绵羊问题起始语
Meṇḍakapañhārambhakathā
弥兰陀问 · 47 段
八应避之思量处
Aṭṭhamantaparivajjanīyaṭṭhānāni
善辩论者及诡辩者,极具智慧且明察者;
弥兰陀(Milinda)为决了智慧,往诣那先(Nāgasena)之处。
他安住于其荫下,再三请问;
智慧显发后,他亦成为持三藏者。
于夜分独处,思择九分教;
他见到这绵羊难题,纠结难解、难以把握。
“不了知那些义理,于胜者所开示的绵羊喻中,
于未来世,此处将有诤论。”
“来吧,且先令论者欢喜,再来裁决绵羊难题。
他们依循他所开示的道路,将于未来为他人指示。”
Bhassappavādo vetaṇḍī, atibuddhi vicakkhaṇo; Milindo ñāṇabhedāya, nāgasenamupāgami. Vasanto tassa chāyāya, paripucchaṃ punappunaṃ; Pabhinnabuddhi hutvāna, sopi āsi tipeṭako. Navaṅgaṃ anumajjanto, rattibhāge rahogato; Addakkhi meṇḍake pañhe, dunniveṭhe saniggahe. ‘‘Pariyāyabhāsitaṃ atthi, atthi sandhāyabhāsitaṃ; Sabhāvabhāsitaṃ atthi, dhammarājassa sāsane. ‘‘Tesamatthaṃ aviññāya, meṇḍake jinabhāsite; Anāgatamhi addhāne, viggaho tattha hessati. ‘‘Handa kathiṃ pasādetvā, chejjāpessāmi meṇḍake; Tassa niddiṭṭhamaggena, niddisissantyanāgate’’ti.
那时,弥兰陀王于破晓时分,曙光初现之际,洗沐头面,于顶合掌,忆念过去、未来、现在三世之正自觉者,受持八条戒行:“从今日起,未来七日,我当受持八戒,修习精勤。我行此清净精勤,令师欢喜后,当请问两难之问。”于是,弥兰陀王脱去平日的双层衣,卸下一切严饰,披上袈裟,头缠剃发者之头巾,住于牟尼之行,受持八戒:“此七日内,我不应行王事,不应心生贪相应之心,不应心生嗔相应之心,不应心生痴相应之心;于奴婢、佣人、民众及一切人等,皆应以谦和之行相处;应善护身业、语业;应无所遗漏地守护六根;应修习慈心而住。”他受持此八戒后,将心善安住于此八戒之中,七日不出。至第八日,破晓时分,清晨受食后,他低垂双眼,收摄言语,威仪安详,心不散乱,欢喜踊跃,净信满怀,前往长老那先尊者处。以头面礼敬长老双足后,立于一面,如是说道:
Atha kho milindo rājā pabhātāya rattiyā uddhaste aruṇe sīsaṃ nhatvā sirasi añjaliṃ paggahetvā atītānāgatapaccuppanne sammāsambuddhe anussaritvā aṭṭha vattapadāni samādiyi ‘‘ito me anāgatāni satta divasāni aṭṭha guṇe samādiyitvā tapo caritabbo bhavissati , sohaṃ ciṇṇatapo samāno ācariyaṃ ārādhetvā meṇḍake pañhe pucchissāmī’’ti. Atha kho milindo rājā pakatidussayugaṃ apanetvā ābharaṇāni ca omuñcitvā kāsāvaṃ nivāsetvā muṇḍakapaṭisīsakaṃ sīse paṭimuñcitvā munibhāvamupagantvā aṭṭha guṇe samādiyi ‘‘imaṃ sattāhaṃ mayā na rājattho anusāsitabbo, na rāgūpasañhitaṃ cittaṃ uppādetabbaṃ, na dosūpasañhitaṃ cittaṃ uppādetabbaṃ, na mohūpasañhitaṃ cittaṃ uppādetabbaṃ, dāsakammakaraporise janepi nivātavuttinā bhavitabbaṃ, kāyikaṃ vācasikaṃ anurakkhitabbaṃ, chapi āyatanāni niravasesato anurakkhitabbāni, mettābhāvanāya mānasaṃ pakkhipitabba’’nti. Ime aṭṭha guṇe samādiyitvā tesveva aṭṭhasu guṇesu mānasaṃ patiṭṭhapetvā bahi anikkhamitvā sattāhaṃ vītināmetvā aṭṭhame divase pabhātāya rattiyā pageva pātarāsaṃ katvā okkhittacakkhu mitabhāṇī susaṇṭhitena iriyāpathena avikkhittena cittena haṭṭhena udaggena vippasannena theraṃ nāgasenaṃ upasaṅkamitvā therassa pāde sirasā vanditvā ekamantaṃ ṭhito idamavoca –
“尊者那先,我有一事需与您商议,此处不宜有第三者在场,应在空闲之处、寂静之处、林野之中,具足八支、契合沙门行仪之所。当于彼处请问其义,于彼处我无须掩饰、不必隐秘,我有资格听闻密义、参与善议,此事还须以譬喻来审察,譬喻云何?如何阐明?尊者那先,犹如大地承载万物时,堪能任受所置。同样地,尊者那先,我有资格听闻密义、参与善议。”于是,他与师长一同进入寂静的房间后,说道:“尊者那先,于此,欲共商议之人应回避八种处所,智者不于那些处所议事,若勉强商议,事必败坏而不得成就。哪八种?应回避不平坦之处,应回避有恐怖之处,应回避风过大之处,应回避隐蔽之处,应回避天神所在之处,应回避道路,应回避战场,应回避水陆津渡。此八处乃是应当回避的。”
‘‘Atthi me, bhante nāgasena, koci attho tumhehi saddhiṃ mantayitabbo, na tattha añño koci tatiyo icchitabbo, suññe okāse pavivitte araññe aṭṭhaṅgupāgate samaṇasāruppe. Tattha so pañho pucchitabbo bhavissati, tattha me guyhaṃ na kātabbaṃ na rahassakaṃ, arahāmahaṃ rahassakaṃ suṇituṃ sumantane upagate, upamāyapi so attho upaparikkhitabbo, yathā kiṃ viya, yathā nāma, bhante nāgasena, mahāpathavī nikkhepaṃ arahati nikkhepe upagate. Evameva kho, bhante nāgasena, arahāmahaṃ rahassakaṃ suṇituṃ sumantane upagate’’ti. Garunā saha pavivittapavanaṃ pavisitvā idamavoca – ‘‘bhante nāgasena, idha purisena mantayitukāmena aṭṭha ṭhānāni parivajjayitabbāni bhavanti, na tesu ṭhānesu viññū puriso atthaṃ manteti, mantitopi attho paripatati na sambhavati. Katamāni aṭṭha ṭhānāni? Visamaṭṭhānaṃ parivajjanīyaṃ, sabhayaṃ parivajjanīyaṃ, ativātaṭṭhānaṃ parivajjanīyaṃ, paṭicchannaṭṭhānaṃ parivajjanīyaṃ, devaṭṭhānaṃ parivajjanīyaṃ, pantho parivajjanīyo, saṅgāmo parivajjanīyo, udakatitthaṃ parivajjanīyaṃ. Imāni aṭṭha ṭhānāni parivajjanīyānī’’ti.
长老问:“不平坦之处、有恐怖之处、风过大之处、隐蔽之处、天神所在之处、道路、战场、水陆津渡,各有什么过失?” “尊者那先,于不平坦之处,所议之事会散失、崩解、流逸而不得成就;于有恐怖之处,内心惊慌,心惊慌则不能如理省察其事;于风过大之处,言音难辨;于隐蔽之处,恐有窃听之者;于天神所在之处,所议之事易趋严峻;于道路,所议之事流于空虚;于战场,其事动摇不定;于水陆津渡,其事显露无隐。是故偈言:”
Thero āha ‘‘ko doso visamaṭṭhāne, sabhaye, ativāte, paṭicchanne, devaṭṭhāne, panthe, saṅgāme, udakatitthe’’ti? ‘‘Visame, bhante nāgasena, mantito attho vikirati vidhamati paggharati na sambhavati, sabhaye mano santassati, santassito na sammā atthaṃ samanupassati, ativāte saddo avibhūto hoti, paṭicchanne upassutiṃ tiṭṭhanti, devaṭṭhāne mantito attho garukaṃ pariṇamati, panthe mantito attho tuccho bhavati, saṅgāme cañcalo bhavati, udakatitthe pākaṭo bhavati. Bhavatīha –
“‘不平的、有怖的、过强的风,隐蔽、依止于天处;
道路、战场、渡口,这八处应当避免。’】
‘‘‘Visamaṃ sabhayaṃ ativāto, paṭicchannaṃ devanissitaṃ; Pantho ca saṅgāmo titthaṃ, aṭṭhete parivajjiyā’’’ti.
八种应避的思量处
Aṭṭha mantanassa parivajjanīyaṭṭhānāni.
八种损毁思量之人
Aṭṭhamantavināsakapuggalā
“尊者那先,有八种人在商议时会败坏所议之事。哪八种?贪行者、嗔行者、痴行者、慢行者、贪婪者、懈怠者、一意者、愚者。这八种人败坏所议之事。”
‘‘Bhante nāgasena, aṭṭhime puggalā mantiyamānā mantitaṃ atthaṃ byāpādenti. Katame aṭṭha? Rāgacarito dosacarito mohacarito mānacarito luddho alaso ekacintī bāloti. Ime aṭṭha puggalā mantitaṃ atthaṃ byāpādentī’’ti.
长老问:“他们有何过失?”
“尊者那先,贪行者以贪力败坏所议之事,嗔行者以嗔力败坏所议之事,痴行者以痴力败坏所议之事,慢行者以慢力败坏所议之事,贪婪者以贪求之力败坏所议之事,懈怠者以懈怠之力败坏所议之事,一意者以一意之力败坏所议之事,愚者以愚痴之力败坏所议之事。是故偈言:”
Thero āha ‘‘tesaṃ ko doso’’ti? ‘‘Rāgacarito, bhante nāgasena, rāgavasena mantitaṃ atthaṃ byāpādeti, dosacarito dosavasena mantitaṃ atthaṃ byāpādeti, mohacarito mohavasena mantitaṃ atthaṃ byāpādeti, mānacarito mānavasena mantitaṃ atthaṃ byāpādeti, luddho lobhavasena mantitaṃ atthaṃ byāpādeti, alaso alasatāya mantitaṃ atthaṃ byāpādeti, ekacintī ekacintitāya mantitaṃ atthaṃ byāpādeti, bālo bālatāya mantitaṃ atthaṃ byāpādeti. Bhavatīha –
“染者、嗔者、痴者,慢者、贪婪者、懈怠者;
“独思之人与愚者,皆为商议之事的破坏者。”
‘‘‘Ratto duṭṭho ca mūḷho ca, mānī luddho tathālaso; Ekacintī ca bālo ca, ete atthavināsakā’’’ti.
八种破坏商议之人
Aṭṭha mantavināsakapuggalā.
九种破坏秘密商议者
Navaguyhamantavidhaṃsakaṃ
“尊者那先,有九种人泄漏所议之秘密,不能守持。是哪九种?贪行者、嗔行者、痴行者、怯懦者、贪求利养者、女人、酒徒、般荼咖、小孩。”
‘‘Bhante nāgasena, navime puggalā mantitaṃ guyhaṃ vivaranti na dhārenti. Katame nava? Rāgacarito dosacarito mohacarito bhīruko āmisagaruko itthī soṇḍo paṇḍako dārako’’ti.
长老问:“他们有何过失?”
“尊者那先,贪行者以贪欲故,泄漏所议之秘密,不能守持;嗔行者以嗔恚故,泄漏所议之秘密,不能守持;愚痴者以愚痴故,泄漏所议之秘密,不能守持;怯懦者以恐惧故,泄漏所议之秘密,不能守持;贪求利养者以利养故,泄漏所议之秘密,不能守持;女人以慧劣故,泄漏所议之秘密,不能守持;酒徒以贪酒故,泄漏所议之秘密,不能守持;般荼咖以易变故,泄漏所议之秘密,不能守持;小孩以轻浮故,泄漏所议之秘密,不能守持。是故偈言:”
Thero āha ‘‘tesaṃ ko doso’’ti? ‘‘Rāgacarito, bhante nāgasena, rāgavasena mantitaṃ guyhaṃ vivarati na dhāreti, dosacarito, bhante , dosavasena mantitaṃ guyhaṃ vivarati na dhāreti, mūḷho mohavasena mantitaṃ guyhaṃ vivarati na dhāreti, bhīruko bhayavasena mantitaṃ guyhaṃ vivarati na dhāreti, āmisagaruko āmisahetu mantitaṃ guyhaṃ vivarati na dhāreti, itthī paññāya ittaratāya mantitaṃ guyhaṃ vivarati na dhāreti, soṇḍiko surālolatāya mantitaṃ guyhaṃ vivarati na dhāreti, paṇḍako anekaṃsikatāya mantitaṃ guyhaṃ vivarati na dhāreti, dārako capalatāya mantitaṃ guyhaṃ vivarati na dhāreti. Bhavatīha –
“贪者、嗔者与痴者,怯懦者、贪求利养者;”
“女人、酒徒、般荼咖,第九是幼童。”
“这九种人在世间,短暂、动摇、不安稳;”
“与他们商议的秘密,迅即显露。”
‘‘‘Ratto duṭṭho ca mūḷho ca, bhīru āmisagaruko ; Itthī soṇḍo paṇḍako ca, navamo bhavati dārako. ‘‘Navete puggalā loke, ittarā calitā calā; Etehi mantitaṃ guyhaṃ, khippaṃ bhavati pākaṭa’’’nti.
九种能破秘密思量之人
Nava guyhamantavidhaṃsakā puggalā.
八种获得慧的因缘
Aṭṭha paññāpaṭilābhakāraṇaṃ
“尊者那先,有八种因缘令慧成熟、趣向圆满。哪八种?因年龄成熟,慧便成熟、趣向圆满;因名声成熟,慧便成熟、趣向圆满;因多番询问,慧便成熟、趣向圆满;因与通达者共住,慧便成熟、趣向圆满;因如理作意,慧便成熟、趣向圆满;因参与讨论,慧便成熟、趣向圆满;因亲近善友,慧便成熟、趣向圆满;因住于适宜之地,慧便成熟、趣向圆满。这便是:”
‘‘Bhante nāgasena, aṭṭhahi kāraṇehi buddhi pariṇamati paripākaṃ gacchati. Katamehi aṭṭhahi? Vayapariṇāmena buddhi pariṇamati paripākaṃ gacchati, yasapariṇāmena buddhi pariṇamati paripākaṃ gacchati, paripucchāya buddhi pariṇamati paripākaṃ gacchati, titthasaṃvāsena buddhi pariṇamati paripākaṃ gacchati, yoniso manasikārena buddhi pariṇamati paripākaṃ gacchati, sākacchāya buddhi pariṇamati paripākaṃ gacchati, snehūpasevanena buddhi pariṇamati paripākaṃ gacchati, patirūpadesavāsena buddhi pariṇamati paripākaṃ gacchati. Bhavatīha –
“以年龄、名声、询问,以共住与如理思惟;
以交谈、亲近相处,以及适宜的住处。
“这八种事,是令智慧清净的缘由。
凡是成就这些的人,智慧便会显发。”
‘‘‘Vayena yasapucchāhi, titthavāsena yoniso; Sākacchā snehasaṃsevā, patirūpavasena ca. ‘‘Etāni aṭṭha ṭhānāni, buddhivisadakāraṇā; Yesaṃ etāni sambhonti, tesaṃ buddhi pabhijjatī’’’ti.
八种获得智慧之因
Aṭṭha paññāpaṭilābhakāraṇāni.
“尊者那先,这片国土远离了八种商议的过失,而我是世间最优秀的商议同伴,是秘密的守护者——只要我还有生命,便会守护秘密。我的智慧因八种因缘而达至成熟。如今,像我这样的内弟子实为稀有。对于如法行道的内弟子,导师应具备二十五种德行,并以此正确行道。是哪二十五种呢?
‘‘Bhante nāgasena, ayaṃ bhūmibhāgo aṭṭha mantadosavivajjito, ahañca loke paramo mantisahāyo , guyhamanurakkhī cāhaṃ yāvāhaṃ jīvissāmi tāva guyhamanurakkhissāmi, aṭṭhahi ca me kāraṇehi buddhi pariṇāmaṃ gatā, dullabho etarahi mādiso antevāsī, sammā paṭipanne antevāsike ye ācariyānaṃ pañcavīsati ācariyaguṇā, tehi guṇehi ācariyena sammā paṭipajjitabbaṃ. Katame pañcavīsati guṇā?
“尊者那先,在此,导师应当对内弟子恒常、无间断地建立守护;应当了知不应亲近与应当亲近者;应当了知放逸与不放逸;应当了知卧处;应当了知疾病;应当了知食物的得与不得;应当了知其殊胜处;应当分享钵中所得;应当安慰他说:‘不要害怕,你的利益正在增长。’应当了知‘与此人交往’的交往方式;应当了知村落中的交往;应当了知寺院中的交往;不应与他嬉笑戏乐;应当与他交谈;见到他的过失应当容忍;应当成为恭敬的行者;应当成为无间断的行者;应当成为不隐秘行事者;应当成为毫无保留的行者;应当生起‘我要使他通晓诸般技艺’的心;应当生起‘如何使他不退失’的增长心;应当生起‘我以学力使他强健’的心;应当建立慈心;在灾难中不应舍弃他;在应作之事上不应放逸;于有过失时,应当如法地摄受。尊者,这些便是导师的二十五种导师德行。请您以这些德行对我正确行道。尊者,我心中已生起疑惑,有胜者所说的‘绵羊问’。在未来世,那里将会生起争论。而未来世将难得有像您这般具大智慧者。请在这些问题上给我眼目,以降伏诸异论者。”
‘‘Idha, bhante nāgasena, ācariyena antevāsimhi satataṃ samitaṃ ārakkhā upaṭṭhapetabbā, asevanasevanā jānitabbā, pamattāppamattā jānitabbā, seyyavakāso jānitabbo, gelaññaṃ jānitabbaṃ, bhojanassa laddhāladdhaṃ jānitabbaṃ, viseso jānitabbo, pattagataṃ saṃvibhajitabbaṃ, assāsitabbo ‘mā bhāyi, attho te abhikkamatī’ti, ‘iminā puggalena paṭicaratī’ti paṭicāro jānitabbo, gāme paṭicāro jānitabbo, vihāre paṭicāro jānitabbo, na tena hāso davo kātabbo , tena saha ālāpo kātabbo, chiddaṃ disvā adhivāsetabbaṃ, sakkaccakārinā bhavitabbaṃ, akhaṇḍakārinā bhavitabbaṃ, arahassakārinā bhavitabbaṃ, niravasesakārinā bhavitabbaṃ, ‘janemimaṃ sippesū’ti janakacittaṃ upaṭṭhapetabbaṃ, ‘kathaṃ ayaṃ na parihāyeyyā’ti vaḍḍhicittaṃ upaṭṭhapetabbaṃ, ‘balavaṃ imaṃ karomi sikkhābalenā’ti cittaṃ upaṭṭhapetabbaṃ, mettacittaṃ upaṭṭhapetabbaṃ, āpadāsu na vijahitabbaṃ, karaṇīye nappamajjitabbaṃ, khalite dhammena paggahetabboti. Ime kho, bhante, pañcavīsati ācariyassa ācariyaguṇā, tehi guṇehi mayi sammā paṭipajjassu, saṃsayo me, bhante, uppanno, atthi meṇḍakapañhā jinabhāsitā , anāgate addhāne tattha viggaho uppajjissati, anāgate ca addhāne dullabhā bhavissanti tumhādisā buddhimanto, tesu me pañhesu cakkhuṃ dehi paravādānaṃ niggahāyā’’ti.
长老应声“萨度(sādhu,古译:善哉)”,接受之后,便为近事男开示十种近事男功德:“大王,有十种近事男功德。哪十种?大王,于此处,近事男与僧团同甘共苦,以法为依止,随力乐行布施,见胜者教法衰退则精进增长。他是正见者,已远离迷信征兆,乃至不惜生命亦不皈依其他导师;他的身业与语业皆得守护,乐于和合,喜好和合,不嫉妒,不以欺诈行于教法中,已皈依佛为皈依处,已皈依法为皈依处,已皈依僧为皈依处。大王,这即是十种近事男功德。所有这些功德于你身中悉皆具足,对你而言是恰当的、应得的、相称的、合适的,因为你见到胜者教法的衰退而希求增长,我给予你机会,你可随意问我。”
Thero ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā dasa upāsakassa upāsakaguṇe paridīpesi. ‘‘Dasa ime, mahārāja, upāsakassa upāsakaguṇā. Katame dasa , idha, mahārāja, upāsako saṅghena samānasukhadukkho hoti, dhammādhipateyyo hoti, yathābalaṃ saṃvibhāgarato hoti, jinasāsanaparihāniṃ disvā abhivaḍḍhiyā vāyamati. Sammādiṭṭhiko hoti, apagatakotūhalamaṅgaliko jīvitahetupi na aññaṃ satthāraṃ uddisati, kāyikavācasikañcassa rakkhitaṃ hoti, samaggārāmo hoti samaggarato, anusūyako hoti, na ca kuhanavasena sāsane carati, buddhaṃ saraṇaṃ gato hoti, dhammaṃ saraṇaṃ gato hoti, saṅghaṃ saraṇaṃ gato hoti. Ime kho, mahārāja, dasa upāsakassa upāsakaguṇā, te sabbe guṇā tayi saṃvijjanti, taṃ te yuttaṃ pattaṃ anucchavikaṃ patirūpaṃ yaṃ tvaṃ jinasāsanaparihāniṃ disvā abhivaḍḍhiṃ icchasi, karomi te okāsaṃ, puccha maṃ tvaṃ yathāsukha’’nti.