1. 佛存在与否之问
1. Buddhassa atthinatthibhāvapañho
1国王说:“尊者那先,你可曾见过佛?”“不曾,大王。”“那么,你的师长们可曾见过佛?”“不曾,大王。”“若是如此,尊者那先,佛便不存在了。”“那么,大王,你可曾见过雪山中的乌哈河?”“不曾,尊者。”“那么,你的父亲可曾见过乌哈河?”“不曾,尊者。”“如此说来,大王,乌哈河便不存在了。”“它是存在的,尊者。虽然我未曾见过乌哈河,我的父亲也未曾见过,但乌哈河确实存在。”“正是如此,大王。虽然我不曾见过佛,我的师长们也不曾见过,但佛确实存在。”
Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, buddho tayā diṭṭho’’ti? ‘‘Na hi, mahārājā’’ti. ‘‘Atha te ācariyehi buddho diṭṭho’’ti? ‘‘Na hi, mahārājā’’ti. ‘‘Tena hi, bhante nāgasena, natthi buddho’’ti. ‘‘Kiṃ pana, mahārāja, himavati ūhā nadī tayā diṭṭhā’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Atha te pitarā ūhā nadī diṭṭhā’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Tena hi, mahārāja, natthi ūhā nadī’’ti. ‘‘Atthi, bhante, kiñcāpi mayā ūhā nadī na diṭṭhā, pitarāpi me ūhā nadī na diṭṭhā, api ca atthi ūhā nadī’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, kiñcāpi mayā bhagavā na diṭṭho, ācariyehipi me bhagavā na diṭṭho, api ca atthi bhagavā’’ti.
“善哉,尊者那先!”
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti.
2. 佛陀无上性之问
2. Buddhassa anuttarabhāvapañho
2国王问:“尊者那先,佛是无上者吗?”“是的,大王,世尊是无上者。”“尊者那先,你从未见过,如何能知‘佛是无上者’呢?”“大王,你是怎么想的?那些从未见过大海的人,他们能知道:‘大海是广大的、深邃的、无量的、难以测度的,恒河、耶牟那河、阿吉罗瓦底河、沙罗浮河、摩醯河这五大河恒常流入其中,而大海既不显现减少,也不显现增加’吗?”“是的,尊者,他们能知道。”“同样地,大王,见到大弟子们般涅槃后,我便知‘世尊是无上者’。”
Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, buddho anuttaro’’ti? ‘‘Āma, mahārāja, bhagavā anuttaro’’ti. ‘‘Kathaṃ, bhante nāgasena, adiṭṭhapubbaṃ jānāsi ‘buddho anuttaro’’’ti? ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, yehi adiṭṭhapubbo mahāsamuddo, jāneyyuṃ te, mahārāja, mahanto kho mahāsamuddo gambhīro appameyyo duppariyogāho, yatthimā pañca mahānadiyo satataṃ samitaṃ appenti, seyyathidaṃ, gaṅgā yamunā aciravatī sarabhū mahī, neva tassa ūnattaṃ vā pūrattaṃ vā paññāyatī’’ti ? ‘‘Āma, bhante, jāneyyu’’nti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, sāvake mahante parinibbute passitvā jānāmi ‘bhagavā anuttaro’’’ti.
“善哉,尊者那先!”
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti.
3. 了知佛陀无上性之问
3. Buddhassa anuttarabhāvajānanapañho
3国王问道:“尊者那先,能够了知‘佛陀是无上者’吗?” “是的,大王,能够了知‘世尊是无上者’。” “尊者那先,如何能了知‘佛陀是无上者’呢?” “大王,往昔有一位名叫帝沙长老的书写师,他已经去世多年,人们如何知道有他呢?” “尊者,通过他留下的书写。” “大王,正是如此——凡是见到法的人,就见到了世尊。大王,因为法正是由世尊所教导的。”
Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, sakkā jānituṃ ‘buddho anuttaro’’’ti? ‘‘Āma, mahārāja, sakkā jānituṃ ‘bhagavā anuttaro’’’ti. ‘‘Kathaṃ, bhante nāgasena, sakkā jānituṃ ‘buddho anuttaro’’’ti. ‘‘Bhūtapubbaṃ, mahārāja, tissatthero nāma lekhācariyo ahosi, bahūni vassāni abbhatītāni kālaṅkatassa kathaṃ so ñāyatī’’ti. ‘‘Lekhena bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo dhammaṃ passati, so bhagavantaṃ passati, dhammo hi, mahārāja, bhagavatā desito’’ti.
“善哉,尊者那先!”
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti.
4. 法见问
4. Dhammadiṭṭhapañho
4国王问:“尊者那先,您见到了法吗?”“大王,依佛陀的指引,依佛陀的教诫,弟子们应当尽形寿奉行。”
Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, dhammo tayā diṭṭho’’ti. ‘‘Buddhanettiyā kho, mahārāja, buddhapaññattiyā yāvajīvaṃ sāvakehi vattitabba’’nti.
“善哉,尊者那先!”
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti.
5. 不移转而结生问
5. Asaṅkamanapaṭisandahanapañho
5王说:“尊者那先,既非移转,却又结生吗?”“是的,大王,既非移转,却又结生。”“尊者那先,如何既非移转,却又结生呢?请以一个譬喻说明。”“大王,犹如有人从一盏灯点燃另一盏灯。大王,那盏灯是从前灯移转过来的吗?”“不是的,尊者。”“大王,正是如此,既非移转,却又结生。”
Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, na ca saṅkamati paṭisandahati cā’’ti? ‘‘Āma, mahārāja, na ca saṅkamati paṭisandahati cā’’ti. ‘‘Kathaṃ, bhante nāgasena, na ca saṅkamati paṭisandahati ca, opammaṃ karohī’’ti? ‘‘Yathā, mahārāja, kocideva puriso padīpato padīpaṃ padīpeyya, kiṃnu kho so, mahārāja, padīpo padīpamhā saṅkanto’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, na ca saṅkamati paṭisandahati cā’’ti.
“请再作一个譬喻。”“大王,你可还记得,幼年时曾从诗师学习某些诗偈吗?”“是的,尊者。”“大王,那些诗偈是从诗师那里移转过来的吗?”“不是的,尊者。”“大王,正是如此,既非移转,却又结生。”
‘‘Bhiyyo opammaṃ karohī’’ti. ‘‘Abhijānāsi nu, tvaṃ mahārāja, daharako santo silokācariyassa santike kiñci silokaṃ gahita’’nti? ‘‘Āma, bhante’’ti . ‘‘Kiṃnu kho, mahārāja, so siloko ācariyamhā saṅkanto’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, na ca saṅkamati paṭisandahati cāti.
“善哉,尊者那先!”
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti.
6. 吠陀通达者问
6. Vedagūpañho
6王问:“尊者那先,能找到吠陀通达者吗?”长老答:“大王,从胜义上说,是没有吠陀通达者可得的。”
Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, vedagū upalabbhatī’’ti? Thero āha ‘‘paramatthena kho, mahārāja, vedagū nupalabbhatī’’ti.
“善哉,尊者那先!”
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti.
7. 他身移转之问
7. Aññakāyasaṅkamanapañho
7王说:“尊者那先,可有任何有情从此身转移到另一身吗?”“大王,没有。”“尊者那先,若没有从此身转移到另一身者,岂不是便能从诸恶业中解脱吗?”“大王,是的,如果不再结生,便能从诸恶业中解脱。然而,大王,正因为结生,所以未能从诸恶业中解脱。”
Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, atthi koci satto yo imamhā kāyā aññaṃ kāyaṃ saṅkamatī’’ti? ‘‘Na hi, mahārājā’’ti. ‘‘Yadi, bhante nāgasena, imamhā kāyā aññaṃ kāyaṃ saṅkamanto natthi, nanu mutto bhavissati pāpakehi kammehī’’ti? ‘‘Āma, mahārāja, yadi na paṭisandaheyya, mutto bhavissati pāpakehi kammehīti, yasmā ca kho, mahārāja, paṭisandahati, tasmā na parimutto pāpakehi kammehī’’ti.
“请以譬喻说明。”“大王,譬如有人偷取了另一人的芒果,他应受惩罚吗?”“尊者,是的,他应受惩罚。”“大王,他并未偷取那由对方亲手所种的芒果,为何应受惩罚?”“尊者,那些芒果是依其所种而生,因此应受惩罚。”“大王,同样地,以此名色造作善或不善之业,由彼业而结生另一名色,因此未能从诸恶业中解脱。”
‘‘Opammaṃ karohī’’ti. ‘‘Yathā, mahārāja, kocideva puriso aññatarassa purisassa ambaṃ avahareyya, kiṃ so daṇḍappatto bhaveyyā’’ti? ‘‘Āma, bhante, daṇḍappatto bhaveyyā’’ti. ‘‘Na kho so, mahārāja, tāni ambāni avahari, yāni tena ropitāni, kasmā daṇḍappatto bhaveyyā’’ti? ‘‘Tāni, bhante, ambāni nissāya jātāni, tasmā daṇḍappatto bhaveyyā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, iminā nāmarūpena kammaṃ karoti sobhanaṃ vā asobhanaṃ vā, tena kammena aññaṃ nāmarūpaṃ paṭisandahati, tasmā na parimutto pāpakehi kammehī’’ti.
“善哉,尊者那先!”
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti.
8. 业果有无问
8. Kammaphalaatthibhāvapañho
8王说:“尊者那先,依此名色所造的善业或不善业,它们安住在何处?”“大王,那些业将如影随形,常随不舍。”“尊者,然而能否指出那些业:‘这些业安住在此处,或彼处’呢?”“大王,不能指出那些业:‘它们安住在此处,或彼处’。”
Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, iminā nāmarūpena kammaṃ kataṃ kusalaṃ vā akusalaṃ vā, kuhiṃ tāni kammāni tiṭṭhantī’’ti? ‘‘Anubandheyyuṃ kho, mahārāja, tāni kammāni chāyāva anapāyinī’’ti . ‘‘Sakkā pana, bhante, tāni kammāni dassetuṃ ‘idha vā idha vā tāni kammāni tiṭṭhantī’’’ti? ‘‘Na sakkā, mahārāja, tāni kammāni dassetuṃ ‘idha vā idha vā tāni kammāni tiṭṭhantī’’’ti.
“请以譬喻说明。”“大王,您意下如何?那些尚未结果的树,能否指出它们的果实安住在此处,或彼处呢?”“尊者,不能。”“同样地,大王,在相续尚未中断时,便无法指出那些业:‘它们安住在此处,或彼处’。”
‘‘Opammaṃ karohī’’ti. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, yānimāni rukkhāni anibbattaphalāni, sakkā tesaṃ phalāni dassetuṃ ‘idha vā idha vā tāni phalāni tiṭṭhantī’’’ti. ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, abbocchinnāya santatiyā na sakkā tāni kammāni dassetuṃ ‘idha vā idha vā tāni kammāni tiṭṭhantī’ti.
“善哉,尊者那先!”
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti.
9. 生起知问
9. Uppajjatijānanapañho
9国王说:“尊者那先,将要受生的人,他自知‘我将要受生’吗?”“是的,大王,将要受生的人,他自知‘我将要受生’。”“请作个譬喻。”“大王,譬如耕田的居士将种子播入土中后,天降及时雨时,他知道‘谷物将要生长’吗?”“是的,尊者,他会知道。”“同样地,大王,将要受生的人,他自知‘我将要受生’。”
Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, yo uppajjati, jānāti so ‘uppajjissāmī’’’ti? ‘‘Āma, mahārāja, yo uppajjati jānāti so ‘uppajjissāmī’’’ti. ‘‘Opammaṃ karohī’’ti. ‘‘Yathā, mahārāja, kassako gahapatiko bījāni pathaviyaṃ nikkhipitvā sammā deve vassante jānāti ‘dhaññaṃ nibbattissatī’’’ti? ‘‘Āma, bhante, jāneyyā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo uppajjati, jānāti so ‘uppajjissāmī’’’ti.
“善哉,尊者那先!”
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti.
10. 佛陀示现问
10. Buddhanidassanapañho
10国王问道:“尊者那先,佛陀存在吗?”“是的,大王,世尊存在。”“那么,尊者那先,能否指出佛陀在这里或那里呢?”“大王,世尊已于无余涅槃界般涅槃,不能指称世尊在此处或彼处。”
Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, buddho atthī’’ti? ‘‘Āma, mahārāja, bhagavā atthī’’ti. ‘‘Sakkā pana, bhante nāgasena, buddho nidassetuṃ idhavā idhavā’’ti? ‘‘Parinibbuto, mahārāja, bhagavā anupādisesāya nibbānadhātuyā, na sakkā bhagavā nidassetuṃ ‘idha vā idha vā’’’ti.
“请说一个譬喻。”“大王,您怎么看?当一团大火猛烈燃烧时,其中有一朵火焰熄灭了,还能指出那朵火焰‘在这里’或‘在那里’吗?”“不能,尊者。那朵火焰已灭,归于不可施设。”“正是如此,大王。世尊已于无余涅槃界般涅槃,已灭尽,不能指称世尊‘在这里’或‘在那里’。但大王,可依其法身而认知世尊。因为,大王,法乃世尊所宣说。”
‘‘Opammaṃ karohī’’ti. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, mahato aggikkhandhassa jalamānassa yā acci atthaṅgatā, sakkā sā acci dassetuṃ ‘idha vā idha vā’’’ti? ‘‘Na hi, bhante, niruddhā sā acci appaññattiṃ gatā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, bhagavā anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbuto atthaṅgato, na sakkā bhagavā nidassetuṃ ‘idha vā idha vā’ ti, dhammakāyena pana kho, mahārāja, sakkā bhagavā nidassetuṃ. Dhammo hi, mahārāja, bhagavatā desito’’ti.
“善哉,尊者那先!”
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti.
此品有十问
Imasmiṃ vagge dasa pañhā.