3. 须大拏品巴利 3. Vessantaravaggo
弥兰陀问 · 191 段
1. 须大拏问巴利
1. Vessantarapañho
1 “尊者那先,一切菩萨都布施妻儿,还是只有须大拏王布施了妻儿?”“大王,一切菩萨都布施妻儿,并非只有须大拏王布施了妻儿。”“然而,尊者那先,他们是在得到同意之后才布施的吗?”“大王,妻子同意了,但孩子们因幼小而啼泣。如果他们能领悟其中的意义,也自会随喜,不再啼泣。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, sabbeva bodhisattā puttadāraṃ denti, udāhu vessantareneva raññā puttadāraṃ dinna’’nti? ‘‘Sabbepi, mahārāja, bodhisattā puttadāraṃ denti, na vessantareneva raññā puttadāraṃ dinna’’nti. ‘‘Api ca kho, bhante nāgasena, tesaṃ anumatena dentī’’ti. ‘‘Bhariyā, mahārāja, anumatā, dārakā pana bālatāya vilapiṃsu , yadi te atthato jāneyyuṃ, tepi anumodeyyuṃ, na te vilapeyyu’’nti.
“尊者那先,菩萨所行之难行处:他将自己亲生的爱子,布施给婆罗门做奴仆。巴利
‘‘Dukkaraṃ, bhante nāgasena, bodhisattena kataṃ, yaṃ so attano orase piye putte brāhmaṇassa dāsatthāya adāsi.
“这第二件事,比难行更为难行:他将自己亲生年幼的爱子们用藤条捆绑,望见那婆罗门用藤条抽打他们时,他却能保持平舍。巴利
‘‘Idampi dutiyaṃ dukkarato dukkarataraṃ, yaṃ so attano orase piye putte bālake taruṇake latāya bandhitvā tena brāhmaṇena latāya anumajjīyante disvā ajjhupekkhi.
“这第三件事,比难行更为难行:当孩子们凭借自力挣脱束缚,因依恋而归来时,他却再次用藤条将他们捆绑,接着又布施了出去。巴利
‘‘Idampi tatiyaṃ dukkarato dukkarataraṃ, yaṃ so sakena balena bandhanā muccitvā āgate dārake sārajjamupagate punadeva latāya bandhitvā adāsi.
“这第四件事,比难行更难行:当孩子们哭着说‘父亲,这夜叉要把我们抓去吃!’时,他竟不安慰他们:‘别害怕。’”巴利
‘‘Idampi catutthaṃ dukkarato dukkarataraṃ, yaṃ so dārake ‘ayaṃ kho, tāta, yakkho khādituṃ neti amhe’ti vilapante ‘mā bhāyitthā’ti na assāsesi.
“这第五件事,比难行更难行:当渣利王子哭着扑倒在他脚下,央求说‘够了,父亲,请收回黑皮公主吧。让我自己跟夜叉走,让夜叉吃我吧!’时,他却不肯答应。”巴利
‘‘Idampi pañcamaṃ dukkarato dukkarataraṃ, yaṃ so jālissa kumārassa rudamānassa pādesu nipatitvā ‘alaṃ, tāta, kaṇhājinaṃ nivattehi, ahameva gacchāmi yakkhena saha, khādatu maṃ yakkho’ti yācamānassa evaṃ na sampaṭicchi.
“这第六件事,比难行更难行:当阇利王子悲泣道:‘父亲,您的心真是如石头一般。您眼睁睁看着我们受苦,却任由夜叉把我们拖进无人的大森林,不加阻止。’时,他竟丝毫无悲悯。”巴利
‘‘Idampi chaṭṭhaṃ dukkarato dukkarataraṃ, yaṃ so jālissa kumārassa ‘pāsāṇasamaṃ nūna te, tāta, hadayaṃ, yaṃ tvaṃ amhākaṃ dukkhitānaṃ pekkhamāno nimmanussake brahāraññe yakkhena nīyamāne na nivāresī’ti vilapamānassa kāruññaṃ nākāsi.
“这是第七件比难行更难行的事:当那可怕而狰狞的夜叉将孩子带走,使其不见踪影时,他的心没有碎成百片或千片。欲求功德的人,为何要让别人痛苦?难道不应该布施自己的东西吗?”巴利
‘‘Idampi sattamaṃ dukkarato dukkarataraṃ, yaṃ tassa ruḷaruḷassa bhīmabhīmassa nīte dārake adassanaṃ gamite na phali hadayaṃ satadhā vā sahassadhā vā, puññakāmena manujena kiṃ paradukkhāpanena, nanu nāma sakadānaṃ dātabbaṃ hotī’’ti?
“大王,因为菩萨行了难行之事,他的名声在包括天与人的十千世界中高扬。诸天神在天界中称赞,阿修罗在阿修罗界中称赞,金翅鸟在金翅鸟界中称赞,龙在龙界中称赞,夜叉在夜叉界中称赞。那名声辗转传递,渐次远播,直到今日传至我们这里。我们坐着称赞、讨论那布施,是苏定那还是恶施?大王,这名声显示了明智、有智、有识、具足辨别力的菩萨们的十种功德。哪十种?无贪求、无执著、舍离、断除、不回转、微细、伟大、难以了知、难以获得、佛法的无与伦比。大王,这名声显示了明智、有智、有识、具足辨别力的菩萨们的这十种功德。”巴利
‘‘Dukkarassa, mahārāja, katattā bodhisattassa kittisaddo dasasahassiyā lokadhātuyā sadevamanussesu abbhuggato, devā devabhavane pakittenti, asurā asurabhavane pakittenti, garuḷā garuḷabhavane pakittenti, nāgā nāgabhavane pakittenti, yakkhā yakkhabhavane pakittenti, anupubbena tassa kittisaddo paramparāya ajjetarahi idha amhākaṃ samayaṃ anuppatto, taṃ mayaṃ dānaṃ pakittentā vikopentā nisinnā sudinnaṃ, udāhu duddinnanti. So kho panāyaṃ, mahārāja, kittisaddo nipuṇānaṃ viññūnaṃ vidūnaṃ vibhāvīnaṃ bodhisattānaṃ dasa guṇe anudassati. Katame dasa? Agedhatā nirālayatā cāgo pahānaṃ apunarāvattitā sukhumatā mahantatā duranubodhatā dullabhatā asadisatā buddhadhammassa, so kho panāyaṃ, mahārāja, kittisaddo nipuṇānaṃ viññūnaṃ vidūnaṃ vibhāvīnaṃ bodhisattānaṃ ime dasa guṇe anudassatī’’ti.
“尊者那先,若让人痛苦之后而行布施,那布施是否有乐果报、导向天界?”“是的,大王,这还用说吗?”“请说明理由,尊者那先。”“大王,在此有某位持戒、具足善法的沙门或婆罗门,他可能患了半身不遂、坐骨神经痛或其他疾病,有位欲求功德者让他坐上车辆,送到他想到的地方。大王,那人是否会因此生起某种乐?那业是否导向天界?”“是的,尊者,那还用说吗?尊者,那人将获得象乘、马乘或车乘,在陆地获得陆地之乘,在水中获得水中之乘,在天界获得天界之乘,在人间获得人间之乘;在生生世世中,会有相应的、随顺的果报生起,会有相应的、随顺的诸乐生起;行善趣者将往生善趣,以此业为资粮,乘着神通之乘,到达所希求的涅槃城。”“那么,大王,让人痛苦后所行的布施确有乐果报、导向天界。那个使公牛受痛苦的人,正是享受了这样的乐。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, yo paraṃ dukkhāpetvā dānaṃ deti, api nu taṃ dānaṃ sukhavipākaṃ hoti saggasaṃvattanika’’nti? ‘‘Āma, mahārāja, kiṃ vattabba’’nti. ‘‘Iṅgha, bhante nāgasena, kāraṇaṃ upadassehī’’ti. ‘‘Idha, mahārāja, koci samaṇo vā brāhmaṇo vā sīlavā hoti kalyāṇadhammo, so bhaveyya pakkhahato vā pīṭhasappī vā aññataraṃ vā byādhiṃ āpanno, tamenaṃ yo koci puññakāmo yānaṃ āropetvā patthitaṃ desamanupāpeyya, api nu kho, mahārāja, tassa purisassa tatonidānaṃ kiñci sukhaṃ nibbatteyya saggasaṃvattanikaṃ taṃ kamma’’nti? ‘‘Āma, bhante, kiṃ vattabbaṃ? Hatthiyānaṃ vā so, bhante, puriso labheyya assayānaṃ vā rathayānaṃ vā, thale thalayānaṃ jale jalayānaṃ devesu devayānaṃ manussesu manussayānaṃ, tadanucchavikaṃ tadanulomikaṃ bhave bhave nibbatteyya, tadanucchavikāni tadanulomikāni cassa sukhāni nibbatteyyuṃ, sugatito sugatiṃ gaccheyya, teneva kammābhisandena iddhiyānaṃ abhiruyha patthitaṃ nibbānanagaraṃ pāpuṇeyyā’’ti. ‘‘Tena hi, mahārāja, paradukkhāpanena dinnadānaṃ sukhavipākaṃ hoti saggasaṃvattanikaṃ , yaṃ so puriso balībadde dukkhāpetvā evarūpaṃ sukhaṃ anubhavati.
“大王,更有另一理由,请听:令他人受苦而行布施,何以能有乐果、导向天界。大王,若有某位国王从国土中征收如法的税赋,以命令的形式作布施——大王,那位国王是否因此能享受丝毫快乐?那布施能否导向天界?”“尊者,确实能,何须多言?尊者,那位国王因此获得更多、数百千倍的利益。他于诸王中成为超王,于诸天神中成为超天,于诸梵天神中成为超梵天神,于诸沙门中成为超沙门,于诸婆罗门中成为超婆罗门,于诸阿拉汉中成为超阿拉汉。”“那么,大王,令他人受苦而行布施,确有乐果、导向天界。那位国王虽以税收压迫人民,却由所行布施而享有如此更高的名誉与快乐。”巴利
‘‘Aparampi , mahārāja, uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi, yathā paradukkhāpanena dinnadānaṃ sukhavipākaṃ hoti saggasaṃvattanikaṃ. Idha, mahārāja, yo koci rājā janapadato dhammikaṃ baliṃ uddharāpetvā āṇāpavattanena dānaṃ dadeyya, api nu kho so, mahārāja, rājā tatonidānaṃ kiñci sukhaṃ anubhaveyya saggasaṃvattanikaṃ taṃ dāna’’nti? ‘‘Āma, bhante, kiṃ vattabbaṃ, tatonidānaṃ so, bhante, rājā uttariṃ anekasatasahassaguṇaṃ labheyya. Rājūnaṃ atirājā bhaveyya, devānaṃ atidevo bhaveyya, brahmānaṃ atibrahmā bhaveyya, samaṇānaṃ atisamaṇo bhaveyya, brāhmaṇānaṃ atibrāhmaṇo bhaveyya, arahantānaṃ atiarahā bhaveyyā’’ti. ‘‘Tena hi, mahārāja, paradukkhāpanena dinnadānaṃ sukhavipākaṃ hoti saggasaṃvattanikaṃ, yaṃ so rājā balinā janaṃ pīḷetvā dinnadānena evarūpaṃ uttariṃ yasasukhaṃ anubhavatī’’ti.
“尊者那先,须大拏王所行的是过度布施——他把自己的妻子送给他人为妻,把亲生儿子送给婆罗门为奴。尊者,过度布施在世间被智者们所责备、所非难。尊者,正如负担过重,车轴会断裂;负载过重,船只会沉没;饮食过度,食不能消;雨水过度,谷物毁坏;布施过度,财富耗尽;炎热过度,大地干裂;贪欲过度,令人发狂;嗔怒过度,令人遭刑;愚痴过度,招来灾祸;贪得过度,遭遇盗贼;恐惧过度,导致覆灭;充满过度,河流泛滥;狂风过度,雷电交加;火候过度,饭食溢出;行步过度,不能长久活命。同样的,尊者那先,过度布施在世间被智者们责备、非难。须大拏王所行的是过度布施,不应期待从那里有任何果报。”巴利
‘‘Atidānaṃ, bhante nāgasena, vessantarena raññā dinnaṃ, yaṃ so sakaṃ bhariyaṃ parassa bhariyatthāya adāsi, sake orase putte brāhmaṇassa dāsatthāya adāsi, atidānaṃ nāma, bhante nāgasena, loke vidūhi ninditaṃ garahitaṃ, yathā nāma, bhante nāgasena, atibhārena sakaṭassa akkho bhijjati, atibhārena nāvā osīdati, atibhuttena bhojanaṃ visamaṃ pariṇamati, ativassena dhaññaṃ vinassati, atidānena bhogakkhayaṃ upeti, atitāpena pathavī upaḍayhati, atirāgena ummattako hoti, atidosena vajjho hoti, atimohena anayaṃ āpajjati, atilobhena coraggahaṇamupagacchati, atibhayena nirujjhati, atipūrena nadī uttarati, ativātena asani patati, atiagginā odanaṃ uttarati, atisañcaraṇena na ciraṃ jīvati. Evameva kho, bhante nāgasena, atidānaṃ nāma loke vidūhi ninditaṃ garahitaṃ, atidānaṃ, bhante nāgasena, vessantarena raññā dinnaṃ, na tattha kiñci phalaṃ icchitabba’’nti.
“大王,过度布施在世间被智者们所赞叹、所称颂、所称赞。无论何人施何种、何样的布施,过度布施者在世间获得名声。大王,正如过于优越,天界树根虽握于手中,也不显示给立于手边之人;良药过于精良,能根除苦痛、灭除诸疾;火过于光明,故而炽燃;水过于清凉,故而熄灭;莲花以清净性,不被淤泥所染;宝珠过于具德,能满诸愿;金刚过于锋利,能穿透宝珠、珍珠、水晶;大地过于伟大,承载人、蛇、兽、鸟、水族、岩石、山脉、树木;大海过于伟大,不盈不满;须弥山过于沉重,巍然不动;虚空过于广大,无边无际;太阳过于辉耀,灭除黑暗;狮子过于高贵,无所畏惧;摔跤手过于强健,迅举对手;国王过于具德,统御国土;比丘过于持戒,堪受龙、夜叉、人、天人礼敬;佛陀过于殊胜,无与伦比。同样地,大王,过度布施在世间被智者们所赞叹、所称颂、所称赞。无论何人施何种、何样的布施,过度布施者在世间获得名声。须大拏王即因过度布施,在十千世界中被赞叹、称颂、称赞、尊尚。正是以此过度布施,须大拏王今日成佛,于含天之世间中最为无上。”巴利
‘‘Atidānaṃ, mahārāja, loke vidūhi vaṇṇitaṃ thutaṃ pasatthaṃ, ye keci yādisaṃ kīdisaṃ dānaṃ denti , atidānadāyī loke kittiṃ pāpuṇāti. Yathā , mahārāja, atipavaratāya dibbaṃ vanamūlaṃ gahitampi hatthapāse ṭhitānaṃ parajanānaṃ na dassayati, agado atijaccatāya pīḷāya samugghātako rogānaṃ antakaro, aggi atijotitāya ḍahati, udakaṃ atisītatāya nibbāpeti, padumaṃ parisuddhatāya na upalimpati vārikaddamena, maṇi atiguṇatāya kāmadado, vajiraṃ atitikhiṇatāya vijjhati maṇimuttāphalikaṃ, pathavī atimahantatāya naroragamigapakkhijalaselapabbatadume dhāreti, samuddo atimahantatāya aparipūraṇo, sineru atibhāratāya acalo, ākāso ativitthāratāya ananto, sūriyo atippabhatāya timiraṃ ghāteti, sīho atijātitāya vigatabhayo, mallo atibalavatāya paṭimallaṃ khippaṃ ukkhipati , rājā atipuññatāya adhipati, bhikkhu atisīlavantatāya nāgayakkhanaramarūhi namassanīyo, buddho atiaggatāya anupamo. Evameva kho, mahārāja, atidānaṃ nāma loke vidūhi vaṇṇitaṃ thutaṃ pasatthaṃ, ye keci yādisaṃ kīdisaṃ dānaṃ denti, atidānadāyī loke kittiṃ pāpuṇāti, atidānena vessantaro rājā dasasahassiyā lokadhātuyā vaṇṇito thuto pasattho mahito kittito, teneva atidānena vessantaro rājā ajjetarahi buddho jāto aggo sadevake loke.
“大王,世间是否有应当舍弃的布施——当应受供养者尚未到来时,便不应施与的那种布施?”
“尊者那先,世间有这十种布施,被视为非施。凡施予这些布施者,便会趣向恶趣。是哪十种呢?尊者那先,酒施在世间被视为非施,凡施此施者,便会趣向恶趣。戏会(演剧集会)施……女人施……公牛施……绘画施……刀剑施……毒药施……镣铐施……鸡猪施……尊者那先,不正秤与不正量之施在世间被视为非施,凡施此施者,便会趣向恶趣。尊者那先,这十种布施在世间被视为非施,凡施予这些布施者,便会趣向恶趣。”巴利
‘‘Atthi pana, mahārāja, loke ṭhapanīyaṃ dānaṃ, yaṃ dakkhiṇeyye anuppatte na dātabba’’nti? ‘‘Dasa kho panimāni, bhante nāgasena, dānāni, yāni loke adānasammatāni, yo tāni dānāni deti, so apāyagāmī hoti. Katamāni dasa? Majjadānaṃ, bhante nāgasena, loke adānasammataṃ, yo taṃ dānaṃ deti, so apāyagāmī hoti. Samajjadānaṃ…pe… itthidānaṃ…pe… usabhadānaṃ…pe… cittakammadānaṃ…pe… satthadānaṃ …pe… visadānaṃ…pe… saṅkhalikadānaṃ…pe… kukkuṭasūkaradānaṃ…pe… tulākūṭamānakūṭadānaṃ, bhante nāgasena, loke adānasammataṃ hoti, yo taṃ dānaṃ deti, so apāyagāmī hoti. Imāni kho, bhante nāgasena, dasa dānāni loke adānasammatāni, yo tāni dānāni deti, so apāyagāmī hotī’’ti.
“大王,我不是问你非施,我问的是这个:‘大王,世间是否有应当搁置的布施——当应受施者未出现时,不应施予?’”“尊者那先,世间没有应当搁置的布施,没有当应受施者未出现时就不应施予的。当心生净信时,有的人施予应受施者食物,有的施衣服,有的施卧具,有的施住所,有的施敷具覆具,有的施奴婢,有的施田地,有的施二足与四足,有的施百千十万,有的施大王国,有的甚至施舍生命。”“大王,如果连生命都有人施舍,那么大王,你为何因施主须大拏布施儿子和妻子,就这样严厉地呵责他呢?”巴利
‘‘Nāhaṃ taṃ, mahārāja, adānasammataṃ pucchāmi, imaṃ khvāhaṃ, mahārāja, taṃ pucchāmi ‘atthi pana, mahārāja, loke ṭhapanīyaṃ dānaṃ, yaṃ dakkhiṇeyye anuppatte na dātabba’nti. ‘‘Natthi, bhante nāgasena, loke ṭhapanīyaṃ dānaṃ. Yaṃ dakkhiṇeyye anuppatte na dātabbaṃ, cittappasāde uppanne keci dakkhiṇeyyānaṃ bhojanaṃ denti, keci acchādanaṃ, keci sayanaṃ, keci āvasathaṃ, keci attharaṇapāvuraṇaṃ, keci dāsidāsaṃ, keci khettavatthuṃ, keci dvipadacatuppadaṃ, keci sataṃ sahassaṃ satasahassaṃ, keci mahārajjaṃ, keci jīvitampi dentī’’ti. ‘‘Yadi pana, mahārāja, keci jīvitampi denti, kiṃ kāraṇā vessantaraṃ dānapatiṃ atibāḷhaṃ paripātesi sudinne putte ca dāre ca?
“大王,世间可有世间常理、世间惯例,允许父亲因负债或为谋生而典卖儿子吗?”“是的,尊者,父亲可以因负债或为谋生而典卖儿子。”“大王,如果父亲可以因负债或为谋生而典卖儿子,那么,大王,须大拏王正是因为未能证得一切知智而受逼迫、痛苦,为了获得那种法财,才典卖了儿子和妻子。因此,大王,须大拏王那时所施与的,正是应当施与的;他所做的,正是应当做的。然而,大王,你为何因那样的布施而严厉呵责施主须大拏呢?”巴利
‘‘Api nu kho, mahārāja, atthi lokapakati lokāciṇṇaṃ, labhati pitā puttaṃ iṇaṭṭo vā ājīvikapakato vā āvapituṃ vā vikkiṇituṃ vā’’ti? ‘‘Āma, bhante, labhati pitā puttaṃ iṇaṭṭo vā ājīvikapakato vā āvapituṃ vā vikkiṇituṃ vā’’ti. ‘‘Yadi, mahārāja, labhati pitā puttaṃ iṇaṭṭo vā ājīvikapakato vā āvapituṃ vā vikkiṇituṃ vā , vessantaropi, mahārāja, rājā alabhamāno sabbaññutañāṇaṃ upadduto dukkhito tassa dhammadhanassa paṭilābhāya puttadāraṃ āvapesi ca vikkiṇi ca. Iti, mahārāja, vessantarena raññā aññesaṃ dinnaṃ yeva dinnaṃ, kataṃ yeva kataṃ. Kissa pana tvaṃ, mahārāja, tena dānena vessantaraṃ dānapatiṃ atibāḷhaṃ apasādesī’’ti?
“尊者那先,我并非非难施主须大拏的布施,只是有人来乞求儿女时,理应先衡量再布施自身。” “大王,这种‘当有人乞求儿女时却布施自身’的说法,并不合理。人们求什么,就应施予什么,这才是善士的作为。大王,譬如有人请求给他水喝,却有人给他食物——大王,此人算不算为他做了应做之事?” “不算,尊者。只有给他所求之物,才算为他做了应做之事。” “同样地,大王,须大拏王正是将儿女施予了前来乞求儿女的婆罗门。大王,假使那婆罗门乞求的是须大拏的身体,他也不会守护自己,不会动摇,不会执着,他的身体也会是已施、已舍的。大王,若有人走到施主须大拏跟前乞求:‘请来做我的奴仆’,他的身体也会是已施、已舍的,布施之后全无悔意。大王,须大拏王的身体正是为大众所共有的。”巴利
‘‘Nāhaṃ, bhante nāgasena, vessantarassa dānapatino dānaṃ garahāmi, api ca puttadāraṃ yācante niminitvā attānaṃ dātabba’’nti. ‘‘Etaṃ kho, mahārāja, asabbhikāraṇaṃ, yaṃ puttadāraṃ yācante attānaṃ dadeyya, yaṃ yaṃ hi yācante taṃ tadeva dātabbaṃ, etaṃ sappurisānaṃ kammaṃ. Yathā, mahārāja, koci puriso pānīyaṃ āharāpeyya, tassa yo bhojanaṃ dadeyya, api nu so, mahārāja, puriso tassa kiccakārī assā’’ti? ‘‘Na hi, bhante, yaṃ so āharāpeti, tameva tassa dento kiccakārī assā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, vessantaro rājā brāhmaṇe puttadāraṃ yācante puttadāraṃ yeva adāsi. Sace, mahārāja, brāhmaṇo vessantarassa sarīraṃ yāceyya, na so, mahārāja, attānaṃ rakkheyya na kampeyya na rajjeyya, tassa dinnaṃ pariccattaṃ yeva sarīraṃ bhaveyya. Sace, mahārāja, koci vessantaraṃ dānapatiṃ upagantvā yāceyya ‘dāsattaṃ me upehī’ti, dinnaṃ pariccattaṃ yevassa sarīraṃ bhaveyya, na so datvā tapeyya , rañño, mahārāja, vessantarassa kāyo bahusādhāraṇo.
“大王,犹如一块煮熟的肉,为大众所共有;同样地,大王,须大拏王的身体也为大众所共有。又如,大王,一棵果实累累的树,为种种飞鸟所共有;同样地,大王,须大拏王的身体也为大众所共有。是什么缘故呢?‘我如此行道,必将证得正自觉。’”巴利
‘‘Yathā, mahārāja, pakkā maṃsapesi bahusādhāraṇā, evameva kho, mahārāja, rañño vessantarassa kāyo bahusādhāraṇo. Yathā vā pana, mahārāja, phalito rukkho nānādijagaṇasādhāraṇo, evameva kho, mahārāja, rañño vessantarassa kāyo bahusādhāraṇo. Kiṃ kāraṇā? ‘Evāhaṃ paṭipajjanto sammāsambodhiṃ pāpuṇissāmī’ti.
“大王,譬如一个没有财富的人,为了求财而踏上求财之路,行走于羊肠小道、险路与荆棘丛中,经营水陆贸易,以身、语、意勤求财富,为得财富而精勤努力。同样地,大王,施主须大拏在尚未拥有佛陀财富之时,为了证得一切知智之宝,便将财谷、奴婢、车乘、全部家产、自己的儿女乃至自身,悉皆施予乞者,一心只求正自觉。”巴利
‘‘Yathā, mahārāja, puriso adhano dhanatthiko dhanapariyesanaṃ caramāno ajapathaṃ saṅkupathaṃ vettapathaṃ gacchati, jalathalavāṇijjaṃ karoti, kāyena vācāya manasā dhanaṃ ārādheti, dhanappaṭilābhāya vāyamati. Evameva kho, mahārāja, vessantaro dānapati adhano buddhadhanena sabbaññutañāṇaratanappaṭilābhāya yācakānaṃ dhanadhaññaṃ dāsidāsaṃ yānavāhanaṃ sakalasāpateyyaṃ sakaṃ puttadāraṃ attānañca cajitvā sammāsambodhiṃ yeva pariyesati.
“大王,又譬如,有大臣渴求官印,为了官印之事,将家中所有财谷、金银尽数施予后,仍为获得官印而努力。同样地,大王,施主须大拏施尽一切内外财富,乃至将生命施予他人,他所寻求的,唯独是正自觉。”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, amacco muddakāmo muddādhikaraṇaṃ yaṃ kiñci gehe dhanadhaññaṃ hiraññasuvaṇṇaṃ, taṃ sabbaṃ datvāpi muddappaṭilābhāya vāyamati. Evameva kho, mahārāja, vessantaro dānapati sabbaṃ taṃ bāhirabbhantaradhanaṃ datvā jīvitampi paresaṃ datvā sammāsambodhiṃ yeva pariyesati.
“再者,大王,施主须大拏心中这样想:‘那位婆罗门乞求什么,我便将那施予他,如此正是为他做了应做之事。’这样想后,他便将儿子与妻子施予了他。大王,施主须大拏将儿子与妻子施予那婆罗门,并非出于嫌恶,并非出于不愿相见,并非因为‘妻儿众多,无从养育’,也并非出于厌弃‘他们不可爱’而想逐出。那唯一是因为对一切知智宝的爱乐,为了一切知智的缘故,须大拏王才将如此殊胜、无比、广大、无上、可爱、可意、所爱、如命的儿子与妻子,作此殊胜布施,施予了婆罗门。”巴利
‘‘Api ca, mahārāja, vessantarassa dānapatino evaṃ ahosi ‘yaṃ so brāhmaṇo yācati, tamevāhaṃ tassa dento kiccakārī nāma homī’ti, evaṃ so tassa puttadāramadāsi. Na kho, mahārāja, vessantaro dānapati dessatāya brāhmaṇassa puttadāramadāsi, na adassanakāmatāya puttadāramadāsi, na atibahukā me puttadārā, ‘na sakkomi te posetu’nti puttadāramadāsi, na ukkaṇṭhito ‘appiyā me’ti nīharitukāmatāya puttadāramadāsi. Atha kho sabbaññutañāṇaratanasseva piyattā sabbaññutañāṇassa kāraṇā vessantaro rājā evarūpaṃ atulaṃ vipulamanuttaraṃ piyaṃ manāpaṃ dayitaṃ pāṇasamaṃ puttadāradānavaraṃ brāhmaṇassa adāsi.
“大王,此乃世尊、天中之天在《行藏》中所说——巴利
‘‘Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā devātidevena cariyāpiṭake –
“ 我的两个孩子并非我之所厌,曼坻王后亦非我之所厌;
一切智为我所爱,故我施舍了所爱者。巴利
‘‘‘Na me dessā ubho puttā, maddī devī na dessiyā; Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā piye adāsaha’nti.
“因此,大王,须大拏王布施了孩子之后,走进叶屋躺卧下来。他因极度的爱而痛苦,生起大忧悲,胸中炽热。因鼻孔不敷,他便从口中呼出灼热的气息,泪水化作血滴,从眼中涌出。大王,正是如此,须大拏王在痛苦中将孩子与王后布施给婆罗门,心中念道:‘愿我的布施巴拉密不退转。’”巴利
‘‘Tasmā, mahārāja, vessataro rājā puttadānaṃ datvā paṇṇasālaṃ pavisitvā nipajji. Tassa atipemena dukkhitassa balavasoko uppajji, hadayavatthu uṇhamahosi. Nāsikāya appahontiyā mukhena uṇhe assāsapassāse vissajjesi, assūni parivattitvā lohitabindūni hutvā nettehi nikkhamiṃsu. Evameva kho, mahārāja, dukkhena vessantaro rājā brāhmaṇassa puttadāramadāsi ‘mā me dānapatho parihāyī’ti.
“再者,大王,须大拏王基于两个理由,将两个孩子布施给婆罗门。哪两个?‘我的布施之道将不致衰微,而当我的孩儿们受苦时,祖父将以此因缘,以森林的根果解救他们。’大王,须大拏王知道:‘我的孩子们不可能被任何人当作奴隶役使,而且祖父会赎回这些孩子,这样我们便能一同归去。’大王,正是基于这两个理由,他将两个孩子布施给了婆罗门。”巴利
‘‘Api ca, mahārāja, vessantaro rājā dve atthavase paṭicca brāhmaṇassa dve dārake adāsi. Katame dve? Dānapatho ca me aparihīno bhavissati, dukkhite ca me puttake vanamūlaphalehi itonidānaṃ ayyako mocessatīti. Jānāti hi, mahārāja, vessantaro rājā ‘na me dārakā sakkā kenaci dāsabhogena bhuñjituṃ, ime ca dārake ayyako nikkiṇissati, evaṃ amhākampi gamanaṃ bhavissatī’ti. Ime kho, mahārāja, dve atthavase paṭicca brāhmaṇassa dve dārake adāsi.
“再者,大王,须大拏王知道:‘这位婆罗门年老体衰,垂垂老矣,虚弱不堪,拄杖而行,命在旦夕,福德浅薄,他无法把这些孩子当作奴隶来役使。’但是,大王,有人能用普通的力量抓住如此具大神力、大威德的日月,将其放入箱中或袋中,令它们失去光芒,然后当作盘子来使用吗?”“不能,尊者。”“大王,同样的道理,如同日月一般尊贵的须大拏的孩子们,是不可能被任何人当作奴隶来役使的。”巴利
‘‘Api ca, mahārāja, vessantaro rājā jānāti ‘ayaṃ kho brāhmaṇo jiṇṇo vuḍḍho mahallako dubbalo bhaggo daṇḍaparāyaṇo khīṇāyuko parittapuñño, neso samattho ime dārake dāsabhogena bhuñjitu’nti. Sakkuṇeyya pana, mahārāja, puriso pākatikena balena ime candimasūriye evaṃmahiddhike evaṃmahānubhāve gahetvā peḷāya vā samugge vā pakkhipitvā nippabhe katvā thālakaparibhogena paribhuñjitu’’nti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, imasmiṃ loke candimasūriyappaṭibhāgassa vessantarassa dārakā na sakkā kenaci dāsabhogena bhuñjitunti.
“大王,请再听一个更深的道理,凭这个道理便可知道,须大拏的儿女们绝不可能被任何人当作奴隶来役使。大王,就像转轮王的宝珠,美妙、纯正、八角、精工琢磨,长四肘,粗如车轴,绝不能被任何人用布包裹起来塞进箱子里,当作磨小刀的磨石来使用一般。大王,正是如此,在这世间,如同转轮王宝珠一样的须大拏的儿女们,绝不能被任何人当作奴隶来役使。”巴利
‘‘Aparampi, mahārāja, uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi, yena kāraṇena vessantarassa dārakā na sakkā kenaci dāsabhogena bhuñjituṃ. Yathā, mahārāja, rañño cakkavattissa maṇiratanaṃ subhaṃ jātimantaṃ aṭṭhaṃsaṃ suparikammakataṃ catuhatthāyāmaṃ sakaṭanābhipariṇāhaṃ na sakkā kenaci pilotikāya veṭhetvā peḷāya pakkhipitvā satthakanisānaparibhogena paribhuñjituṃ, evameva kho, mahārāja, loke cakkavattirañño maṇiratanappaṭibhāgassa vessantarassa dārakā na sakkā kenaci dāsabhogena bhuñjituṃ.
“大王,再听一个更殊胜的理由:正因为此,须大拏的子女不能被任何人当作奴隶来使唤。大王,譬如乌波萨他龙王,三处绽裂,通体纯白,七处触地,高八肘,围九肘,形貌可爱,令人瞻仰。这样的一位龙王,无人能用簸箕或碟子将它盖住,也无人能像对待小牛一样,把它关进牛栏里去照料。同样地,大王,与乌波萨他龙王相似的须大拏的子女,也不能被任何人当作奴隶来使唤。巴利
‘‘Aparampi, mahārāja, uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi, yena kāraṇena vessantarassa dārakā na sakkā kenaci dāsabhogena bhuñjituṃ. Yathā, mahārāja, tidhā pabhinno sabbaseto sattappatiṭṭhito aṭṭharatanubbedho navaratanāyāmapariṇāho pāsādiko dassanīyo uposatho nāgarājā na sakkā kenaci suppena vā sarāvena vā pidahituṃ, govacchako viya vacchakasālāya pakkhipitvā pariharituṃ vā, evameva kho, mahārāja, loke uposathanāgarājappaṭibhāgassa vessantarassa dārakā na sakkā kenaci dāsabhogena bhuñjituṃ.
“大王,再听一个更殊胜的理由:正因为此,须大拏的子女不能被任何人当作奴隶来使唤。大王,譬如大海,广大辽阔,深邃无量,不可测度,难以超越,不可穷尽,无有遮障。无人能处处遮盖它,然后只从一个出口来享用它。同样地,大王,与大海相似的须大拏的子女,也不能被任何人当作奴隶来使唤。”巴利
‘‘Aparampi, mahārāja, uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi, yena kāraṇena vessantarassa dārakā na sakkā kenaci dāsabhogena bhuñjituṃ. Yathā, mahārāja, mahāsamuddo dīghaputhulavitthiṇṇo gambhīro appameyyo duruttaro apariyogāḷho anāvaṭo na sakkā kenaci sabbattha pidahitvā ekatitthena paribhogaṃ kātuṃ, evameva kho, mahārāja, loke mahāsamuddappaṭibhāgassa vessantarassa dārakā na sakkā kenaci dāsabhogena bhuñjituṃ.
“大王,再听一个更殊胜的理由:正因为此,须大拏的子女不能被任何人当作奴隶来使唤。大王,譬如雪山王,高出五百由旬,长宽达三千由旬,耸立空中。它以八万四千山峰为庄严,是五百条大河的源头,为大神众之所居止,具有种种妙香,以百种天药为装饰,高耸犹如云层,巍然显现。同样地,大王,世间犹如雪山王一般的须大拏子女,也不能被任何人当作奴隶来使唤。”巴利
‘‘Aparampi, mahārāja, uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi, yena kāraṇena vessantarassa dārakā na sakkā kenaci dāsabhogena bhuñjituṃ. Yathā, mahārāja, himavanto pabbatarājā pañcayojanasataṃ accuggato nabhe tisahassayojanāyāmavitthāro caturāsītikūṭasahassappaṭimaṇḍito pañcannaṃ mahānadīsatānaṃ pabhavo mahābhūtagaṇālayo nānāvidhagandhadharo dibbosadhasatasamalaṅkato nabhe valāhako viya accuggato dissati, evameva kho, mahārāja, loke himavantapabbatarājappaṭibhāgassa vessantarassa dārakā na sakkā kenaci dāsabhogena bhuñjituṃ.
“大王,再听此中的另一个缘由,为何须大拏的子女,不会为任何人所奴役。大王,譬如在沉沉暗夜中,山顶上炽燃的大火聚,即使在极遥远处也清晰可见;同样地,大王,须大拏王如同山顶上炽燃的大火聚,纵使远隔,亦赫然显现。因此,他的子女不可能被任何人当作奴隶役使。”巴利
‘‘Aparampi, mahārāja, uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi, yena kāraṇena vessantarassa dārakā na sakkā kenaci dāsabhogena bhuñjituṃ. Yathā, mahārāja, rattandhakāratimisāyaṃ uparipabbatagge jalamāno mahāaggikkhandho suvidūrepi paññāyati, evameva kho, mahārāja, vessantaro rājā pabbatagge jalamāno mahāaggikkhandho viya suvidūrepi pākaṭo paññāyati, tassa dārakā na sakkā kenaci dāsabhogena bhuñjituṃ.
“大王,再听此中的另一个缘由,为何须大拏的子女,不会为任何人所奴役。大王,譬如在雪山,龙花盛开时节,当顺风吹拂时,花香能飘散十至十二由旬;同样地,大王,须大拏王的美名远扬千由旬,上至阿咖尼吒天界,在天、阿修罗、金翅鸟、乾闼婆、夜叉、罗刹、摩睺罗伽、紧那罗、因陀罗等诸天界中传扬。他的戒德之香遍熏,因此,他的子女不可能被任何人当作奴隶役使。大王,札离王子被父亲须大拏王如是教诫:‘亲爱的孩子,你们的祖父将财物施与婆罗门后,你们要以千尼卡赎回自身;若要赎回黑鹿皮,则须给出百名奴仆、百名婢女、百头象、百匹马、百头母牛、百头公牛和百尼卡——悉以一切百数方能赎回。孩子,倘若祖父以命令或武力,欲从婆罗门手中无偿将你们带回,你们切莫听从祖父,而应随顺婆罗门。’如此教诫后,他便遣送儿子。其后,札离王子前往,被祖父问时说道——”巴利
‘‘Aparampi, mahārāja, uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi, yena kāraṇena vessantarassa dārakā na sakkā kenaci dāsabhogena bhuñjituṃ. Yathā, mahārāja, himavante pabbate nāgapupphasamaye ujuvāte vāyante dasa dvādasa yojanāni pupphagandho vāyati, evameva kho , mahārāja, vessantarassa rañño api yojanasahassehipi yāva akaniṭṭhabhavanaṃ etthantare surāsuragaruḷagandhabbayakkharakkhasamahoragakinnaraindabhavanesu kittisaddo abbhuggato, sīlavaragandho cassa sampavāyati, tena tassa dārakā na sakkā kenaci dāsabhogena bhuñjituṃ. Anusiṭṭho, mahārāja, jālī kumāro pitarā vessantarena raññā ‘ayyako te, tāta, tumhe brāhmaṇassa dhanaṃ datvā nikkiṇanto taṃ nikkhasahassaṃ datvā nikkiṇātu, kaṇhājinaṃ nikkiṇanto dāsasataṃ dāsisataṃ hatthisataṃ assasataṃ dhenusataṃ usabhasataṃ nikkhasatanti sabbasataṃ datvā nikkiṇātu, yadi te, tāta, ayyako tumhe brāhmaṇassa hatthato āṇāya balasā mudhā gaṇhāti, mā tumhe ayyakassa vacanaṃ karittha, brāhmaṇasseva anuyāyino hothā’ti, evamanusāsitvā putte pesesi, tato jālīkumāro gantvā ayyakena puṭṭho kathesi –
“ 祖父,父亲确实以千价将我给了婆罗门;
又复以黑鹿皮、少女,与百头之象。”巴利
‘‘‘Sahassagghaṃ hi maṃ tāta, brāhmaṇassa pitā adā; Atho kaṇhājinaṃ kaññaṃ, hatthīnañca satena cā’’’ti.
“尊者那先,这问题已便被善巧地解开;邪见之网已被善破;外道的言论已被善加摧伏;自家的宗义已被善巧地彰显;文句已被清净;义理已被善加分别;正是如此,我如此信受。”巴利
‘‘Sunibbeṭhito, bhante nāgasena, pañho; subhinnaṃ diṭṭhijālaṃ; sumaddito paravādo; sakasamayo sudīpito; byañjanaṃ suparisodhitaṃ; suvibhatto attho; evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
2. 苦行问巴利
2. Dukkarakārikapañho
2 “尊者那先,是一切菩萨都行难行,还是唯独乔达摩菩萨行过难行?”“大王,并非一切菩萨都有难行,唯独乔达摩菩萨行过难行。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, sabbeva bodhisattā dukkarakārikaṃ karonti, udāhu gotameneva bodhisattena dukkarakārikā katā’’ti? ‘‘Natthi, mahārāja , sabbesaṃ bodhisattānaṃ dukkarakārikā, gotameneva bodhisattena dukkarakārikā katā’’ti.
“尊者那先,若如此,诸菩萨之间仍有差异,这岂非不合理?”“大王,诸菩萨之间由四种事而有差异。哪四种?种姓的差异、精勤的差异、寿量的差异、身量的差异。大王,诸菩萨之间即由此四种事而有差异。然而,大王,一切诸佛在色身、戒、定、慧、解脱、解脱智见、四无畏、十如来力、六不共智、十四佛智、十八佛法及一切佛功德上,皆无差异;一切诸佛在佛法上全然平等。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, yadi evaṃ ayuttaṃ, yaṃ bodhisattānaṃ bodhisattehi vemattatā hotī’’ti. ‘‘Catūhi , mahārāja, ṭhānehi bodhisattānaṃ bodhisattehi vemattatā hoti. Katamehi catūhi? Kulavemattatā padhānavemattatā āyuvemattatā pamāṇavemattatāti. Imehi kho, mahārāja, catūhi ṭhānehi bodhisattānaṃ bodhisattehi vemattatā hoti. Sabbesampi, mahārāja, buddhānaṃ rūpe sīle samādhimhi paññāya vimuttiyā vimuttiñāṇadassane catuvesārajje dasatathāgatabale chaasādhāraṇañāṇe cuddasabuddhañāṇe aṭṭhārasabuddhadhamme kevale ca buddhaguṇe natthi vemattatā, sabbepi buddhā buddhadhammehi samasamā’’ti.
“尊者那先,如果一切诸佛在佛法上全然平等,为何唯独乔达摩菩萨修习苦行?”“大王,在智未成熟、菩提未成熟时,乔达摩菩萨出家,为了使未成熟的智成熟,而修习苦行。”巴利
‘‘Yadi, bhante nāgasena, sabbepi buddhā buddhadhammehi samasamā, kena kāraṇena gotameneva bodhisattena dukkarakārikā katā’’ti? ‘‘Aparipakke, mahārāja, ñāṇe aparipakkāya bodhiyā gotamo bodhisatto nekkhammamabhinikkhanto aparipakkaṃ ñāṇaṃ paripācayamānena dukkarakārikā katā’’ti.
“尊者那先,为何菩萨在智未成熟、菩提未成熟时便行大出家?难道不应先令智成熟,待智成熟后再出家吗?”巴利
‘‘Bhante nāgasena, kena kāraṇena bodhisatto aparipakke ñāṇe aparipakkāya bodhiyā mahābhinikkhamanaṃ nikkhanto, nanu nāma ñāṇaṃ paripācetvā paripakke ñāṇe nikkhamitabba’’nti?
“大王,菩萨见到内宫颠倒之相,心生追悔;追悔之中,生起厌离。某位魔身天子见到厌离心生起,心想:‘现在正是去除这厌离心的时候。’便立于虚空中,说了这样的话——”巴利
‘‘Bodhisatto, mahārāja, viparītaṃ itthāgāraṃ disvā vippaṭisārī ahosi, tassa vippaṭisārissa arati uppajji, araticittaṃ uppannaṃ disvā aññataro mārakāyiko devaputto ‘ayaṃ kho kālo araticittassa vinodanāyā’ti vehāse ṭhatvā idaṃ vacanamabravi –
“尊者,请莫厌倦。从今日起第七日,将有天界的轮宝为您显现:它具足千辐、辋、毂,一切行相悉皆圆满。地上与空中的宝物都将自行来到您处;在以两千小岛围绕的四大洲中,号令将一致施行。您将拥有一千多位儿子,他们勇敢、具英雄相,能摧破敌军。您为这些儿子所围绕,具足七宝,将统治四大洲。”巴利
‘‘Mārisa, mā kho tvaṃ ukkaṇṭhito ahosi, ito te sattame divase dibbaṃ cakkaratanaṃ pātubhavissati sahassāraṃ sanemikaṃ sanābhikaṃ sabbākāraparipūraṃ, pathavigatāni ca te ratanāni ākāsaṭṭhāni ca sayameva upagacchissanti, dvisahassaparittadīpaparivāresu catūsu mahādīpesu ekamukhena āṇā pavattissati, parosahassañca te puttā bhavissanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā , tehi puttehi parikiṇṇo sattaratanasamannāgato catuddīpamanusāsissasī’ti.
“大王,犹如正午烧得炽热的铁针,一经碰触便会刺入耳孔;同样地,大王,那些话语就这样进入了菩萨的耳中。他本已心生厌倦,又因这天人的话语,更加震惊、惊恐,生起了极深的悚惧。巴利
‘‘Yathā nāma divasasantattaṃ ayosūlaṃ sabbattha upaḍahantaṃ kaṇṇasotaṃ paviseyya, evameva kho, mahārāja, bodhisattassa taṃ vacanaṃ kaṇṇasotaṃ pavisittha, iti so pakatiyāva ukkaṇṭhito tassā devatāya vacanena bhiyyosomattāya ubbijji saṃvijji saṃvegamāpajji.
“大王,又如巨大的火堆正在燃烧,再投入另一根木柴,便会烧得更加炽盛;同样地,大王,菩萨本已心生厌倦,又因这天人的话语,更加震惊、惊恐,生起了极深的悚惧。巴利
‘‘Yathā pana, mahārāja, mahatimahāaggikkhandho jalamāno aññena kaṭṭhena upaḍahito bhiyyosomattāya jaleyya, evameva kho, mahārāja, bodhisatto pakatiyāva ukkaṇṭhito tassā devatāya vacanena bhiyyosomattāya ubbijji saṃvijji saṃvegamāpajji.
“大王,又好像大地原本湿润,已长出青绿的草木,又得水浇,化为泥泞;倘若再遇大云降下大雨,便会更加泥泞。同样地,大王,菩萨本就心怀厌离,因那天人的话语,更加震惊、战栗,生起深深的悚惧。”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, mahāpathavī pakatitintā nibbattaharitasaddalā āsittodakā cikkhallajātā punadeva mahāmeghe abhivuṭṭhe bhiyyosomattāya cikkhallatarā assa, evameva kho, mahārāja, bodhisatto pakatiyāva ukkaṇṭhito tassā devatāya vacanena bhiyyosomattāya ubbijji saṃvijji saṃvegamāpajjī’’ti.
“尊者那先,假如到了第七日,菩萨的天轮宝出现,菩萨会不会因此而退转呢?”“大王,第七日时,菩萨的天轮宝并不会出现。那位天人是为了诱惑而说了妄语。而且,大王,即使在第七日天轮宝出现,菩萨也不会退转。是什么缘故呢?大王,菩萨已坚固地把握‘无常’,已坚固地把握‘苦’与‘无我’,已证得执取的灭尽。”巴利
‘‘Api nu kho, bhante nāgasena, bodhisattassa yadi sattame divase dibbaṃ cakkaratanaṃ nibbatteyya, paṭinivatteyya bodhisatto dibbe cakkaratane nibbatte’’ti? ‘‘Na hi, mahārāja, sattame divase bodhisattassa dibbaṃ cakkaratanaṃ nibbatteyya, api ca palobhanatthāya tāya devatāya musā bhaṇitaṃ, yadipi, mahārāja, sattame divase dibbaṃ cakkaratanaṃ nibbatteyya, bodhisatto na nivatteyya. Kiṃ kāraṇaṃ? ‘Anicca’nti, mahārāja, bodhisatto daḷhaṃ aggahesi, ‘dukkhaṃ anattā’ti daḷhaṃ aggahesi, upādānakkhayaṃ patto.
“大王,譬如从阿耨达池流出的水,注入恒河,从恒河流入大海,又从大海进入地底之口。大王,那已到达地底之口的水,还能退转回来流入大海、从大海流入恒河、再从恒河回到阿耨达池吗?”“尊者,不会。”“大王,同样地,菩萨在十万大劫及四阿僧祇劫中,为了成就此有而圆满诸善,已到达最后有,菩提智成熟,再过六年即当成就正觉,成为一切知者、世间第一人。大王,菩萨又怎会因为轮宝而退转呢?”“尊者,不会。”巴利
‘‘Yathā, mahārāja, anotattadahato udakaṃ gaṅgaṃ nadiṃ pavisati, gaṅgāya nadiyā mahāsamuddaṃ pavisati, mahāsamuddato pātālamukhaṃ pavisati, api nu, mahārāja, taṃ udakaṃ pātālamukhagataṃ paṭinivattitvā mahāsamuddaṃ paviseyya, mahāsamuddato gaṅgaṃ nadiṃ paviseyya, gaṅgāya nadiyā puna anotattaṃ paviseyyā’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, bodhisattena kappānaṃ satasahassaṃ caturo ca asaṅkhyeyye kusalaṃ paripācitaṃ imassa bhavassa kāraṇā, soyaṃ antimabhavo anuppatto paripakkaṃ bodhiñāṇaṃ chahi vassehi buddho bhavissati sabbaññū loke aggapuggalo, api nu kho, mahārāja, bodhisatto cakkaratanakāraṇā paṭinivatteyyā’’ti ? ‘‘Na hi, bhante’’ti.
“大王,纵使大地连同其森林与山岳翻转,菩萨未达正自觉者,亦绝不退转。大王,纵使恒河之水逆流而上,菩萨未达正自觉者,亦绝不退转。大王,纵使浩瀚大海,持无量水,干涸如同牛蹄迹中的一点水,菩萨未达正自觉者,亦绝不退转。大王,纵使须弥山王碎裂为百片、千片,菩萨未达正自觉者,亦绝不退转。大王,纵使日月星辰如土块般坠落于大地,菩萨未达正自觉者,亦绝不退转。大王,纵使虚空如席子般卷起,菩萨未达正自觉者,亦绝不退转。什么原因?因为一切结缚已悉皆断除。”巴利
‘‘Api ca, mahārāja, mahāpathavī parivatteyya sakānanā sapabbatā, natveva bodhisatto paṭinivatteyya apatvā sammāsambodhiṃ. Āroheyyapi ce, mahārāja, gaṅgāya udakaṃ paṭisotaṃ, natveva bodhisatto paṭinivatteyya apatvā sammāsambodhiṃ; visusseyyapi ce, mahārāja, mahāsamuddo aparimitajaladharo gopade udakaṃ viya, natveva bodhisatto paṭinivatteyya apatvā sammāsambodhiṃ; phaleyyapi ce, mahārāja, sinerupabbatarājā satadhā vā sahassadhā vā, natveva bodhisatto paṭinivatteyya apatvā sammāsambodhiṃ; pateyyumpi ce, mahārāja, candimasūriyā satārakā leḍḍu viya chamāyaṃ, natveva bodhisatto paṭinivatteyya apatvā sammāsambodhiṃ; saṃvatteyyapi ce, mahārāja, ākāso kilañjamiva, natveva bodhisatto paṭinivatteyya apatvā sammāsambodhiṃ. Kiṃ kāraṇā? Padālitattā sabbabandhanāna’’nti.
“尊者那先,世间有多少结缚?”“大王,世间有这十种结缚。被这些结缚所缚的众生,不能出离;纵然出离,也会退转。哪十种?大王,母亲是世间的结缚,父亲是世间的结缚,妻子是世间的结缚,儿子是世间的结缚,亲戚是世间的结缚,朋友是世间的结缚,财富是世间的结缚,利养恭敬是世间的结缚,权势是世间的结缚,五欲功德是世间的结缚。大王,这便是世间的十种结缚。被这些结缚所缚的众生,不能出离;纵然出离,也会退转。菩萨已断除、摧破这十种结缚,因此,大王,菩萨不会退转。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, kati loke bandhanānī’’ti? ‘‘Dasa kho panimāni, mahārāja, loke bandhanāni, yehi bandhanehi baddhā sattā na nikkhamanti, nikkhamitvāpi paṭinivattanti. Katamāni dasa? Mātā, mahārāja, loke bandhanaṃ, pitā, mahārāja, loke bandhanaṃ, bhariyā, mahārāja, loke bandhanaṃ, puttā, mahārāja, loke bandhanaṃ, ñātī, mahārāja, loke bandhanaṃ, mittaṃ, mahārāja, loke bandhanaṃ, dhanaṃ, mahārāja, loke bandhanaṃ, lābhasakkāro, mahārāja , loke bandhanaṃ, issariyaṃ, mahārāja, loke bandhanaṃ, pañca kāmaguṇā, mahārāja, loke bandhanaṃ, imāni kho mahārāja dasa loke bandhanāni, yehi bandhanehi baddhā sattā na nikkhamanti, nikkhamitvāpi paṭinivattanti, tāni dasa bandhanāni bodhisattassa chinnāni padālitāni, tasmā, mahārāja, bodhisatto na paṭinivattatī’’ti.
“尊者那先,如果菩萨生起厌离心时,因天人的话语,在智慧未成熟、菩提未成熟时便出家,那他为何还要行苦行呢?难道不应受用种种食物,静待智慧成熟吗?”巴利
‘‘Bhante nāgasena, yadi bodhisatto uppanne araticitte devatāya vacanena aparipakke ñāṇe aparipakkāya bodhiyā nekkhammamabhinikkhanto, kiṃ tassa dukkarakārikāya katāya, nanu nāma sabbabhakkhena bhavitabbaṃ ñāṇaparipākaṃ āgamayamānenā’’ti?
“大王,世间有这十种人,常遭轻视、蔑视、讥笑、嘲弄、呵责、轻贱,不受尊重。哪十种?大王,寡妇在世间常遭轻视、蔑视、讥笑、嘲弄、呵责、轻贱,不受尊重。大王,软弱之人……大王,无亲友之人……大王,大食之人……大王,住于不尊贵家族之人……大王,亲近恶友之人……大王,无财之人……大王,无戒之人……大王,无业之人……大王,无精勤之人在世间常遭轻视、蔑视、讥笑、嘲弄、呵责、轻贱,不受尊重。大王,这十种人在世间常遭轻视、蔑视、讥笑、嘲弄、呵责、轻贱,不受尊重。大王,菩萨忆念这十种处境时,心生此想:‘愿我莫成无业者、无精勤者,而被天人呵责。我应成为业的主人,尊重业,以业为主导,以业为习性,以业为负荷,以业为住处,不放逸而住。’大王,菩萨如此令智成熟而行苦行。”巴利
‘‘Dasa kho panime, mahārāja, puggalā lokasmiṃ oññātā avaññātā hīḷitā khīḷitā garahitā paribhūtā acittīkatā. Katame dasa? Itthī, mahārāja, vidhavā lokasmiṃ oññātā avaññātā hīḷitā khīḷitā garahitā paribhūtā acittīkatā. Dubbalo, mahārāja, puggalo…pe… amittañāti, mahārāja, puggalo…pe… mahagghaso, mahārāja, puggalo…pe… agarukulavāsiko, mahārāja, puggalo…pe… pāpamitto, mahārāja, puggalo…pe… dhanahīno, mahārāja, puggalo…pe… ācārahīno, mahārāja, puggalo…pe… kammahīno, mahārāja, puggalo…pe… payogahīno, mahārāja, puggalo lokasmiṃ oññāto avaññāto hīḷito khīḷito garahito paribhūto acittīkato. Ime kho, mahārāja, dasa puggalā lokasmiṃ oññātā avaññātā hīḷitā khīḷitā garahitā paribhūtā acittīkatā. Imāni kho, mahārāja, dasa ṭhānāni anussaramānassa bodhisattassa evaṃ saññā uppajji ‘māhaṃ kammahīno assaṃ payogahīno garahito devamanussānaṃ, yaṃnūnāhaṃ kammassāmī assaṃ kammagaru kammādhipateyyo kammasīlo kammadhorayho kammaniketavā appamatto vihareyya’nti, evaṃ kho, mahārāja, bodhisatto ñāṇaṃ paripācento dukkarakārikaṃ akāsī’’ti.
“尊者那先,菩萨于行苦行时曾这样说:‘我凭此严苛的苦行,确实不能证得超胜人法、堪为圣者的殊胜智见。或许另有通往菩提之道?’当时,菩萨对于道是否生起了念的混乱?”巴利
‘‘Bhante nāgasena, bodhisatto dukkarakārikaṃ karonto evamāha ‘na kho panāhaṃ imāya kaṭukāya dukkarakārikāya adhigacchāmi uttarimanussadhammaṃ alamariyañāṇadassanavisesaṃ, siyā nu kho añño maggo bodhāyā’ti. Api nu tasmiṃ samaye bodhisattassa maggaṃ ārabbha satisammoso ahosī’’ti?
“大王,有二十五种令心软弱的法,心若被这些法削弱,便不能正确地入定以灭尽诸漏。哪二十五种?大王,忿怒是令心软弱的法,心若被它削弱,便不能正确地入定以灭尽诸漏;怨恨……覆藏……恼害……嫉妒……悭吝……虚伪……欺诈……顽固……敌对……我慢……过慢……醉傲……放逸……昏沉睡眠……倦怠……懒惰……恶友性……色……声……香……味……触……饥渴……大王,不乐是令心软弱的法,心若被它削弱,便不能正确地入定以灭尽诸漏。大王,这些便是二十五种令心软弱的法,被这些法削弱的心,不能正确地入定以灭尽诸漏。”巴利
‘‘Pañcavīsati kho panime, mahārāja, cittadubbalīkaraṇā dhammā, yehi dubbalīkataṃ cittaṃ na sammā samādhiyati āsavānaṃ khayāya. Katame pañcavīsati? Kodho, mahārāja, cittadubbalīkaraṇo dhammo, yena dubbalīkataṃ cittaṃ na sammā samādhiyati āsavānaṃ khayāya, upanāho…pe… makkho…pe… paḷāso…pe… issā…pe… macchariyaṃ…pe… māyā…pe… sāṭheyyaṃ…pe… thambho…pe… sārambho…pe… māno…pe… atimāno …pe… mado…pe… pamādo…pe… thinamiddhaṃ…pe… tandi …pe… ālasyaṃ…pe… pāpamittatā…pe… rūpā…pe… saddā…pe… gandhā…pe… rasā…pe… phoṭṭhabbā…pe… khudāpipāsā…pe… arati, mahārāja, cittadubbalīkaraṇo dhammo, yena dubbalīkataṃ cittaṃ na sammā samādhiyati āsavānaṃ khayāya. Ime kho, mahārāja, pañcavīsati cittadubbalīkaraṇā dhammā, yehi dubbalīkataṃ cittaṃ na sammā samādhiyati āsavānaṃ khayāya.
大王,饥渴耗损了菩萨的身体。身体被耗损时,心便无法正确地入定以灭尽诸漏。大王,菩萨于十万劫加四阿僧祇劫之间,在各各生中唯求现观四圣谛,那么在最后有中,他对道的念想又怎会有混乱呢?然而,大王,菩萨当时生起了这样的想:“或许另有菩提之道。”大王,往昔菩萨在一个月大时,在父亲帝释天神的劳作之处,于清凉的阎浮树荫下,在吉祥卧具上结跏趺坐,远离诸欲,远离诸不善法,有寻有伺,由离而生喜与乐,具足安住于初禅……乃至具足安住于第四禅。“尊者那先,善哉!我如此接受此事:菩萨在成熟智时,行持苦行。”巴利
Bodhisattassa kho, mahārāja, khudāpipāsā kāyaṃ pariyādiyiṃsu, kāye pariyādinne cittaṃ na sammā samādhiyati āsavānaṃ khayāya. Satasahassaṃ, mahārāja, kappānaṃ caturo ca asaṅkhyeyye kappe bodhisatto catunnaṃ yeva ariyasaccānaṃ abhisamayaṃ anvesi tāsu tāsu jātīsu, kiṃ panassa pacchime bhave abhisamayajātiyaṃ maggaṃ ārabbha satisammoso hessati? Api ca, mahārāja, bodhisattassa saññāmattaṃ uppajji ‘siyā nu kho añño maggo bodhāyā’ti. Pubbe kho, mahārāja, bodhisatto ekamāsiko samāno pitu sakkassa kammante sītāya jambucchāyāya sirisayane pallaṅkaṃ ābhujitvā nisinno vivicceva kāmehi vicicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsi…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmi, ñāṇaṃ paripācento bodhisatto dukkarakārikaṃ akāsī’’ti.
3. 善不善力强弱问巴利
3. Kusalākusalabalavatarapañho
3 “尊者那先,善与不善,哪一者更为强盛有力?”“大王,善更为强盛有力,不善则不是这样。”“尊者那先,我不同意‘善更为强盛有力,不善则不是这样’这一说法。尊者那先,在此世间可见杀生者、不与取者、欲邪行者、妄语者、毁村者、劫道者、奸诈者、欺骗者,他们因种种恶行而被处以断手、断足、断手足、割耳、割鼻、割耳鼻、粥锅刑、贝秃刑、罗睺口刑、火鬘刑、燃手刑、草衣刑、树皮衣刑、羚羊刑、钩肉刑、钱币刑、碱水浴刑、转门闩刑、稻草床刑、以热油浇灌、让狗啖食、活活穿刺、以剑斩首等刑罚。有些人夜晚作恶,当夜即受果报;有些人夜晚作恶,白日受报;有些人白日作恶,当日受报;有些人白日作恶,当夜受报;还有人过二三日方受其报。这些人都是在现法中体验果报。然而,尊者那先,是否有人曾布施给一人、二人、三人、四人、五人、十人、百人、千人、十万人及其眷属,依止布施、持守戒行或奉行布萨业,就在现法中体验到财富、名声或快乐呢?”巴利
‘‘Bhante nāgasena, katamaṃ adhimattaṃ balavataraṃ kusalaṃ vā akusalaṃ vā’’ti? ‘‘Kusalaṃ, mahārāja, adhimattaṃ balavataraṃ, no tathā akusala’nti. ‘‘Nāhaṃ, bhante nāgasena, taṃ vacanaṃ sampaṭicchāmi ‘kusalaṃ adhimattaṃ balavataraṃ, no tathā akusala’nti, dissanti, bhante nāgasena, idha pāṇātipātino adinnādāyino kāmesumicchācārino musāvādino gāmaghātikā panthadūsakā nekatikā vañcanikā, sabbe te tāvatakena pāpena labhanti hatthacchedaṃ pādacchedaṃ hatthapādacchedaṃ kaṇṇacchedaṃ nāsacchedaṃ kaṇṇanāsacchedaṃ bilaṅgathālikaṃ saṅkhamuṇḍikaṃ rāhumukhaṃ jotimālikaṃ hatthapajjotikaṃ erakavattikaṃ cīrakavāsikaṃ eṇeyyakaṃ baḷisamaṃsikaṃ kahāpaṇikaṃ khārāpatacchikaṃ palighaparivattikaṃ palālapīṭhakaṃ tattenapi telena osiñcanaṃ sunakhehipi khādāpanaṃ jīvasūlāropanaṃ asināpi sīsacchedaṃ, keci rattiṃ pāpaṃ katvā rattiṃ yeva vipākaṃ anubhavanti, keci rattiṃ katvā divā yeva anubhavanti, keci divā katvā divā yeva anubhavanti, keci divā katvā rattiṃ yeva anubhavanti, keci dve tayo divase vītivatte anubhavanti, sabbepi te diṭṭheva dhamme vipākaṃ anubhavanti. Atthi pana, bhante nāgasena, koci ekassa vā dvinnaṃ vā tiṇṇaṃ vā catunnaṃ vā pañcannaṃ vā dasannaṃ vā satassa vā sahassassa vā satasahassassa vā saparivāraṃ dānaṃ datvā diṭṭhadhammikaṃ bhogaṃ vā yasaṃ vā sukhaṃ vā anubhavitā sīlena vā uposathakammena vā’’ti?
“大王,有四人曾行布施、受持戒律并修布萨业,於此现法中,即以此身转生至三十三天。”“尊者,是哪四位?”“大王,他们是:曼陀多王、尼弥王、沙地那王,以及乾闼婆古帝喇。”巴利
‘‘Atthi, mahārāja , cattāro purisā dānaṃ datvā sīlaṃ samādiyitvā uposathakammaṃ katvā diṭṭheva dhamme teneva sarīradehena tidasapure samanuppattā’’ti . ‘‘Ko ca ko ca bhante’’ti? ‘‘Mandhātā, mahārāja, rājā, nimi rājā, sādhīno rājā, guttilo ca gandhabbo’’ti.
“尊者那先,那些事远隔数千生,对我二人而言已是不可见。若您有此能力,请说现世、世尊仍在世时的事例。”“大王,即在现世,奴隶富那迦供养食物予长老舍利弗,当日便得长者之位,如今人称富那迦长者。牧牛母后妃卖掉头发,以所得的八个迦哈巴那,向携七位随从的长老大迦旃延供养钵食,当天即成为月护王的第一王后。近事女苏毕亚割取己腿之肉,给予病比丘作覆护,翌日伤口即愈合,皮肤平复,无有病痛。末利夫人后妃以晨粥团供养世尊,当日便成为憍萨罗王的第一王后。须摩那花匠以八束茉莉花供养世尊,当日即获大财富。婆罗门艾迦沙答迦以身穿上衣供养世尊,当日即得一切八种物品。大王,他们全都在现法中受用了财富与名声。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, anekehi taṃ bhavasahassehi antaritaṃ, dvinnampetaṃ amhākaṃ parokkhaṃ, yadi samatthosi vattamānake bhave bhagavato dharamānakāle kathehī’’ti? ‘‘Vattamānakepi, mahārāja, bhave puṇṇako dāso therassa sāriputtassa bhojanaṃ datvā tadaheva seṭṭhiṭṭhānaṃ ajjhupagato, so etarahi puṇṇako seṭṭhīti paññāyi, gopālamātā devī attano kese vikkiṇitvā laddhehi aṭṭhahi kahāpaṇehi therassa mahākaccāyanassa attaṭṭhamakassa piṇḍapātaṃ datvā tadaheva rañño candapajjotassa aggamahesiṭṭhānaṃ pattā. Suppiyā upāsikā aññatarassa gilānabhikkhuno attano ūrumaṃsena paṭicchādanīyaṃ datvā dutiyadivase yeva rūḷhavaṇā sañchavī arogā jātā. Mallikā devī bhagavato ābhidosikaṃ kummāsapiṇḍaṃ datvā tadaheva rañño kosalassa aggamahesī jātā. Sumano mālākāro aṭṭhahi sumanapupphamuṭṭhīhi bhagavantaṃ pūjetvā taṃ divasaṃ yeva mahāsampattiṃ patto. Ekasāṭako brāhmaṇo uttarasāṭakena bhagavantaṃ pūjetvā taṃ divasaṃ yeva sabbaṭṭhakaṃ labhi, sabbepete, mahārāja, diṭṭhadhammikaṃ bhogañca yasañca anubhaviṃsū’’ti.
“尊者那先,您仔细寻找之后,只看见六个人。” “是的,大王。” “那么,尊者那先,不善确实更强、更有力,善则不是这样。尊者那先,我仅一天之中,就看见十人因恶业的果报被串在尖桩上,也看见二十、三十、四十、五十乃至一百人、一千人因恶业的果报被串在尖桩上。尊者那先,难陀族有一位名叫跋陀娑罗的将军之子,他与月护王交战。尊者那先,在那场战争中,双方军队有八十具无头尸身,据说每当一颗头颅落下,一具无头尸身便站立起来——这所有人,都因恶业的果报而遭遇灾难祸患。尊者那先,以此理据,我说:不善确实更强、更有力,善则不是这样。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, vicinitvā pariyesitvā cha jane yeva addasāsī’’ti. ‘‘Āma, mahārājā’’ti. ‘‘Tena hi, bhante nāgasena, akusalaṃ yeva adhimattaṃ balavataraṃ, no tathā kusalaṃ. Ahañhi, bhante nāgasena, ekadivasaṃ yeva dasapi purise passāmi pāpassa kammassa vipākena sūlesu āropente, vīsampi tiṃsampi cattālīsampi paññāsampi purisasatampi purisasahassampi passāmi pāpassa kammassa vipākena sūlesu āropente. Nandakulassa, bhante nāgasena, bhaddasālo nāma senāpatiputto ahosi. Tena ca raññā candaguttena saṅgāmo samupabyūḷho ahosi. Tasmiṃ kho pana, bhante nāgasena, saṅgāme ubhato balakāye asītikabandharūpāni ahesuṃ, ekasmiṃ kira sīsakabandhe paripāte ekaṃ kabandharūpaṃ uṭṭhahati, sabbepete pāpasseva kammassa vipākena anayabyasanaṃ āpannā. Imināpi, bhante nāgasena, kāraṇena bhaṇāmi akusalaṃ yeva adhimattaṃ balavataraṃ, no tathā kusala’’nti.
“尊者那先,听说在此佛陀的教法中,憍萨罗王行施了无上布施?” “是的,大王,听说过。” “尊者那先,憍萨罗王行施了那无上布施之后,可因此而获得了任何现法的财富、名声或快乐吗?” “没有,大王。” “尊者那先,如果憍萨罗王行施了如此无上布施,也没有因此而获得任何现法的财富、名声或快乐,那么,尊者那先,不善确实更强、更有力,善则不是这样。”巴利
‘‘Suyyati, bhante nāgasena, imasmiṃ buddhasāsane kosalena raññā asadisadānaṃ dinna’’nti? ‘‘Āma, mahārāja, suyyatī’’ti. ‘‘Api nu kho, bhante nāgasena, kosalarājā taṃ asadisaṃ dānaṃ datvā tatonidānaṃ kañci diṭṭhadhammikaṃ bhogaṃ vā yasaṃ vā sukhaṃ vā paṭilabhī’’ti ? ‘‘Na hi, mahārājā’’ti. ‘‘Yadi, bhante nāgasena, kosalarājā evarūpaṃ anuttaraṃ dānaṃ datvāpi na labhi tatonidānaṃ kañci diṭṭhadhammikaṃ bhogaṃ vā yasaṃ vā sukhaṃ vā, tena hi, bhante nāgasena, akusalaṃ yeva adhimattaṃ balavataraṃ, no tathā kusala’’nti.
“大王,由于微小,不善迅速成熟;由于广大,善经历长时间才成熟。大王,这也应以譬喻来审察。大王,譬如在边地,有一种名为库木达班地咖的谷物,一个月收获后便收入仓库;而沙利稻则需五六个月才成熟。大王,库木达班地咖与沙利稻之间有什么差别,有什么不同呢?” “尊者,因为库木达班地咖微小,沙利稻广大。尊者那先,沙利稻适合国王,是国王的食粮;库木达班地咖则是奴隶与工人的食粮。” “大王,同样地,由于微小,不善迅速成熟;由于广大,善经历长时间才成熟。”巴利
‘‘Parittattā, mahārāja, akusalaṃ khippaṃ pariṇamati, vipulattā kusalaṃ dīghena kālena pariṇamati, upamāyapi, mahārāja, etaṃ upaparikkhitabbaṃ. Yathā, mahārāja, aparante janapade kumudabhaṇḍikā nāma dhaññajāti māsalūnā antogehagatā hoti, sālayo chappañcamāsehi pariṇamanti , kiṃ panettha, mahārāja, antaraṃ ko viseso kumudabhaṇḍikāya ca sālīnañcā’’ti? ‘‘Parittattā, bhante, kumudabhaṇḍikāya, vipulattā ca sālīnaṃ. Sālayo, bhante nāgasena, rājārahā rājabhojanaṃ, kumudabhaṇḍikā dāsakammakarānaṃ bhojana’’nti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, parittattā akusalaṃ khippaṃ pariṇamati, vipulattā kusalaṃ dīghena kālena pariṇamatī’’ti.
“尊者那先,凡快速成熟者,在世间便被称作更强、更有力。因此,不善更强有力,善并非如此。尊者那先,犹如战士冲入激战,擒住敌人腋下,迅速拖拽,更快带到主人面前——这战士在世间便被称为有能勇士。能迅速拔箭除病的医生,便被称为有能医者。能速算速示的算师,便被称为有能算师。能迅疾举起对手、摔其仰卧的角力士,便被称为有能勇士。尊者那先,同样地,不论是善还是不善,凡是快速成熟的,在世间都是更强、更有力的。”巴利
‘‘Yaṃ tattha, bhante nāgasena, khippaṃ pariṇamati, taṃ nāma loke adhimattaṃ balavataraṃ, tasmā akusalaṃ balavataraṃ, no tathā kusalaṃ. Yathā nāma, bhante nāgasena, yo koci yodho mahatimahāyuddhaṃ pavisitvā paṭisattuṃ upakacchake gahetvā ākaḍḍhitvā khippataraṃ sāmino upaneyya, so yodho loke samattho sūro nāma. Yo ca bhisakko khippaṃ sallaṃ uddharati rogamapaneti, so bhisakko cheko nāma. Yo gaṇako sīghasīghaṃ gaṇetvā khippaṃ dassayati, so gaṇako cheko nāma. Yo mallo khippaṃ paṭimallaṃ ukkhipitvā uttānakaṃ pāteti, so mallo samattho sūro nāma. Evameva kho, bhante nāgasena, yaṃ khippaṃ pariṇamati kusalaṃ vā akusalaṃ vā, taṃ loke adhimattaṃ balavatara’’nti.
“大王,这两者都是来世受报的业。然而,不善业因有过失,在当下即成为现法受报。大王,古时的刹帝利们曾立下这样的规则:‘杀生者应受惩罚……不与取者……与他人之妻行淫者……说妄语者……毁村者……断道者……行欺诈者……行诈骗者,应受惩罚、应被杀、应被斩、应被断、应被打。’依据此规则,经反复审查后,他们便施以惩罚、杀戮、斩断、打碎、打击。可是,大王,是否有人曾立下规则:‘布施者、持戒者或奉行布萨业者,应给予他财富或名声’?是否也会如同对盗贼所造之业加以杀戮或监禁那般,经反复审查后给予他们财富与名声呢?”“没有,尊者。”“大王,若经反复审查后,给予布施者财富与名声,那么善业也会成为现法受报。然而,大王,正因为他们并不审查布施者而想:‘我们应给予财富与名声’,因此善业并非现法受报。大王,以此因缘,不善业为现法受报,而来世他则感受更强烈、更有力的果报。”“善哉,尊者那先!若非像您这样的有智慧者,这个问题极难解答。尊者那先,世间法已被出世间的您所阐明。”巴利
‘‘Ubhayampi taṃ, mahārāja, kammaṃ samparāyavedanīyameva, api ca kho akusalaṃ sāvajjatāya khaṇena diṭṭhadhammavedanīyaṃ hoti, pubbakehi, mahārāja, khattiyehi ṭhapito eso niyamo ‘yo pāṇaṃ hanati, so daṇḍāraho…pe… yo adinnaṃ ādiyati…pe… yo paradāraṃ gacchati…pe… yo musā bhaṇati…pe… yo gāmaṃ ghāteti…pe… yo panthaṃ dūseti…pe… yo nikatiṃ karoti…pe… yo vañcanaṃ karoti, so daṇḍāraho vadhitabbo chettabbo bhettabbo hantabbo’ti. Taṃ te upādāya vicinitvā vicinitvā daṇḍenti vadhenti chindanti bhindanti hananti ca, api nu, mahārāja, atthi kehici ṭhapito niyamo ‘yo dānaṃ vā deti, sīlaṃ vā rakkhati, uposathakammaṃ vā karoti, tassa dhanaṃ vā yasaṃ vā dātabba’nti; api nu taṃ vicinitvā vicinitvā dhanaṃ vā yasaṃ vā denti, corassa katakammassa vadhabandhanaṃ viyā’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Yadi, mahārāja, dāyakānaṃ vicinitvā vicinitvā dhanaṃ vā yasaṃ vā dadeyyuṃ, kusalampi diṭṭhadhammavedanīyaṃ bhaveyya, yasmā ca kho, mahārāja, dāyake na vicinanti ‘dhanaṃ vā yasaṃ vā dassāmā’ti, tasmā kusalaṃ na diṭṭhadhammavedanīyaṃ. Iminā, mahārāja, kāraṇena akusalaṃ diṭṭhadhammavedanīyaṃ, samparāyeva so adhimattaṃ balavataraṃ vedanaṃ vedayatī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, tavādisena buddhimantena vinā neso pañho sunibbeṭhiyo, lokikaṃ, bhante nāgasena, lokuttarena viññāpita’’nti.
4. 前世饿鬼等问巴利
4. Pubbapetādisapañho
4 “尊者那先,这些布施者布施之后,回向给过去的亡者:‘愿此到达他们’,他们是否能由此获得果报?”“大王,有些能获得,有些不能获得。”“尊者,哪些能获得,哪些不能获得?”“大王,生于地狱者不能获得,生于天界者不能获得,生于畜生趣者不能获得。四种饿鬼之中,有三种不能获得:呕吐食者、饥渴者、焦渴爱者;唯有依他人所施而活命者能获得,但他们也仅在忆念时方能获得。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, ime dāyakā dānaṃ datvā pubbapetānaṃ ādisanti ‘idaṃ tesaṃ pāpuṇātū’ti, api nu te kiñci tatonidānaṃ vipākaṃ paṭilabhantī’’ti? ‘‘Keci, mahārāja, paṭilabhanti, keci nappaṭilabhantī’’ti. ‘‘Ke, bhante, paṭilabhanti, ke nappaṭilabhantī’’ti? ‘‘Nirayūpapannā, mahārāja, nappaṭilabhanti, saggagatā nappaṭilabhanti, tiracchānayonigatā nappaṭilabhanti, catunnaṃ petānaṃ tayo petā nappaṭilabhanti vantāsikā khuppipāsino nijjhāmataṇhikā, labhanti petā paradattūpajīvino, tepi saramānā yeva labhantī’’ti.
“那么,尊者那先,如果为他们而作的布施,他们若不获得,布施者的布施就枯竭了、无果了?”“不,大王,那布施不是无果、无报的,布施者自己享受其果报。”“那么,尊者那先,请以理由使我明白。”“大王,譬如有些人准备了鱼、肉、酒、食物、副食后去亲戚家,如果那些亲戚不接受那供养,那供养会枯竭或毁坏吗?”“不会,尊者,那会属于主人自己。”“同样地,大王,布施者自己享受其果报。又如,大王,譬如人进入内室,若前面没有出口,他如何出来?”“尊者,从进入处出来。”“同样地,大王,布施者自己享受其果报。”“尊者那先,就这样吧,我如此接受:布施者自己享受其果报,我们不反对那理由。”巴利
‘‘Tena hi, bhante nāgasena, dāyakānaṃ dānaṃ visositaṃ hoti aphalaṃ, yesaṃ uddissa kataṃ yadi te nappaṭilabhantī’’ti? ‘‘Na hi taṃ, mahārāja, dānaṃ aphalaṃ hoti avipākaṃ, dāyakā yeva tassa phalaṃ anubhavantī’’ti. ‘‘Tena hi, bhante nāgasena, kāraṇena maṃ saññāpehī’’ti. ‘‘Idha, mahārāja, keci manussā macchamaṃsasurābhattakhajjakāni paṭiyādetvā ñātikulaṃ gacchanti, yadi te ñātakā taṃ upāyanaṃ na sampaṭiccheyyuṃ, api nu taṃ upāyanaṃ visositaṃ gaccheyya vinasseyya vā’’ti? ‘‘Na hi, bhante, sāmikānaṃ yeva taṃ hotī’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, dāyakā yeva tassa phalaṃ anubhavanti. Yathā pana , mahārāja, puriso gabbhaṃ paviṭṭho asati purato nikkhamanamukhe kena nikkhameyyā’’ti. ‘‘Paviṭṭheneva bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, dāyakā yeva tassa phalaṃ anubhavantī’’ti. ‘‘Hotu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmi, dāyakā yeva tassa phalaṃ anubhavanti, na mayaṃ taṃ kāraṇaṃ vilomemāti.
“尊者那先,如果这些布施者所施之物能达至先亡者,而他们得以受用其果报。那么,若有杀生者、猎人、手沾鲜血、心怀恶念的人,杀害人后造下残忍之业,随后将此业回向给先亡者:‘愿我此业之果报送达先亡者’,那果报是否真能到达先亡者呢?”“大王,不会。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, yadi imesaṃ dāyakānaṃ dinnadānaṃ pubbapetānaṃ pāpuṇāti, te ca tassa vipākaṃ anubhavanti. Tena hi yo pāṇātipātī luddo lohitapāṇī paduṭṭhamanasaṅkappo manusse ghātetvā dāruṇaṃ kammaṃ katvā pubbapetānaṃ ādiseyya ‘imassa me kammassa vipāko pubbapetānaṃ pāpuṇātū’ti, api nu tassa vipāko pubbapetānaṃ pāpuṇātī’’ti? ‘‘Na hi, mahārājā’’ti.
“尊者那先,这其中是何因、何缘,使得善业能达至,不善业却不能达至呢?”“大王,这个问题不应问。大王,您不要问不应问之事,比如‘有分配者吗?’‘为何虚空无所依凭?为何恒河不向上流?为何这些人类与鸟类是两足,野兽却是四足?’您也会用这些来问我。尊者那先,我并非为了刁难而问,而是为了断除疑惑而问。世间有许多行邪道、持邪见的人,‘他们如何不得机会?’我因此而这样问您。”“大王,不能与未造作、未认可者共同分享恶业。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, ko tattha hetu kiṃ kāraṇaṃ, yena kusalaṃ pāpuṇāti akusalaṃ na pāpuṇātī’’ti? ‘‘Neso, mahārāja, pañho pucchitabbo, mā ca tvaṃ, mahārāja, ‘visajjako atthī’ti apucchitabbaṃ pucchi, ‘kissa ākāso nirālambo, kissa gaṅgā uddhammukhā na sandati, kissa ime manussā ca dijā ca dvipadā migā catuppadā’ti tampi maṃ tvaṃ pucchissasī’’ti. ‘‘Nāhaṃ taṃ, bhante nāgasena, vihesāpekkho pucchāmi, api ca nibbāhanatthāya sandehassa pucchāmi, bahū manussā loke vāmagāmino vicakkhukā, ‘kinti te otāraṃ na labheyyu’nti evāhaṃ taṃ pucchāmī’’ti. ‘‘Na sakkā, mahārāja, saha akatena ananumatena saha pāpaṃ kammaṃ saṃvibhajituṃ.
“大王,譬如人们用水渠引水到远方。大王,能否用水渠的方法,随意移走坚固的大石山呢?”“不能,尊者。”“同样地,大王,善业可以分享,不善业却不能分享。又譬如,大王,能以油点燃灯火,大王,能否用水点燃灯火呢?”“不能,尊者。”“同样地,大王,善业可以分享,不善业却不能分享。又譬如,大王,农夫从池塘引水灌溉使谷物成熟,大王,能否从大海引水灌溉使谷物成熟呢?”“不能,尊者。”“同样地,大王,善业可以分享,不善业却不能分享。”巴利
‘‘Yathā, mahārāja, manussā udakanibbāhanena udakaṃ suvidūrampi haranti, api nu, mahārāja, sakkā ghanamahāselapabbato nibbāhanena yathicchitaṃ haritu’’nti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, sakkā kusalaṃ saṃvibhajituṃ, na sakkā akusalaṃ saṃvibhajituṃ. Yathā vā pana, mahārāja, sakkā telena padīpo jāletuṃ, api nu, mahārāja, sakkā udakena padīpo jāletu’’nti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, sakkā kusalaṃ saṃvibhajituṃ, na sakkā akusalaṃ saṃvibhajituṃ. Yathā vā pana, mahārāja, kassakā taḷākato udakaṃ nīharitvā dhaññaṃ paripācenti, api nu kho, mahārāja, sakkā mahāsamuddato udakaṃ nīharitvā dhaññaṃ paripācetu’’nti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, sakkā kusalaṃ saṃvibhajituṃ, na sakkā akusalaṃ saṃvibhajitu’’nti.
“那先尊者,是何因缘使得善业可以分享,而不善业却不能分享?请以道理启发我,我并非盲聋无闻之人,听后便能了知。”“大王,不善业是少量的,善业是广大的。因为少量,不善业只能耗尽造作者自身;因为广大,善业能遍满含天人的世间。”“请作一个譬喻。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, kena kāraṇena sakkā kusalaṃ saṃvibhajituṃ, na sakkā akusalaṃ saṃvibhajituṃ. Kāraṇena maṃ saññāpehi, nāhaṃ andho anāloko sutvā vedissāmī’’ti. ‘‘Akusalaṃ, mahārāja, thokaṃ, kusalaṃ bahukaṃ, thokattā akusalaṃ kattāraṃ yeva pariyādiyati, bahukattā kusalaṃ sadevakaṃ lokaṃ ajjhottharatī’’ti. ‘‘Opammaṃ karohī’’ti.
“大王,譬如少许一滴水落于地面。大王,那滴水能遍满十由旬乃至十二由旬吗?”“不能,尊者。那滴水落在何处,便在那里耗尽。”“大王,是什么原因?”“尊者,因为那滴水是少量的。”“同样地,大王,不善业是少量的;因为少量,它只能耗尽造作者自身,无法分享。”巴利
‘‘Yathā, mahārāja, parittaṃ ekaṃ udakabindu pathaviyaṃ nipateyya, api nu kho taṃ, mahārāja, udakabindu dasapi dvādasapi yojanāni ajjhotthareyyā’’ti? ‘‘Na hi, bhante, yattha taṃ udakabindu nipatitaṃ, tattheva pariyādiyatī’’ti. ‘‘Kena kāraṇena, mahārājā’’ti? ‘‘Parittattā, bhante, udakabindussā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, parittaṃ akusalaṃ parittattā kattāraṃ yeva pariyādiyati, na sakkā saṃvibhajituṃ.
“大王,又如大云降下大雨,滋润大地。大王,那大云是否会遍满一切处呢?”“是的,尊者。大云充满之后,遍满洼地、湖沼、河流支流、山谷、裂壑、湖泊、池塘、水井、莲池,乃至十由旬或十二由旬。”“大王,是什么原因?”“尊者,因为云极为广大。”“同样地,大王,善业是广大的;因广大故,能与诸天神与人共同分享。”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, mahatimahāmegho abhivasseyya tappayanto dharaṇitalaṃ, api nu kho so, mahārāja, mahāmegho samantato otthareyyā’’ti. ‘‘Āma, bhante, pūrayitvā so mahāmegho sobbhasara saritasākhākandarapadaradahataḷāka udapānapokkharaṇiyo dasapi dvādasapi yojanāni ajjhotthareyyā’’ti. ‘‘Kena kāraṇena, mahārājā’’ti? ‘‘Mahantattā, bhante, meghassā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, kusalaṃ bahukaṃ, bahukattā sakkā devamanussehipi saṃvibhajitu’’nti.
“尊者那先,是什么因缘使得不善微少而善却更为广大呢?”“大王,在此世间,若有人行布施、受持戒律、行布萨法,他便欢喜踊跃、欣然微笑,内心清净,生起喜乐。喜乐一次次地在他心中生起;具足喜乐的人,其善法便一再地增长广大。巴利
‘‘Bhante nāgasena, kena kāraṇena akusalaṃ thokaṃ kusalaṃ bahutara’’nti? ‘‘Idha, mahārāja, yo koci dānaṃ deti, sīlaṃ samādiyati, uposathakammaṃ karoti, so haṭṭho pahaṭṭho hasito pamudito pasannamānaso vedajāto hoti, tassa aparāparaṃ pīti uppajjati, pītimanassa bhiyyo bhiyyo kusalaṃ pavaḍḍhati.
“大王,就像一口水井,蓄满了丰沛的水,水从这边流入,又从那边流出。流出的同时,水源又源源不绝地涌生,不可能让它枯竭。同样地,大王,善法就是这样一再地增长广大。大王,即使经过百年,若有人忆念自己曾经造下的善业,随着他一次又一次地忆念,善法便一再地增长广大。他能够随自己所愿,将那善业回向分享。大王,这便是其中缘由,由此因缘,善更为广大。”巴利
‘‘Yathā, mahārāja, udapāne bahusalilasampuṇṇe ekena desena udakaṃ paviseyya, ekena nikkhameyya, nikkhamantepi aparāparaṃ uppajjati, na sakkā hoti khayaṃ pāpetuṃ. Evameva kho , mahārāja, kusalaṃ bhiyyo bhiyyo pavaḍḍhati. Vassasatepi ce, mahārāja, puriso kataṃ kusalaṃ āvajjeyya, āvajjite āvajjite bhiyyo bhiyyo kusalaṃ pavaḍḍhati. Tassa taṃ kusalaṃ sakkā hoti yathicchakehi saddhiṃ saṃvibhajituṃ, idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena kusalaṃ bahutaraṃ.
“然而,大王,造作不善业的人,事后会追悔。追悔之人的心会蜷缩、退避、反转、无法舒展,陷于忧愁、懊恼、衰损、枯竭之中,不再增长,就在追悔处消耗殆尽。大王,譬如一条干涸的河床,布满高低起伏、蜿蜒曲折的大沙滩。从上方流下的一点水,只会减损、耗尽、不再增长,就在沙中消失殆尽。同样地,大王,造作不善业的人,他的心会蜷缩、退避、反转、无法舒展,陷于忧愁、懊恼、衰损、枯竭之中,不再增长,就在那里消耗殆尽。大王,这便是其中缘由,由此因缘,不善微少。”“善哉,尊者那先,的确如此,我如是信受。”巴利
‘‘Akusalaṃ pana, mahārāja, karonto pacchā vippaṭisārī hoti, vippaṭisārino cittaṃ paṭilīyati paṭikuṭati paṭivattati na sampasārīyati socati tappati hāyati khīyati na parivaḍḍhati tattheva pariyādiyati. Yathā, mahārāja, sukkhāya nadiyā mahāpuḷināya unnatāvanatāya kuṭilasaṅkuṭilāya uparito parittaṃ udakaṃ āgacchantaṃ hāyati khīyati na parivaḍḍhati tattheva pariyādiyati. Evameva kho, mahārāja, akusalaṃ karontassa cittaṃ paṭilīyati paṭikuṭati paṭivattati na sampasārīyati socati tappati hāyati khīyati na parivaḍḍhati tattheva pariyādiyati, idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akusalaṃ thoka’’nti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
5 “尊者那先,于此世间,男女所梦,或有善者,或有恶者,或曾见或未曾见,或曾作或未曾作,或安稳或恐怖,或远或近,种种差别,显现千般色相。何谓为梦?谁见此梦?”“大王,此是相,名为梦,来到心所缘境。大王,有六种人见梦:风病者见梦,胆病者见梦,痰病者见梦,因天神附身见梦,因习惯见梦,因前兆见梦。大王,此中,因前兆而见梦,方为真实;其余皆是虚妄。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, imasmiṃ loke naranāriyo supinaṃ passanti kalyāṇampi pāpakampi, diṭṭhapubbampi adiṭṭhapubbampi, katapubbampi akatapubbampi, khemampi sabhayampi, dūrepi santikepi, bahuvidhānipi anekavaṇṇasahassāni dissanti, kiñcetaṃ supinaṃ nāma, ko cetaṃ passatī’’ti? ‘‘Nimittametaṃ, mahārāja, supinaṃ nāma, yaṃ cittassa āpāta mupagacchati. Chayime, mahārāja, supinaṃ passanti, vātiko supinaṃ passati, pittiko supinaṃ passati, semhiko supinaṃ passati, devatūpasaṃhārato supinaṃ passati, samudāciṇṇato supinaṃ passati, pubbanimittato supinaṃ passati, tatra, mahārāja, yaṃ pubbanimittato supinaṃ passati, taṃ yeva saccaṃ, avasesaṃ micchā’’ti.
“尊者那先,有人因前兆而见梦,是他的心自己去寻察那相,还是那相自行进入心的所缘,或是另有他人来告知他呢?”“大王,不是他的心自己去寻察那相,也不是另有他人来告知他,而是那相自行进入心的所缘。大王,就像镜子,不是自己去什么地方寻找影像,也不是他人将影像带来放在镜面上,而是从某处影像自行来到镜子的所缘。同样地,大王,不是他的心自己去寻找那相,也不是他人来告知,而是从某处相自行来到心的所缘。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, yo pubbanimittato supinaṃ passati, kiṃ tassa cittaṃ sayaṃ gantvā taṃ nimittaṃ vicināti, taṃ vā nimittaṃ cittassa āpātamupagacchati, añño vā āgantvā tassa ārocetī’’ti? ‘‘Na, mahārāja, tassa cittaṃ sayaṃ gantvā taṃ nimittaṃ vicināti, nāpi añño koci āgantvā tassa āroceti, atha kho taṃ yeva nimittaṃ cittassa āpātamupagacchati. Yathā, mahārāja, ādāso na sayaṃ kuhiñci gantvā chāyaṃ vicināti, nāpi añño koci chāyaṃ ānetvā ādāsaṃ āropeti , atha kho yato kutoci chāyā āgantvā ādāsassa āpātamupagacchati, evameva kho, mahārāja, na tassa cittaṃ sayaṃ gantvā taṃ nimittaṃ vicināti, nāpi añño koci āgantvā āroceti, atha kho yato kutoci nimittaṃ āgantvā cittassa āpātamupagacchatī’’ti.
“尊者那先,那见梦的心,那心是否知道‘将会有这样的果报,是安全还是危险’呢?”“大王,不,那心不知道‘将会有这样的果报,是安全还是危险’。只是当相出现后,他告诉别人,然后那些人便解说其义。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, yaṃ taṃ cittaṃ supinaṃ passati, api nu taṃ cittaṃ jānāti ‘evaṃ nāma vipāko bhavissati khemaṃ vā bhayaṃ vā’ti? ‘‘Na hi, mahārāja, taṃ cittaṃ jānāti ‘evaṃvipāko bhavissati khemaṃ vā bhayaṃ vā’ti, nimitte pana uppanne aññesaṃ katheti, tato te atthaṃ kathentī’’ti.
“请说吧,尊者那先,为我开显其中的道理。”“大王,譬如身上生起痣、疮、癣,可为利益或为不利益,可为名誉或为不名誉,可为毁谤或为赞叹,可为乐或为苦。大王,那些疮难道是先知道而后生起,并说‘我们将产生这样的意义’吗?”“不,尊者。在那些疮生起之处,相师们看到这些疮后,便宣说‘将会有如此这般的果报’。”“同样地,大王,那见梦的心,并不知道‘将会有这样的果报,是安全还是危险’。只是当相出现后,他告诉别人,然后那些人便解说其义。”巴利
‘‘Iṅgha, bhante nāgasena, kāraṇaṃ me dassehī’’ti. ‘‘Yathā, mahārāja, sarīre tilakā pīḷakā daddūni uṭṭhahanti lābhāya vā alābhāya vā, yasāya vā ayasāya vā, nindāya vā pasaṃsāya vā, sukhāya vā dukkhāya vā, api nu tā, mahārāja, pīḷakā jānitvā uppajjanti ‘imaṃ nāma mayaṃ atthaṃ nipphādessāmā’’’ti? ‘‘Na hi, bhante, yādise tā okāse pīḷakā sambhavanti, tattha tā pīḷakā disvā nemittakā byākaronti ‘evaṃ nāma vipāko bhavissatī’’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yaṃ taṃ cittaṃ supinaṃ passati, na taṃ cittaṃ jānāti ‘evaṃ nāma vipāko bhavissati khemaṃ vā bhayaṃ vā’ti, nimitte pana uppanne aññesaṃ katheti, tato te atthaṃ kathentī’’ti.
“尊者那先,见梦之人,是在睡眠时见,还是在醒觉时见?” “大王,见梦之人,既非在睡眠时见,亦非在醒觉时见。而是在昏沉降临时、尚未到达有分的间隙,于其间见梦。大王,昏沉所覆的心趣入有分,趣入有分的心则不转起;不转起的心不了知苦乐;不了知者即无梦;心转起时便见梦。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, yo supinaṃ passati, so niddāyanto, udāhu jāgaranto passatī’’ti? ‘‘Yo so, mahārāja, supinaṃ passati, na so niddāyanto passati, nāpi jāgaranto passati. Api ca okkante middhe asampatte bhavaṅge etthantare supinaṃ passati. Middhasamārūḷhassa, mahārāja, cittaṃ bhavaṅgagataṃ hoti, bhavaṅgagataṃ cittaṃ nappavattati, appavattaṃ cittaṃ sukhadukkhaṃ nappajānāti, appaṭivijānantassa supino na hoti, pavattamāne citte supinaṃ passati.
“大王,譬如在暗夜无光明处,即使极为清净的镜中,影像也不显现。同样地,大王,当心被昏沉所覆、趣入有分时,虽然身体存在,心却不转起;心不转起时,便不见梦。大王,身应视如镜,昏沉应视如黑暗,心应视如光明。”巴利
‘‘Yathā, mahārāja, timire andhakāre appabhāse suparisuddhepi ādāse chāyā na dissati , evameva kho, mahārāja, middhasamārūḷhe citte bhavaṅgagate tiṭṭhamānepi sarīre cittaṃ appavattaṃ hoti, appavatte citte supinaṃ na passati . Yathā, mahārāja, ādāso, evaṃ sarīraṃ daṭṭhabbaṃ; yathā andhakāro, evaṃ middhaṃ daṭṭhabbaṃ; yathā āloko, evaṃ cittaṃ daṭṭhabbaṃ.
“或者,大王,犹如太阳被云雾遮蔽,光芒不现,太阳光虽存在却不转起;太阳光不转起时,光明不现。同样地,大王,昏沉所覆的心趣入有分,趣入有分的心则不转起;心不转起时,便不见梦。大王,身应视如日轮,昏沉应视如云雾,心应视如日光。”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, mahikotthaṭassa sūriyassa pabhā na dissati santā yeva sūriyarasmi appavattā hoti, appavattāya sūriyarasmiyā āloko na hoti, evameva kho, mahārāja, middhasamārūḷhassa cittaṃ bhavaṅgagataṃ hoti, bhavaṅgagataṃ cittaṃ nappavattati, appavatte citte supinaṃ na passati. Yathā, mahārāja, sūriyo, evaṃ sarīraṃ daṭṭhabbaṃ; yathā mahikottharaṇaṃ, evaṃ middhaṃ daṭṭhabbaṃ; yathā sūriyarasmi, evaṃ cittaṃ daṭṭhabbaṃ.
“大王,有两种情形,虽身体尚在,而心不现起:此身犹存,若人被昏沉所覆盖、进入有分,其心便不现起;此身犹存,若入于灭尽定者,其心亦不现起。大王,醒觉之人,其心是摇曳的、敞开的、显露的、无拘束的,于如此之心,相则不现前。大王,譬如有人,心怀秘密,便会回避那开朗、外露、无所作为、不保密之人。正如是,大王,于醒觉之人,诸天之理不现前,因此醒觉者不见梦。又或者,大王,譬如有一比丘,破戒而活、行于恶法、亲近恶友、戒行不善、懈怠、精进低劣,于他,那些善的、菩提分的诸法便不现前。正如是,大王,于醒觉之人,诸天之理不现前,因此醒觉者不见梦。”巴利
‘‘Dvinnaṃ, mahārāja, santepi sarīre cittaṃ appavattaṃ hoti, middhasamārūḷhassa bhavaṅgagatassa santepi sarīre cittaṃ appavattaṃ hoti, nirodhasamāpannassa santepi sarīre cittaṃ appavattaṃ hoti, jāgarantassa, mahārāja, cittaṃ lolaṃ hoti vivaṭaṃ pākaṭaṃ anibaddhaṃ, evarūpassa citte nimittaṃ āpātaṃ na upeti. Yathā, mahārāja, purisaṃ vivaṭaṃ pākaṭaṃ akiriyaṃ arahassaṃ rahassakāmā parivajjenti, evameva kho, mahārāja, jāgarantassa dibbo attho āpātaṃ na upeti, tasmā jāgaranto supinaṃ na passati. Yathā vā pana, mahārāja, bhikkhuṃ bhinnājīvaṃ anācāraṃ pāpamittaṃ dussīlaṃ kusītaṃ hīnavīriyaṃ kusalā bodhipakkhiyā dhammā āpātaṃ na upenti, evameva kho, mahārāja, jāgarantassa dibbo attho āpātaṃ na upeti, tasmā jāgaranto supinaṃ na passatī’’ti.
“尊者那先,昏沉可有初、中、后之分吗?”“是的,大王,昏沉有初、中、后之分。”“何为初?何为中?何为后?”“大王,身体的沉重、极度沉重、软弱、迟钝、不适于作业,此为昏沉的初;大王,为猴睡所困而断续醒来,此为昏沉的中;到达有分,是为后。大王,到达中间者,即为猴睡所困者,便会见梦。大王,譬如有精进行道之人、心得定者、安住于法者、具不动摇之智者,他避去喧嚣之声,入于林中,思惟微细的义理。在那林中,他不陷于昏沉,于彼处得定、得心一境性,通达微细的义理。正如是,大王,醒觉者不入于昏沉定,而到达中间者,为猴睡所困者,便会见梦。大王,应作如是观:醒觉者如喧嚣之声;为猴睡所困者如寂静之林;正如那人舍离喧嚣之声、避开昏沉、住于中间而通达微细之义理,醒觉者即是不入昏沉定,而为猴睡所困者便见梦。”“善哉,尊者那先,我如是领受此事。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, atthi middhassa ādimajjhapariyosāna’’nti? ‘‘Āma, mahārāja, atthi middhassa ādimajjhapariyosāna’’nti. ‘‘Katamaṃ ādi, katamaṃ majjhaṃ, katamaṃ pariyosāna’’nti? ‘‘Yo, mahārāja, kāyassa onāho pariyonāho dubbalyaṃ mandatā akammaññatā kāyassa, ayaṃ middhassa ādi; yo, mahārāja, kapiniddāpareto vokiṇṇakaṃ jaggati , idaṃ middhassa majjhaṃ; bhavaṅgagati pariyosanaṃ. Majjhūpagato, mahārāja, kapiniddāpareto supinaṃ passati. Yathā, mahārāja, koci yatacārī samāhitacitto ṭhitadhammo acalabuddhi pahīnakotūhalasaddaṃ vanamajjhogāhitvā sukhumaṃ atthaṃ cintayati, na ca so tattha middhaṃ okkamati, so tattha samāhito ekaggacitto sukhumaṃ atthaṃ paṭivijjhati, evameva kho, mahārāja, jāgaro na middhasamāpanno , majjhūpagato kapiniddāpareto supinaṃ passati. Yathā, mahārāja, kotūhalasaddo, evaṃ jāgaraṃ daṭṭhabbaṃ; yathā vivittaṃ vanaṃ, evaṃ kapiniddāpareto daṭṭhabbo ; yathā so kotūhalasaddaṃ ohāya middhaṃ vivajjetvā majjhattabhūto sukhumaṃ atthaṃ paṭivijjhati, evaṃ jāgaro na middhasamāpanno kapiniddāpareto supinaṃ passatī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
6. 非时死之问巴利
6. Akālamaraṇapañho
6 “尊者那先,所有死去的众生,都是应时而死的吗,还是也有非时而死的呢?”“大王,确有应时而死,也确有非时而死。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, ye te sattā maranti, sabbe te kāle yeva maranti, udāhu akālepi marantī’’ti? ‘‘Atthi, mahārāja, kālepi maraṇaṃ, atthi akālepi maraṇa’’nti.
“尊者那先,哪些众生应时而死?哪些众生非时而死?”“大王,你可曾见过从芒果树、阎浮树或其他果树上落下的果实,有的生涩,有的熟透?”“是的,尊者。”“大王,那些从树上掉落的果实,全都是应时而落的吗,还是也有非时而落的?”“尊者那先,那些熟透、腐烂而掉落的果实,全都是应时而落的。而其余的果实,有的被虫所蛀而落,有的被棍杖击落,有的被风吹落,有的内部朽坏而落——这些全都是非时而落的。”“同样地,大王,那些被衰老之力击倒而死的,是应时而死;其余的众生,有的被业力击倒而死,有的被投生趣击倒而死,有的被现生作为击倒而死。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, ke kāle maranti, ke akāle marantī’’ti? ‘‘Diṭṭhapubbā pana, mahārāja, tayā ambarukkhā vā jamburukkhā vā, aññasmā vā pana phalarukkhā phalāni patantāni āmāni ca pakkāni cā’’ti? ‘‘Āma, bhante’’ti. ‘‘Yāni tāni, mahārāja, phalāni rukkhato patanti, sabbāni tāni kāle yeva patanti, udāhu akālepī’’ti? ‘‘Yāni tāni, bhante nāgasena, phalāni paripakkāni vilīnāni patanti, sabbāni tāni kāle patanti. Yāni pana tāni avasesāni phalāni tesu kānici kimividdhāni patanti, kānici laguḷahatāni patanti, kānici vātappahatāni patanti, kānici antopūtikāni hutvā patanti, sabbāni tāni akāle patantī’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, ye te jarāvegahatā maranti, te yeva kāle maranti, avasesā keci kammappaṭibāḷhā maranti, keci gatippaṭibāḷhā maranti, keci kiriyappaṭibāḷhā marantī’’ti.
“尊者那先,那些为业所逼而死者,那些为趣所逼而死者,那些为造作所逼而死者,那些为老衰之力所逼而死者,这一切皆是适时而死。在母胎中死者,那是他的时,他适时而死。在产房中死者,那是他的时,他也适时而死。一月而死者……乃至百岁而死者,那是他的时,他适时而死。尊者那先,若如此,则无‘非时死’之名,凡死者,一切皆是适时而死。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, ye te kammappaṭibāḷhā maranti, yepi te gatippaṭibāḷhā maranti, yepi te kiriyappaṭibāḷhā maranti, yepi te jarāvegappaṭibāḷhā maranti, sabbe te kāle yeva maranti, yopi mātukucchigato marati, so tassa kālo, kāle yeva so marati. Yopi vijātaghare marati, so tassa kālo , sopi kāle yeva marati. Yopi māsiko marati…pe… yopi vassasatiko marati, so tassa kālo, kāle yeva so marati, tena hi, bhante nāgasena, akāle maraṇaṃ nāma na hoti, ye keci maranti, sabbe te kāle yeva marantī’’ti.
“大王,有七种情况,即使尚有剩余寿数,也会非时而死。哪七种?大王,饥饿之人不得食物,内脏受损,即使尚有寿数,也会非时而死;大王,渴乏之人不得饮水,心脏枯槁,即使尚有寿数,也会非时而死;大王,为蛇所啮之人被毒力所制,不得医治,即使尚有寿数,也会非时而死;大王,中毒之人肢节烧灼,不得解药,即使尚有寿数,也会非时而死;大王,遭火焚之人正在燃烧,不得扑救,即使尚有寿数,也会非时而死;大王,落水之人不得依凭之处,即使尚有寿数,也会非时而死;大王,被刀所伤之人身患重疾,不得良医,即使尚有寿数,也会非时而死。大王,这七种,即使尚有剩余寿数,也会非时而死。大王,对此我持一向之说。”巴利
‘‘Sattime , mahārāja, vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle maranti. Katame satta? Jighacchito, mahārāja, bhojanaṃ alabhamāno upahatabbhantaro vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle marati, pipāsito, mahārāja, pānīyaṃ alabhamāno parisukkhahadayo vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle marati, ahinā daṭṭho, mahārāja, visavegābhihato tikicchakaṃ alabhamāno vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle marati, visamāsito, mahārāja, ḍayhantesu aṅgapaccaṅgesu agadaṃ alabhamāno vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle marati, aggigato, mahārāja, jhāyamāno nibbāpanaṃ alabhamāno vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle marati, udakagato, mahārāja, patiṭṭhaṃ alabhamāno vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle marati, sattihato, mahārāja, ābādhiko bhisakkaṃ alabhamāno vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle marati, ime kho, mahārāja, satta vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle maranti. Tatrāpāhaṃ, mahārāja, ekaṃsena vadāmi.
“大王,众生的死亡有八种因由:由风生起、由胆汁生起、由痰生起、由三者聚合、由时节变化、由不适当的际遇、由外来伤害、由业果报。大王,这即是众生的死亡。大王,其中,唯由业果报而死亡者,始可称为适时而死;其余,皆是非时死。又,有……”巴利
‘‘Aṭṭhavidhena, mahārāja, sattānaṃ kālaṅkiriyā hoti, vātasamuṭṭhānena pittasamuṭṭhānena semhasamuṭṭhānena sannipātikena utuvipariṇāmena visamaparihārena opakkamikena kammavipākena, mahārāja, sattānaṃ kālaṅkiriyā hoti. Tatra, mahārāja, yadidaṃ kammavipākena kālaṅkiriyā, sā yeva tattha sāmayikā kālaṅkiriyā, avasesā asāmayikā kālaṅkiriyāti. Bhavati ca –
“ 或因饥饿,或因焦渴,或被蛇咬、为毒所害,”
“ 遇火、遇水、遇刀剑,于非时而命终;”
“ 或因风、因胆、因痰,或因众病和合、时节失度,”
“ 或以不调之业行,在那里非时而死。”巴利
‘‘‘Jighacchāya pipāsāya, ahidaṭṭhā visena ca; Aggiudakasattīhi, akāle tattha mīyati; Vātapittena semhena, sannipātenutūhi ca; Visamopakkamakammehi, akāle tattha mīyatī’ti.
“大王,有些众生因过去所作种种不善业的果报而死。大王,若有人过去以饥饿杀害他人,他将在百千年间,为饥饿所逼迫,受饥饿侵蚀,疲惫不堪,心脉干缩枯竭,饥渴乾焦,体内如火燃烧,最终皆以饥饿而死。无论年少、中年还是年老,这对他来说,也是应时之死。”巴利
‘‘Keci , mahārāja, sattā pubbe katena tena tena akusalakammavipākena maranti. Idha, mahārāja, yo pubbe pare jighacchāya māreti, so bahūni vassasatasahassāni jighacchāya paripīḷito chāto parikilanto sukkhamilātahadayo bubhukkhito visukkhito jhāyanto abbhantaraṃ pariḍayhanto jighacchāya yeva marati daharopi majjhimopi mahallakopi, idampi tassa sāmayikamaraṇaṃ.
“若有人过去以口渴杀害他人,他将在百千年间,生为饿鬼,为渴爱所枯乾,羸弱消瘦,心脉枯竭,便以口渴而死。无论年少、中年还是年老,这对他来说,也是应时之死。”巴利
‘‘Yo pubbe pare pipāsāya māreti, so bahūni vassasatasahassāni peto hutvā nijjhāmataṇhiko samāno lūkho kiso parisukkhitahadayo pipāsāya yeva marati daharopi majjhimopi mahallakopi, idampi tassa sāmayikamaraṇaṃ.
“凡先前让蛇咬人以杀害他人者,历经百千岁,辗转于蟒蛇之口与蟒蛇之口间、黑蛇之口与黑蛇之口间,被诸蛇啃噬、咬啮,不论年少、中年或年老,便这样死去,这即是他的适时死。巴利
‘‘Yo pubbe pare ahinā ḍaṃsāpetvā māreti, so bahūni vassasatasahassāni ajagaramukheneva ajagaramukhaṃ kaṇhasappamukheneva kaṇhasappamukhaṃ parivattitvā tehi khāyitakhāyito ahīhi daṭṭho yeva marati daharopi majjhimopi mahallakopi, idampi tassa sāmayikamaraṇaṃ.
“凡先前以毒药施与他人而杀之者,历经百千岁,肢体燃烧、身体破碎,散发尸臭,便这样因毒而死,不论年少、中年或年老,这即是他的适时死。巴利
‘‘Yo pubbe pare visaṃ datvā māreti, so bahūni vassasatasahassāni ḍayhantehi aṅgapaccaṅgehi bhijjamānena sarīrena kuṇapagandhaṃ vāyanto viseneva marati daharopi majjhimopi mahallakopi, idampi tassa sāmayikamaraṇaṃ.
“凡先前以火杀害他人者,历经百千岁,辗转于炭火山与炭火山、阎魔界与阎魔界之间,身焦体烂,不论年少、中年或年老,便这样以火而死,这即是他的适时死。”巴利
‘‘Yo pubbe pare agginā māreti, so bahūni vassasatasahassāni aṅgārapabbateneva aṅgārapabbataṃ yamavisayeneva yamavisayaṃ parivattitvā daḍḍhavidaḍḍhagatto agginā yeva marati daharopi majjhimopi malallakopi, idampi tassa sāmayikamaraṇaṃ.
“凡先前以水杀害他人者,在历经许多万年中,身体屡被击打、摧毁、破碎而羸弱,心神散乱,不论青年、中年或老年,终将死于水。这也是他的适时死。”巴利
‘‘Yo pubbe pare udakena māreti, so bahūni vassasatasahassāni hataviluttabhaggadubbalagatto khubbhitacitto udakeneva marati daharopi majjhimopi mahallakopi, idampi tassa sāmayikamaraṇaṃ.
“凡先前以刀杀害他人者,在历经许多万年中,屡被切割、劈裂、捣擣、粉碎,为刀锋所伤,不论青年、中年或老年,终将死于刀。这也是他的适时死。巴利
‘‘Yo pubbe pare sattiyā māreti, so bahūni vassasatasahassāni chinnabhinnakoṭṭitavikoṭṭito sattimukhasamāhato sattiyā yeva marati daharopi majjhimopi mahallakopi, idampi tassa sāmayikamaraṇaṃ’’.
“尊者那先,您说‘有非时死’,请为我说说其中的道理。”“大王,譬如有一大堆炽燃的聚薪,燃烧着草、木、枝、叶,当燃料耗尽时便熄灭了。那样的火称为‘无灾无难、适时而灭’。同样地,大王,不论何人,历经数千日夜而活,年老朽迈,因寿命耗尽,无灾无难而命终,他便被称为‘遭遇适时死’。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, akāle maraṇaṃ atthīti yaṃ vadeti, iṅgha me tvaṃ tattha kāraṇaṃ atidisāti’’. ‘‘Yathā, mahārāja, mahatimahāaggikkhandho ādinnatiṇakaṭṭhasākhāpalāso pariyādinnabhakkho upādānasaṅkhayā nibbāyati, so aggi vuccati ‘anītiko anupaddavo samaye nibbuto nāmā’ti, evameva kho, mahārāja, yo koci bahūni divasasahassāni jīvitvā jarājiṇṇo āyukkhayā anītiko anupaddavo marati, so vuccati ‘samaye maraṇamupagato’ti.
“或者,大王,譬如有一大堆火,正燃烧着草、薪、枝、叶;在那些草、薪、枝、叶尚未烧尽时,就有大云降下大雨,将它熄灭。大王,那大火堆可说是应时熄灭吗?”“不,尊者。”“那么,大王,为何后面的火堆与前面的火堆情形不同呢?”“尊者,那火堆被外来的云所逼迫,未到应时就熄灭了。”“同样地,大王,任何非时而死的人,都是被外来的疾病所逼迫——或因风所起的、或因胆汁所起的、或因痰所起的、或因混合所起的、或因时节变化所起的、或因不正当行为所起的、或因突发的病、或因饥饿、或因口渴、或因被蛇咬、或因食物失调、或因火、或因水、或因刀剑之力所逼迫,未到应时便死。大王,这便是缘由,由此而有非时而死。”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, mahatimahāaggikkhandho ādinnatiṇakaṭṭhasākhāpalāso assa, taṃ apariyādinne yeva tiṇakaṭṭhasākhāpalāse mahatimahāmegho abhippavassitvā nibbāpeyya, api nu kho, mahārāja, mahāaggikkhandho samaye nibbuto nāma hotī’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kissa pana so, mahārāja, pacchimo aggikkhandho purimakena aggikkhandhena samasamagatiko nāhosī’’ti? ‘‘Āgantukena, bhante, meghena paṭipīḷito so aggikkhandho asamaye nibbuto’’ti. Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā pittasamuṭṭhānena vā semhasamuṭṭhānena vā sannipātikena vā utupariṇāmajena vā visamaparihārajena vā opakkamikena vā jighacchāya vā pipāsāya vā sappadaṭṭhena vā visamāsitena vā agginā vā udakena vā sattivegappaṭipīḷito vā akāle marati. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthi.
“或者,大王,譬如天空中生起巨大的云团,遍满低地和高地而降下大雨,这就称为‘云无灾患、无横祸地降雨’。同样地,大王,无论何人,长久在世,年老衰朽,寿命自然耗尽,无灾患、无横祸而死,他就称为‘应时而死’。”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, gagane mahatimahāvalāhako uṭṭhahitvā ninnañca thalañca paripūrayanto abhivassati, so vuccati ‘megho anītiko anupaddavo vassatī’ti. Evameva kho, mahārāja, yo koci ciraṃ jīvitvā jarājiṇṇo āyukkhayā anītiko anupaddavo marati, so vuccati ‘samaye maraṇamupagato’ti.
“又,大王,譬如天空中生起巨大的云团,中途被大风吹散。大王,那巨大云团可说是应时消散吗?”“不,尊者。”“那么,大王,为何后面的云团没有像前面的云团那样应时消散呢?”“尊者,那云团被外来的风所逼迫,未到应时便消散了。”“同样地,大王,任何非时而死的人,都是被外来的疾病所逼迫,或因风所起的……或因刀剑之力所逼迫,未到应时便死。大王,这便是缘由,由此而有非时而死。”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, gagane mahatimahāvalāhako uṭṭhahitvā antarāyeva mahatā vātena abbhatthaṃ gaccheyya, api nu kho so, mahārāja, mahāvalāhako samaye vigato nāma hotī’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kissa pana so, mahārāja, pacchimo valāhako purimena valāhakena samasamagatiko nāhosī’’ti? ‘‘Āgantukena, bhante, vātena paṭipīḷito so valāhako asamayappatto yeva vigato’’ti . ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā…pe… sattivegappaṭipīḷito vā akāle marati. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthīti.
“又如,大王,有力的毒蛇激怒时咬了某人,那毒便令其无灾无难而死,那毒即称为“无灾无难到达终点”。同样地,大王,任何人长久存活,衰老,寿尽后无灾无难而命终,他便称为“无灾无难到达终点、遭遇应时之死”。”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, balavā āsīviso kupito kiñcideva purisaṃ ḍaṃseyya, tassa taṃ visaṃ anītikaṃ anupaddavaṃ maraṇaṃ pāpeyya, taṃ visaṃ vuccati ‘anītikamanupaddavaṃ koṭigata’nti. Evameva kho, mahārāja, yo koci ciraṃ jīvitvā jarājiṇṇo āyukkhayā anītiko anupaddavo marati, so vuccati ‘anītiko anupaddavo jīvitakoṭigato sāmayikaṃ maraṇamupagato’ti.
“又如,大王,有人被有力的毒蛇咬伤,中途蛇医给予解药,令其毒消。大王,那毒可说是到了时节而消散吗?”“不是的,尊者。”“大王,为何后来的毒不如先前的毒那样到达同样的状态呢?”“尊者,因为外来的解药压制了所中之毒,所以那毒未达终点就消散了。”“同样地,大王,但凡非时而死的人,便是被外来的疾病所逼迫而死,或是为风等所生起……或是被刀剑之力所逼迫。大王,这就是有非时死亡的原因,这就是其因缘。”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, balavatā āsīvisena daṭṭhassa antarāyeva āhituṇḍiko agadaṃ datvā avisaṃ kareyya, api nu kho taṃ, mahārāja, visaṃ samaye vigataṃ nāma hotī’’ti? ‘‘Na hi bhante’’ti. ‘‘Kissa pana taṃ, mahārāja, pacchimaṃ visaṃ purimakena visena samasamagatikaṃ nāhosī’’ti? ‘‘Āgantukena, bhante, agadena paṭipīḷitaṃ visaṃ akoṭigataṃ yeva vigata’’nti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā…pe… sattivegappaṭipīḷito vā akāle marati. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthīti.
“又如,大王,射手放出箭,若那箭依其自然的飞行轨迹到达终点,那箭便称为“无灾无难、依其自然的轨迹到达终点”。同样地,大王,任何人长久存活,衰老,寿尽后无灾无难而命终,他便称为“无灾无难应时命终”。”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, issāso saraṃ pāteyya, sace so saro yathāgatigamanapathamatthakaṃ gacchati, so saro vuccati ‘anītiko anupaddavo yathāgatigamanapathamatthakaṃ gato nāmā’ti. Evameva kho, mahārāja, yo koci ciraṃ jīvitvā jarājiṇṇo āyukkhayā anītiko anupaddavo marati, so vuccati ‘anītiko anupaddavo samaye maraṇamupagato’ti.
“又好比,大王,弓箭手射出一箭,而就在那箭射出的当下,有人一把将它抓住。大王,那么这箭还能说“按其自然轨迹行至终点”吗?“不能,尊者。”“那么,大王,为何后面那支箭未能像前面那支箭那样,到达同样的状态呢?”“尊者,因为箭的行进被外来的抓取所中断。”“正是如此,大王,任何非时而死的人,他正是被外来的疾病所逼迫,或被体内的风所袭,或被刀剑之利所害,因而遭遇非时死亡。大王,正因为这个缘故,所以有非时之死。”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, issāso saraṃ pāteyya, tassa taṃ saraṃ tasmiṃ yeva khaṇe koci gaṇheyya, api nu kho so, mahārāja, saro yathāgatigamanapathamatthakaṃ gato nāma hotī’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kissa pana so, mahārāja, pacchimo saro purimakena sarena samasamagatiko nāhosī’’ti? ‘‘Āgantukena, bhante, gahaṇena tassa sarassa gamanaṃ upacchinna’’nti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā…pe… sattivegappaṭipīḷito vā akāle marati. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthīti.
“又如,大王,有人敲击铁器,因敲击而生出声音,那声音按其自然轨迹行至终点,这样的声音便被称为“无灾无难,按其自然轨迹行至终点”。正是如此,大王,任何存活了数千日,衰老、寿尽而无灾无难而死亡的人,他便被称为“无灾无难,得遇应时之死”。”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, yo koci lohamayaṃ bhājanaṃ ākoṭeyya, tassa ākoṭanena saddo nibbattitvā yathāgatigamanapathamatthakaṃ gacchati, so saddo vuccati ‘anītiko anupaddavo yathāgatigamanapathamatthakaṃ gato nāmā’ti. Evameva kho, mahārāja, yo koci bahūni divasasahassāni jīvitvā jarājiṇṇo āyukkhayā anītiko anupaddavo marati, so vuccati ‘anītiko anupaddavo samaye maraṇamupāgato’ti.
“又如,大王,有人敲击铁器,因敲击而生出声音,声音传出未远,便有人触摸它,一经历触摸,声音便止息了。大王,那么这声音还能说“按其自然轨迹行至终点”吗?“不能,尊者。”“那么,大王,为何后面那个声音未能像前面那个声音那样,到达同样的状态呢?”“尊者,因为声音被外来的触摸所中断。”“正是如此,大王,任何非时而死的人,他正是被外来的疾病所逼迫,或被体内的风所袭,或被刀剑之利所害,因而遭遇非时死亡。大王,正因为这个缘故,所以有非时之死。”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, yo koci lohamayaṃ bhājanaṃ ākoṭeyya, tassa ākoṭanena saddo nibbatteyya, nibbatte sadde adūragate koci āmaseyya, saha āmasanena saddo nirujjheyya , api nu kho so, mahārāja, saddo yathāgatigamanapathamatthakaṃ gato nāma hotī’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kissa pana, mahārāja, pacchimo saddo purimakena saddena samasamagatiko nāhosī’’ti? ‘‘Āgantukena, bhante, āmasanena so saddo uparato’’ti . ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā…pe… sattivegappaṭipīḷito vā akāle marati. Idamettha mahārāja kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthīti.
“又譬如,大王,在田中生长良好的谷种,由于应时而降的雨水,变得繁茂、密布、果实累累,到达了收割的时节。这样的谷物,便称为‘无灾无难,应时成熟’。正是如此,大王,任何人活过了许多千日,身体衰老,寿命耗尽,无灾无难地死去,他便被称为‘无灾无难,遭受了应时之死’。”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, khette suvirūḷhaṃ dhaññabījaṃ sammā pavattamānena vassena otatavitataākiṇṇabahuphalaṃ hutvā sassuṭṭhānasamayaṃ pāpuṇāti, taṃ dhaññaṃ vuccati ‘anītikamanupaddavaṃ samayasampattaṃ nāma hotī’ti. Evameva kho, mahārāja, yo koci bahūni divasasahassāni jīvitvā jarājiṇṇo āyukkhayā anītiko anupaddavo marati, so vuccati ‘anītiko anupaddavo samaye maraṇamupagato’ti.
“又譬如,大王,田中生长良好的谷种,因缺水而枯死。大王,这样的谷物,能称为未到时节(尚未成熟)吗?”“不能,尊者。”“那么,大王,为何后一种谷物不能与前一种谷物有同样的成就呢?”“尊者,因为它被外来的热恼所逼迫而死。”“正是如此,大王,任何非时而死者,都是被外来的疾病所逼迫——为风所起的……或是为刀剑所伤所逼迫,因而遭受非时之死。大王,这就是此处的原因,由此因缘而有非时之死。”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, khette suvirūḷhaṃ dhaññabījaṃ udakena vikalaṃ mareyya, api nu kho taṃ, mahārāja, dhaññaṃ asamayasampattaṃ nāma hotī’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kissa pana taṃ, mahārāja, pacchimaṃ dhaññaṃ purimakena dhaññena samasamagatikaṃ nāhosī’’ti? ‘‘Āgantukena, bhante, uṇhena paṭipīḷitaṃ taṃ dhaññaṃ mata’’nti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā…pe… sattivegappaṭipīḷito vā akāle marati. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthīti.
“大王,你是否曾听说‘成熟而幼嫩的庄稼,虫生起后连根毁灭’?”“尊者,我们曾听说过,也曾见过。”“大王,那庄稼是时死,还是非时死?”“尊者,是非时。尊者,如果虫不吃那庄稼,它会达到收割的时节。”“那么,大王,庄稼因外来的损害而毁灭,无损害的庄稼达到收割的时节吗?”“是的,尊者。”“同样地,大王,凡任何非时而死者,他被外来的病所逼迫——由风生起的……或被刀剑攻击所逼迫而死。大王,这就是此处的原因,由此原因而有非时死。”巴利
‘‘Sutapubbaṃ pana tayā, mahārāja, ‘sampannataruṇasassaṃ kimayo uṭṭhahitvā samūlaṃ nāsentī’’’ti? ‘‘Sutapubbañceva taṃ, bhante, amhehi diṭṭhapubbañcā’’ti. ‘‘Kiṃ nu kho taṃ, mahārāja, sassaṃ kāle naṭṭhaṃ, udāhu akāle naṭṭha’’nti? ‘‘Akāle, bhante, yadi kho taṃ, bhante, sassaṃ kimayo na khādeyyuṃ, sassuddharaṇasamayaṃ pāpuṇeyyā’’ti. ‘‘Kiṃ pana, mahārāja, āgantukena upaghātena sassaṃ vinassati, nirupaghātaṃ sassaṃ sassuddharaṇasamayaṃ pāpuṇātī’’ti? ‘‘Āma, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā…pe… sattivegappaṭipīḷito vā marati. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthīti.
“大王,你可曾听说过这样的情形:当庄稼成熟,果实沉重,穗头低垂之时,一种名为冰雹的雨降下,将其摧坏,使之颗粒无收吗?”“尊者,此事我不仅听见过,也曾亲眼见过。”“大王,那样的庄稼算是时死,还是非时死呢?”“尊者,是非时死。若那冰雹未打在庄稼上,它本可活到收割时节。”“那么,大王,庄稼是遭遇了外来损害而毁灭,而未受损害的庄稼则能活到收割时节,是这样吗?”“是的,尊者。”“同样地,大王,凡是那些非时而死者,都是被外来的疾病所逼迫的:或因风起,或因胆汁起,或因痰起,或因聚合而起,或因时节变化而起,或因养护不调而起,或因暴力袭击而起,或因饥饿,或因干渴,或为蛇咬,或为不合适之食物,或为火,或为水,或是被刀剑所伤而逼迫非时而死。但如果不被这些外来的疾病所逼迫,他便会活到应有的时节而死。大王,这便是此处之所以有非时死的原因了。”巴利
‘‘Sutapubbaṃ pana tayā, mahārāja, ‘sampanne sasse phalabhāranamite mañcaritapatte karakavassaṃ nāma vassajāti nipatitvā vināseti aphalaṃ karotī’ti? ‘‘Sutapubbañceva taṃ, bhante, amhehi diṭṭhapubbañcā’’ti. ‘‘Api nu kho taṃ, mahārāja, sassaṃ kāle naṭṭhaṃ, udāhu akāle naṭṭha’’nti? ‘‘Akāle, bhante, yadi kho taṃ, bhante, sassaṃ karakavassaṃ na vasseyya sassuddharaṇasamayaṃ pāpuṇeyyā’’ti. ‘‘Kiṃ pana, mahārāja, āgantukena upaghātena sassaṃ vinassati, nirupaghātaṃ sassaṃ sassuddharaṇasamayaṃ pāpuṇātī’’ti? ‘‘Āma, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā pittasamuṭṭhānena vā semhasamuṭṭhānena vā sannipātikena vā utupariṇāmajena vā visamaparihārajena vā opakkamikena vā jighacchāya vā pipāsāya vā sappadaṭṭhena vā visamāsitena vā agginā vā udakena vā sattivegappaṭipīḷito vā akāle marati. Yadi pana āgantukena rogena paṭipīḷito na bhaveyya, samayeva maraṇaṃ pāpuṇeyya. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthī’’ti.
“尊者那先,真是殊胜!尊者那先,真是未曾有!为了阐明非时死,您善巧地揭示了原因,善巧地举出了譬喻。‘确有非时死’这一事实,您已把它彰显得清清楚楚、明明白白。尊者那先,即便是心不散乱之人,仅凭一个譬喻,也当可断定‘确有非时死’,更何况是位用心的人呢?尊者,其实仅凭第一个譬喻,我便已确信‘确有非时死’了,只是我还想聆听更多的解说,因此并未就此止步。”巴利
‘‘Acchariyaṃ , bhante nāgasena, abbhutaṃ bhante nāgasena, sudassitaṃ kāraṇaṃ, sudassitaṃ opammaṃ akāle maraṇassa paridīpanāya, ‘atthi akāle maraṇa’nti uttānīkataṃ pākaṭaṃ kataṃ vibhūtaṃ kataṃ, acittavikkhittakopi, bhante nāgasena, manujo ekamekenapi tāva opammena niṭṭhaṃ gaccheyya ‘atthi akāle maraṇa’nti , kiṃ pana manujo sacetano? Paṭhamopammenevāhaṃ, bhante, saññatto ‘atthi akāle maraṇa’nti, api ca aparāparaṃ nibbāhanaṃ sotukāmo na sampaṭicchi’’nti.
7. 塔庙神变问巴利
7. Cetiyapāṭihāriyapañho
7 “尊者那先,诸般涅槃者之塔庙皆有神变,抑或仅部分有之?”
“大王,部分有,部分无。”
“尊者,何者有,何者无?”
“大王,依三种决意之一,般涅槃者之塔庙可有神变。何为三种?大王,此处有阿拉汉住世时,出于对天人的悲悯而作决意:‘愿我之塔庙现此神变。’依其决意力故,塔庙有神变。如是,依阿拉汉之决意力,般涅槃者之塔庙有神变。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, sabbesaṃ parinibbutānaṃ cetiye pāṭihīraṃ hoti, udāhu ekaccānaṃ yeva hotī’’ti? ‘‘Ekaccānaṃ, mahārāja, hoti, ekaccānaṃ na hotī’’ti. ‘‘Katamesaṃ, bhante, hoti, katamesaṃ na hotī’’ti? ‘‘Tiṇṇannaṃ, mahārāja, aññatarassa adhiṭṭhānā parinibbutassa cetiye pāṭihīraṃ hoti. Katamesaṃ tiṇṇannaṃ? Idha, mahārāja, arahā devamanussānaṃ anukampāya tiṭṭhantova adhiṭṭhāti ‘evaṃnāma cetiye pāṭihīraṃ hotū’ti, tassa adhiṭṭhānavasena cetiye pāṭihīraṃ hoti, evaṃ arahato adhiṭṭhānavasena parinibbutassa cetiye pāṭihīraṃ hoti.
“复次,大王,天人出于对世人的悲悯,于般涅槃者的塔庙现示神变,心想:‘以此神变,令正法恒得护持,令有信心者于善法中日益增长。’如此,依天人之决意力,般涅槃者之塔庙有神变。”巴利
‘‘Puna caparaṃ, mahārāja, devatā manussānaṃ anukampāya parinibbutassa cetiye pāṭihīraṃ dassenti ‘iminā pāṭihīrena saddhammo niccasampaggahito bhavissati, manussā ca pasannā kusalena abhivaḍḍhissantī’ti, evaṃ devatānaṃ adhiṭṭhānavasena parinibbutassa cetiye pāṭihīraṃ hoti.
“再者,大王,若有女人或男人,具足信心、内心净信,贤明、通达,有慧、智慧圆满,如理思惟之后,决意取香、花、布或其他物品,供奉于塔前,并祝愿:‘愿如此成就。’依其决意力,般涅槃者的塔庙中便会显现神变。因此,正是由于人的决意力,般涅槃者的塔庙才有神变。”巴利
‘‘Puna caparaṃ, mahārāja, itthī vā puriso vā saddho pasanno paṇḍito byatto medhāvī buddhisampanno yoniso cintayitvā gandhaṃ vā mālaṃ vā dussaṃ vā aññataraṃ vā kiñci adhiṭṭhahitvā cetiye ukkhipati ‘evaṃnāma hotū’ti, tassapi adhiṭṭhānavasena parinibbutassa cetiye pāṭihīraṃ hoti, evaṃ manussānaṃ adhiṭṭhānavasena parinibbutassa cetiye pāṭihīraṃ hoti.
“大王,正是依这三种人中任何一者的决意力,般涅槃者的塔庙方有神变。”巴利
‘‘Imesaṃ kho, mahārāja, tiṇṇannaṃ aññatarassa adhiṭṭhānavasena parinibbutassa cetiye pāṭihīraṃ hoti.
“大王,倘若他们没有那样的决意,即便是漏尽者、具足六神通、心得自在者,塔庙中也不会出现神变。大王,纵然没有神变,见到其行持极其清净,便应当确信,应当达成决定,应当信受:‘这位佛子确已善般涅槃。’” “善哉,尊者那先,我如是认可此事。”巴利
‘‘Yadi, mahārāja, tesaṃ adhiṭṭhānaṃ na hoti, khīṇāsavassapi chaḷabhiññassa cetovasippattassa cetiye pāṭihīraṃ na hoti, asatipi , mahārāja, pāṭihīre caritaṃ disvā suparisuddhaṃ okappetabbaṃ niṭṭhaṃ gantabbaṃ saddahitabbaṃ ‘suparinibbuto ayaṃ buddhaputto’’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
8. 法现观问巴利
8. Dhammābhisamayapañho
8 “尊者那先,那些正行之人,是否全都证得法现观,还是有人不能证得?”“大王,有人证得,有人不能证得。”“尊者,谁证得,谁不能证得?”“大王,即使正行,生于畜生趣者不能证得法现观,生于饿鬼趣者……邪见者……欺诳者……杀母者……杀父者……杀阿拉汉者……破僧者……出佛身血者……贼住者……外道出家者……污比丘尼者……犯十三重罪之一而未出罪者……般荼咖者……二根者,即使正行亦不能证得法现观;尚未满七岁的人间幼童,即使正行亦不能证得法现观。大王,此十六种人,即使正行,亦不能证得法现观。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, ye te sammā paṭipajjanti, tesaṃ sabbesaṃ yeva dhammābhisamayo hoti, udāhu kassaci na hotī’’ti? ‘‘Kassaci, mahārāja, hoti, kassaci na hotī’’ti. ‘‘Kassa bhante hoti, kassa na hotī’’ti? ‘‘Tiracchānagatassa, mahārāja, suppaṭipannassāpi dhammābhisamayo na hoti, pettivisayūpapannassa…pe… micchādiṭṭhikassa…pe… kuhakassa…pe… mātughātakassa…pe… pitughātakassa…pe… arahantaghātakassa…pe… saṅghabhedakassa…pe… lohituppādakassa…pe… theyyasaṃvāsakassa…pe… titthiyapakkantassa…pe… bhikkhunidūsakassa…pe… terasannaṃ garukāpattīnaṃ aññataraṃ āpajjitvā avuṭṭhitassa…pe… paṇḍakassa…pe… ubhatobyañjanakassa suppaṭipannassāpi dhammābhisamayo na hoti…pe… yopi manussadaharako ūnakasattavassiko, tassa suppaṭipannassāpi dhammābhisamayo na hoti. Imesaṃ kho, mahārāja, soḷasannaṃ puggalānaṃ suppaṭipannānampi dhammābhisamayo na hotī’’ti.
“尊者那先,那十五种人确是违逆者,他们得不得法现观且先不论。然而,为何未满七岁的人类幼童,即便修行正确,也无法获得法现观?在此有一疑问:‘难道幼童没有贪,没有嗔,没有痴,没有慢,没有邪见,没有不乐,没有欲寻,远离烦恼杂染吗?如此,那幼童岂不是堪能、应得、有资格,以一通达洞察四谛吗?’”巴利
‘‘Bhante nāgasena, ye te pannarasa puggalā viruddhā yeva, tesaṃ dhammābhisamayo hotu vā mā vā hotu, atha kena kāraṇena manussadaharakassa ūnakasattavassikassa suppaṭipannassāpi dhammābhisamayo na hoti? Ettha tāva pañho bhavati ‘nanu nāma daharakassa na rāgo hoti, na doso hoti, na moho hoti, na māno hoti, na micchādiṭṭhi hoti, na arati hoti, na kāmavitakko hoti, amissito kilesehi, so nāma daharako yutto ca patto ca arahati ca cattāri saccāni ekapaṭivedhena paṭivijjhitu’’’nti.
“大王,正是由于这个缘故,我才说:‘未满七岁者,即便修行正确,也无法获得法现观。’大王,假如未满七岁者于可染著之处会生贪染,于可嗔怒之处会生嗔恚,于可愚痴之处会生愚痴,于可骄慢之处会生骄慢,能了知见解,能分辨乐与不乐,能思惟善与不善,那么他便能获得法现观。然而,大王,未满七岁者的心是无力的、羸弱的、微小的、微少的、薄弱的、软弱的、不显著的,而无为涅槃界却是重的、沉重的、广大的、巨大的。大王,以那般羸弱、微小、软弱、不显著的心,未满七岁者不能洞察那重的、沉重的、广大的、巨大的、无为的涅槃界。”巴利
‘‘Taññevettha , mahārāja, kāraṇaṃ, yenāhaṃ kāraṇena bhaṇāmi ‘ūnakasattavassikassa suppaṭipannassāpi dhammābhisamayo na hotī’ti. Yadi, mahārāja, ūnakasattavassiko rajanīye rajjeyya, dussanīye dusseyya, mohanīye muyheyya, madanīye majjeyya, diṭṭhiṃ vijāneyya, ratiñca aratiñca vijāneyya, kusalākusalaṃ vitakkeyya, bhaveyya tassa dhammābhisamayo, api ca, mahārāja, ūnakasattavassikassa cittaṃ abalaṃ dubbalaṃ parittaṃ appaṃ thokaṃ mandaṃ avibhūtaṃ, asaṅkhatā nibbānadhātu garukā bhārikā vipulā mahatī. Ūnakasattavassiko, mahārāja, tena dubbalena cittena parittakena mandena avibhūtena na sakkoti garukaṃ bhārikaṃ vipulaṃ mahatiṃ asaṅkhataṃ nibbānadhātuṃ paṭivijjhituṃ.
“大王,譬如须弥山王,是重的、沉重的、广大的、巨大的。大王,有人能以自己平常的体力、力气、精进,将须弥山王举起来吗?”“不能,尊者。”“为什么呢,大王?”“尊者,因为人的羸弱,因为须弥山王的巨大。”“同样地,大王,未满七岁者的心是无力的、羸弱的、微小的、微少的、薄弱的、软弱的、不显著的,而无为涅槃界是重的、沉重的、广大的、巨大的。未满七岁者以那般羸弱、微小、软弱、不显著的心,不能洞察那重的、沉重的、广大的、巨大的、无为的涅槃界。因此,未满七岁者即便修行正确,也无法获得法现观。”巴利
‘‘Yathā, mahārāja, sinerupabbatarājā garuko bhāriko vipulo mahanto, api nu kho taṃ, mahārāja, puriso attano pākatikena thāmabalavīriyena sakkuṇeyya sinerupabbatarājānaṃ uddharitu’’nti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kena kāraṇena mahārājā’’ti? ‘‘Dubbalattā, bhante, purisassa, mahantattā sinerupabbatarājassā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, ūnakasattavassikassa cittaṃ abalaṃ dubbalaṃ parittaṃ appaṃ thokaṃ mandaṃ avibhūtaṃ, asaṅkhatā nibbānadhātu garukā bhārikā vipulā mahatī. Ūnakasattavassiko tena dubbalena cittena parittena mandena avibhūtena na sakkoti garukaṃ bhārikaṃ vipulaṃ mahatiṃ asaṅkhataṃ nibbānadhātuṃ paṭivijjhituṃ, tena kāraṇena ūnakasattavassikassa suppaṭipannassāpi dhammābhisamayo na hoti.
“再者,大王,譬如这大地绵长、伸展、宽广、开阔、辽阔、延展、广大、巨大。大王,能以微小的水滴沾润大地,使之化为泥泞吗?”“不能,尊者。”“为什么,大王?”“尊者,因为水滴微小,而大地巨大。”“同样地,大王,未满七岁者的心,无力、羸弱、微小、寡少、浅薄、软弱、不显著;而无为涅槃界,则是绵长、伸展、宽广、开阔、辽阔、延展、广大、巨大。未满七岁者以那样羸弱、微小、软弱、不显著的心,不能洞察如此巨大、无为的涅槃界。因此,未满七岁者即使正确修行,也不得法现观。”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, ayaṃ mahāpathavī dīghā āyatā puthulā vitthatā visālā vitthiṇṇā vipulā mahantā, api nu kho taṃ, mahārāja, mahāpathaviṃ sakkā parittakena udakabindukena temetvā udakacikkhallaṃ kātu’’nti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kena kāraṇena, mahārājā’’ti? ‘‘Parittattā, bhante, udakabindussa, mahantattā mahāpathaviyā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, ūnakasattavassikassa cittaṃ abalaṃ dubbalaṃ parittaṃ appaṃ thokaṃ mandaṃ avibhūtaṃ, asaṅkhatā nibbānadhātu dīghā āyatā puthulā vitthatā visālā vitthiṇṇā vipulā mahantā. Ūnakasattavassiko tena dubbalena cittena parittakena mandena avibhūtena na sakkoti mahatiṃ asaṅkhataṃ nibbānadhātuṃ paṭivijjhituṃ, tena kāraṇena ūnakasattavassikassa suppaṭipannassāpi dhammābhisamayo na hoti.
“大王,又譬如,有一团微弱、细小、薄弱的火,大王,能用那样微弱的火驱散有天神世间的黑暗,显出光明吗?”“不能,尊者。”“为什么呢,大王?”“尊者,因为火太微弱,而世间太广大。”“同样地,大王,未满七岁者的心羸弱、微小、薄弱、不显著,又被巨大的无明黑暗所覆盖,因此难以显示智慧的光明。所以,未满七岁者即使正确修行,也没有法现观。”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, abaladubbalaparittaappathokamandaggi bhaveyya, api nu kho, mahārāja, tāvatakena mandena agginā sakkā sadevake loke andhakāraṃ vidhamitvā ālokaṃ dassetu’’nti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kena kāraṇena mahārājā’’ti? ‘‘Mandattā, bhante, aggissa, lokassa mahantattā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, ūnakasattavassikassa cittaṃ abalaṃ dubbalaṃ parittaṃ appaṃ thokaṃ mandaṃ avibhūtaṃ, mahatā ca avijjandhakārena pihitaṃ. Tasmā dukkaraṃ ñāṇālokaṃ dassayituṃ, tena kāraṇena ūnakasattavassikassa suppaṭipannassāpi dhammābhisamayo na hoti.
“大王,又譬如,有一条瘦弱病苦、身体极小的针虫,见到一头三处破裂、九肘长、三肘宽、十围、八拉他尼咖的象王站在自己的地方,便拖来想要吞下它。大王,那针虫能吞下这象王吗?”“不能,尊者。”“为什么呢,大王?”“尊者,因为针虫极微小,而象王极巨大。”“同样地,大王,未满七岁者的心羸弱、微小、薄弱、不显著,而无为涅槃界是巨大的。他以那样羸弱、微小、软弱的心,不能洞察那巨大无为的涅槃界。因此,未满七岁者即使正确修行,也没有法现观。”“善哉,尊者那先!我如是认可此事。”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, āturo kiso aṇuparimitakāyo sālakakimi hatthināgaṃ tidhā pabhinnaṃ navāyataṃ tivitthataṃ dasapariṇāhaṃ aṭṭharatanikaṃ sakaṭṭhānamupagataṃ disvā gilituṃ parikaḍḍheyya, api nu kho so, mahārāja, sālakakimi sakkuṇeyya taṃ hatthināgaṃ gilitu’’nti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kena kāraṇena, mahārājā’’ti? ‘‘Parittattā, bhante, sālakakimissa, mahantattā hatthināgassā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, ūnakasattavassikassa cittaṃ abalaṃ dubbalaṃ parittaṃ appaṃ thokaṃ mandaṃ avibhūtaṃ, mahatī asaṅkhatā nibbānadhātu. So tena dubbalena cittena parittakena mandena avibhūtena na sakkoti mahatiṃ asaṅkhataṃ nibbānadhātuṃ paṭivijjhituṃ, tena kāraṇena ūnakasattavassikassa suppaṭipannassāpi dhammābhisamayo na hotī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
9. 问 一向乐涅槃巴利
9. Ekantasukhanibbānapañho
9 “尊者那先,涅槃是一向乐,还是与苦相杂?”“大王,涅槃是一向乐,不夹杂苦。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, kiṃ ekantasukhaṃ nibbānaṃ, udāhu dukkhena missa’’nti? ‘‘Ekantasukhaṃ, mahārāja, nibbānaṃ, dukkhena amissa’’nti.
“尊者那先,我们并不相信‘涅槃是纯然的乐’这种说法。对此,尊者那先,我们的理解是‘涅槃与苦相杂’,并且我们于此确能找到涅槃与苦相杂的理由。那是什么理由呢?尊者那先,那些寻求涅槃的人,可以见到他们让身体和心处于热诚、煎熬之中,约束行住坐卧与饮食,抑制睡眠,压制诸根,舍弃财物、亲眷与朋友。而世间凡享有快乐、具足快乐的人,全都以五种欲功德为所依而欢喜、增长:以可意、可爱、种种妙相的颜色使眼欢喜、增长;以可意、可爱、歌唱演奏等种种妙相的声音使耳欢喜、增长;以可意、可爱、花果叶皮根心等种种妙相的香气使鼻欢喜、增长;以可意、可爱、副食、啖食、舔食、饮品等种种妙相的味道使舌欢喜、增长;以可意、可爱、柔软、细滑、温和等种种妙相的触感使身欢喜、增长;以可意、可爱、善恶、美丑等种种寻思与意向使意欢喜、增长。你们却破坏、摧毁这眼耳鼻舌身意的增长,予以切断、截断、阻止、遮止。因此身体也受煎熬,心也受煎熬;身体受煎熬时,感受身体之苦;心受煎熬时,感受心之苦。游方者摩犍提不也正是以此呵责世尊,而这样说‘沙门乔达摩是毁坏者’吗?这就是理由,我正是以此理由说‘涅槃与苦相杂’。”巴利
‘‘Na mayaṃ taṃ, bhante nāgasena, vacanaṃ saddahāma ‘ekantasukhaṃ nibbāna’nti, evamettha mayaṃ, bhante nāgasena, paccema ‘nibbānaṃ dukkhena missa’nti, kāraṇañcettha upalabhāma ‘nibbānaṃ dukkhena missa’nti. Katamaṃ ettha kāraṇaṃ ? Ye te, bhante nāgasena, nibbānaṃ pariyesanti, tesaṃ dissati kāyassa ca cittassa ca ātāpo paritāpo ṭhānacaṅkamanisajjāsayanāhārapariggaho middhassa ca uparodho āyatanānañca paṭipīḷanaṃ dhanadhaññapiyañātimittappajahanaṃ. Ye keci loke sukhitā sukhasamappitā, te sabbepi pañcahi kāmaguṇehi āyatane ramenti brūhenti, manāpikamanāpikabahuvidhasubhanimittena rūpena cakkhuṃ ramenti brūhenti, manāpikamanāpikagītavāditabahuvidhasubhanimittena saddena sotaṃ ramenti brūhenti, manāpikamanāpikapupphaphalapattatacamūlasārabahuvidhasubhanimittena gandhena ghānaṃ ramenti brūhenti, manāpikamanāpikakhajjabhojjaleyyapeyyasāyanīyabahuvidhasubhanimittena rasena jivhaṃ ramenti bruhenti, manāpikamanāpikasaṇhasukhumamudumaddavabahuvidhasubhanimittena phassena kāyaṃ ramenti brūhenti, manāpikamanāpikakalyāṇapāpakasubhāsubhabahuvidhavitakkamanasikārena manaṃ ramenti brūhenti. Tumhe taṃ cakkhusotaghānajivhākāyamanobrūhanaṃ hanatha upahanatha, chindatha upacchindatha, rundhatha uparundhatha. Tena kāyopi paritapati, cittampi paritapati, kāye paritatte kāyikadukkhavedanaṃ vediyati, citte paritatte cetasikadukkhavedanaṃ vedayati. Nanu māgaṇḍiyopi paribbājako bhagavantaṃ garahamāno evamāha ‘bhūnahu samaṇo gotamo’ti. Idamettha kāraṇaṃ, yenāhaṃ kāraṇena brūmi ‘nibbānaṃ dukkhena missa’’’nti.
“大王,涅槃确实不与苦相杂,涅槃是纯然的乐。然而大王,你所说的‘涅槃是苦’——那苦并不名为涅槃;那只是为作证涅槃的前方便,那只是对涅槃的寻求。大王,涅槃的确是纯然的乐,不与苦相杂。我于此说一个理由。大王,是否存在称为王权的诸王乐?”“是的,尊者,存在称为王权的诸王乐。”“大王,那王权之乐与苦相杂吗?”“不,尊者。”“大王,那为何当边境发生叛乱时,诸王为了镇压那些依止边境者,要与大臣、谋士、士兵、军队一起远行,忍受蚊、虻、风、热的逼迫,奔波于平地和险地,展开大战,甚至危及生命?”“尊者那先,这不称为王权之乐,这只是寻求王权之乐的前方便。尊者那先,诸王以苦的方式寻求王权之后,才享受王权之乐。同样地,尊者那先,王权之乐并不与苦相杂;王权之乐是一回事,苦是另一回事。”“大王,正是如此,涅槃是完全的乐,不与苦相杂。然而那些寻求涅槃的人,以热诚的身心,约束行住坐卧与饮食,抑制睡眠,压制诸根,舍弃身体与生命,以苦的方式寻求涅槃之后,便享受纯然乐的涅槃,正如诸王降伏敌人后享受王权之乐那样。就这样,大王,涅槃是纯然的乐,不与苦相杂;涅槃是一回事,苦是另一回事。”巴利
‘‘Na hi, mahārāja, nibbānaṃ dukkhena missaṃ, ekantasukhaṃ nibbānaṃ. Yaṃ pana tvaṃ, mahārāja , brūsi ‘nibbānaṃ dukkha’nti, netaṃ dukkhaṃ nibbānaṃ nāma, nibbānassa pana sacchikiriyāya pubbabhāgo eso, nibbānapariyesanaṃ etaṃ, ekantasukhaṃ yeva, mahārāja, nibbānaṃ, na dukkhena missaṃ. Ettha kāraṇaṃ vadāmi. Atthi, mahārāja, rājūnaṃ rajjasukhaṃ nāmā’’ti? ‘‘Āma, bhante, atthi rājūnaṃ rajjasukha’’nti. ‘‘Api nu kho taṃ, mahārāja, rajjasukhaṃ dukkhena missa’’nti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kissa pana te, mahārāja, rājāno paccante kupite tesaṃ paccantanissitānaṃ paṭisedhāya amaccehi pariṇāyakehi bhaṭehi balatthehi parivutā pavāsaṃ gantvā ḍaṃsamakasavātātapapaṭipīḷitā samavisame paridhāvanti, mahāyuddhañca karonti, jīvitasaṃsayañca pāpuṇantī’’ti? ‘‘Netaṃ, bhante nāgasena, rajjasukhaṃ nāma, rajjasukhassa pariyesanāya pubbabhāgo eso, dukkhena, bhante nāgasena, rājāno rajjaṃ pariyesitvā rajjasukhaṃ anubhavanti, evaṃ, bhante nāgasena, rajjasukhaṃ dukkhena amissaṃ, aññaṃ taṃ rajjasukhaṃ, aññaṃ dukkha’’nti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, ekantasukhaṃ nibbānaṃ, na dukkhena missaṃ. Ye pana taṃ nibbānaṃ pariyesanti, te kāyañca cittañca ātāpetvā ṭhānacaṅkamanisajjāsayanāhāraṃ pariggahetvā middhaṃ uparundhitvā āyatanāni paṭipīḷetvā kāyañca jīvitañca pariccajitvā dukkhena nibbānaṃ pariyesitvā ekantasukhaṃ nibbānaṃ anubhavanti, nihatapaccāmittā viya rājāno rajjasukhaṃ. Evaṃ, mahārāja, ekantasukhaṃ nibbānaṃ, na dukkhena missaṃ, aññaṃ nibbānaṃ, aññaṃ dukkhanti.
“大王,再听另一个更上的理由:涅槃是完全的乐,不与苦混杂,苦是一回事,涅槃是另一回事。大王,有名为诸技艺师的技艺之乐吗?”“是的,尊者,有诸技艺师的技艺之乐。”“大王,那技艺之乐与苦混杂吗?”“不,尊者。”“大王,为何诸师长以礼敬师长、起立、取水、扫地、供给齿木漱口水、接受残食、覆盖、洗浴、足部服侍、舍弃自己的心而随顺他人的心、苦卧、不平等的饮食而热诚身?”“尊者那先,这不名为技艺之乐,这是技艺寻求的前分,尊者那先,诸师长以苦寻求技艺后享受技艺之乐,如此,尊者那先,技艺之乐不与苦混杂,那技艺之乐是一回事,苦是另一回事。”“大王,正是如此,涅槃是完全的乐,不与苦混杂。但那些寻求涅槃的人,热诚身与心,节制站立行走坐卧饮食,抑制睡眠,压迫诸处,舍弃身与生命,以苦寻求涅槃后享受完全乐的涅槃,如同师长享受技艺之乐。如此,大王,涅槃是完全的乐,不与苦混杂,苦是一回事,涅槃是另一回事。”“善哉,尊者那先,我如此接受此事。”巴利
‘‘Aparampi , mahārāja, uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi ekantasukhaṃ nibbānaṃ, na dukkhena missaṃ, aññaṃ dukkhaṃ, aññaṃ nibbānanti. Atthi, mahārāja, ācariyānaṃ sippavantānaṃ sippasukhaṃ nāmā’’ti? ‘‘Āma, bhante, atthi ācariyānaṃ sippavantānaṃ sippasukha’’nti. ‘‘Api nu kho taṃ, mahārāja, sippasukhaṃ dukkhena missa’’nti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kissa pana te, mahārāja, ācariyā ācariyānaṃ abhivādanapaccuṭṭhānena udakāharaṇagharasammajjanadantakaṭṭhamukhodakānuppadānena ucchiṭṭhapaṭiggahaṇaucchādananahāpanapādaparikammena sakacittaṃ nikkhipitvā paracittānuvattanena dukkhaseyyāya visamabhojanena kāyaṃ ātāpentī’’ti? ‘‘Netaṃ, bhante nāgasena, sippasukhaṃ nāma, sippapariyesanāya pubbabhāgo eso, dukkhena, bhante nāgasena, ācariyā sippaṃ pariyesitvā sippasukhaṃ anubhavanti, evaṃ, bhante nāgasena, sippasukhaṃ dukkhena amissaṃ, aññaṃ taṃ sippasukhaṃ, aññaṃ dukkha’’nti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, ekantasukhaṃ nibbānaṃ, na dukkhena missaṃ. Ye pana taṃ nibbānaṃ pariyesanti, te kāyañca cittañca ātāpetvā ṭhānacaṅkamanisajjāsayanāhāraṃ pariggahetvā middhaṃ uparundhitvā āyatanāni paṭipīḷetvā kāyañca jīvitañca pariccajitvā dukkhena nibbānaṃ pariyesitvā ekantasukhaṃ nibbānaṃ anubhavanti, ācariyā viya sippasukhaṃ. Evaṃ, mahārāja, ekantasukhaṃ nibbānaṃ, na dukkhena missaṃ, aññaṃ dukkhaṃ, aññaṃ nibbāna’’nti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
10. 涅槃的色与形状问巴利
10. Nibbānarūpasaṇṭhānapañho
10 “尊者那先,您所说的‘涅槃、涅槃’,能否以色、形状、年龄、量度、譬喻、理由、因、方法来显示那涅槃?”
“大王,涅槃无可比拟,无法以色、形状、年龄、量度、譬喻、理由、因、方法来显示涅槃。”
“尊者那先,我不同意此说:涅槃是真实存在的法,却不能施设色、形状、年龄、量度、譬喻、理由、因、方法。请您以理由令我了解。”
“好,大王,我当以理由令您了解。大王,有所谓大海吗?”
“是的,尊者,有这大海。”
“大王,如果有人这样问您:‘大王,大海中有多少水?有多少众生住在大海中?’大王,当被这样问时,您将如何回答他?”
“尊者,如果有人这样问我:‘大王,大海中有多少水?有多少众生住在大海中?’尊者,我会这样告诉他:‘喂,男子,你问的是不该问的问题,这个问题不该由任何人提出,应当搁置。大海从未被世间论师们所分别说明,既无法测量其中的水,也无法计算住在其中的众生。’尊者,我便这样回答他。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, ‘nibbānaṃ nibbāna’nti yaṃ vadesi, sakkā pana tassa nibbānassa rūpaṃ vā saṇṭhānaṃ vā vayaṃ vā pamāṇaṃ vā opammena vā kāraṇena vā hetunā vā nayena vā upadassayitu’’nti? ‘‘Appaṭibhāgaṃ, mahārāja, nibbānaṃ, na sakkā nibbānassa rūpaṃ vā saṇṭhānaṃ vā vayaṃ vā pamāṇaṃ vā opammena vā kāraṇena vā hetunā vā nayena vā upadassayitu’’nti. ‘‘Etampāhaṃ, bhante nāgasena, na sampaṭicchāmi, yaṃ atthidhammassa nibbānassa rūpaṃ vā saṇṭhānaṃ vā vayaṃ vā pamāṇaṃ vā opammena vā kāraṇena vā hetunā vā nayena vā apaññāpanaṃ, kāraṇena maṃ saññāpehī’’ti. ‘‘Hotu, mahārāja, kāraṇena taṃ saññāpessāmi. Atthi, mahārāja, mahāsamuddo nāmā’’ti? ‘‘Āma, bhante, attheso mahāsamuddo’’ti. ‘‘Sace taṃ, mahārāja, koci evaṃ puccheyya ‘kittakaṃ, mahārāja, mahāsamudde udakaṃ, kati pana te sattā, ye mahāsamudde paṭivasantī’ti, evaṃ puṭṭho tvaṃ, mahārāja, kinti tassa byākareyyāsī’’ti? ‘‘Sace maṃ, bhante, koci evaṃ puccheyya ‘kittakaṃ, mahārāja, mahāsamudde udakaṃ, kati pana te sattā, ye mahāsamudde paṭivasantī’ti, tamahaṃ, bhante, evaṃ vadeyyaṃ ‘apucchitabbaṃ maṃ tvaṃ ambho purisa pucchasi, nesā pucchā kenaci pucchitabbā, ṭhapanīyo eso pañho. Avibhatto lokakkhāyikehi mahāsamuddo, na sakkā mahāsamudde udakaṃ pariminituṃ sattā vā ye tattha vāsamupagatāti evāhaṃ bhante tassa paṭivacanaṃ dadeyya’’’nti.
“大王,您为何对实有的海这样回答?难道不应该先作计度,然后告诉他:‘海中的水有这么多,居住在海里的众生有这么多’吗?” “尊者,我做不到。这问题超出了我的能力范围。”巴利
‘‘Kissa pana, tvaṃ mahārāja, atthidhamme mahāsamudde evaṃ paṭivacanaṃ dadeyyāsi, nanu vigaṇetvā tassa ācikkhitabbaṃ ‘ettakaṃ mahāsamudde udakaṃ, ettakā ca sattā mahāsamudde paṭivasantī’’ti? ‘‘Na sakkā, bhante, avisayo eso pañho’’ti.
“大王,正如对于实有的海,无法计算出其中的水,也无法计算住在其中的众生;同样地,大王,对于实有的涅槃,无法以色、形相、寿量、度量、譬喻、理由、因缘、方法加以显示。大王,具足神通、心得自在者,能计算出大海中的水以及那里的众生,然而,即便那位具足神通、心得自在者,也不能以色、形相、寿量、度量、譬喻、理由、因缘、方法来显示涅槃。”巴利
‘‘Yathā , mahārāja, atthidhamme yeva mahāsamudde na sakkā udakaṃ parigaṇetuṃ sattā vā ye tattha vāsamupagatā, evameva kho, mahārāja, atthidhammasseva nibbānassa na sakkā rūpaṃ vā saṇṭhānaṃ vā vayaṃ vā pamāṇaṃ vā opammena vā kāraṇena vā hetunā vā nayena vā upadassayituṃ, vigaṇeyya, mahārāja, iddhimā cetovasippatto mahāsamudde udakaṃ tatrāsaye ca satte, na tveva so iddhimā cetovasippatto sakkuṇeyya nibbānassa rūpaṃ vā saṇṭhānaṃ vā vayaṃ vā pamāṇaṃ vā opammena vā kāraṇena vā hetunā vā nayena vā upadassayituṃ.
“大王,请再听一个更深的理由:对于实有的涅槃,无法以色、形相、寿量、度量、譬喻、理由、因缘、方法加以显示。大王,诸天神之中有称为‘无色身’的天人吗?” “是的,尊者,我曾听说‘诸天神中有名为无色身的天人’。” “大王,能以那些色、形相、寿量、度量、譬喻、理由、因缘、方法,来显示那些无色身天人吗?” “不能,尊者。” “那么,大王,无色身天人难道不存在吗?” “尊者,无色身天人确实存在,只是不能以这些方式来显示他们。” “大王,正如对于实有的众生——无色身天人,不能以那些方式来显示,同样地,大王,对于实有的涅槃,也不能以色、形相、寿量、度量、譬喻、理由、因缘、方法来显示。”巴利
‘‘Aparampi, mahārāja, uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi, atthidhammasseva nibbānassa na sakkā rūpaṃ vā saṇṭhānaṃ vā vayaṃ vā pamāṇaṃ vā opammena vā kāraṇena vā hetunā vā nayena vā upadassayitunti. Atthi, mahārāja, devesu arūpakāyikā nāma devā’’ti. ‘‘Āma, bhante, suyyati ‘atthi devesu arūpakāyikā nāma devā’’’ti. ‘‘Sakkā pana, mahārāja, tesaṃ arūpakāyikānaṃ devānaṃ rūpaṃ vā saṇṭhānaṃ vā vayaṃ vā pamāṇaṃ vā opammena vā kāraṇena vā hetunā vā nayena vā upadassayitu’’nti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Tena hi, mahārāja, natthi arūpakāyikā devā’’ti? ‘‘Atthi, bhante, arūpakāyikā devā, na ca sakkā tesaṃ rūpaṃ vā saṇṭhānaṃ vā vayaṃ vā pamāṇaṃ vā opammena vā kāraṇena vā hetunā vā nayena vā upadassayitu’’nti. ‘‘Yathā, mahārāja, atthisattānaṃ yeva arūpakāyikānaṃ devānaṃ na sakkā rūpaṃ vā saṇṭhānaṃ vā vayaṃ vā pamāṇaṃ vā opammena vā kāraṇena vā hetunā vā nayena vā upadassayituṃ, evameva kho, mahārāja, atthidhammasseva nibbānassa na sakkā rūpaṃ vā saṇṭhānaṃ vā vayaṃ vā pamāṇaṃ vā opammena vā kāraṇena vā hetunā vā nayena vā upadassayitu’’nti.
“尊者那先,纵使涅槃是纯一的乐,也无法用色、形、年岁、度量、譬喻、原因、理由或方法将它显示出来。然而,尊者,可有某种功德,虽不为其他事物所共,却可单以譬喻显示涅槃?”“大王,若论形相,实无;若论功德,却可单以譬喻显示。”“善哉,尊者那先!愿就我所能领受的涅槃功德一分譬喻,请速为我说,以和风流水般的清凉之语,熄灭我心中的热恼。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, hotu ekantasukhaṃ nibbānaṃ, na ca sakkā tassa rūpaṃ vā saṇṭhānaṃ vā vayaṃ vā pamāṇaṃ vā opammena vā kāraṇena vā hetunā vā nayena vā upadassayituṃ. Atthi pana, bhante, nibbānassa guṇaṃ aññehi anupaviṭṭhaṃ kiñci opammanidassanamatta’’nti? ‘‘Sarūpato, mahārāja, natthi, guṇato pana sakkā kiñci opammanidassanamattaṃ upadassayitu’’nti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, yathāhaṃ labhāmi nibbānassa guṇatopi ekadesaparidīpanamattaṃ, tathā sīghaṃ brūhi, nibbāpehi me hadayapariḷāhaṃ vinaya sītalamadhuravacanamālutenā’’ti.
“大王,涅槃摄莲花的一种功德、水的两种功德、药的三种功德、大海的四种功德、食物的五种功德、虚空的十种功德、摩尼宝的三种功德、红栴檀的三种功德、熟酥的三种功德,以及山峰的五种功德。”巴利
‘‘Padumassa, mahārāja, eko guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho, udakassa dve guṇā, agadassa tayo guṇā, mahāsamuddassa cattāro guṇā, bhojanassa pañca guṇā, ākāsassa dasa guṇā, maṇiratanassa tayo guṇā , lohitacandanassa tayo guṇā, sappimaṇḍassa tayo guṇā, girisikharassa pañca guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti.
“尊者那先,您说‘莲花的一种功德随入涅槃’,莲花的哪一种功德随入涅槃呢?”“大王,犹如莲花不为水所染,同样,大王,涅槃不为一切烦恼所染。大王,这便是莲花的一种功德随入涅槃。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, ‘padumassa eko guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho’ti yaṃ vadesi, katamo padumassa eko guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho’’ti? ‘‘Yathā, mahārāja, padumaṃ anupalittaṃ udakena, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ sabbakilesehi anupalittaṃ. Ayaṃ, mahārāja, padumassa eko guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho’’ti.
“尊者那先,您说‘水的两种功德入于涅槃’,是哪两种水的功德入于涅槃呢?”“大王,犹如水性清凉,能平息热恼;同样的道理,大王,涅槃清凉,能平息一切烦恼的热恼。大王,这是水的第一种功德,入于涅槃。再者,大王,犹如水能解除人畜因疲倦、干渴、炎热所生的渴望;同样的道理,大王,涅槃能解除欲爱、有爱、无有爱的渴望。大王,这是水的第二种功德,入于涅槃。大王,这便是水的两种功德入于涅槃。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, ‘udakassa dve guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’ti yaṃ vadesi, katame udakassa dve guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti? ‘‘Yathā, mahārāja, udakaṃ sītalaṃ pariḷāhanibbāpanaṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ sītalaṃ sabbakilesapariḷāhanibbāpanaṃ. Ayaṃ, mahārāja, udakassa paṭhamo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, udakaṃ kilantatasitapipāsitaghammābhitattānaṃ janapasupajānaṃ pipāsāvinayanaṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ kāmataṇhābhavataṇhāvibhavataṇhāpipāsāvinayanaṃ. Ayaṃ, mahārāja, udakassa dutiyo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Ime kho, mahārāja, udakassa dve guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti.
“尊者那先,您说‘药的三种功德入于涅槃’,是哪三种药的功德入于涅槃呢?”“大王,犹如药,是遭受毒害的众生的依止;同样的道理,大王,涅槃,是遭受烦恼毒害的众生的依止。大王,这是药的第一种功德,入于涅槃。再者,大王,药是诸病的灭除者;同样的道理,大王,涅槃是一切苦的灭除者。大王,这是药的第二种功德,入于涅槃。再者,大王,药为不死;同样的道理,大王,涅槃为不死。大王,这是药的第三种功德,入于涅槃。大王,这便是药的三种功德入于涅槃。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, ‘agadassa tayo guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’ti yaṃ vadesi, katame agadassa tayo guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti? ‘‘Yathā, mahārāja, agado visapīḷitānaṃ sattānaṃ paṭisaraṇaṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ kilesavisapīḷitānaṃ sattānaṃ paṭisaraṇaṃ. Ayaṃ, mahārāja, agadassa paṭhamo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, agado rogānaṃ antakaro, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ sabbadukkhānaṃ antakaraṃ. Ayaṃ, mahārāja, agadassa dutiyo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, agado amataṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ amataṃ. Ayaṃ, mahārāja, agadassa tatiyo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Ime kho, mahārāja, agadassa tayo guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti.
“尊者那先,您说‘大海的四种功德入于涅槃’,是哪四种大海的功德入于涅槃呢?”“大王,犹如大海不宿一切尸体;同样的道理,大王,涅槃不宿一切烦恼的尸体。大王,这是大海的第一种功德,入于涅槃。再者,大王,大海广阔无涯,不为诸河所满;同样的道理,大王,涅槃广阔无涯,不为一切众生所满。大王,这是大海的第二种功德,入于涅槃。再者,大王,大海是大身众生的住处;同样的道理,大王,涅槃是大阿拉汉们的住处——他们无垢、漏尽、得大势力、证得自在、堪称大身众生。大王,这是大海的第三种功德,入于涅槃。再者,大王,大海以无量种种广大波浪之花而为庄严;同样的道理,大王,涅槃以无量种种广大清净的明与解脱之花而为庄严。大王,这是大海的第四种功德,入于涅槃。大王,这便是大海的四种功德入于涅槃。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, ‘mahāsamuddassa cattāro guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’ti yaṃ vadesi, katame mahāsamuddassa cattāro guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti? ‘‘Yathā, mahārāja, mahāsamuddo suñño sabbakuṇapehi, evameva kho, mahārāja , nibbānaṃ suññaṃ sabbakilesakuṇapehi. Ayaṃ, mahārāja , mahāsamuddassa paṭhamo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, mahāsamuddo mahanto anorapāro, na paripūrati sabbasavantīhi, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ mahantaṃ anorapāraṃ, na pūrati sabbasattehi. Ayaṃ, mahārāja, mahāsamuddassa dutiyo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, mahāsamuddo mahantānaṃ bhūtānaṃ āvāso, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ mahantānaṃ arahantānaṃ vimalakhīṇāsavabalappattavasībhūtamahābhūtānaṃ āvāso. Ayaṃ, mahārāja, mahāsamuddassa tatiyo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, mahāsamuddo aparimitavividhavipulavīcipupphasaṃkusumito, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ aparimitavividhavipulaparisuddhavijjāvimuttipupphasaṃkusumitaṃ. Ayaṃ, mahārāja, mahāsamuddassa catuttho guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Ime kho, mahārāja, mahāsamuddassa cattāro guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti.
“尊者那先,你说‘食物的五种功德随入涅槃’,哪五种食物的功德随入涅槃?”“大王,犹如食物能维持一切众生的寿命,同样地,证得涅槃后,由于老死的灭尽,它便是寿命的维持者。大王,这是食物的第一种功德随入涅槃。再者,大王,犹如食物能增长一切众生的力量,同样地,证得涅槃后,它能增长一切众生的神通力。大王,这是食物的第二种功德随入涅槃。再者,大王,犹如食物能产生一切众生的色泽,同样地,证得涅槃后,它能产生一切众生的功德色泽。大王,这是食物的第三种功德随入涅槃。再者,大王,犹如食物能止息一切众生的疲劳,同样地,证得涅槃后,它能止息一切众生的一切烦恼疲劳。大王,这是食物的第四种功德随入涅槃。再者,大王,犹如食物能驱除一切众生的饥与弱,同样地,证得涅槃后,它能驱除一切众生的一切苦之饥与弱。大王,这是食物的第五种功德随入涅槃。大王,这些便是食物的五种功德随入涅槃。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, ‘bhojanassa pañca guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’ti yaṃ vadesi, katame bhojanassa pañca guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti? ‘‘Yathā, mahārāja, bhojanaṃ sabbasattānaṃ āyudhāraṇaṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ sacchikataṃ jarāmaraṇanāsanato āyudhāraṇaṃ. Ayaṃ, mahārāja, bhojanassa paṭhamo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, bhojanaṃ sabbasattānaṃ balavaḍḍhanaṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ sacchikataṃ sabbasattānaṃ iddhibalavaḍḍhanaṃ. Ayaṃ, mahārāja, bhojanassa dutiyo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, bhojanaṃ sabbasattānaṃ vaṇṇajananaṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ sacchikataṃ sabbasattānaṃ guṇavaṇṇajananaṃ. Ayaṃ, mahārāja, bhojanassa tatiyo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, bhojanaṃ sabbasattānaṃ darathavūpasamanaṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ sacchikataṃ sabbasattānaṃ sabbakilesadarathavūpasamanaṃ. Ayaṃ, mahārāja, bhojanassa catuttho guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, bhojanaṃ sabbasattānaṃ jighacchādubbalyapaṭivinodanaṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ sacchikataṃ sabbasattānaṃ sabbadukkhajighacchādubbalyapaṭivinodanaṃ. Ayaṃ, mahārāja, bhojanassa pañcamo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Ime kho, mahārāja, bhojanassa pañca guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti.
“尊者那先,你说‘虚空的十种功德随入涅槃’,哪十种虚空的功德随入涅槃?”“大王,犹如虚空不生、不老、不死、不死没、不再生、难以征服、不被盗贼所夺、无所依、是鸟类的行处、无障碍、无边际,同样地,大王,涅槃亦不生、不老、不死、不死没、不再生、难以征服、不被盗贼所夺、无所依、是圣者的行处、无障碍、无边际。大王,这些便是虚空的十种功德随入涅槃。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, ‘ākāsassa dasa guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’ti yaṃ vadesi, katame ākāsassa dasa guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti? ‘‘Yathā, mahārāja, ākāso na jāyati, na jīyati, na mīyati, na cavati, na uppajjati, duppasaho, acorāharaṇo, anissito, vihagagamano, nirāvaraṇo, ananto. Evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ na jāyati, na jīyati , na mīyati, na cavati, na uppajjati, duppasahaṃ, acorāharaṇaṃ, anissitaṃ, ariyagamanaṃ, nirāvaraṇaṃ, anantaṃ. Ime kho, mahārāja, ākāsassa dasa guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti.
“尊者那先,你说‘摩尼宝珠的三种功德随入涅槃’,哪三种摩尼宝珠的功德随入涅槃?”“大王,犹如摩尼宝珠能满足欲求,同样地,大王,涅槃能满足欲求。大王,这是摩尼宝珠的第一种功德随入涅槃。再者,大王,犹如摩尼宝珠能带来喜悦,同样地,大王,涅槃能带来喜悦。大王,这是摩尼宝珠的第二种功德随入涅槃。再者,大王,犹如摩尼宝珠能发出光明,同样地,大王,涅槃能发出光明。大王,这是摩尼宝珠的第三种功德随入涅槃。大王,这些便是摩尼宝珠的三种功德随入涅槃。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, ‘maṇiratanassa tayo guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’ti yaṃ vadesi, katame maṇiratanassa tayo guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti? ‘‘Yathā, mahārāja, maṇiratanaṃ kāmadadaṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ kāmadadaṃ. Ayaṃ, mahārāja, maṇiratanassa paṭhamo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, maṇiratanaṃ hāsakaraṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ hāsakaraṃ. Ayaṃ, mahārāja, maṇiratanassa dutiyo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, maṇiratanaṃ ujjotattakaraṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ ujjotattakaraṃ . Ayaṃ, mahārāja, maṇiratanassa tatiyo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Ime kho, mahārāja, maṇiratanassa tayo guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti.
“尊者那先,您说‘红栴檀的三种德进入了涅槃’,红栴檀有哪三种德进入了涅槃?”“大王,犹如红栴檀稀有难得,同样地,大王,涅槃稀有难得。大王,这是红栴檀的第一种德,进入了涅槃。再者,大王,红栴檀具有无比的妙香,同样地,大王,涅槃具有无比的妙香。大王,这是红栴檀的第二种德,进入了涅槃。再者,大王,红栴檀为善人所称赞,同样地,大王,涅槃为圣善人所称赞。大王,这是红栴檀的第三种德,进入了涅槃。大王,这便是红栴檀的三种德,进入了涅槃。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, ‘lohitacandanassa tayo guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’ti yaṃ vadesi, katame lohitacandanassa tayo guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti? ‘‘Yathā, mahārāja, lohitacandanaṃ dullabhaṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ dullabhaṃ. Ayaṃ, mahārāja, lohitacandanassa paṭhamo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, lohitacandanaṃ asamasugandhaṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ asamasugandhaṃ. Ayaṃ, mahārāja, lohitacandanassa dutiyo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, lohitacandanaṃ sajjanapasatthaṃ , evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ ariyasajjanapasatthaṃ. Ayaṃ, mahārāja, lohitacandanassa tatiyo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Ime kho, mahārāja, lohitacandanassa tayo guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti.
“尊者那先,您说‘醍醐的三种德进入了涅槃’,醍醐有哪三种德进入了涅槃?”“大王,犹如醍醐具足色泽,同样地,大王,涅槃具足功德之色。大王,这是醍醐的第一种德,进入了涅槃。再者,大王,醍醐具足香,同样地,大王,涅槃具足戒香。大王,这是醍醐的第二种德,进入了涅槃。再者,大王,醍醐具足味,同样地,大王,涅槃具足妙味。大王,这是醍醐的第三种德,进入了涅槃。大王,这便是醍醐的三种德,进入了涅槃。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, ‘sappimaṇḍassa tayo guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’ti yaṃ vadesi, katame sappimaṇḍassa tayo guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti? ‘‘Yathā, mahārāja, sappimaṇḍo vaṇṇasampanno, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ guṇavaṇṇasampannaṃ. Ayaṃ, mahārāja, sappimaṇḍassa paṭhamo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, sappimaṇḍo gandhasampanno, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ sīlagandhasampannaṃ. Ayaṃ, mahārāja, sappimaṇḍassa dutiyo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, sappimaṇḍo rasasampanno, evameva kho , mahārāja, nibbānaṃ rasasampannaṃ. Ayaṃ, mahārāja, sappimaṇḍassa tatiyo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Ime kho, mahārāja, sappimaṇḍassa tayo guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti.
“尊者那先,您说‘山峰的五种德进入了涅槃’,山峰有哪五种德进入了涅槃?”“大王,犹如山峰极为高耸,同样地,大王,涅槃极为高超。大王,这是山峰的第一种德,进入了涅槃。再者,大王,山峰不动,同样地,大王,涅槃不动。大王,这是山峰的第二种德,进入了涅槃。再者,大王,山峰难以攀登,同样地,大王,一切烦恼难以攀登涅槃。大王,这是山峰的第三种德,进入了涅槃。再者,大王,山峰不生一切种子,同样地,大王,涅槃不生一切烦恼。大王,这是山峰的第四种德,进入了涅槃。再者,大王,山峰远离贪染与嗔恚,同样地,大王,涅槃远离贪染与嗔恚。大王,这是山峰的第五种德,进入了涅槃。大王,这便是山峰的五种德,进入了涅槃。”“善哉,尊者那先!确实如此,我如是信受。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, ‘girisikharassa pañca guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’ti yaṃ vadesi, katame girisikharassa pañca guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti? ‘‘Yathā, mahārāja, girisikharaṃ accuggataṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ accugataṃ. Ayaṃ, mahārāja, girisikharassa paṭhamo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, girisikharaṃ acalaṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ acalaṃ. Ayaṃ, mahārāja, girisikharassa dutiyo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, girisikharaṃ duradhirohaṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ duradhirohaṃ sabbakilesānaṃ. Ayaṃ, mahārāja, girisikharassa tatiyo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, girisikharaṃ sabbabījānaṃ avirūhanaṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ sabbakilesānaṃ avirūhanaṃ. Ayaṃ, mahārāja, girisikharassa catuttho guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, girisikharaṃ anunayappaṭighavippamuttaṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ anunayappaṭighavippamuttaṃ. Ayaṃ, mahārāja, girisikharassa pañcamo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho . Ime kho, mahārāja, girisikharassa pañca guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
11. 涅槃作证问巴利
11. Nibbānasacchikaraṇapañho
11 “尊者那先,你们说‘涅槃非过去、非未来、非现在,非已生、非未生、非应生’。尊者那先,那么,任何正行道者现证涅槃时,他所现证的,是已生之法,还是先令生起而后现证?”“大王,任何正行道者现证涅槃,既非现证已生之法,也非先令生起而后现证。然而,大王,确实有涅槃界,正行道者所现证的正是它。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, tumhe bhaṇatha ‘nibbānaṃ na atītaṃ, na anāgataṃ, na paccuppannaṃ, na uppannaṃ na anuppannaṃ na uppādanīya’nti. Idha, bhante nāgasena, yo koci sammāpaṭipanno nibbānaṃ sacchikaroti, so uppannaṃ sacchikaroti, udāhu uppādetvā sacchikarotī’’ti? ‘‘Yo koci, mahārāja, sammāpaṭipanno nibbānaṃ sacchikaroti, so na uppannaṃ sacchikaroti, na uppādetvā sacchikaroti, api ca, mahārāja, atthesā nibbānadhātu, yaṃ so sammāpaṭipanno sacchikarotī’’ti.
“尊者那先!不要遮掩地解说此问,而应显露、明朗地解说,心生意乐与精勤,将您所学全然倾泻于此。此处众人迷惘、心生疑惑、陷入犹豫,请破除他们心中这内在的过患之箭。”“大王!此涅槃界寂静、安乐、殊胜,正行道者依如来的教导,以智慧如理思惟诸行,而能现证。大王,犹如弟子依导师的教导,以智慧现证明(技艺);同样,大王,正行道者依如来的教导,以智慧现证涅槃。”巴利
‘‘Mā, bhante nāgasena, imaṃ pañhaṃ paṭicchannaṃ katvā dīpehi, vivaṭaṃ pākaṭaṃ katvā dīpehi chandajāto ussāhajāto, yaṃ te sikkhitaṃ, taṃ sabbaṃ etthevākirāhi, etthāyaṃ jano sammūḷho vimatijāto saṃsayapakkhando, bhindetaṃ antodosasalla’’nti. ‘‘Atthesā, mahārāja, nibbānadhātu santā sukhā paṇītā, taṃ sammāpaṭipanno jinānusiṭṭhiyā saṅkhāre sammasanto paññāya sacchikaroti. Yathā, mahārāja, antevāsiko ācariyānusiṭṭhiyā vijjaṃ paññāya sacchikaroti, evameva kho, mahārāja, sammāpaṭipanno jinānusiṭṭhiyā paññāya nibbānaṃ sacchikaroti.
“那么,应如何见涅槃?应见为无灾、无害、无畏、安稳、寂静、安乐、悦意、殊胜、清净、清凉。”巴利
‘‘Kathaṃ pana taṃ nibbānaṃ daṭṭhabbanti? Anītito nirupaddavato abhayato khemato santato sukhato sātato paṇītato sucito sītalato daṭṭhabbaṃ.
“大王,如同有人被大堆燃烧的柴火所烧,奋力从中脱离,进入无火之处,在那里获得无上的安乐。同样,大王,正行道者以如理作意,现证远离三种火之热恼的无上安乐——涅槃。大王,火应视为三种火,被火所烧者应视为正行道者,无火之处应视为涅槃。”巴利
‘‘Yathā, mahārāja, puriso bahukaṭṭhapuñjena jalitakaṭṭhitena agginā dayhamāno vāyāmena tato muñcitvā niraggikokāsaṃ pavisitvā tattha paramasukhaṃ labheyya, evameva kho, mahārāja, yo sammāpaṭipanno, so yoniso manasikārena byapagatatividhaggisantāpaṃ paramasukhaṃ nibbānaṃ sacchikaroti. Yathā, mahārāja, aggi, evaṃ tividhaggi daṭṭhabbo; yathā aggigato puriso, evaṃ sammāpaṭipanno daṭṭhabbo; yathā niraggikokāso, evaṃ nibbānaṃ daṭṭhabbaṃ.
“大王,又譬如有人掉进蛇尸、犬尸、人尸堆,身陷头颅骨、筋络、骨骸杂乱交缠之间,以精勤从中脱身,进入到没有尸骸的空旷处,并在那里获得最上的安乐。正是如此,大王,行道端正的人,能以如理作意,现证那远离烦恼尸体的最上安乐——涅槃。大王,当观五欲功德如尸堆;当观行道端正者如陷尸堆之人;当观涅槃如那没有尸骸的空旷处。”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, puriso ahikukkuramanussakuṇapasarīravaḷañjakoṭṭhāsarāsigato kuṇapajaṭājaṭitantaramanupaviṭṭho vāyāmena tato muñcitvā nikkuṇapokāsaṃ pavisitvā tattha paramasukhaṃ labheyya, evameva kho, mahārāja, yo sammāpaṭipanno, so yoniso manasikārena byapagatakilesakuṇapaṃ paramasukhaṃ nibbānaṃ sacchikaroti. Yathā, mahārāja, kuṇapaṃ, evaṃ pañca kāmaguṇā daṭṭhabbā; yathā kuṇapagato puriso, evaṃ sammāpaṭipanno daṭṭhabbo; yathā nikkuṇapokāso, evaṃ nibbānaṃ daṭṭhabbaṃ.
“大王,又譬如有人正陷于恐怖、战栗、颤抖,心识颠倒迷乱,以精勤从中脱身,进入到坚固、稳当、不动摇、无畏无惧之处,并在那里获得最上的安乐。正是如此,大王,行道端正的人,能以如理作意,现证那远离怖畏恐惧的最上安乐——涅槃。大王,当观那些因生老病死而屡屡生起的怖畏,如同恐怖之事;当观行道端正者如同惊恐不安之人;当观涅槃如同那无畏无惧之处。”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, puriso bhīto tasito kampito viparītavibbhantacitto vāyāmena tato muñcitvā daḷhaṃ thiraṃ acalaṃ abhayaṭṭhānaṃ pavisitvā tattha paramasukhaṃ labheyya, evameva kho, mahārāja, yo sammāpaṭipanno, so yoniso manasikārena byapagatabhayasantāsaṃ paramasukhaṃ nibbānaṃ sacchikaroti. Yathā, mahārāja, bhayaṃ, evaṃ jātijarābyādhimaraṇaṃ paṭicca aparāparaṃ pavattabhayaṃ daṭṭhabbaṃ; yathā bhīto puriso, evaṃ sammāpaṭipanno daṭṭhabbo; yathā abhayaṭṭhānaṃ, evaṃ nibbānaṃ daṭṭhabbaṃ.
“大王,又譬如有人堕入污秽、垢染、泥泞、沼泽之中,以精勤出离那泥泞沼泽,来到清净无垢之处,并在那里获得最上的安乐。正是如此,大王,行道端正的人,能以如理作意,现证那远离烦恼垢秽污泥的最上安乐——涅槃。大王,当观利养、恭敬、名誉如同泥沼;当观行道端正者如同陷入泥沼之人;当观涅槃如同那清净无垢之处。”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, puriso kiliṭṭhamalinakalalakaddamadese patito vāyāmena taṃ kalalakaddamaṃ apavāhetvā parisuddhavimaladesamupagantvā tattha paramasukhaṃ labheyya, evameva kho, mahārāja, yo sammāpaṭipanno, so yoniso manasikārena byapagatakilesamalakaddamaṃ paramasukhaṃ nibbānaṃ sacchikaroti. Yathā, mahārāja, kalalaṃ, evaṃ lābhasakkārasiloko daṭṭhabbo; yathā kalalagato puriso, evaṃ sammāpaṭipanno daṭṭhabbo; yathā parisuddhavimaladeso, evaṃ nibbānaṃ daṭṭhabbaṃ.
“然而那涅槃,正行道者是如何现证的呢?大王,那正行道者观察诸行的流转。观察流转时,他在那里只见生、见老、见病、见死,从头至尾、从始至终,都不见丝毫的安乐与适意。他在那里不见任何可执取之处。大王,譬如有人在正午被烈日曝晒的铁球,烧得通红、炽热滚烫,从头至尾、从始至终,都不见丝毫可执取之处。同样地,大王,观察诸行流转的人,在观察流转时,他在那里只见生、见老、见病、见死,从头至尾、从始至终,都不见丝毫的安乐与适意。他不见任何可执取之处。由于不见可执取之处,他的心便生起厌离,身中则生起热恼,他无依无怙、无所皈依,于是对诸有生起厌离。”巴利
‘‘Tañca pana nibbānaṃ sammāpaṭipanno kinti sacchikaroti? Yo so, mahārāja, sammāpaṭipanno, so saṅkhārānaṃ pavattaṃ sammasati. Pavattaṃ sammasamāno tattha jātiṃ passati jaraṃ passati byādhiṃ passati maraṇaṃ passati, na tattha kiñci sukhaṃ sātaṃ passati āditopi majjhatopi pariyosānatopi. So tattha kiñci na gayhūpagaṃ passati. Yathā, mahārāja, puriso divasasantatte ayoguḷe jalite tatte kaṭhite āditopi majjhatopi pariyosānatopi na kiñci gayhūpagaṃ padesaṃ passati, evameva kho, mahārāja, yo saṅkhārānaṃ pavattaṃ sammasati, so pavattaṃ sammasamāno tattha jātiṃ passati jaraṃ passati byādhiṃ passati maraṇaṃ passati, na tattha kiñci sukhaṃ sātaṃ passati āditopi majjhatopi pariyosānatopi. So tattha na kiñci gayhūpagaṃ passati, tassa gayhūpagaṃ apassantassa citte arati saṇṭhāti, kāyasmiṃ ḍāho okkamati, so atāṇo asaraṇo asaraṇībhūto bhavesu nibbindati.
“大王,譬如有人投身炽燃的大火堆,于其中无依无怙、无所皈依,因此对火生起厌离。同样地,大王,那人由于不见可执取之处,心中便生起厌离,身中生起热恼,他也同样无依无怙、无所皈依,对诸有生起厌离。”巴利
‘‘Yathā, mahārāja, puriso jalitajālaṃ mahantaṃ aggikkhandhaṃ paviseyya, so tattha atāṇo asaraṇo asaraṇībhūto aggimhi nibbindeyya, evameva kho, mahārāja, tassa gayhūpagaṃ apassantassa citte arati saṇṭhāti, kāyasmiṃ ḍāho okkamati, so atāṇo asaraṇo asaraṇībhūto bhavesu nibbindati.
“那在流转中见到怖畏的人,心中便生起这样的念头:‘这流转确实炽热、燃烧,充满众苦、充满忧恼。如果有人能证得无流转,那才是寂静的,那才是殊胜的,也就是一切行的止息、一切依的舍离、渴爱的灭尽、离贪、灭、涅槃。’如此,他的心便倾向无流转,于中净信、欢喜、满足:‘我已获得出离。’”巴利
‘‘Tassa pavatte bhayadassāvissa evaṃ cittaṃ uppajjati ‘santattaṃ kho panetaṃ pavattaṃ sampajjalitaṃ bahudukkhaṃ bahūpāyāsaṃ, yadi koci labhetha appavattaṃ etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ, yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbāna’nti. Iti hetaṃ tassa appavatte cittaṃ pakkhandati pasīdati pahaṃsayati tusayati ‘paṭiladdhaṃ kho me nissaraṇa’nti.
“大王,譬如有人迷失流落于异国,得见出离之道,便心向彼道,得净信,生欣喜,获满足,自念:‘我已寻得出离之道。’同样地,大王,于流转中见怖畏者,其心向无流转,得净信,生欣喜,获满足,自念:‘我已证得出离。’”巴利
‘‘Yathā, mahārāja, puriso vippanaṭṭho videsapakkhando nibbāhanamaggaṃ disvā tattha pakkhandati pasīdati pahaṃsayati tusayati ‘paṭiladdho me nibbāhanamaggo’ti, evameva kho, mahārāja, pavatte bhayadassāvissa appavatte cittaṃ pakkhandati pasīdati pahaṃsayati tusayati ‘paṭiladdhaṃ kho me nissaraṇa’nti.
“他为了无流转而积聚、寻求、修习、多修其道。为达此义,他的念安住,精进安住,喜安住。当他一再作意其心,便超越流转,进入无流转。大王,到达无流转、正行道者,即名为‘现证涅槃’。善哉,尊者那先!正是如此,我如此认可。”巴利
‘‘So appavattatthāya maggaṃ āyūhati gavesati bhāveti bahulīkaroti, tassa tadatthaṃ sati santiṭṭhati, tadatthaṃ vīriyaṃ santiṭṭhati, tadatthaṃ pīti santiṭṭhati, tassa taṃ cittaṃ aparāparaṃ manasikaroto pavattaṃ samatikkamitvā appavattaṃ okkamati, appavattamanuppatto, mahārāja, sammāpaṭipanno ‘nibbānaṃ sacchikarotī’ti vuccatī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
12. 涅槃存处之问巴利
12. Nibbānasannihitapañho
12 “尊者那先,是否存在那样的处所——在东方、南方、西方、北方,上方、下方,或于傍侧——有涅槃安住其中?”“大王,并无那样的处所,在东方、南方、西方、北方,上方、下方,或于傍侧,有涅槃安住其中。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, atthi so padeso puratthimāya vā disāya dakkhiṇāya vā disāya pacchimāya vā disāya uttarāya vā disāya uddhaṃ vā adho vā tiriyaṃ vā, yattha nibbānaṃ sannihita’’nti? ‘‘Natthi, mahārāja, so padeso puratthimāya vā disāya dakkhiṇāya vā disāya pacchimāya vā disāya uttarāya vā disāya uddhaṃ vā adho vā tiriyaṃ vā, yattha nibbānaṃ sannihita’’nti.
“尊者那先,如果涅槃没有安住之处,那么就没有涅槃吗?而那些已现证涅槃者,他们的现证也是谬误的。我来说明其中的理由:尊者那先,犹如大地有产谷的田地,有生香的花,有发花的灌木,有结果的树,有出宝的矿藏;凡是想要什么的人,前往彼处便能取得。同样地,尊者那先,倘若涅槃存在,涅槃的生处也应当可以期求。然而,尊者那先,正因为涅槃没有生处,所以我说没有涅槃,而那些已现证涅槃者,他们的现证也是谬误的。”巴利
‘‘Yadi, bhante nāgasena, natthi nibbānassa sannihitokāso, tena hi natthi nibbānaṃ? Yesañca taṃ nibbānaṃ sacchikataṃ, tesampi sacchikiriyā micchā, kāraṇaṃ tattha vakkhāmi, yathā, bhante nāgasena, mahiyā dhaññuṭṭhānaṃ khettaṃ atthi, gandhuṭṭhānaṃ pupphaṃ atthi, pupphuṭṭhānaṃ gumbo atthi, phaluṭṭhānaṃ rukkho atthi, ratanuṭṭhānaṃ ākaro atthi, tattha yo koci yaṃ yaṃ icchati, so tattha gantvā taṃ taṃ harati, evameva kho, bhante nāgasena, yadi nibbānaṃ atthi, tassa nibbānassa uṭṭhānokāsopi icchitabbo, yasmā ca kho, bhante nāgasena, nibbānassa uṭṭhānokāso natthi, tasmā natthi nibbānanti brūmi, yesañca nibbānaṃ sacchikataṃ, tesampi sacchikiriyā micchā’’ti.
“大王,涅槃并无固定的所在,然涅槃实有;正行道者以如理作意,亲证涅槃。大王,譬如火,虽无固定的所在,由摩擦两根木柴便能生火。大王,正是如此,涅槃实有而无固定所在,正行道者以如理作意,亲证涅槃。”巴利
‘‘Natthi , mahārāja, nibbānassa sannihitokāso, atthi cetaṃ nibbānaṃ, sammāpaṭipanno yoniso manasikārena nibbānaṃ sacchikaroti. Yathā pana, mahārāja, atthi aggi nāma, natthi tassa sannihitokāso, dve kaṭṭhāni saṅghaṭṭento aggiṃ adhigacchati. Evameva kho, mahārāja, atthi nibbānaṃ, natthi tassa sannihitokāso, sammāpaṭipanno yoniso manasikārena nibbānaṃ sacchikaroti.
“大王,又譬如世间有所谓七宝——轮宝、象宝、马宝、摩尼宝、女宝、居士宝、将军宝。这些宝并无固定的所在,然对于正行道的刹帝利,凭依行道之力,那些宝便会来到他身边。大王,正是如此,涅槃实有而无固定所在,正行道者以如理作意,亲证涅槃。”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, atthi satta ratanāni nāma. Seyyathidaṃ, cakkaratanaṃ hatthiratanaṃ assaratanaṃ maṇiratanaṃ itthiratanaṃ gahapatiratanaṃ pariṇāyakaratanaṃ. Na ca tesaṃ ratanānaṃ sannihitokāso atthi, khattiyassa pana sammāpaṭipannassa paṭipattibalena tāni ratanāni upagacchanti. Evameva kho, mahārāja, atthi nibbānaṃ, natthi tassa sannihitokāso, sammāpaṭipanno yoniso manasikārena nibbānaṃ sacchikarotī’’ti.
“尊者那先,且不说涅槃有无固定的所在,是否存在这样一个立足处,正行道者立于此处,便能亲证涅槃呢?”
“是的,大王,确有这样一个立足处,正行道者立于此处,便能亲证涅槃。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, nibbānassa sannihitokāso mā hotu, atthi pana taṃ ṭhānaṃ, yattha ṭhito sammāpaṭipanno nibbānaṃ sacchikarotī’’ti? ‘‘Āma, mahārāja , atthi taṃ ṭhānaṃ, yattha ṭhito sammāpaṭipanno nibbānaṃ sacchikarotī’’ti.
“尊者,那么,那是什么立足处,安立于此,正行道者便能现证涅槃?”“大王,戒就是立足处。安住于戒、如理作意的人,无论在萨咖瓦那、支那维喇德、阿喇散德、尼贡贝、迦尸憍萨罗、迦湿弥罗、犍陀罗、那嘎目达尼乃至梵天界,无论立于何处,只要正行道,便能现证涅槃。大王,譬如一个有眼的人,无论在萨咖瓦那、支那维喇德、阿喇散德、尼贡贝、迦尸憍萨罗、迦湿弥罗、犍陀罗、那嘎目达尼乃至梵天界,无论立于何处,都能看见虚空。同样地,大王,安住于戒、如理作意的人,无论在萨咖瓦那……乃至……无论立于何处,只要正行道,便能现证涅槃。”巴利
‘‘Katamaṃ pana, bhante, taṃ ṭhānaṃ, yattha ṭhito sammāpaṭipanno nibbānaṃ sacchikarotī’’ti? ‘‘Sīlaṃ, mahārāja, ṭhānaṃ, sīle patiṭṭhito yoniso manasikaronto sakkayavanepi cīnavilātepi alasandepi nigumbepi kāsikosalepi kasmīrepi gandhārepi nagamuddhanipi brahmalokepi yattha katthacipi ṭhito sammāpaṭipanno nibbānaṃ sacchikaroti. Yathā, mahārāja, yo koci cakkhumā puriso sakayavanepi cīnavilātepi alasandepi nigumbepi kāsikosalepi kasmīrepi gandhārepi nagamuddhanipi brahmalokepi yattha katthacipi ṭhito ākāsaṃ passati, evameva kho, mahārāja, sīle patiṭṭhito yoniso manasikaronto sakayavanepi…pe… yattha katthacipi ṭhito sammāpaṭipanno nibbānaṃ sacchikaroti.
“或者,大王,譬如无论在萨咖瓦那……(中略)……无论立于何处的人,都有东方。同样地,大王,安住于戒、如理作意的人,无论在萨咖瓦那……(中略)……无论立于何处,只要正行道,便有涅槃的现证。”“善哉,尊者那先!您善巧地宣说了涅槃,阐明了涅槃的现证,开演了戒德,展示了正行道,竖起了法幢,建立了法导,使善用功者的精进不致空过。正是如此,无上的算师之冠,我如是信受。”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, sakayavanepi…pe… yattha katthacipi ṭhitassa pubbadisā atthi, evameva kho, mahārāja, sīle patiṭṭhitassa yoniso manasikarontassa sakkayavanepi…pe… yattha katthacipi ṭhitassa sammāpaṭipannassa atthi nibbānasacchikiriyā’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, desitaṃ tayā nibbānaṃ, desitā nibbānasacchikiriyā, parikkhatā sīlaguṇā, dassitā sammāpaṭipatti, ussāpito dhammaddhajo, saṇṭhapitā dhammanetti, avañjho suppayuttānaṃ sammāpayogo, evametaṃ gaṇivarapavara tathā sampaṭicchāmī’’ti.
本品共有十二问巴利
Imasmiṃ vagge dvādasa pañhā.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24