钩、球、风车、树叶车、小车、小弓,然后才让他们从事各自的本业。同样地,大王,如来也是先以布施之论令心欢喜,之后再劝导持戒。”巴利
‘‘Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā ‘gāthābhigītaṃ me abhojaneyyaṃ, sampassataṃ brāhmaṇa nesa dhammo. Gāthābhigītaṃ panudanti buddhā, dhamme satī brāhmaṇa vuttiresā’ti, katheti ca bhagavā paṭhamaṃ dānakathaṃ, tañca pana kiriyaṃ sabbesaṃ tathāgatānaṃ paṭhamaṃ dānakathāya, tattha cittaṃ abhiramāpetvā pacchā sīle niyojenti. Yathā, mahārāja, manussā taruṇadārakānaṃ paṭhamaṃ tāva kīḷābhaṇḍakāni denti. Seyyathidaṃ, vaṅkakaṃ ghaṭikaṃ ciṅgulakaṃ pattāḷhakaṃ rathakaṃ dhanukaṃ, pacchā te sake sake kamme niyojenti. Evameva kho, mahārāja, tathāgato paṭhamaṃ dānakathāya cittaṃ abhiramāpetvā pacchā sīle niyojeti.
“又比如,大王,医生会先让病人服食四五天油,以增强体力、润泽身体,然后再施与泻药。同样地,大王,如来也是先以布施之论令心欢喜,然后再劝导持戒。大王,那些行布施的主人们,心已变得柔软、温和、润泽,他们便以布施为桥梁,以布施为舟船,渡越轮回大海,到达彼岸。因此,如来先教导他们布施这一业地,而不向任何人作暗示(求索利养)。”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, bhisakko nāma āturānaṃ paṭhamaṃ tāva catūhapañcāhaṃ telaṃ pāyeti balakaraṇāya sinehanāya, pacchā vireceti. Evameva kho, mahārāja, tathāgato paṭhamaṃ tāva dānakathāya cittaṃ abhiramāpetvā pacchā sīle niyojeti. Dāyakānaṃ, mahārāja, dānapatīnaṃ cittaṃ mudukaṃ hoti maddavaṃ siniddhaṃ, tena te dānasetusaṅkamena dānanāvāya saṃsārasāgarapāramanugacchanti, tasmā tesaṃ paṭhamaṃ kammabhūmimanusāsati, na ca kenaci viññattimāpajjatī’’ti.
“尊者那先,你所说的‘表示’,究竟有几种表示呢?”“大王,表示有两种:身表示与语表示。其中,身表示有有过失的,也有无过失的;语表示有有过失的,也有无过失的。巴利
‘‘Bhante nāgasena, ‘viññatti’nti yaṃ vadesi, kati pana tā viññattiyo’’ti? ‘‘Dvemā, mahārāja, viññattiyo kāyaviññatti vacīviññatti cāti. Tattha atthi kāyaviññatti sāvajjā, atthi anavajjā. Atthi vacīviññatti sāvajjā, atthi anavajjā.
“何种身表示是有过失的呢?此处,有比丘前往居士家,站于不当之处,破坏站立威仪,这便是身表示之有过失者。以此表示所示意者,圣者们不受用;而彼人在圣者的集会中,被轻慢、被鄙视、被讥笑、被呵责、被藐视、不被尊重,他便被算作是邪命者。巴利
‘‘Katamā kāyaviññatti sāvajjā? Idhekacco bhikkhu kulāni upagantvā anokāse ṭhito ṭhānaṃ bhañjati, ayaṃ kāyaviññatti sāvajjā. Tāya ca viññāpitaṃ ariyā na paribhuñjanti, so ca puggalo ariyānaṃ samaye oññāto hoti hīḷito khīḷito garahito paribhūto acittīkato, bhinnājīvotveva saṅkhaṃ gacchati.
“再者,大王,此处,有比丘前往居士家,站于不当之处,伸长脖颈作孔雀顾盼,心想‘如此他们便能看见我’,众人也因此看见了他。这也是身表示之有过失者。以此表示所示意者,圣者们不受用;而彼人在圣者的集会中,被轻慢、被鄙视、被讥笑、被呵责、被藐视、不被尊重,他便被算作是邪命者。巴利
‘‘Puna caparaṃ, mahārāja, idhekacco bhikkhu kulāni upagantvā anokāse ṭhito galaṃ paṇāmetvā morapekkhitaṃ pekkhati ‘evaṃ ime passantī’ti, tena ca te passanti. Ayampi kāyaviññatti sāvajjā. Tāya ca viññāpitaṃ ariyā na paribhuñjanti, so ca puggalo ariyānaṃ samaye oññāto hoti hīḷito khīḷito garahito paribhūto acittīkato, bhinnājīvotveva saṅkhaṃ gacchati.
“再者,大王,若有比丘用下巴、眉毛或拇指来示意,这也是有过失的身表示。以此表示所暗示之物,圣者们不受用。那人在圣者集会中,被轻视、被鄙视、被讥笑、被呵责、被蔑视、不受敬重,被视为邪命者。巴利
‘‘Puna caparaṃ, mahārāja, idhekacco bhikkhu hanukāya vā bhamukāya vā aṅguṭṭhena vā viññāpeti, ayampi kāyaviññatti sāvajjā, tāya ca viññāpitaṃ ariyā na paribhuñjanti, so ca puggalo ariyānaṃ samaye oññāto hoti hīḷito khīḷito garahito paribhūto acittīkato, bhinnājīvotveva saṅkhaṃ gacchati.
“什么是无过失的身表示呢?在此,比丘前往各家后,具念、安住于定、具备正知,在适当与不适当之处,皆依所教导而行。他站在合适的地方,在有意布施者前便站住,在无意布施者前便离去。这是无过失的身表示。以此表示所暗示之物,圣者们受用。那人在圣者集会中,被称赞、被赞叹、被赞扬,是少欲者,被称为命清净者。大王,这也是世尊所说的——巴利
‘‘Katamā kāyaviññatti anavajjā? Idha bhikkhu kulāni upagantvā sato samāhito sampajāno ṭhānepi aṭṭhānepi yathānusiṭṭhiṃ gantvā ṭhāne tiṭṭhati, dātukāmesu tiṭṭhati, adātukāmesu pakkamati. Ayaṃ kāyaviññatti anavajjā, tāya ca viññāpitaṃ ariyā paribhuñjanti, so ca puggalo ariyānaṃ samaye vaṇṇito hoti thuto pasattho sallekhitācāro, parisuddhājīvotveva saṅkhaṃ gacchati. Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā devātidevena –
‘ 具慧者确不乞求,智者应当了知;
诸圣者为(指定之目的)而住立,这是诸圣者的乞求。’巴利
‘Na ve yācanti sappaññā, dhīro ca veditumarahati ; Uddissa ariyā tiṭṭhanti, esā ariyāna yācanā’ti.
“大王,什么是有过失的语示?在此,比丘用言语表明种种衣、食、住处、病者所需的医药资具,这便是有过失的语示。以那种语示所求取的东西,诸圣者不受用;而此人在圣者集会中,则被轻慢、被鄙弃、被讥笑、被呵责、被藐视、不被尊重,被视为邪命者。”巴利
‘‘Katamā vacīviññatti sāvajjā? Idha, mahārāja, bhikkhu vācāya bahuvidhaṃ viññāpeti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhāraṃ, ayaṃ vacīviññatti sāvajjā, tāya ca viññāpitaṃ ariyā na paribhuñjanti, so ca puggalo ariyānaṃ samaye oññāto hoti hīḷito khīḷito garahito paribhūto acittīkato, bhinnājīvotveva saṅkhaṃ gacchati.
“再者,大王,在此,有比丘向他人这样暗示说:‘这对我有用。’他以这样的言语向他人暗示后,便得到了利养。这也是有过失的语示。以那种语示所求取的东西,诸圣者不受用;而此人在圣者之中,则被知为下劣、被轻慢、被鄙弃、被呵责、被藐视、不被尊重,被视为邪命者。”巴利
‘‘Puna caparaṃ, mahārāja, idhekacco bhikkhu paresaṃ sāvento evaṃ bhaṇati ‘iminā me attho’ti, tāya ca vācāya paresaṃ sāvitāya tassa lābho uppajjati, ayampi vacīviññatti sāvajjā, tāya ca viññāpitaṃ ariyā na paribhuñjanti, so ca puggalo ariyānaṃ samaye oññāto hoti hīḷito khīḷito garahito paribhūto acittīkato, bhinnājīvotveva saṅkhaṃ gacchati.
“再者,大王,这里某位比丘用言语向大众暗示:‘应当如此如此地供养诸比丘。’众人听闻此言后,便将那被称扬的物品送来。这也是一种有过失的语示。凡以此方式所示之物,诸圣者不受用;而此人在诸圣者之中,被视为卑劣、被轻慢、被鄙视、被呵责、被藐视、不被尊重,并被算作破坏活命者。巴利
‘‘Puna caparaṃ, mahārāja, idhekacco bhikkhu vacīvipphārena parisāya sāveti ‘evañca evañca bhikkhūnaṃ dātabba’nti, tañca te vacanaṃ sutvā parikittitaṃ abhiharanti, ayampi vacīviññatti sāvajjā, tāya ca viññāpitaṃ ariyā na paribhuñjanti, so ca puggalo ariyānaṃ samaye oññāto hoti hīḷito khīḷito garahito paribhūto acittīkato, bhinnājīvotveva saṅkhaṃ gacchati.
“大王,难道不是这样吗?长老舍利弗在太阳西沉后的夜分,身患疾病。当时,长老大目犍连问他需要什么药物,他便开口回答。以那言语,药物便为他生起。于是,长老舍利弗心想:‘这药物是因我开口说话才得到的。愿我的活命不受破坏。’出于对活命被破坏的畏惧,他舍弃了那药物而不受用。如此,这也是一种有过失的语示,凡以此方式所示之物,诸圣者不受用;而行此事者在诸圣者之中,便被视作卑劣、被轻慢、被鄙视、被呵责、被藐视、不被尊重,并被算作破坏活命者。”巴利
‘‘Nanu, mahārāja, theropi sāriputto atthaṅgate sūriye rattibhāge gilāno samāno therena mahāmoggallānena bhesajjaṃ pucchīyamāno vācaṃ bhindi, tassa tena vacībhedena bhesajjaṃ uppajji. Atha thero sāriputto ‘vacībhedena me imaṃ bhesajjaṃ uppannaṃ, mā me ājīvo bhijjī’ti ājīvabhedabhayā taṃ bhesajjaṃ pajahi na upajīvi. Evampi vacīviññatti sāvajjā, tāya ca viññāpitaṃ ariyā na paribhuñjanti. So ca puggalo ariyānaṃ samaye oññāto hoti hīḷito khīḷito garahito paribhūto acittīkato, bhinnājīvotveva saṅkhaṃ gacchati.
“什么是无过失的语示呢?大王,这里比丘有因缘时,在亲戚家中,或受邀(自恣)的诸家中暗示所需药物,这便是无过失的语示。凡以此方式所示之物,诸圣者受用;而此人在诸圣者之中,被称赞、被赞叹、被称扬,并被算作清净活命者,为如来、阿拉汉、正自觉者所认可。巴利
‘‘Katamā vacīviññatti anavajjā? Idha, mahārāja, bhikkhu sati paccaye bhesajjaṃ viññāpeti ñātipavāritesu kulesu, ayaṃ vacīviññatti anavajjā, tāya ca viññāpitaṃ ariyā paribhuñjanti, so ca puggalo ariyānaṃ samaye vaṇṇito hoti thomito pasattho, parisuddhājīvotveva saṅkhaṃ gacchati, anumato tathāgatehi arahantehi sammāsambuddhehi.
“大王,如来之所以舍弃迦尸婆罗堕阇婆罗门的食物,是因为那食物乃由缠裹、解缠、拖拽、压制与对抗等不正当方式得来,因此如来拒绝了那钵食,不予受用。”巴利
‘‘Yaṃ pana, mahārāja, tathāgato kasibhāradvājassa brāhmaṇassa bhojanaṃ pajahi , taṃ āveṭhanaviniveṭhanakaḍḍhananiggahappaṭikammena nibbatti, tasmā tathāgato taṃ piṇḍapātaṃ paṭikkhipi na upajīvī’’ti.
“尊者那先,如来进食时,是天人在一切时候都将天界精华撒入钵中,还是仅于‘猪柔软食’和‘蜜粥’这两种钵食中方才撒呢?”“大王,如来在一切时候进食时,天人们都手持天界精华,侍立一旁,在每一举起的食团上撒入天界精华。巴利
‘‘Sabbakālaṃ, bhante nāgasena, tathāgate bhuñjamāne devatā dibbaṃ ojaṃ patte ākiranti, udāhu ‘sūkaramaddave ca madhupāyāse cā’ti dvīsu yeva piṇḍapātesu ākiriṃsū’’ti? ‘‘Sabbakālaṃ, mahārāja, tathāgate bhuñjamāne devatā dibbaṃ ojaṃ gahetvā upatiṭṭhitvā uddhaṭuddhaṭe ālope ākiranti.
“大王,恰如国王的厨师,在国王进食时手持汤羹随侍在侧,于每一食团上浇淋汤羹;同样地,大王,如来在一切时候进食时,天人们也手持天界精华,侍立一旁,于每一举起的食团上撒入天界精华。大王,在韦兰阇,当如来受用干麦粉团时,天人们便以天界精华反复浸润后奉上,由此如来的身体得以增长。”“尊者那先,那些天人确实获得了大利益,他们为护持如来之身,恒常不懈地持续精勤。善哉,尊者那先,我如此信受此事。”巴利
‘‘Yathā , mahārāja, rañño sūdo rañño bhuñjantassa sūpaṃ gahetvā upatiṭṭhitvā kabaḷe kabaḷe sūpaṃ ākirati, evameva kho, mahārāja, sabbakālaṃ tathāgate bhuñjamāne devatā dibbaṃ ojaṃ gahetvā upatiṭṭhitvā uddhaṭuddhaṭe ālope dibbaṃ ojaṃ ākiranti. Verañjāyampi, mahārāja , tathāgatassa sukkhayavapulake bhuñjamānassa devatā dibbena ojena temayitvā temayitvā upasaṃhariṃsu, tena tathāgatassa kāyo upacito ahosī’’ti. ‘‘Lābhā vata, bhante nāgasena, tāsaṃ devatānaṃ, yā tathāgatassa sarīrappaṭijaggane satataṃ samitaṃ ussukkamāpannā. Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
10. 说法不热心问巴利
10. Dhammadesanāya appossukkapañho
10 “尊者那先,你们说:‘如来为救度大众,于四阿僧祇(无量数)与十万劫间,成熟了一切知智。’ 又说:‘证得一切知后,心却倾向于少事,不倾向于说法。’”巴利
‘‘Bhante nāgasena, tumhe bhaṇatha ‘tathāgatena catūhi ca asaṅkhyeyyehi kappānaṃ satasahassena ca etthantare sabbaññutañāṇaṃ paripācitaṃ mahato janakāyassa samuddharaṇāyā’ti. Puna ca ‘sabbaññutaṃ pattassa appossukkatāya cittaṃ nami, no dhammadesanāyā’ti.
“尊者那先,就好比弓箭手或弓箭手的弟子,为迎战而修习了许多日子,临到大阵仗时却心生退缩;同样的,尊者那先,如来于四阿僧祇劫与十万劫之间成熟了一切知智,为的是救度广大众生,却在成就一切知之后,于说法上退转了。巴利
‘‘Yathā nāma, bhante nāgasena, issāso vā issāsantevāsī vā bahuke divase saṅgāmatthāya upāsanaṃ sikkhitvā sampatte mahāyuddhe osakkeyya, evameva kho, bhante nāgasena, tathāgatena catūhi ca asaṅkhyeyyehi kappānaṃ satasahassena ca etthantare sabbaññutañāṇaṃ paripācetvā mahato janakāyassa samuddharaṇāya sabbaññutaṃ pattena dhammadesanāya osakkitaṃ.
“又好比摔跤手或摔跤手的弟子,为角斗而修习了许多日子,临到摔跤比试时却心生退缩;同样的,尊者那先,如来于四阿僧祇劫与十万劫之间成熟了一切知智,为的是救度广大众生,却在成就一切知之后,于说法上退转了。巴利
‘‘Yathā vā pana, bhante nāgasena, mallo vā mallantevāsī vā bahuke divase nibbuddhaṃ sikkhitvā sampatte mallayuddhe osakkeyya, evameva kho, bhante nāgasena, tathāgatena catūhi ca asaṅkhyeyyehi kappānaṃ satasahassena ca etthantare sabbaññutañāṇaṃ paripācetvā mahato janakāyassa samuddharaṇāya sabbaññutaṃ pattena dhammadesanāya osakkitaṃ.
“尊者那先,如来是由于畏惧而退缩,还是由于隐而不显而退缩,还是由于力弱而退缩,还是由于并非一切知而退缩呢?这其中的缘由是什么?请为我说明其中的缘由,以断除我的疑惑。尊者那先,如果如来于四阿僧祇劫与十万劫之间成熟一切知智是为了救度大众,那么‘成就一切知者的心倾向于无事,不倾向于说法’这个说法便是错误的。如果成就一切知者的心倾向于无事,不倾向于说法,那么‘如来于四阿僧祇劫与十万劫之间成熟一切知智是为了救度大众’这个说法也是错误的。这则两难的问题深奥、难解,如今已呈到您的面前,理应由您来解答。”巴利
‘‘Kiṃ nu kho, bhante nāgasena, tathāgatena bhayā osakkitaṃ, udāhu apākaṭatāya osakkitaṃ, udāhu dubbalatāya osakkitaṃ, udāhu asabbaññutāya osakkitaṃ, kiṃ tattha kāraṇaṃ, iṅgha me tvaṃ kāraṇaṃ brūhi kaṅkhāvitaraṇāya. Yadi, bhante nāgasena, tathāgatena catūhi ca asaṅkhyeyyehi kappānaṃ satasahassena ca etthantare sabbaññutañāṇaṃ paripācitaṃ mahato janakāyassa samuddharaṇāya, tena hi ‘sabbaññutaṃ pattassa appossukkatāya cittaṃ nami, no dhammadesanāyā’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi sabbaññutaṃ pattassa appossukkatāya cittaṃ nami no dhammadesanāya, tena hi ‘tathāgatena catūhi ca asaṅkhyeyyeti kappānaṃ satasahassena ca etthantare sabbaññutañāṇaṃ paripācitaṃ mahato janakāyassa samuddharaṇāyā’ti tampi vacanaṃ micchā. Ayampi ubhato koṭiko pañho gambhīro dunnibbeṭho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo’’ti.
“大王,如来历经四阿僧祇劫与十万劫,成熟一切知智,正是为了济度大众;而证得一切知者之心,确实倾向无作,不乐说法。然而,当他见到法甚深、微妙、难见、难觉、细微、难通达,又见到众生乐著、以身为见而牢固执取——‘当如何?以何为方便?’——心便倾向无作,不乐说法。这正是思量众生能否通达的心念。”巴利
‘‘Paripācitañca, mahārāja, tathāgatena catūhi ca asaṅkhyeyyehi kappānaṃ satasahassena ca etthantare sabbaññutañāṇaṃ mahato janakāyassa samuddharaṇāya, pattasabbaññutassa ca appossukkatāya cittaṃ nami, no dhammadesanāya. Tañca pana dhammassa gambhīranipuṇaduddasaduranubodhasukhumaduppaṭivedhataṃ sattānañca ālayārāmataṃ sakkāyadiṭṭhiyā daḷhasuggahitatañca disvā ‘kiṃ nu kho, kathaṃ nu kho’ti appossukkatāya cittaṃ nami, no dhammadesanāya, sattānaṃ paṭivedhacintanamānasaṃ yevetaṃ.
“大王,犹如一位医师、一位外科医师,来到被种种疾病所折磨的人面前,便这样思惟:‘以何种方法、用何种药物,能令此人的疾病平息?’同样地,大王,如来见到一切众生被烦恼疾病所逼迫,且见到法甚深、微妙、难见、难觉、细微、难通达——‘当如何?以何为方便?’——心便倾向无作,不乐说法。这正是思量众生能否通达的心念。”巴利
‘‘Yathā, mahārāja, bhisakko sallakatto anekabyādhiparipīḷitaṃ naraṃ upasaṅkamitvā evaṃ cintayati ‘kena nu kho upakkamena katamena vā bhesajjena imassa byādhi vūpasameyyā’ti, evameva kho, mahārāja, tathāgatassa sabbakilesabyādhiparipīḷitaṃ janaṃ dhammassa ca gambhīranipuṇaduddasaduranubodhasukhumaduppaṭivedhataṃ disvā ‘kiṃ nu kho, kathaṃ nu kho’ti appossukkatāya cittaṃ nami, no dhammadesanāya, sattānaṃ paṭivedhacintanamānasaṃ yevetaṃ.
“大王,又如一位刹帝利灌顶王,见到守门者、近侍、随从、村民、士兵、大臣、王族以及依附王者等众人,心中便生起这样的念头:‘我当如何、以何方式摄受这些人?’同样地,大王,如来见到法甚深、微妙、难见、难觉、细微、难通达,又见到众生乐著、以身为见而牢固执取——‘当如何?以何为方便?’——心便倾向无作,不乐说法。这正是思量众生能否通达的心念。”巴利
‘‘Yathā, mahārāja, rañño khattiyassa muddhāvasittassa dovārikaanīkaṭṭhapārisajjanegamabhaṭabala amaccarājaññarājūpajīvine jane disvā evaṃ cittamuppajjeyya ‘kiṃ nu kho, kathaṃ nu kho ime saṅgaṇhissāmī’ti, evameva kho, mahārāja, tathāgatassa dhammassa gambhīranipuṇaduddasaduranubodhasukhumaduppaṭivedhataṃ sattānañca ālayārāmataṃ sakkāyadiṭṭhiyā daḷhasuggahitatañca disvā ‘kiṃ nu kho, kathaṃ nu kho’ti appossukkatāya cittaṃ nami, no dhammadesanāya, sattānaṃ paṭivedhacintanamānasaṃ yevetaṃ.
“然而,大王,这一切如来皆有如此法性:为梵天劝请后,方为说法。这是什么缘故呢?因为那时的人们、苦行者、游方者、沙门、婆罗门,全都尊崇梵天神、敬重梵天神、以梵天神为皈依。因此,当那位具大威力、有大名声、广为人知、公认最上最胜的梵天神屈身劝请,包括天人在内的世间便会随之屈身、趋向、信受。大王,正因如此,诸如来为梵天劝请后,方为说法。巴利
‘‘Api ca, mahārāja, sabbesaṃ tathāgatānaṃ dhammatā esā, yaṃ brahmunā āyācitā dhammaṃ desenti. Tattha pana kiṃ kāraṇaṃ? Ye tena samayena manussā tāpasaparibbājakā samaṇabrāhmaṇā, sabbete brahmadevatā honti brahmagarukā brahmaparāyaṇā, tasmā tassa balavato yasavato ñātassa paññātassa uttarassa accuggatassa onamanena sadevako loko onamissati okappessati adhimuccissatīti iminā ca, mahārāja, kāraṇena tathāgatā brahmunā āyācitā dhammaṃ desenti.
“大王,譬如某位国王或大臣向某人屈身恭敬,其余众人也会因为那位更有力者的屈身而随之屈身恭敬。同样地,大王,当梵天神向诸如来屈身,包括天人在内的世间也会随之屈身。大王,世间乃追随受礼敬者而礼敬,因此,那位梵天劝请一切如来说法,以此缘故,诸如来为梵天劝请后,方为说法。”“善哉,尊者那先!问题已善解,解答极为殊胜,我如此领受。”巴利
‘‘Yathā, mahārāja, koci rājā vā rājamahāmatto vā yassa onamati apacitiṃ karoti, balavatarassa tassa onamanena avasesā janatā onamati apacitiṃ karoti, evameva kho, mahārāja, brahme onamite tathāgatānaṃ sadevako loko onamissati, pūjitapūjako mahārāja, loko, tasmā so brahmā sabbesaṃ tathāgatānaṃ āyācati dhammadesanāya, tena ca kāraṇena tathāgatā brahmunā āyācitā dhammaṃ desentī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, sunibbeṭhito pañho, atibhadrakaṃ veyyākaraṇaṃ, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
11. 关于老师与非老师的问题巴利
11. Ācariyānācariyapañho
11 “尊者那先,世尊曾如是说:”巴利
‘‘Bhante, nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā –
“ 我无有导师,也无与我等同者;
于含天世间中,无有与我匹敌者。巴利
‘‘‘Na me ācariyo atthi, sadiso me na vijjati; Sadevakasmiṃ lokasmiṃ, natthi me paṭipuggalo’ti .
“又说:‘诸比丘,阿拉喇·咖喇玛曾是我的导师,却将我这弟子置于与他同等的地位,并以殊胜的供养来恭敬我。’尊者那先,若如来曾说“我无有导师,无有与我相似者。在含括天界的一切世间中,无有与我等同之人”,那么“诸比丘,阿拉喇·咖喇玛曾是我的导师,却将我这弟子置于与他同等的地位”此语便成虚妄。若如来曾说“诸比丘,阿拉喇·咖喇玛曾是我的导师,却将我这弟子置于与他同等的地位”,那么“我无有导师,无有与我相似者。在含括天界的一切世间中,无有与我等同之人”此说则有误。这个两难问题,已呈于你面前,应由你来解决。”巴利
‘‘Puna ca bhaṇitaṃ ‘iti kho, bhikkhave, āḷāro kālāmo ācariyo me samāno antevāsiṃ maṃ samānaṃ attanā samasamaṃ ṭhapesi, uḷārāya ca maṃ pūjāya pūjesī’ti. Yadi, bhante nāgasena, tathāgatena bhaṇitaṃ ‘na me ācariyo atthi, sadiso me na vijjati. Sadevakasmiṃ lokasmiṃ, natthi me paṭipuggalo’ti, tena hi ‘iti kho, bhikkhave, āḷāro kālāmo ācariyo me samāno antevāsiṃ maṃ samānaṃ attanā samasamaṃ ṭhapesī’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi tathāgatena bhaṇitaṃ ‘iti kho, bhikkhave, āḷāro kālāmo ācariyo me samāno antevāsiṃ maṃ samānaṃ attanā samasamaṃ ṭhapesī’ti, tena hi ‘na me ācariyo atthi, sadiso me na vijjati. Sadevakasmiṃ lokasmiṃ, natthi me paṭipuggalo’ti tampi vacanaṃ micchā. Ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo’’ti.
“大王,如来的确说过:‘我无有导师,无有与我相似者。于此含摄天界的世间,无有与我相等者。’也说过:‘诸比丘,阿罗逻迦兰是我的导师,他将我——他的弟子——置于与他同等的地位,并以殊胜的供养来供养我。’”巴利
‘‘Bhāsitampetaṃ , mahārāja, tathāgatena ‘na me ācariyo atthi, sadiso me na vijjati. Sadevakasmiṃ lokasmiṃ, natthi me paṭipuggalo’ti, bhaṇitañca ‘iti kho, bhikkhave, āḷāro kālāmo ācariyo me samāno antevāsiṃ maṃ samānaṃ attanā samasamaṃ ṭhapesi, uḷārāya ca maṃ pūjāya pūjesī’ti.
“然而,那话是就正觉之前、菩萨尚未成正觉时的导师身份而说的。巴利
‘‘Tañca pana vacanaṃ pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato ācariyabhāvaṃ sandhāya bhāsitaṃ.
“大王,有五位导师,于正觉之前,菩萨尚未正觉时,教导菩萨,令其在各处度过时日。哪五位呢?大王,菩萨刚诞生时,有八位婆罗门为其观相,即:喇摩、达乔、喇卡诺、曼提、雅诺、苏雅摩、苏波乔、苏达多。他们宣告他的吉祥后,为他行护卫之业,他们是最初的导师。”巴利
‘Pañcime, mahārāja, pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattassa sato ācariyā, yehi anusiṭṭho bodhisatto tattha tattha divasaṃ vītināmesi. Katame pañca? Ye te, mahārāja, aṭṭha brāhmaṇā jātamatte bodhisatte lakkhaṇāni pariggaṇhiṃsu, seyyathīdaṃ, rāmo dhajo lakkhaṇo mantī yañño suyāmo subhojo sudattoti. Te tassa sotthiṃ pavedayitvā rakkhākammaṃ akaṃsu, te ca paṭhamaṃ ācariyā.
“再者,大王,菩萨之父净饭王,当时请来一位出身高贵、族姓殊胜、精通文句、通达语法、具足六支、名为沙巴密答的婆罗门,以金瓶洒水,将童子托付道:‘请教导这位童子。’这是第二位导师。”巴利
‘‘Puna caparaṃ, mahārāja, bodhisattassa pitā suddhodano rājā yaṃ tena samayena abhijātaṃ udiccajātimantaṃ padakaṃ veyyākaraṇaṃ chaḷaṅgavantaṃ sabbamittaṃ nāma brāhmaṇaṃ upanetvā sovaṇṇena bhiṅgārena udakaṃ oṇojetvā ‘imaṃ kumāraṃ sikkhāpehī’ti adāsi, ayaṃ dutiyo ācariyo.
“再者,大王,那位令菩萨生起厌离的天人,菩萨闻其语后心生厌离与惊惧,当下便出离而出家——此是第三位导师。巴利
‘‘Puna caparaṃ, mahārāja, yā sā devatā bodhisattaṃ saṃvejesī, yassā vacanaṃ sutvā bodhisatto saṃviggo ubbiggo tasmiṃ yeva khaṇe nekkhammaṃ nikkhamitvā pabbaji, ayaṃ tatiyo ācariyo.
“再者,大王,阿拉喇·咖喇玛教导无所有处的预作,此是第四位导师。巴利
‘‘Puna caparaṃ, mahārāja, āḷāro kālāmo ākiñcaññāyatanassa parikammaṃ ācikkhi, ayaṃ catuttho ācariyo.
“再者,大王,优陀迦·罗摩子教导了非想非非想处的修习方法,这是他第五位导师。大王,这五位,便是在正觉之前,还是未正觉的菩萨、尚为菩萨时的导师。然而,大王,那些导师所教导的仅限于世间法。而大王,在这出世间法、在证悟一切知智方面,如来并无上师。大王,如来是自觉者、是无师者。因此,如来说:‘我无导师,无有与我等同者。在包含天人的世间,无人能与我匹敌。’”“善哉,尊者那先!确实如此,我如是信受。”巴利
‘‘Puna caparaṃ, mahārāja, udako rāmaputto nevasaññānāsaññāyatanassa parikammaṃ ācikkhi , ayaṃ pañcamo ācariyo. Ime kho, mahārāja, pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattassa sato pañca ācariyā. Te ca pana ācariyā lokiye dhamme. Imasmiñca pana, mahārāja, lokuttare dhamme sabbaññutañāṇappaṭivedhāya natthi tathāgatassa anuttaro anusāsako, sayambhū , mahārāja, tathāgato anācariyako, tasmā kāraṇā tathāgatena bhaṇitaṃ ‘na me ācariyo atthi, sadiso me na vijjati. Sadevakasmiṃ lokasmiṃ, natthi me paṭipuggalo’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
本品有十一问巴利
Imasmiṃ vagge ekādasa pañho.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24