1. 微细问
1. Khuddānukhuddakapañho
1“尊者那先,世尊曾作此语:‘诸比丘!我以证知而说法,非不证知。’然而,在律的制定中却又这般说:‘阿难!若僧团愿意,于我灭度后,可废止诸微细又微细的学处。’尊者那先,究竟是这些微细又微细的学处制定不善,还是世尊在不证知的情况下而作制定,以致世尊许可在自己灭度后废止它们?尊者那先,若世尊说过‘诸比丘!我以证知而说法,非不证知’,那么‘阿难!若僧团愿意,于我灭度后,可废止诸微细又微细的学处’此语便为虚妄。若如来于律制中如此说:‘阿难!若僧团愿意,于我灭度后,可废止诸微细又微细的学处’,那么‘诸比丘!我以证知而说法,非不证知’此语亦为虚妄。这也是一个两难的问题,微细、精妙、深奥、极深奥、难以通达,如今已呈现在您面前,请在这里展现您的智慧之力。”
‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā ‘abhiññāyāhaṃ, bhikkhave, dhammaṃ desemi no anabhiññāyā’ti. Puna ca vinayapaññattiyā evaṃ bhaṇitaṃ ‘ākaṅkhamāno, ānanda, saṅgho mamaccayena khuddānukhuddakāni sikkhāpadāni samūhanatū’ti. Kiṃ nu kho, bhante nāgasena, khuddānukhuddakāni sikkhāpadāni duppaññattāni, udāhu avatthusmiṃ ajānitvā paññattāni, yaṃ bhagavā attano accayena khuddānukhuddakāni sikkhāpadāni samūhanāpeti? Yadi, bhante nāgasena, bhagavatā bhaṇitaṃ ‘abhiññāyāhaṃ, bhikkhave, dhammaṃ desemi no anabhiññāyā’ti, tena hi ‘ākaṅkhamāno, ānanda, saṅgho mamaccayena khuddānukhuddakāni sikkhāpadāni samūhanatū’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi tathāgate vinayapaññattiyā evaṃ bhaṇitaṃ ‘ākaṅkhamāno, ānanda, saṅgho mamaccayena khuddānukhuddakāni sikkhāpadāni samūhanatū’ti tena hi ‘abhiññāyāhaṃ, bhikkhave, dhammaṃ desemi no anabhiññāyā’ti tampi vacanaṃ micchā. Ayampi ubhato koṭiko pañho sukhumo nipuṇo gambhīro sugambhīro dunnijjhāpayo, so tavānuppatto, tattha te ñāṇabalavipphāraṃ dassehī’’ti.
“大王!世尊确实说过:‘诸比丘!我依证知而说法,非不证知。’在制戒时也曾这样说:‘阿难!若僧团愿意,于我灭度后可废除那些微细又微细的学处。’然而,大王!这是如来为了勘验比丘们而说:‘我的弟子们在我灭度后,会舍弃微细又微细的学处呢,还是会受持呢?’”
‘‘Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā ‘abhiññāyāhaṃ, bhikkhave, dhammaṃ desemi no anabhiññāyā’ti, vinayapaññattiyāpi evaṃ bhaṇitaṃ ‘ākaṅkhamāno, ānanda, saṅgho mamaccayena khuddānukhuddakāni sikkhāpadāni samūhanatū’ti, taṃ pana, mahārāja, tathāgato bhikkhū vīmaṃsamāno āha ‘ukkalessanti nu kho mama sāvakā mayā vissajjāpīyamānā mamaccayena khuddānukhuddakāni sikkhāpadāni, udāhu ādiyissantī’ti.
“大王!譬如转轮王对王子们这样说:‘孩子们,这大国土四方以海为界。孩子们,以目前这点力量,实难守护。这样吧,孩子们,你们在我灭度后,就舍弃那些边远之地吧。’大王!那些王子们在父王去世后,对于已经到手的国土,会舍弃所有那些边远之地吗?”“尊者!不会的,尊者!王子们比国王更加贪著,因为贪求王位,他们还会求取两倍、三倍的国土,怎么会舍弃已经到手的国土呢?”“大王!同样地,如来是为了勘验比丘们而这样说:‘阿难!若僧团愿意,在我灭度后可废除那些微细又微细的学处。’大王!佛子们为解脱诸苦,出于对法的渴求,反而会守护那另外的一百五十条学处,他们怎会舍弃原本制定的学处呢?”
‘‘Yathā, mahārāja, cakkavattī rājā putte evaṃ vadeyya ‘ayaṃ kho, tātā, mahājanapado sabbadisāsu sāgarapariyanto, dukkaro, tātā, tāvatakena balena dhāretuṃ, etha tumhe, tātā, mamaccayena paccante paccante dese pajahathā’ti. Api nu kho te, mahārāja, kumārā pituaccayena hatthagate janapade sabbe te paccante paccante dese muñceyyu’’nti? ‘‘Na hi bhante, rājato , bhante, luddhatarā kumārā rajjalobhena taduttariṃ diguṇatiguṇaṃ janapadaṃ pariggaṇheyyuṃ , kiṃ pana te hatthagataṃ janapadaṃ muñceyyu’’nti? ‘‘Evameva kho, mahārāja, tathāgato bhikkhū vīmaṃsamāno evamāha ‘ākaṅkhamāno, ānanda, saṅgho mamaccayena khuddānukhuddakāni sikkhāpadāni samūhanatū’ti. Dukkhaparimuttiyā, mahārāja, buddhaputtā dhammalobhena aññampi uttariṃ diyaḍḍhasikkhāpadasataṃ gopeyyuṃ, kiṃ pana pakatipaññattaṃ sikkhāpadaṃ muñceyyu’’nti?
“尊者那先!世尊所说的‘微细又微细的学处’,世人于此迷惑、生疑、陷入疑网。哪些是微细的学处,哪些是又微细的学处呢?大王!恶作是微细的学处,恶说是又微细的学处,这两者即是微细又微细的学处。大王!过去诸大长老对此也曾生起疑惑,他们对于法的确立方式也未曾达成一致;世尊在此指示了这一问题。尊者那先!长久隐藏的胜者之秘,今日终于昭示于世间了。”
‘‘Bhante nāgasena, yaṃ bhagavā āha ‘khuddānukhuddakāni sikkhāpadānī’ti, etthāyaṃ jano sammūḷho vimatijāto adhikato saṃsayapakkhando. Katamāni tāni khuddakāni sikkhāpadāni, katamāni anukhuddakāni sikkhāpadānīti? Dukkaṭaṃ, mahārāja, khuddakaṃ sikkhāpadaṃ, dubbhāsitaṃ anukhuddakaṃ sikkhāpadaṃ, imāni dve khuddānukhuddakāni sikkhāpadāni, pubbakehipi, mahārāja, mahātherehi ettha vimati uppāditā, tehipi ekajjhaṃ na kato dhammasaṇṭhitipariyāye bhagavatā eso pañho upadiṭṭhoti. Ciranikkhittaṃ, bhante nāgasena, jinarahassaṃ ajjetarahi loke vivaṭaṃ pākaṭaṃ kata’’nti.
2. 不应记说问
2. Abyākaraṇīyapañho
2“尊者那先!世尊曾说过此语:‘阿难!如来于诸法,无有师拳。’然而,当摩罗迦子长老请问时,世尊却不予记说。尊者那先!这一问题便落入了两难的境地:若非出于不知,就是出于隐藏。尊者那先!如果世尊说过‘阿难!如来于诸法无有师拳’,那么,世尊对摩罗迦子长老不予记说,就应当是由于不知了。如果世尊是由于知道而不予记说,那么,如来于诸法便有师拳。尊者那先!这双端的问题已来到你面前,应由你来破解。”
‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā ‘natthānanda tathāgatassa dhammesu ācariyamuṭṭhī’ti, puna ca therena mālukyaputtena pañhaṃ puṭṭho na byākāsi. Eso kho, bhante nāgasena, pañho dvayanto ekantanissito bhavissati ajānanena vā guyhakaraṇena vā. Yadi, bhante nāgasena, bhagavatā bhaṇitaṃ ‘natthānanda tathāgatassa dhammesu ācariyamuṭṭhī’ti, tena hi therassa mālukyaputtassa ajānantena na byākataṃ. Yadi jānantena na byākataṃ, tena hi atthi tathāgatassa dhammesu ācariyamuṭṭhi. Ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo’’ti.
“大王!世尊确实说过这样的话:‘阿难!如来于诸法,并没有握着不教的拳头。’长老摩罗迦子所问的问题,世尊并未回答,但那既不是出于无知,也不是出于隐藏。大王,有四种解答问题的方式。哪四种?应一向解答的问题、应分别论解答的问题、应反问解答的问题、应舍置的问题。”
‘‘Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā ‘natthānanda tathāgatassa dhammesu ācariyamuṭṭhī’ti, abyākato ca therena mālukyaputtena pucchito pañho, tañca pana na ajānantena na guyhakaraṇena. Cattārimāni, mahārāja, pañhabyākaraṇāni. Katamāni cattāri? Ekaṃsabyākaraṇīyo pañho vibhajjabyākaraṇīyo pañho paṭipucchābyākaraṇīyo pañho ṭhapanīyo pañhoti.
“大王,什么是应一向解答的问题?‘色是无常’——这就是应一向解答的问题,‘受是无常’……‘想是无常’……‘行是无常’……‘识是无常’——这就是应一向解答的问题。这便是应一向解答的问题。”
‘‘Katamo ca, mahārāja, ekaṃsabyākaraṇīyo pañho? ‘Rūpaṃ anicca’nti ekaṃsabyākaraṇīyo pañho, ‘vedanā aniccā’ti…pe… ‘saññā aniccā’ti…pe… ‘saṅkhārā aniccā’ti…pe… ‘viññāṇaṃ anicca’’nti ekaṃsabyākaraṇīyo pañho, ayaṃ ekaṃsabyākaraṇīyo pañho.
“什么是应分别论解答的问题?‘然而,色是无常’——这是应分别论解答的问题,‘然而,受是无常’……‘然而,想是无常’……‘然而,行是无常’……‘然而,识是无常’——这是应分别论解答的问题。这便是应分别论解答的问题。”
‘‘Katamo vibhajjabyākaraṇīyo pañho? ‘Aniccaṃ pana rūpa’nti vibhajjabyākaraṇīyo pañho, ‘aniccā pana vedanā’ti…pe… ‘aniccā pana saññā’ti…pe… ‘aniccā pana saṅkhārā’ti…pe… ‘aniccaṃ pana viññāṇa’nti vibhajjabyākaraṇīyo pañho, ayaṃ vibhajjabyākaraṇīyo pañho.
“什么是反问后应予解答的问题?诸如“是否以眼识知一切?”,这类问题便是反问后应予解答的问题。”
‘‘Katamo paṭipucchābyākaraṇīyo pañho? ‘Kiṃ nu kho cakkhunā sabbaṃ vijānātī’ti ayaṃ paṭipucchābyākaraṇīyo pañho.
“什么是应搁置的问题?诸如:“世间是常”,“世间非常”,“世间有边”,“世间无边”,“世间既有边又无边”,“世间既非有边又非无边”,“命即是身”,“命异身异”,“如来死后存在”,“如来死后不存在”,“如来死后既存在又不存在”,“如来死后既非存在又非不存在”——这些都是应搁置的问题。”
‘‘Katamo ṭhapanīyo pañho? ‘Sassato loko’ti ṭhapanīyo pañho, ‘asassato loko’ti. ‘Antavā loko’ti. ‘Anantavā loko’ti. ‘Antavā ca anantavā ca loko’ti. ‘Nevantavā nānantavā loko’ti. ‘Taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’nti. ‘Aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’nti. ‘Hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti. ‘Na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti. ‘Hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti. ‘Neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti ṭhapanīyo pañho, ayaṃ ṭhapanīyo pañho.
“大王,世尊未对长老摩罗迦子所问的那个应搁置的问题作解答。那问题为何应搁置?因为无有因缘能阐明它,因此那问题应搁置。诸佛世尊没有无缘无因的言说。”“善哉,那先尊者,我如此认同。”
‘‘Bhagavā, mahārāja, therassa mālukyaputtassa taṃ ṭhapanīyaṃ pañhaṃ na byākāsi. So pana pañho kiṃ kāraṇā ṭhapanīyo? Na tassa dīpanāya hetu vā kāraṇaṃ vā atthi, tasmā so pañho ṭhapanīyo. Natthi buddhānaṃ bhagavantānaṃ akāraṇamahetukaṃ giramudīraṇa’’nti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
3. 死怖不怖问
3. Maccubhāyanābhāyanapañho
3“尊者那先,世尊曾这样说:‘一切众生畏惧刀杖,一切众生畏惧死亡。’ 又曾说:‘阿拉汉已超越一切怖畏。’ 尊者那先,那么阿拉汉是否还畏惧刀杖之怖?地狱中的有情,在燃烧、沸腾、炽热、焦灼的火焰网大地狱中死去时,是否畏惧死亡?尊者那先,如果世尊说‘一切畏惧刀杖,一切畏惧死亡’,那么‘阿拉汉已超越一切怖畏’这句话就是错误的;如果世尊说‘阿拉汉已超越一切怖畏’,那么‘一切畏惧刀杖,一切畏惧死亡’这句话也是错误的。这左右两难的问题,现在来到您这里,请您解决。”
‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā ‘sabbe tasanti daṇḍassa, sabbe bhāyanti maccuno’ti, puna bhaṇitaṃ ‘arahā sabbabhayamatikkanto’ti. Kiṃ nu kho, bhante nāgasena, arahā daṇḍabhayā tasati , niraye vā nerayikā sattā jalitā kuthitā tattā santattā tamhā jalitaggijālakā mahānirayā cavamānā maccuno bhāyanti. Yadi, bhante nāgasena, bhagavatā bhaṇitaṃ ‘sabbe tasanti daṇḍassa, sabbe bhāyanti maccuno’ti, tena hi ‘arahā sabbabhayamatikkanto’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi bhagavatā bhaṇitaṃ ‘arahā sabbabhayamatikkanto’ti, tena hi ‘sabbe tasanti daṇḍassa, sabbe bhāyanti maccuno’ti tampi vacanaṃ micchā. Ayaṃ ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo’’ti.
“大王,世尊所说的‘一切畏惧刀杖,一切畏惧死’,这句话并非针对阿拉汉而说。阿拉汉已从这回事中被排除,阿拉汉的怖畏之因早已断除。大王,世尊是针对那些有烦恼、有强烈我见、于苦乐中浮沉不定的众生,而说‘一切畏惧刀杖,一切畏惧死’。大王,阿拉汉的一切趣已断,胎已破坏,结生已摧毁,椽木已断,一切有之住处已除灭,一切行已断,善与不善已灭,无明已破,识已无种子,一切烦恼已烧尽,已超越世间法,因此阿拉汉不畏惧一切恐惧。”
‘‘Netaṃ, mahārāja, vacanaṃ bhagavatā arahante upādāya bhaṇitaṃ ‘sabbe tasanti daṇḍassa, sabbe bhāyanti maccuno’ti. Ṭhapito arahā tasmiṃ vatthusmiṃ, samūhato bhayahetu arahato. Ye te, mahārāja, sattā sakilesā, yesañca adhimattā attānudiṭṭhi, ye ca sukhadukkhesu unnatāvanatā, te upādāya bhagavatā bhaṇitaṃ ‘sabbe tasanti daṇḍassa, sabbe bhāyanti maccuno’ti. Arahato, mahārāja, sabbagati upacchinnā, yoni viddhaṃsitā, paṭisandhi upahatā, bhaggā phāsukā, samūhatā sabbabhavālayā, samucchinnā sabbasaṅkhārā, hataṃ kusalākusalaṃ, vihatā avijjā, abījaṃ viññāṇaṃ kataṃ, daḍḍhā sabbakilesā, ativattā lokadhammā, tasmā arahā na tasati sabbabhayehi.
“大王,譬如一位国王有四位大臣,他们受保护、得荣誉、受信任,被安置在有大权大位的地位。后来,当国王有应办之事发生时,便对自己统治下的一切民众下令:‘所有人都应向我纳贡,你们四位大臣应当成就此事。’大王,那四位大臣是否会因纳贡的怖畏而心生恐惧?”“不会,尊者。”“大王,是什么原因呢?”“尊者,他们被国王安置于最上位,并无贡税,已超脱纳贡之列。国王是对其他人下令:‘所有人都应向我纳贡。’”“同样地,大王,世尊说这句话,并非针对阿拉汉而说。阿拉汉已从这回事中被排除,阿拉汉的怖畏之因早已断除。大王,世尊是针对那些有烦恼、有强烈我见、于苦乐中浮沉不定的众生而说,说:‘一切畏惧刀杖,一切畏惧死。’因此阿拉汉不畏惧一切恐惧。”
‘‘Idha, mahārāja, rañño cattāro mahāmattā bhaveyyuṃ anurakkhā laddhayasā vissāsikā ṭhapitā mahati issariye ṭhāne. Atha rājā kismiñci deva karaṇīye samuppanne yāvatā sakavijite sabbajanassa āṇāpeyya ‘sabbeva me baliṃ karontu, sādhetha tumhe cattāro mahāmattā taṃ karaṇīya’nti. Api nu kho, mahārāja, tesaṃ catunnaṃ mahāmattānaṃ balibhayā santāso uppajjeyyā’’ti? ‘‘Na hi bhante’’ti. ‘‘Kena kāraṇena mahārājā’’ti. ‘‘Ṭhapitā te, bhante, raññā uttamaṭṭhāne, natthi tesaṃ bali, samatikkantabalino te, avasese upādāya raññā āṇāpitaṃ ‘sabbeva me baliṃ karontū’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, netaṃ vacanaṃ bhagavatā arahante upādāya bhaṇitaṃ, ṭhapito arahā tasmiṃ vatthusmiṃ, samūhato bhayahetu arahato, ye te, mahārāja, sattā sakilesā, yesañca adhimattā attānudiṭṭhi, ye ca sukhadukkhesu unnatāvanatā , te upādāya bhagavatā bhaṇitaṃ ‘sabbe tasanti daṇḍassa, sabbe bhāyanti maccuno’ti. Tasmā arahā na tasati sabbabhayehī’’ti.
“尊者那先,此言并非有余之语,而是无余之语——‘一切’。请为我宣说进一步的道理,以确立此语。”
‘‘Netaṃ, bhante nāgasena, vacanaṃ sāvasesaṃ, niravasesavacanametaṃ ‘sabbe’ti. Tattha me uttariṃ kāraṇaṃ brūhi taṃ vacanaṃ patiṭṭhāpetu’’nti.
“大王,譬如村中有村主,对传令者下令:‘来,传令者,凡村中村民,速来我处聚集。’传令者应诺:‘善哉,主人。’便立于村中,三次高声宣告:‘凡村中村民,速速来至主人处聚集。’于是,那些村民听到传令者的话,急忙赶来集合后,向村主禀报:‘主人,所有村民已聚集,请处理当办之事。’大王,村主召集纳税人时,虽向所有村民下了命令,但并非一切被传唤者都来聚集,唯纳税人聚集。村主也因此认可:‘这些便是我的村民。’其余诸多未来的男女、奴婢、雇工、工人、村民、病患、牛与水牛、山羊与绵羊、犬,凡他们未来者,皆不计在内。村主只是针对纳税人而令‘一切应聚集’。大王,同样地,世尊说这句话,并非针对阿拉汉而说,阿拉汉于此事项已被排除,他们怖畏之因已断除。大王,那些有烦恼的众生,那些有强烈我见者,那些于苦乐中高低起伏者,世尊正是针对他们而说:‘一切畏惧刀杖,一切畏惧死。’因此,阿拉汉于一切怖畏无所畏惧。”
‘‘Idha, mahārāja, gāme gāmassāmiko āṇāpakaṃ āṇāpeyya ‘ehi, bho āṇāpaka, yāvatā gāme gāmikā, te sabbe sīghaṃ mama santike sannipātehī’ti. So ‘sādhu sāmī’ti sampaṭicchitvā gāmamajjhe ṭhatvā tikkhattuṃ saddamanussāveyya ‘yāvatā gāme gāmikā, te sabbe sīghasīghaṃ sāmino santike sannipatantū’ti. Tato te gāmikā āṇāpakassa vacanena turitaturitā sannipatitvā gāmassāmikassa ārocenti ‘sannipatitā, sāmi, sabbe gāmikā, yaṃ te karaṇīyaṃ taṃ karohī’ti. Iti so, mahārāja, gāmassāmiko kuṭipurise sannipātento sabbe gāmike āṇāpeti, te ca āṇattā na sabbe sannipatanti, kuṭipurisā yeva sannipatanti, ‘ettakā yeva me gāmikā’ti gāmassāmiko ca tathā sampaṭicchati, aññe bahutarā anāgatā itthipurisā dāsidāsā bhatakā kammakarā gāmikā gilānā gomahiṃsā ajeḷakā suvānā, ye anāgatā, sabbe te agaṇitā, kuṭipurise yeva upādāya āṇāpitattā ‘sabbe sannipatantū’ti. Evameva kho, mahārāja, netaṃ vacanaṃ bhagavatā arahante upādāya bhaṇitaṃ, ṭhapito arahā tasmiṃ vatthusmiṃ, samūhato bhayahetu arahato, ye te, mahārāja, sattā sakilesā, yesañca adhimattā attānudiṭṭhi, ye ca sukhadukkhesu unnatāvanatā, te upādāya bhagavatā bhaṇitaṃ ‘sabbe tasanti daṇḍassa, sabbe bhāyanti maccuno’ti . Tasmā arahā na tasati sabbabhayehi.
“大王,有语有余而义有余,有语有余而义无余,有语无余而义有余,有语无余而义无余。应随其具体情况领解义理。”
‘‘Atthi, mahārāja, sāvasesaṃ vacanaṃ sāvaseso attho, atthi sāvasesaṃ vacanaṃ niravaseso attho, atthi niravasesaṃ vacanaṃ sāvaseso attho, atthi niravasesaṃ vacanaṃ niravaseso attho. Tena tena attho sampaṭicchitabbo.
“大王,应以五种理据领受义理:依文句、依意味、依传承、依意趣、依理据之殊胜。此中,‘这是经’为文句,‘这是随顺经’为意味,‘这是祖师所说’为传承,‘这是自见’为意趣,‘与这四者和合相应的理据’为理据之殊胜。大王,当以此五种理据领受义理。如此,这个问题便得以善决。”
‘‘Pañcavidhehi, mahārāja, kāraṇehi attho sampaṭicchitabbo āhaccapadena rasena ācariyavaṃsena adhippāyā kāraṇuttariyatāya. Ettha hi āhaccapadanti suttaṃ adhippetaṃ. Rasoti suttānulomaṃ. Ācariyavaṃsoti ācariyavādo. Adhippāyoti attano mati. Kāraṇuttariyatāti imehi catūhi samentaṃ kāraṇaṃ. Imehi kho, mahārāja, pañcahi kāraṇehi attho sampaṭicchitabbo. Evameso pañho suvinicchito hotī’’ti.
“尊者那先,就那样吧,我如此领受。且将阿拉汉在那事例中搁置不论,让其余的众生恐惧吧。然而,那些在地狱里的有情,正感受着痛苦、剧烈、酷烈的感受,全身四肢炽燃,口中尽是哭泣、悲叹、号叫、哀号与悲泣,为难以忍受的剧苦所征服,无依无怙,没有救护,无所慰藉而苦恼,到达最后、最极的境地,唯以忧悲为归趣,有着炽热、灼热、猛烈、粗恶、炎热的威力,发出可怖、恐怖、令人惊惧的大声,被六种网状火焰所缠绕,四周有百由旬的火焰疾速,这酷烈、炽热的大地狱。从那里死去时,他们害怕死亡吗?”“是的,大王。”
‘‘Hotu, bhante nāgasena, tathā taṃ sampaṭicchāmi. Ṭhapito hotu arahā tasmiṃ vatthusmiṃ, tasantu avasesā sattā, niraye pana nerayikā sattā dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vedayamānā jalitapajjalitasabbaṅgapaccaṅgā ruṇṇakāruññakanditaparidevitalālappitamukhā asayhatibbadukkhābhibhūtā atāṇā asaraṇā asaraṇībhūtā anappasokāturā antimapacchimagatikā ekantasokaparāyaṇā uṇhatikhiṇacaṇḍakharatapanatejavanto bhīmabhayajanakaninādamahāsaddā saṃsibbitachabbidhajālāmālākulā samantā satayojanānupharaṇaccivegā kadariyā tapanā mahānirayā cavamānā maccuno bhāyantī’’ti? ‘‘Āma, mahārājā’’ti.
“尊者那先,地狱难道不是纯然感受痛苦的吗?那么,那些纯然感受痛苦的地狱有情,在死去之时,为何害怕死亡?又为何乐于地狱呢?”“大王,那些地狱有情并不乐于地狱,他们只是想从地狱解脱。大王,那正是死亡的威力,令他们生起恐惧。”“尊者那先,我不相信此事,即想要解脱者,在死时生起恐惧。尊者那先,他们得到了内心所期望的,这本该是一桩令人欢喜之事。请以理由让我理解。”
‘‘Nanu, bhante nāgasena, nirayo ekantadukkhavedanīyo, kissa pana te nerayikā sattā ekantadukkhavedanīyā nirayā cavamānā maccuno bhāyanti, kissa niraye ramantī’’ti? ‘‘Na te, mahārāja, nerayikā sattā niraye ramanti, muñcitukāmāva te nirayā. Maraṇasseva so , mahārāja, ānubhāvo, yena tesaṃ santāso uppajjatī’’ti. ‘‘Etaṃ kho, bhante nāgasena, na saddahāmi, yaṃ muccitukāmānaṃ cutiyā santāso uppajjatīti, hāsanīyaṃ , bhante nāgasena, taṃ ṭhānaṃ, yaṃ te patthitaṃ labhanti, kāraṇena maṃ saññāpehī’’ti.
“大王,对未见真谛者而言,‘死亡’是恐怖之处,世人于此恐惧、惊慌。大王,凡是害怕黑蛇者,他因害怕死亡而害怕黑蛇。凡是害怕象……狮子……虎……豹……熊……鬣狗……水牛……野牛……火……水……木桩……荆棘者;凡是害怕刀剑者,他因害怕死亡而害怕刀剑。大王,那便是死亡的本质威力,凭此本质威力,有烦恼的众生对死亡恐惧、害怕。大王,即使想要解脱的地狱有情,也对死亡恐惧、害怕。”
‘‘Maraṇanti kho, mahārāja, etaṃ adiṭṭhasaccānaṃ tāsanīyaṭṭhānaṃ, etthāyaṃ jano tasati ca ubbijjati ca. Yo ca, mahārāja, kaṇhasappassa bhāyati, so maraṇassa bhāyanto kaṇhasappassa bhāyati. Yo ca hatthissa bhāyati…pe… sīhassa…pe… byagghassa…pe… dīpissa…pe… acchassa…pe… taracchassa…pe… mahiṃsassa…pe… gavayassa…pe… aggissa…pe… udakassa…pe… khāṇukassa…pe… kaṇṭakassa bhāyati. Yo ca sattiyā bhāyati, so maraṇassa bhāyanto sattiyā bhāyati. Maraṇasseva so , mahārāja, sarasasabhāvatejo , tassa sarasasabhāvatejena sakilesā sattā maraṇassa tasanti bhāyanti, muccitukāmāpi, mahārāja, nerayikā sattā maraṇassa tasanti bhāyanti.
“大王,在此,有人的身体上生起了脂肪瘤。他为那疾病所苦,一心想要从中解脱,便会延请医师或外科大夫。那位医师或外科大夫听受了他的话,便为治疗其病准备好器械:将刀子磨利,将双头探针放入火中烧,又用磨石研磨碱盐。大王,那位病人会因为锋利刀刃的切割、探针的灼烧和碱盐的注入而生起恐惧吗?”“会的,尊者。”“正是如此,大王,那位病人虽想从病中解脱,却仍会对所受的苦楚生起恐惧。同样地,大王,渴望从地狱中解脱的地狱众生,也会因对死亡的畏惧而生起恐惧。”
‘‘Idha, mahārāja, purisassa kāye medo gaṇṭhi uppajjeyya. So tena rogena dukkhito upaddavā parimuccitukāmo bhisakkaṃ sallakattaṃ āmantāpeyya. Tassa vacanaṃ so bhisakko sallakatto sampaṭicchitvā tassa rogassa uddharaṇāya upakaraṇaṃ upaṭṭhāpeyya, satthakaṃ tikhiṇaṃ kareyya , yamakasalākā aggimhi pakkhipeyya, khāralavaṇaṃ nisadāya pisāpeyya, api nu kho, mahārāja, tassa āturassa tikhiṇasatthakacchedanena yamakasalākādahanena khāraloṇappavesanena tāso uppajjeyyā’’ti? ‘‘Āma bhante’’ti. ‘‘Iti, mahārāja, tassa āturassa rogā muccitukāmassāpi vedanābhayā santāso uppajjati. Evameva kho, mahārāja, nirayā muccitukāmānampi nerayikānaṃ sattānaṃ maraṇabhayā santāso uppajjati.
“大王,在此,假使有人因冒犯主人而被锁链捆绑,被关入牢狱。他本想要解脱,而那位主人愿意释放他,便派人去召他前来。大王,那位冒犯主人的囚犯很清楚‘我是有罪之人’,当他见到主人时,会因此生起恐惧吗?”“会的,尊者。”“正是如此,大王,那位囚犯虽想求得解脱,却仍会因对主人的畏惧而生起恐惧。同样地,大王,渴望从地狱中解脱的地狱众生,也会因对死亡的畏惧而生起恐惧。”
‘‘Idha, mahārāja, puriso issarāparādhiko baddho saṅkhalikabandhanena gabbhe pakkhitto parimuccitukāmo assa, tamenaṃ so issaro mocetukāmo pakkosāpeyya. Api nu kho, mahārāja, tassa issarāparādhikassa purisassa ‘katadoso aha’nti jānantassa issaradassanena santāso uppajjeyyā’’ti? ‘‘Āma bhante’’ti. ‘‘Iti, mahārāja, tassa issarāparādhikassa purisassa parimuccitukāmāssāpi issarabhayā santāso uppajjati. Evameva kho, mahārāja, nirayā muccitukāmānampi nerayikānaṃ sattānaṃ maraṇabhayā santāso uppajjatī’’ti.
“尊者,请再进一步开示其中的道理,好让我由此得以信受。”“大王,在此,假使有人被剧毒的毒蛇所咬。由于毒发而变化,他时而倒下,时而跳起,辗转翻滚。这时,另有一人凭着强大的咒语将那毒蛇捉来,并令那条毒蛇将毒吸回。大王,那位中毒之人,当那条咬过他的蛇为了帮他脱离危险而靠近时,会生起恐惧吗?”“会的,尊者。”“正是如此,大王,即便这条蛇是为了帮他脱离危险而靠近,他也会生起恐惧。同样地,大王,渴望从地狱中解脱的地狱众生,也会因对死亡的畏惧而生起恐惧。大王,死亡于一切众生皆非所喜,因此,地狱众生虽想从地狱中解脱,却也害怕死亡。”“善哉,尊者那先!确实如此,我如此领受。”
‘‘Aparampi , bhante, uttariṃ kāraṇaṃ brūhi, yenāhaṃ kāraṇena okappeyya’’nti. ‘‘Idha, mahārāja, puriso daṭṭhavisena āsīvisena daṭṭho bhaveyya, so tena visavikārena pateyya uppateyya vaṭṭeyya pavaṭṭeyya, athaññataro puriso balavantena mantapadena taṃ daṭṭhavisaṃ āsīvisaṃ ānetvā taṃ daṭṭhavisaṃ paccācamāpeyya, api nu kho, mahārāja, tassa visagatassa purisassa tasmiṃ daṭṭhavise sappe sotthihetu upagacchante santāso uppajjeyyā’’ti? ‘‘Āma bhante’’ti. Iti, mahārāja, tathārūpe ahimhi sotthihetupi upagacchante tassa santāso uppajjati. Evameva kho, mahārāja, nirayā muccitukāmānampi nerayikānaṃ santānaṃ maraṇabhayā santāso uppajjati. Aniṭṭhaṃ, mahārāja, sabbasattānaṃ maraṇaṃ, tasmā nerayikā sattā nirayā parimuccitukāmāpi maccuno bhāyantī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
4. 死索解脱问
4. Maccupāsamuttipañho
4“尊者那先,世尊曾如是说:”
‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā –
“不在虚空里,不在大海中,也不遁入群山的裂隙;”
“世间没有任何地方,能让人安立其中而脱离死神的罗网。”
‘‘‘Na antalikkhe na samuddamajjhe, na pabbatānaṃ vivaraṃ pavissa; Na vijjatī so jagatippadeso, yatthaṭṭhito mucceyya maccupāsā’ti.
“此外,世尊又曾开示过诸护卫经,即:宝经、慈经、蕴护卫经、孔雀护卫经、幢顶护卫经、阿吒那胝护卫经、鸯掘马喇护卫经。尊者那先,若处于虚空、大海、宫殿、楼阁、洞窟、岩坡、裂隙、山洞、山间之间,皆不能从死亡的系缚中解脱,那麽护卫经便成为虚设;若凭诵念护卫经即能从死亡的系缚中解脱,那麽‘不在虚空……(中略)……死亡之缚’这一句便成为虚言。这是一个两头皆刃的难题,微细难决,现已提到您的面前,正应由您来解开。”
‘‘Puna bhagavatā parittā ca uddiṭṭhā. Seyyathidaṃ, ratanasuttaṃ mettasuttaṃ khandhaparittaṃ moraparittaṃ dhajaggaparittaṃ āṭānāṭiyaparittaṃ aṅgulimālaparittaṃ. Yadi, bhante nāgasena, ākāsagatopi samuddamajjhagatopi pāsādakuṭileṇaguhāpabbhāradaribilagiri vivarapabbatantaragatopi na muccati maccupāsā, tena hi parittakammaṃ micchā. Yadi parittakaraṇena maccupāsā parimutti bhavati, tena hi ‘na antalikkhe…pe… maccupāsā’ti tampi vacanaṃ micchā. Ayampi ubhato koṭiko pañho gaṇṭhitopi gaṇṭhitaro tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo’’ti.
“大王,世尊确实说过‘不在虚空中……(中略)……死亡之缚’。世尊也宣说了诸护卫经,然而那只是对有余寿、已达成熟、业障已除者而言。大王,于寿尽者,没有任何作为或努力能令他延续生命。”
‘‘Bhāsitampetaṃ , mahārāja, bhagavatā ‘na antalikkhe…pe… maccupāsā’ti, parittā ca bhagavatā uddiṭṭhā, tañca pana sāvasesāyukassa vayasampannassa apetakammāvaraṇassa, natthi, mahārāja, khīṇāyukassa ṭhitiyā kiriyā vā upakkamo vā.
“大王,譬如一棵已死的树,干枯、腐朽、无汁液,生命已断,寿行已尽,纵以千瓶水浇灌,也不会再湿润,更不会发芽变绿。同样地,大王,于寿尽者,藉由药物与护卫经的作为,亦没有任何方法能令他延续生命。大王,那些地上的草药与药物,于寿尽者而言毫无用处。大王,护卫经守护、庇佑有余寿、已达成熟、业障已除者;正是为了他们的利益,世尊宣说了诸护卫经。
‘‘Yathā mahārāja matassa rukkhassa sukkhassa koḷāpassa nisnehassa uparuddhajīvitassa gatāyusaṅkhārassa kumbhasahassenapi udake ākirante allattaṃ vā pallavitaharitabhāvo vā na bhaveyya. Evameva kho, mahārāja, bhesajjaparittakammena natthi khīṇāyukassa ṭhitiyā kiriyā vā upakkamo vā, yāni tāni, mahārāja, mahiyā osadhāni bhesajjāni, tānipi khīṇāyukassa akiccakarāni bhavanti. Sāvasesāyukaṃ, mahārāja, vayasampannaṃ apetakammāvaraṇaṃ parittaṃ rakkhati gopeti, tassatthāya bhagavatā parittā uddiṭṭhā.
“大王,譬如农夫对已成熟的谷物和已死的禾秆,会停止灌溉;而那些幼嫩的、如云般的、已达成熟的禾苗,则因水分的滋润而得以生长。同样地,大王,于寿尽者,药物与护卫经的作为已被搁置、被舍弃;而对那些有余寿、已达成熟的人们,正是为了他们的利益,世尊宣说了诸护卫经与药物,他们因而得以增长。”
‘‘Yathā, mahārāja, kassako paripakke dhaññe mate sassanāḷe udakappavesanaṃ vāreyya, yaṃ pana sassaṃ taruṇaṃ meghasannibhaṃ vayasampannaṃ, taṃ udakavaḍḍhiyā vaḍḍhati. Evameva kho, mahārāja, khīṇāyukassa bhesajjaparittakiriyā ṭhapitā paṭikkhittā , ye pana te manussā sāvasesāyukā vayasampannā, tesaṃ atthāya parittabhesajjāni bhaṇitāni, te parittabhesajjehi vaḍḍhantī’’ti.
〔弥兰陀王问〕“尊者那先,若是寿尽者死、有余寿者活,那么护卫经与药物岂非徒劳无益?”〔那先问〕“大王,你先前可曾见过有疾病因药物而得以痊愈?”〔弥兰陀王答〕“是的,尊者,见过数百例。”〔那先〕“如此,大王,‘护卫经和药物的作用毫无意义’这句话,便是谬误的。”
‘‘Yadi, bhante nāgasena, khīṇāyuko marati, sāvasesāyuko jīvati, tena hi parittabhesajjāni niratthakāni hontī’’ti? ‘‘Diṭṭhapubbo pana tayā, mahārāja, koci rogo bhesajjehi paṭinivattito’’ti? ‘‘Āma, bhante, anekasatāni diṭṭhānī’’ti. ‘‘Tena hi, mahārāja, ‘parittabhesajjakiriyā niratthakā’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā bhavatī’’ti.
“尊者那先,人们看见医生们施以治疗,给予药物、饮剂与涂敷——正是通过这些努力,疾病得以消退。大王,护卫经在诵念时,也能闻其音声,舌干口燥,心翻腾而喉作痛。正是通过这般诵念,一切疾病得以平息,一切厄难得以消除。”
‘‘Dissanti , bhante nāgasena, vejjānaṃ upakkamā bhesajjapānānulepā, tena tesaṃ upakkamena rogo paṭinivattatī’’ti. ‘‘Parittānampi, mahārāja, pavattīyamānānaṃ saddo suyyati, jivhā sukkhati, hadayaṃ byāvaṭṭati, kaṇṭho āturati. Tena tesaṃ pavattena sabbe byādhayo vūpasamanti, sabbā ītiyo apagacchantīti.
“大王,你可曾见过有人被蛇所咬,凭咒语令毒消退,吐出毒液,上下漱口?是的,尊者,即使今日,世间仍有这般情况。那么,大王,“护卫经和药物的作用毫无意义”这句话便是错误的。大王,正因为诵念了护卫经,欲咬人之蛇不咬,张开之口闭合;盗贼高举的棍棒无法得逞,他们放下棍棒,生起慈爱;狂怒的象王到来后便归于平静;炽燃的大火堆来到后也告熄灭;剧毒之药食下后反成良药,或化作食物;前来杀害的刽子手到来后亦变为奴仆;即便已被踩中的罗网也不会合拢。”
‘‘Diṭṭhapubbo pana tayā, mahārāja, koci ahinā daṭṭho mantapadena visaṃ pātīyamāno visaṃ cikkhassanto uddhamadho ācamayamāno’’ti? ‘‘Āma, bhante , ajjetarahipi taṃ loke vattatī’’ti. ‘‘Tena hi, mahārāja, ‘parittabhesajjakiriyā niratthakā’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā bhavati. Kataparittañhi, mahārāja, purisaṃ ḍaṃsitukāmo ahi na ḍaṃsati, vivaṭaṃ mukhaṃ pidahati, corānaṃ ukkhittalaguḷampi na sambhavati, te laguḷaṃ muñcitvā pemaṃ karonti, kupitopi hatthināgo samāgantvā uparamati, pajjalitamahāaggikkhandhopi upagantvā nibbāyati, visaṃ halāhalampi khāyitaṃ agadaṃ sampajjati, āhāratthaṃ vā pharati, vadhakā hantukāmā upagantvā dāsabhūtā sampajjanti, akkantopi pāso na saṃvarati .
“大王可曾听闻:‘孔雀诵护卫经后,猎人七百年都无法设下罗网;未诵护卫经时,当天罗网便已设下’呢?”“是的,尊者,我听闻过,这传闻在有天神的世间早已传开。”“那么,大王,所谓‘护卫经与药物的作用毫无意义’这句话,便属虚妄不实了。”
‘‘Sutapubbaṃ pana tayā, mahārāja, ‘morassa kataparittassa sattavassasatāni luddako nāsakkhi pāsaṃ upanetuṃ, akataparittassa taṃ yeva divasaṃ pāsaṃ upanesī’’ti ? ‘‘Āma, bhante, suyyati, abbhuggato so saddo sadevake loke’’ti. ‘‘Tena hi, mahārāja ‘parittabhesajjakiriyā niratthakā’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā bhavati.
“大王可曾听闻:‘阿修罗为守护妻子,将她纳入螺壳吞下,藏于腹中。有一持明者从阿修罗口中进入,与她共相欢爱。阿修罗察觉后,便吐出螺壳、将其打开;螺壳刚一打开,持明者即随心所欲地离去’呢?”“是的,尊者,我听闻过,这传闻也在有天神的世间广传。”“大王,那位持明者岂不是依护卫经之力,才得以从被捉中解脱的吗?”“是的,尊者。”“如此,大王,护卫经之力确然存在。”
‘‘Sutapubbaṃ pana tayā, mahārāja, ‘dānavo bhariyaṃ parirakkhanto samugge pakkhipitvā gilitvā kucchinā pariharati, atheko vijjādharo tassa dānavassa mukhena pavisitvā tāya saddhiṃ abhiramati, yadā so dānavo aññāsi, atha samuggaṃ vamitvā vivari, saha samugge vivaṭe vijjādharo yathākāmaṃ pakkāmī’’ti? ‘‘Āma, bhante, suyyati, abbhuggato sopi saddo sadevake loke’’ti. ‘‘Nanu so, mahārāja, vijjādharo parittabalena gahaṇā mutto’’ti. ‘‘Āma bhante’’ti. ‘‘Tena hi, mahārāja, atthi parittabalaṃ.
“大王可曾听闻:‘又有一位持明者,在波罗奈王的后宫与王后私通,被人发觉、正要捉拿之际,凭借咒力瞬间消失不见’呢?”“是的,尊者,我听闻过。”“大王,那位持明者岂不是依护卫经之力,才得以从被捉中解脱的吗?”“是的,尊者。”“如此,大王,护卫经之力确然存在。”
‘‘Sutapubbaṃ pana tayā, mahārāja, ‘aparopi vijjādharo bārāṇasirañño antepure mahesiyā saddhiṃ sampaduṭṭho gahaṇappatto samāno khaṇena adassanaṃ gato mantabalenā’’ti. ‘‘Āma, bhante, suyyatī’’ti. ‘‘Nanu so, mahārāja, vijjādharo parittabalena gahaṇā mutto’’ti? ‘‘Āma bhante’’ti. ‘‘Tena hi, mahārāja, atthi parittabala’’nti.
“尊者那先,护卫经是否保护一切人?”
“大王,它保护一些人,不保护另一些人。”
“尊者那先,如此说来,护卫经并非普遍有效?”
“大王,食物是否保护一切人的生命?”
“尊者,食物保护一些人,不保护另一些人。”
“是什么原因呢?”
“尊者,因有人过量食用那样的食物,死于霍乱。”
“大王,那么食物并不能保护一切人的生命?”
“尊者那先,食物因两种原因而能夺命:或因过量食用,或因消化力弱。尊者那先,食物本是给予生命的,然而若使用不当,便会夺去生命。”
“同样地,大王,护卫经保护一些人,不保护另一些人。”
‘‘Bhante nāgasena, ‘kiṃ sabbe yeva parittaṃ rakkhatī’ti? ‘‘Ekacce, mahārāja, rakkhati, ekacce na rakkhatī’’ti. ‘‘Tena hi, bhante nāgasena, parittaṃ na sabbatthika’’nti? ‘‘Api nu kho, mahārāja, bhojanaṃ sabbesaṃ jīvitaṃ rakkhatī’’ti? ‘‘Ekacce, bhante , rakkhati, ekacce na rakkhatī’’ti. ‘‘Kiṃ kāraṇā’’ti. ‘‘Yato, bhante, ekacce taṃ yeva bhojanaṃ atibhuñjitvā visūcikāya marantī’’ti. ‘‘Tena hi, mahārāja, bhojanaṃ na sabbesaṃ jīvitaṃ rakkhatī’’ti? ‘‘Dvīhi, bhante nāgasena, kāraṇehi bhojanaṃ jīvitaṃ harati atibhuttena vā usmādubbalatāya vā, āyudadaṃ, bhante nāgasena, bhojanaṃ durupacārena jīvitaṃ haratī’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, parittaṃ ekacce rakkhati, ekacce na rakkhati.
“大王,由三种原因,护卫经不提供保护:业障、烦恼障与不信。大王,护卫经虽能保护众生,但若自身造作了过失,便会失去其保护。大王,就像母亲怀胎养育,以有益的照顾产下儿子,生下后为他除去不净、鼻涕,涂上最胜妙的香料。后来,这个儿子打了别人的儿子,那些儿子便或骂或打。他们对他生起怒气,在众人面前拖拽他,抓住他,送到主人面前。如果那位母亲的儿子确实有罪,逾越了界限,那么主人的人们拖拽他时,便用棍棒、锤子、膝、拳击打他、捶打他。大王,那位母亲能阻止儿子被拖拽、拉扯、抓捕、带到主人面前吗?”
“不能,尊者。”
“大王,是什么原因呢?”
“尊者,是他自己所作的过失。”
“同样地,大王,护卫经虽保护众生,却因自身所作的过失而失去效力。”
“善哉!尊者那先,这个问题已善加辨析,深奥变为平易,黑暗化为光明,见解之网已被解开。您是僧团中的最上首。”
‘‘Tīhi, mahārāja, kāraṇehi parittaṃ na rakkhati kammāvaraṇena, kilesāvaraṇena, asaddahanatāya. Sattānurakkhaṇaṃ, mahārāja, parittaṃ attanā katena ārakkhaṃ jahati, yathā, mahārāja, mātā puttaṃ kucchigataṃ poseti, hitena upacārena janeti, janayitvā asucimalasiṅghāṇikamapanetvā uttamavarasugandhaṃ upalimpati, so aparena samayena paresaṃ putte akkosante vā paharante vā pahāraṃ deti. Te tassa kujjhitvā parisāya ākaḍḍhitvā taṃ gahetvā sāmino upanenti, yadi pana tassā putto aparaddho hoti velātivatto. Atha naṃ sāmino manussā ākaḍḍhayamānā daṇḍamuggarajāṇumuṭṭhīhi tāḷenti pothenti, api nu kho, mahārāja, tassa mātā labhati ākaḍḍhanaparikaḍḍhanaṃ gāhaṃ sāmino upanayanaṃ kātu’’nti? ‘‘Na hi bhante’’ti. ‘‘Kena kāraṇena, mahārājā’’ti. ‘‘Attano, bhante, aparādhenā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, sattānaṃ ārakkhaṃ parittaṃ attano aparādhena vañjhaṃ karotī’’ti . ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, suvinicchito pañho, gahanaṃ agahanaṃ kataṃ, andhakāro āloko kato, viniveṭhitaṃ diṭṭhijālaṃ, tvaṃ gaṇivarapavaramāsajjā’’ti.
5. 佛陀利养障碍问
5. Buddhalābhantarāyapañho
5“尊者那先,你们称说‘如来获得衣服、饮食、卧具,以及病者所需的医药资具’,却又说如来进入五娑罗村婆罗门村乞食,一无所获,持洗净之钵离去。尊者那先,倘若如来确实获得衣服、饮食、卧具,以及病者所需的医药资具,那么‘进入五娑罗村婆罗门村乞食,一无所获,持洗净之钵离去’此言便是虚妄。倘若进入五娑罗村婆罗门村乞食,确实一无所获,持洗净之钵离去,那么‘如来获得衣服、饮食、卧具,以及病者所需的医药资具’此言亦是虚妄。这个两难问题深重难解,今已现于尊前,须由您来解答。”
‘‘Bhante nāgasena, tumhe bhaṇatha ‘lābhī tathāgato cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārāna’nti. Puna ca tathāgato pañcasālaṃ brāhmaṇagāmaṃ piṇḍāya pavisitvā kiñcideva alabhitvā yathādhotena pattena nikkhantoti. Yadi, bhante nāgasena, tathāgato lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārānaṃ, tena hi pañcasālaṃ brāhmaṇagāmaṃ piṇḍāya pavisitvā kiñcideva alabhitvā yathādhotena pattena nikkhantoti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi pañcasālaṃ brāhmaṇagāmaṃ piṇḍāya pavisitvā kiñcideva alabhitvā yathādhotena pattena nikkhanto, tena hi lābhī tathāgato cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārānanti tampi vacanaṃ micchā. Ayampi ubhato koṭiko pañho sumahanto dunnibbeṭho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo’’ti.
“大王,如来获得衣服、饮食、坐卧处及病缘医药资具,又曾入五娑罗村乞食,一无所获,托洗净之钵而出,那是因魔波旬的缘故。”“若如此,尊者那先,世尊于超越算计之劫中所累积的善业如何成就?现在生起的魔波旬如何能遮止彼善业之力势?如此,尊者那先,在此事件中便有两处过失:不善胜于善,魔力胜于佛力;犹如树冠重于树根,恶业强于具足功德者。”“大王,并非因此,不善便胜于善,魔力便胜于佛力。但于此中,应寻求其原因。”
‘‘Lābhī, mahārāja, tathāgato cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārānaṃ, pañcasālañca brāhmaṇagāmaṃ piṇḍāya pavisitvā kiñcideva alabhitvā yathādhotena pattena nikkhanto, tañca pana mārassa pāpimato kāraṇā’’ti. ‘‘Tena hi, bhante nāgasena, bhagavato gaṇanapathaṃ vītivattakappe abhisaṅkhataṃ kusalaṃ kinti niṭṭhitaṃ, adhunuṭṭhitena mārena pāpimatā tassa kusalassa balavegaṃ kinti pihitaṃ, tena hi, bhante nāgasena, tasmiṃ vatthusmiṃ dvīsu ṭhānesu upavādo āgacchati, kusalatopi akusalaṃ balavataraṃ hoti, buddhabalatopi mārabalaṃ balavataraṃ hotīti, tena hi rukkhassa mūlatopi aggaṃ bhārataraṃ hoti, guṇasamparikiṇṇatopi pāpiyaṃ balavataraṃ hotī’’ti. ‘‘Na, mahārāja, tāvatakena kusalatopi akusalaṃ balavataraṃ nāma hoti, na buddhabalatopi mārabalaṃ balavataraṃ nāma hoti. Api cettha kāraṇaṃ icchitabbaṃ.
“大王,譬如有人带着蜂蜜、蜜团或其他供品,前去觐见转轮王。王的守门者对他这样说:‘朋友,现在不是谒见国王的时候。那么,朋友,请拿着你的供品速速返回,否则国王将对你施加惩罚。’于是那人因恐惧惩罚而惊惶不安,带着供品急忙返回。大王,转轮王是否因为那份供品的缺失,就变得比守门者更弱小,或者他无法获得其他任何供品呢?”“不,尊者,那守门者出于嫉妒阻碍了供品,但从其他门,百千倍的供品仍会送达国王那里。”“同样地,大王,魔波旬出于嫉妒,进入五娑罗村的婆罗门居士家,但另有百千天人手持不死的天界精华前来,说道:‘我们将把这精华置入世尊身中。’他们礼敬世尊,合掌站立。”
‘‘Yathā, mahārāja, puriso rañño cakkavattissa madhuṃ vā madhupiṇḍikaṃ vā aññaṃ vā upāyanaṃ abhihareyya, tamenaṃ rañño dvārapālo evaṃ vadeyya ‘akālo, bho, ayaṃ rañño dassanāya, tena hi, bho, tava upāyanaṃ gahetvā sīghasīghaṃ paṭinivatta, pure tava rājā daṇḍaṃ dhāressatī’ti . Tato so puriso daṇḍabhayā tasito ubbiggo taṃ upāyanaṃ ādāya sīghasīghaṃ paṭinivatteyya, api nu kho so, mahārāja, rājā cakkavattī tāvatakena upāyanavikalamattakena dvārapālato dubbalataro nāma hoti , aññaṃ vā pana kiñci upāyanaṃ na labheyyā’’ti? ‘‘Na hi, bhante, issāpakato so, bhante, dvārapālo upāyanaṃ nivāresi, aññena pana dvārena satasahassaguṇampi rañño upāyanaṃ upetī’’ti . ‘‘Evameva kho, mahārāja, issāpakato māro pāpimā pañcasālake brāhmaṇagahapatike anvāvisi, aññāni pana anekāni devatāsatasahassāni amataṃ dibbaṃ ojaṃ gahetvā upagatāni ‘bhagavato kāye ojaṃ odahissāmā’ti bhagavantaṃ namassamānāni pañjalikāni ṭhitānī’’ti.
“尊者那先,请许我说。世间最上人的四资具,对世尊而言本是易得的;世尊乃应天人之请而受用四资具。然而,魔的意图却在那一点上得逞了——他障碍了世尊的食物。尊者,对此我疑惑未消,心中生疑,陷于怀疑。我的心无法接受:如来、阿拉汉、正自觉者,是涵盖诸天神的世间最上人,是善业功德的源泉,无等、无比、无对,魔竟然能对他造成利养的障碍,这实在是卑劣、低下、微小、邪恶、非圣、失败之事。”
‘‘Hotu, bhante nāgasena, sulabhā bhagavato cattāro paccayā loke uttamapurisassa, yācitova bhagavā devamanussohi cattāro paccaye paribhuñjati, api ca kho pana mārassa yo adhippāyo, so tāvatakena siddho, yaṃ so bhagavato bhojanassa antarāyamakāsi. Ettha me, bhante, kaṅkhā na chijjati, vimatijātohaṃ tattha saṃsayapakkhando. Na me tattha mānasaṃ pakkhandati, yaṃ tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa sadevake loke aggapuggalavarassa kusalavarapuññasambhavassa asamasamassa anupamassa appaṭisamassa chavakaṃ lāmakaṃ parittaṃ pāpaṃ anariyaṃ vipannaṃ māro lābhantarāyamakāsī’’ti.
“大王,有四种障碍:未见障碍、指定所作障碍、已备办障碍、受用障碍。其中,什么是未见障碍?即并未指定某人,因施主未见到受施者,因此尚未备办,却有人从中作障,说:‘为何给他人?’这就称为未见障碍。”
‘‘Cattāro kho, mahārāja, antarāyā adiṭṭhantarāyo uddissa katantarāyo upakkhaṭantarāyo paribhogantarāyoti. Tattha katamo adiṭṭhantarāyo? Anodissa adassanena anabhisaṅkhataṃ koci antarāyaṃ karoti ‘kiṃ parassa dinnenā’ti, ayaṃ adiṭṭhantarāyo nāma.
“什么是指定所作障碍?在此,为某指定之人备办了食物,若有人对此造成障碍,这便称为指定所作障碍。”
‘‘Katamo uddissa katantarāyo? Idhekaccaṃ puggalaṃ upadisitvā uddissa bhojanaṃ paṭiyattaṃ hoti, taṃ koci antarāyaṃ karoti, ayaṃ uddissa katantarāyo nāma.
“什么是已备办障碍?在此,凡是已备办但尚未接受的食物,若有人对此造成障碍,这便称为已备办障碍。”
‘‘Katamo upakkhaṭantarāyo? Idha yaṃ kiñci upakkhaṭaṃ hoti appaṭiggahitaṃ, tattha koci antarāyaṃ karoti, ayaṃ upakkhaṭantarāyo nāma.
“什么是受用障碍?在此,凡是正在受用的食物,若有人对此造成障碍,这便称为受用障碍。大王,这就是四种障碍。”
‘‘Katamo paribhogantarāyo? Idha yaṃ kiñci paribhogaṃ, tattha koci antarāyaṃ karoti, ayaṃ paribhogantarāyo nāma. Ime kho, mahārāja, cattāro antarāyā.
“然而,魔波旬潜入五婆罗树村的婆罗门居士家中,这既非世尊所受用的,非已备办的,也非为世尊所做的指定施舍,而是对未至、未来、未见的因缘横加障难;受此障碍的并非仅世尊一人,当时外出乞食的一切来客,在那一天全都未得食物。大王,我遍观有诸天神、有魔王、有梵天的世间,以及沙门、婆罗门与天人众中,不见有任何人能为世尊所做的指定施舍、已备办的供养、所受用的资具制造障碍。若有人出于嫉妒,欲对指定施舍、已备办的供养、所受用的资具制造障碍,其头当裂为百片、千片。”
‘‘Yaṃ pana māro pāpimā pañcasālake brāhmaṇagahapatike anvāvisi, taṃ neva bhagavato paribhogaṃ na upakkhaṭaṃ na uddissakataṃ, anāgataṃ asampattaṃ adassanena antarāyaṃ kataṃ, taṃ pana nekassa bhagavato yeva, atha kho ye te tena samayena nikkhantā abbhāgatā, sabbepi te taṃ divasaṃ bhojanaṃ na labhiṃsu, nāhaṃ taṃ, mahārāja, passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya, yo tassa bhagavato uddissa kataṃ upakkhaṭaṃ paribhogaṃ antarāyaṃ kareyya. Sace koci issāya uddissa kataṃ upakkhaṭaṃ paribhogaṃ antarāyaṃ kareyya, phaleyya tassa muddhā satadhā vā sahassadhā vā.
“大王,如来有四种不为任何人所障难的功德。是哪四种呢?大王,为世尊所作、已备办的利养,无人能障难;大王,世尊身周随行的一寻身光,无人能障难;大王,世尊的一切知智宝,无人能障难;大王,世尊的寿命,无人能障难。大王,这便是如来四种不为任何人所障难的功德。大王,这一切功德皆是一味、无病、不动摇、不可侵犯、不可触恼的业行。魔波旬正是以不可见的方式隐匿身形,潜入五婆罗树村的婆罗门居士家中。”
‘‘Cattārome, mahārāja, tathāgatassa kenaci anāvaraṇīyā guṇā. Katame cattāro? Lābho, mahārāja, bhagavato uddissa kato upakkhaṭo na sakkā kenaci antarāyaṃ kātuṃ; sarīrānugatā , mahārāja, bhagavato byāmappabhā na sakkā kenaci antarāyaṃ kātuṃ; sabbaññutaṃ, mahārāja, bhagavato ñāṇaratanaṃ na sakkā kenaci antarāyaṃ kātuṃ; jīvitaṃ, mahārāja, bhagavato na sakkā kenaci antarāyaṃ kātuṃ. Ime kho, mahārāja, cattāro tathāgatassa kenaci anāvaraṇīyā guṇā, sabbepete, mahārāja, guṇā ekarasā arogā akuppā aparūpakkamā aphusāni kiriyāni. Adassanena, mahārāja, māro pāpimā nilīyitvā pañcasālake brāhmaṇagahapatike anvāvisi.
“大王,譬如在国王边境的险恶之处,盗贼隐匿不见,劫掠道路。若国王看到了那些盗贼,那些盗贼还能平安无事吗?”“不能,尊者,他们便会被斧头劈作百片、千片。”“正是如此,大王,魔波旬便是这样隐匿不见,潜入五婆罗树村的婆罗门居士。”
‘‘Yathā, mahārāja, rañño paccante dese visame adassanena nilīyitvā corā panthaṃ dūsenti. Yadi pana rājā te core passeyya, api nu kho te corā sotthiṃ labheyyu’’nti? ‘‘Na hi, bhante, pharasunā phālāpeyya satadhā vā sahassadhā vā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, adassanena māro pāpimā nilīyitvā pañcasālake brāhmaṇagahapatike anvāvisi.
“或者,大王,犹如已婚妇人隐匿身形,不令人见,而去亲近别的男子;同样地,大王,魔波旬隐匿不现,附入五婆罗树村的婆罗门居士身上。大王,若妇人在丈夫面前亲近别的男子,她还能得安稳吗?”“不能,尊者,丈夫会杀她、处死她、捆缚她,或令她为奴。”“同样地,大王,魔波旬隐匿不现,附入五婆罗树村的婆罗门居士身上。大王,若魔波旬对为世尊所作、已备好的供养之物加以障碍,他的头便会裂成百片、千片。”“确实如此,尊者那先,魔波旬以盗贼之法行事,隐匿不现,附入五婆罗树村的婆罗门居士身上。尊者,若那魔波旬对为世尊所作、已备好的供养之物加以障碍,他的头便会裂成百片千片,身体也将如糠堆般散灭。善哉,尊者那先,确实如此,我如是信受。”
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, itthī sapatikā adassanena nilīyitvā parapurisaṃ sevati, evameva kho, mahārāja, adassanena māro pāpimā nilīyitvā pañcasālake brāhmaṇagahapatike anvāvisi. Yadi, mahārāja, itthī sāmikassa sammukhā parapurisaṃ sevati, api nu kho sā itthī sotthiṃ labheyyā’’ti? ‘‘Na hi, bhante, haneyyāpi taṃ, bhante, sāmiko vadheyyāpi bandheyyāpi dāsittaṃ vā upaneyyā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, adassanena māro pāpimā nilīyitvā pañcasālake brāhmaṇagahapatike anvāvisi. Yadi, mahārāja, māro pāpimā bhagavato uddissa kataṃ upakkhaṭaṃ paribhogaṃ antarāyaṃ kareyya, phaleyya tassa muddhā satadhā vā sahassadhā vā’’ti. ‘‘Evametaṃ, bhante nāgasena, corikāya kataṃ mārena pāpimatā, nilīyitvā māro pāpimā pañcasālake brāhmaṇagahapatike anvāvisi. Sace so, bhante, māro pāpimā bhagavato uddissa kataṃ upakkhaṭaṃ paribhogaṃ antarāyaṃ kareyya, muddhā vāssa phaleyya satadhā vā sahassadhā vā, kāyo vāssa bhusamuṭṭhi viya vikireyya, sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
6“尊者那先,您说‘不知而杀生者,造作更重的恶业’。然而,世尊在制律时又说‘不知者无犯’。尊者那先,若不知而杀生者造作更重的恶业,那么‘不知者无犯’这句话便不能成立。若不知者无犯,那么‘不知而杀生者造作更重的恶业’这句话也不能成立。这个两难的问题已摆在您面前,应由您来解决。”
‘‘Bhante nāgasena, tumhe bhaṇatha ‘yo ajānanto pāṇātipātaṃ karoti, so balavataraṃ apuññaṃ pasavatī’ti. Puna ca bhagavatā vinayapaññattiyā bhaṇitaṃ ‘anāpatti ajānantassā’ti. Yadi, bhante nāgasena, ajānitvā pāṇātipātaṃ karonto balavataraṃ apuññaṃ pasavati, tena hi ‘anāpatti ajānantassā’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi anāpatti ajānantassa, tena hi ‘ajānitvā pāṇātipātaṃ karonto balavataraṃ apuññaṃ pasavatī’ti tampi vacanaṃ micchā. Ayampi ubhato koṭiko pañho duruttaro duratikkamo tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo’’ti.
“大王,世尊确实说过‘不知而杀生者,造作更重的恶业’。同时,世尊在制律时也确实说过‘不知者无犯’。这二者在义理上是有所不同的。是什么样的义理不同呢?大王,有依想而开脱的罪,也有不依想而开脱的罪。大王,关于那依想而开脱的罪,世尊才说‘不知者无犯’。”“善哉,尊者那先,确实如此,我如是接受。”
‘‘Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā ‘yo ajānanto pāṇātipātaṃ karoti, so balavataraṃ apuññaṃ pasavatī’ti. Puna ca vinayapaññattiyā bhagavatā bhaṇitaṃ ‘anāpatti ajānantassā’ti. Tattha atthantaraṃ atthi. Katamaṃ atthantaraṃ ? Atthi, mahārāja, āpatti saññāvimokkhā, atthi āpatti nosaññāvimokkhā. Yāyaṃ, mahārāja, āpatti saññāvimokkhā, taṃ āpattiṃ ārabbha bhagavatā bhaṇitaṃ ‘anāpatti ajānantassā’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
7. 比丘僧团护持之问
7. Bhikkhusaṅghapariharaṇapañho
7“尊者那先,世尊确实这样说过:‘阿难,如来不会生起这样的念头:“我将护持比丘僧团”或“比丘僧团由我教导”。’然而,世尊在赞叹弥勒世尊的功德时又这样说:‘他将护持数千比丘僧团,正如我现在护持数百比丘僧团。’尊者那先,若世尊说‘阿难,如来不会生起这样的念头:“我将护持比丘僧团”或“比丘僧团由我教导”’,那么‘我现在护持数百比丘僧团’这句话便成虚妄。若世尊说‘他将护持数千比丘僧团,正如我现在护持数百比丘僧团’,那么‘阿难,如来不会生起这样的念头:“我将护持比丘僧团”或“比丘僧团由我教导”’这句话便成虚妄。这个两难问题现已呈至您面前,应由您来解决。”
‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā ‘tathāgatassa kho, ānanda, na evaṃ hoti ‘‘ahaṃ bhikkhusaṅghaṃ pariharissāmī’’’ti vā, ‘‘mamuddesiko bhikkhusaṅgho’’ti vā’ti. Puna ca metteyyassa bhagavato sabhāvaguṇaṃ paridīpayamānena bhagavatā evaṃ bhaṇitaṃ ‘‘so anekasahassaṃ bhikkhusaṅghaṃ pariharissati, seyyathāpi ahaṃ etarahi anekasataṃ bhikkhusaṅghaṃ pariharāmī’’ti. Yadi, bhante nāgasena, bhagavatā bhaṇitaṃ ‘tathāgatassa kho, ānanda, na evaṃ hoti ‘‘ahaṃ bhikkhusaṅghaṃ pariharissāmī’’ti vā, ‘‘mamuddesiko bhikkhusaṅgho’’ti vā’ti, tena hi anekasataṃ bhikkhusaṅghaṃ pariharāmīti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi tathāgatena bhaṇitaṃ ‘so anekasahassaṃ bhikkhusaṅghaṃ pariharissati, seyyathāpi ahaṃ etarahi anekasataṃ bhikkhusaṅghaṃ pariharāmī’ti, tena hi tathāgatassa kho, ānanda, na evaṃ hoti ‘ahaṃ bhikkhusaṅghaṃ pariharissāmī’ti vā, ‘mamuddesiko bhikkhusaṅgho’ti vāti tampi vacanaṃ micchā, ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo’’ti.
“大王,世尊确实这样说过:‘阿难,如来不会生起这样的念头:“我将护持比丘僧团”或“比丘僧团属于我”。’然而,世尊在阐明弥勒世尊的功德时也这样说:‘他将护持数千比丘僧团,正如我现在护持数百比丘僧团。’大王,在这当中,一种意义是有余的,一种意义是无余的。大王,如来不追随大众,而大众追随如来。大王,那是世俗谛意义上的‘我’与‘我的’,并非胜义谛。大王,如来的贪爱已断,情意已离,如来亦无‘我的’之执取,然而众生依于如来而得依靠。”
‘‘Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā ‘tathāgatassa kho, ānanda, na evaṃ hoti ‘‘ahaṃ bhikkhusaṅghaṃ pariharissāmī’’ti vā, ‘‘mamuddesiko bhikkhusaṅgho’’ti vā’ti. Puna ca metteyyassāpi bhagavato sabhāvaguṇaṃ paridīpayamānena bhagavatā bhaṇitaṃ ‘so anekasahassaṃ bhikkhusaṅghaṃ pariharissati, seyyathāpi ahaṃ etarahi anekasataṃ bhikkhusaṅghaṃ pariharāmī’ti. Etasmiñca, mahārāja, pañhe eko attho sāvaseso, eko attho niravaseso. Na, mahārāja, tathāgato parisāya anugāmiko, parisā pana tathāgatassa anugāmikā . Sammuti, mahārāja, esā ‘aha’nti ‘mamā’ti, na paramattho eso, vigataṃ, mahārāja, tathāgatassa pemaṃ, vigato sineho, ‘mayha’ntipi tathāgatassa gahaṇaṃ natthi, upādāya pana avassayo hoti.
“大王,譬如大地是依止地面的众生之立足处与依靠处,这些众生虽依止于地,大地却不起‘这些为我所有’的执念。同样地,大王,如来是一切众生的立足处与依靠处,这些众生依止于如来,如来却不起‘这些为我所有’的执念。又如,大王,譬如大云普降甘霖,令草木、禽兽及人类得以生长、相续;这些众生悉皆依此雨而得活命,大云却不起‘这些为我所有’的执念。同样地,大王,如来令一切众生生起善法、维持善法,这些众生悉皆依师而得安住,如来却不起‘这些为我所有’的执念。何以故?因如来的我见已被舍断故。”
‘‘Yathā, mahārāja, pathavī bhūmaṭṭhānaṃ sattānaṃ patiṭṭhā hoti upassayaṃ, pathaviṭṭhā cete sattā, na ca mahāpathaviyā ‘mayhete’ti apekkhā hoti, evameva kho, mahārāja, tathāgato sabbasattānaṃ patiṭṭhā hoti upassayaṃ, tathāgataṭṭhā cete sattā, na ca tathāgatassa ‘mayhete’ti apekkhā hoti. Yathā vā pana, mahārāja, mahatimahāmegho abhivassanto tiṇarukkhapasumanussānaṃ vuḍḍhiṃ deti santatiṃ anupāleti. Vuṭṭhūpajīvino cete sattā sabbe, na ca mahāmeghassa ‘mayhete’ti apekkhā hoti. Evameva kho, mahārāja, tathāgato sabbasattānaṃ kusaladhamme janeti anupāleti, satthūpajīvino cete sattā sabbe, na ca tathāgatassa ‘mayhete’ti apekkhā hoti. Taṃ kissa hetu? Attānudiṭṭhiyā pahīnattā’’ti.
“善哉,尊者那先!此问已藉由多种理由善加解明,深奥之处已得彰显,缠结已解开,密林已化为开阔,黑暗已化为光明,外道已被击破,令胜者之子们眼目生起。”
‘‘Sādhu, bhante nāgasena, sunibbeṭhito pañho bahuvidhehi kāraṇehi, gambhīro uttānīkato, gaṇṭhi bhinno, gahanaṃ agahanaṃ kataṃ, andhakāro āloko kato, bhaggā paravādā, jinaputtānaṃ cakkhuṃ uppādita’’nti.
8. 不破众问
8. Abhejjaparisapañho
8“尊者那先!你们既说‘如来拥有不可破坏之众’,又说‘提婆达多一举便使五百比丘分裂’。尊者那先,若如来拥有不可破坏之众,那‘提婆达多一举便使五百比丘分裂’一语即为虚妄;若提婆达多一举便使五百比丘分裂,那‘如来拥有不可破坏之众’一语亦成虚妄。这二难之问已临到您面前,幽深难了,如稠林中之稠林;于此,众人被缠绕、被遮蔽、被包裹、被闭锁、被围困。请您在此诸外道面前,展现力辩之智吧!”
‘‘Bhante nāgasena, tumhe bhaṇatha ‘tathāgato abhejjapariso’ti, puna ca bhaṇatha ‘devadattena ekappahāraṃ pañca bhikkhusatāni bhinnānī’ti. Yadi, bhante nāgasena, tathāgato abhejjapariso, tena hi devadattena ekappahāraṃ pañca bhikkhusatāni bhinnānīti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi devadattena ekappahāraṃ pañca bhikkhusatāni bhinnāni, tena hi ‘tathāgato abhejjapariso’ti tampi vacanaṃ micchā. Ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, gambhīro dunniveṭhiyo, gaṇṭhitopi gaṇṭhitaro, etthāyaṃ jano āvaṭo nivuto ovuto pihito pariyonaddho, ettha tava ñāṇabalaṃ dassehi paravādesū’’ti.
“大王,如来拥有不可破坏之众,而提婆达多确曾一举分裂了五百比丘,但这只是出于破坏者的力量。大王,当破坏者存在时,便没有所谓不可破坏这回事。破坏者存在时,母亲会被儿子离间,儿子会被母亲离间;父亲会被儿子离间,儿子会被父亲离间;兄弟会被姊妹离间,姊妹会被兄弟离间;朋友会被朋友离间;由种种木材编造而成的船,会被波浪的冲撞所瓦解;树冠结满果实的树,会被狂风所摧折;天然的金子,也会被铁所伤损。然而,大王,‘如来是可破坏的’——这并非智者的意趣,不是诸佛的意向,也非贤者的意愿。可是,正因有另一道理,如来才被称为‘拥有不可破坏之众’。那是什么道理呢?大王,在如来的一切行持中,从未有如来因行不布施、说不可意语、作无利益之行或住于不平等行,而令僧团遭到分裂的传闻。由此道理,如来被称为‘拥有不可破坏之众’。大王,对此您亦应了知:在九分教法句中,可曾有过任何由菩萨之所行而导致如来僧团分裂的记载吗?”“尊者,没有,此事于世间既无所见,亦无所闻。善哉,尊者那先!我如是领受。”
‘‘Abhejjapariso, mahārāja, tathāgato, devadattena ca ekappahāraṃ pañca bhikkhusatāni bhinnāni, tañca pana bhedakassa balena, bhedake vijjamāne natthi, mahārāja, abhejjaṃ nāma. Bhedake sati mātāpi puttena bhijjati, puttopi mātarā bhijjati, pitāpi puttena bhijjati, puttopi pitarā bhijjati, bhātāpi bhaginiyā bhijjati, bhaginīpi bhātarā bhijjati, sahāyopi sahāyena bhijjati, nāvāpi nānādārusaṅghaṭitā ūmivegasampahārena bhijjati, rukkhopi madhukappasampannaphalo anilabalavegābhihato bhijjati, suvaṇṇampi jātimantaṃ lohena bhijjati. Api ca, mahārāja, neso adhippāyo viññūnaṃ, nesā buddhānaṃ adhimutti, neso paṇḍitānaṃ chando ‘tathāgato bhejjapariso’ti. Api cettha kāraṇaṃ atthi, yena kāraṇena tathāgato vuccati ‘abhejjapariso’ti. Katamaṃ ettha kāraṇaṃ? Tathāgatassa, mahārāja, katena adānena vā appiyavacanena vā anatthacariyāya vā asamānattatāya vā yato kutoci cariyaṃ carantassapi parisā bhinnāti na sutapubbaṃ, tena kāraṇena tathāgato vuccati ‘abhejjapariso’ti. Tayāpetaṃ, mahārāja, ñātabbaṃ ‘atthi kiñci navaṅge buddhavacane suttāgataṃ, iminā nāma kāraṇena bodhisattassa katena tathāgatassa parisā bhinnā’ti? ‘‘Natthi bhante, no cetaṃ loke dissati nopi suyyati. Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
此品有八问
Imasmiṃ vagge aṭṭha pañhā.