7. 无色法确定品巴利 7. Arūpadhammavavattanavaggo
弥兰陀问 · 150 段
1. 念生起问巴利
1. Satiuppajjanapañho
1 国王问道:“尊者那先,念有多少种生起的方式?”“大王,念以十七种方式生起。”“哪十七种?”“大王,由忆知而生念,由苦作而生念,由粗识而生念,由利益识而生念,由非利益识而生念,由相似相而生念,由不相似相而生念,由言词了知而生念,由特相而生念,由忆持而生念,由印记而生念,由计算而生念,由受持而生念,由修习而生念,由书本结缚而生念,由寄托而生念,由经验而生念。”巴利
Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, katihākārehi sati uppajjatī’’ti? ‘‘Sattarasahākārehi, mahārāja, sati uppajjatī’’ti. ‘‘Katamehi sattarasahākārehī’’ti? ‘‘Abhijānatopi, mahārāja, sati uppajjati, kaṭumikāyapi sati uppajjati, oḷārikaviññāṇatopi sati uppajjati, hitaviññāṇatopi sati uppajjati, ahitaviññāṇatopi sati uppajjati, sabhāganimittatopi sati uppajjati, visabhāganimittatopi sati uppajjati, kathābhiññāṇatopi sati uppajjati, lakkhaṇatopi sati uppajjati, sāraṇatopi sati uppajjati, muddātopi sati uppajjati, gaṇanātopi sati uppajjati, dhāraṇatopi sati uppajjati, bhāvanatopi sati uppajjati, potthakanibandhanatopi sati uppajjati, upanikkhepatopi sati uppajjati, anubhūtatopi sati uppajjatīti.
“大王,如何由忆知而生起念?譬如具寿阿难与近事女库朱答喇,或其他任何能忆念宿命者,当他们忆念过去生时,便是如此由忆知而生起念。”巴利
‘‘Kathaṃ abhijānato sati uppajjati? Yathā, mahārāja, āyasmā ca ānando khujjuttarā ca upāsikā, ye vā pana aññepi keci jātissarā jātiṃ saranti, evaṃ abhijānato sati uppajjati.
“如何由结缚而生起念?凡是天性失念的人,他人为使彼忆念而为其结缚,如是,由结缚而生起念。”巴利
‘‘Kathaṃ kaṭumikāya sati uppajjati? Yo pakatiyā muṭṭhassatiko, pare ca taṃ sarāpanatthaṃ nibandhanti, evaṃ kaṭumikāya sati uppajjati.
“如何由粗显的识而生起念?譬如有人灌顶登位成为国王,或证得入流果时,此时便是由粗显的识而生起念。巴利
‘‘Kathaṃ oḷārikaviññāṇato sati uppajjati? Yadā rajje vā abhisitto hoti, sotāpattiphalaṃ vā patto hoti, evaṃ oḷārikaviññāṇato sati uppajjati.
“念如何由利益识生起?在何处得乐,便忆念“于彼处曾如是得乐”,如是,念从利益识生起。”巴利
‘‘Kathaṃ hitaviññāṇato sati uppajjati? Yamhi sukhāpito, ‘amukasmiṃ evaṃ sukhāpito’ti sarati, evaṃ hitaviññāṇato sati uppajjati.
“念如何由非利益识生起?在何处受苦,便忆念“于彼处曾如是受苦”,如是,念从非利益识生起。”巴利
‘‘Kathaṃ ahitaviññāṇato sati uppajjati? Yamhi dukkhāpito, ‘amukasmiṃ evaṃ dukkhāpito’ti sarati, evaṃ ahitaviññāṇato sati uppajjati.
“念如何由相似相生起?见到相似的人,便忆念起母亲、父亲、兄弟或姐妹;见到骆驼、牛或驴,便忆念起其他相似的骆驼、牛或驴。如是,念由相似相生起。巴利
‘‘Kathaṃ sabhāganimittato sati uppajjati? Sadisaṃ puggalaṃ disvā mātaraṃ vā pitaraṃ vā bhātaraṃ vā bhaginiṃ vā sarati, oṭṭhaṃ vā goṇaṃ vā gadrabhaṃ vā disvā aññaṃ tādisaṃ oṭṭhaṃ vā goṇaṃ vā gadrabhaṃ vā sarati, evaṃ sabhāganimittato sati uppajjati.
“如何依异相而生起念?他忆念:“此人的色是如此,声是如此,香是如此,味是如此,触是如此。”如此也依异相而生起念。巴利
‘‘Kathaṃ visabhāganimattato sati uppajjati? Asukassa nāma vaṇṇo ediso, saddo ediso, gandho ediso, raso ediso, phoṭṭhabbo edisoti sarati, evampi visabhāganimittatopi sati uppajjati.
“如何依言说了知而生起念?那些素来失念的人,由他人令他忆起,他便因此记得。如此依言说了知而生起念。巴利
‘‘Kathaṃ kathābhiññāṇato sati uppajjati? Yo pakatiyā muṭṭhassatiko hoti, taṃ pare sarāpenti, tena so sarati, evaṃ kathābhiññāṇato sati uppajjati.
“如何依特征而生起念?那些天性便凭借肢节辨认牛、凭借特征辨认牛的人,如此依特征而生起念。巴利
‘‘Kathaṃ lakkhaṇato sati uppajjati? Yo pakatiyā balībaddānaṃ aṅgena jānāti, lakkhaṇena jānāti, evaṃ lakkhaṇato sati uppajjati.
“如何由他人提醒而生念?有人天生失念,旁人便一再地对他说:‘尊者,请忆念!尊者,请忆念!’这样反复令他忆念。如此,由他人提醒,念便生起。”巴利
‘‘Kathaṃ sāraṇato sati uppajjati? Yo pakatiyā muṭṭhassatiko hoti, yo taṃ ‘sarāhi bho, sarāhi bho’ti punappunaṃ sarāpeti, evaṃ sāraṇato sati uppajjati.
“如何由字印而生念?因学习了文字,知道“此字之后应接着此字”。这样,由字印而生起了念。巴利
‘‘Kathaṃ muddāto sati uppajjati? Lipiyā sikkhitattā jānāti ‘imassa akkharassa anantaraṃ imaṃ akkharaṃ kātabba’nti evaṃ muddāto sati uppajjati.
“如何由计算而生念?因学习了计算之法,计算师能算出种种数目。这样,由计算而生起了念。巴利
‘‘Kathaṃ gaṇanāto sati uppajjati? Gaṇanāya sikkhitattā gaṇakā bahumpi gaṇenti, evaṃ gaṇanāto sati uppajjati.
“如何由受持而生起念?因修学受持,受持者得以受持众多,由此从受持生起念。巴利
‘‘Kathaṃ dhāraṇato sati uppajjati? Dhāraṇāya sikkhitattā dhāraṇakā bahumpi dhārenti , evaṃ dhāraṇato sati uppajjati.
“如何由修习而生起念?比丘于此随念种种宿住,即一生、二生……(中略)……如是具足行相与方所,随念宿住;如此由修习而生起念。巴利
‘‘Kathaṃ bhāvanāto sati uppajjati? Idha bhikkhu anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati, seyyathīdaṃ, ekampi jātiṃ dvepi jātiyo…pe… iti sākāraṃ sauddesaṃ pubbenivāsaṃ anussarati, evaṃ bhāvanāto sati uppajjati.
“如何依于书籍而生起念?当国王们遗忘了应受的教诫,便说:‘把那本书取来。’依于那本书而忆念;如此依于书籍而生起念。巴利
‘‘Kathaṃ potthakanibandhanato sati uppajjati? Rājāno anusāsaniyaṃ assarantā etaṃ potthakaṃ āharathāti, tena potthakena anussaranti, evaṃ potthakanibandhanato sati uppajjati.
“如何由寄存而生起念?见到所寄存的物品,便生起忆念;如是,由寄存而生起念。巴利
‘‘Kathaṃ upanikkhepato sati uppajjati? Upanikkhittaṃ bhaṇḍaṃ disvā sarati, evaṃ upanikkhepato sati uppajjati.
“如何由已体验而生起念?因曾经见过而忆念色,因曾经听过而忆念声,因曾经嗅过而忆念香,因曾经尝过而忆念味,因曾经触过而忆念触,因曾经识知而忆念法。如此,由已体验而生起念。大王,以此十七种方式,念得以生起。”巴利
‘‘Kathaṃ anubhūtato sati uppajjati? Diṭṭhattā rūpaṃ sarati, sutattā saddaṃ sarati, ghāyitattā gandhaṃ sarati, sāyitattā rasaṃ sarati, phuṭṭhattā phoṭṭhabbaṃ sarati, viññātattā dhammaṃ sarati, evaṃ anubhūtato sati uppajjati. Imehi kho, mahārāja, sattarasahākārehi sati uppajjatī’’ti.
“善哉,尊者那先!”巴利
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti.
2. 佛功德念获得之问巴利
2. Buddhaguṇasatipaṭilābhapañho
2 大王说:“尊者那先,你们作如是说:‘若有人造作不善满百年,于命终时,仅得生起一念佛功德,便能生天。’我于此不信;而又作如是说:‘由此杀生,当堕地狱。’我于此亦不信。”巴利
Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, tumhe etaṃ bhaṇatha ‘yo vassasataṃ akusalaṃ kareyya, maraṇakāle ca ekaṃ buddhaguṇaṃ satiṃ paṭilabheyya, so devesu uppajjeyyā’ti etaṃ na saddahāmi, evañca pana vadetha ‘etena pāṇātipātena niraye uppajjeyyā’ti etampi na saddahāmī’’ti.
“大王,你意如何?一块小石头,若没有船,能在水面上浮起来吗?” “不会,尊者。” “那么,大王,如果将百车之石装在船上,能在水面上浮起来吗?” “是的,尊者。” “大王,应当将诸善业看作如同船一样。”巴利
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, khuddakopi pāsāṇo vinā nāvāya udake uppilaveyyā’’ti . ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kiṃ nu kho, mahārāja, vāhasatampi pāsāṇānaṃ nāvāya āropitaṃ udake uppilaveyyā’’ti? ‘‘Āma, bhante’’ti. ‘‘Yathā, mahārāja, nāvā, evaṃ kusalāni kammāni daṭṭhabbānī’’ti.
“善哉,尊者那先!”巴利
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti.
3. 舍断苦与精勤之问巴利
3. Dukkhappahānavāyamapañho
3 王问:“尊者那先,你们是为断除过去的苦而精勤吗?”“不是,大王。”“那么,尊者,是为断除未来的苦而精勤吗?”“不是,大王。”“那么,是为断除现在的苦而精勤吗?”“不是,大王。”“如果你们不为断除过去的苦精勤,不为断除未来的苦精勤,也不为断除现在的苦精勤,那么,你们为何而精勤?”长老说:“大王,我们是为了‘此苦应灭,他苦不应生起’而精勤。”巴利
Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, kiṃ tumhe atītassa dukkhassa pahānāya vāyamathā’’ti? ‘‘Na hi, mahārājā’’ti. ‘‘Kiṃ pana, bhante, anāgatassa dukkhassa pahānāya vāyamathā’’ti? ‘‘Na hi, mahārājā’’ti. ‘‘Kiṃ pana paccuppannassa dukkhassa pahānāya vāyamathā’’ti? ‘‘Na hi, mahārājā’’ti. ‘‘Yadi tumhe na atītassa dukkhassa pahānāya vāyamatha, na anāgatassa dukkhassa pahānāya vāyamatha, na paccuppannassa dukkhassa pahānāya vāyamatha, atha kimatthāya vāyamathā’’ti. Thero āha ‘kinti, mahārāja, idañca dukkhaṃ nirujjheyya, aññañca dukkhaṃ nuppajjeyyā’ti etadatthāya vāyamāmā’’ti.
“尊者那先,你有未来的苦吗?”“大王,没有。”“尊者那先,你们真是极为聪慧,竟为断除并不存在的未来诸苦而精勤。”“大王,您有敌对的国王、怨敌、仇敌现前吗?”“是的,尊者,有。”“那么,大王,那时您会令人挖壕沟、建城墙、筑城门、造望楼、储备粮食吗?”“不会,尊者,那些早已事先准备好了。”“大王,那时您会学习象术、马术、车术、弓术、剑术吗?”“不会,尊者,那些早已事先学过了。”“为何?”“尊者,为了防御未来的诸般危险。”“那么,大王,有未来的危险吗?”“尊者,没有。”“大王,您真是极为聪慧,为防御并不存在的未来诸般危险而作了准备。”巴利
‘‘Atthi pana te, bhante nāgasena, anāgataṃ dukkha’’nti? ‘‘Natthi , mahārājā’’ti ‘‘tumhe kho, bhante nāgasena, atipaṇḍitā, ye tumhe asantānaṃ anāgatānaṃ dukkhānaṃ pahānāya vāyamathā’’ti? ‘‘Atthi pana te, mahārāja, keci paṭirājāno paccatthikā paccāmittā paccupaṭṭhitā hontī’’ti? ‘‘Āma, bhante, atthī’’ti. ‘‘Kiṃnu kho, mahārāja, tadā tumhe parikhaṃ khaṇāpeyyātha, pākāraṃ cināpeyyātha gopuraṃ kārāpeyyātha, aṭṭālakaṃ kārāpeyyātha, dhaññaṃ atiharāpeyyāthā’’ti? ‘‘Na hi, bhante, paṭikacceva taṃ paṭiyattaṃ hotī’’ti. ‘‘Kiṃ tumhe, mahārāja, tadā hatthismiṃ sikkheyyātha, assasmiṃ sikkheyyātha, rathasmiṃ sikkheyyātha, dhanusmiṃ sikkheyyātha, tharusmiṃ sikkheyyāthā’’ti? ‘‘Na hi, bhante, paṭikacceva taṃ sikkhitaṃ hotī’’ti. ‘‘Kissatthāyā’’ti? ‘‘Anāgatānaṃ, bhante, bhayānaṃ paṭibāhanatthāyā’’ti. ‘‘Kiṃ nu kho, mahārāja, atthi anāgataṃ bhaya’’nti? ‘‘Natthi, bhante’’ti . ‘‘Tumhe ca kho, mahārāja, atipaṇḍitā, ye tumhe asantānaṃ anāgatānaṃ bhayānaṃ paṭibāhanatthāya paṭiyādethā’’ti.
“请再作一个譬喻。”“大王,你认为如何——当你感到口渴时,你会令人凿井、掘池、挖湖,说‘我要喝水’吗?”“不会,尊者,那些应是事先备妥的。”“为什么呢?”“尊者,那是为了防患于未来的口渴。”“那么,大王,未来可有口渴吗?”“尊者,没有。”“大王,你们实在是太聪明了,竟会为了防止那本不存在的、未来的口渴,而事先备妥这一切。”巴利
‘‘Bhiyyo opammaṃ karohīti. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, yadā tvaṃ pipāsito bhaveyyāsi, tadā tvaṃ udapānaṃ khaṇāpeyyāsi, pokkharaṇiṃ khaṇāpeyyāsi, taḷākaṃ khaṇāpeyyāsi ‘pānīyaṃ pivissāmī’’’ti? ‘‘Na hi, bhante, paṭikacceva taṃ paṭiyattaṃ hotī’’ti. ‘‘Kissatthāyā’’ti? ‘‘Anāgatānaṃ, bhante, pipāsānaṃ paṭibāhanatthāya paṭiyattaṃ hotī’’ti. ‘‘Atthi pana, mahārāja, anāgatā pipāsā’’ti? ‘‘Natthi, bhante’’ti. ‘‘Tumhe kho, mahārāja, atipaṇḍitā , ye tumhe asantānaṃ anāgatānaṃ pipāsānaṃ paṭibāhanatthāya taṃ paṭiyādethā’’ti.
“请再作一个譬喻。”“大王,你认为如何——当你感到饥饿时,你会令人耕田、播撒稻种,说‘我要用饭’吗?”“不会,尊者,那些应是事先备妥的。”“为什么呢?”“尊者,那是为了防患于未来的饥饿。”“那么,大王,未来可有饥饿吗?”“尊者,没有。”“大王,你真是极聪慧者,竟为了防御并不存在的未来饥饿而准备。”巴利
‘‘Bhiyyo opammaṃ karohī’’ti. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, yadā tvaṃ bubhukkhito bhaveyyāsi, tadā tvaṃ khettaṃ kasāpeyyāsi, sāliṃ vapāpeyyāsi ‘bhattaṃ bhuñjissāmī’’’ti? ‘‘Na hi, bhante, paṭikacceva taṃ paṭiyattaṃ hotī’’ti. ‘‘Kissatthāyā’’ti. ‘‘Anāgatānaṃ, bhante, bubhukkhānaṃ paṭibāhanatthāyā’’ti. ‘‘Atthi pana, mahārāja, anāgatā bubhukkhā’’ti? ‘‘Natthi, bhante’’ti. ‘‘Tumhe kho, mahārāja, atipaṇḍitā, ye tumhe asantānaṃ anāgatānaṃ bubhukkhānaṃ paṭibāhanatthāya paṭiyādethā’’ti.
“善哉,尊者那先!”巴利
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti.
4. 问 梵天界巴利
4. Brahmalokapañho
4 国王问:“尊者那先,从此处到梵天界有多远?”“大王,从此处到梵天界极为遥远。犹如一块楼阁般大小的巨石,从那里坠落,昼夜不停地下降四万八千由旬,历经四个月方能落到大地。”巴利
Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, kīvadūro ito brahmaloko’’ti? ‘‘Dūro kho, mahārāja, ito brahmaloko kūṭāgāramattā silā tamhā patitā ahorattena aṭṭhacattālīsayojanasahassāni bhassamānā catūhi māsehi pathaviyaṃ patiṭṭhaheyyā’’ti.
“尊者那先,你们说:‘如同强健之人弯曲或伸直手臂,具足神通、心得自在的比丘也能在赡部洲隐没后,于梵天界出现。’我对此言无法信受:如此极短时间竟能行走数百由旬。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, tumhe evaṃ bhaṇatha ‘seyyathāpi balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya , pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya, evameva iddhimā bhikkhu cetovasippatto jambudīpe antarahito brahmaloke pātubhaveyyā’ti etaṃ vacanaṃ na saddahāmi, evaṃ atisīghaṃ tāva bahūni yojanasatāni gacchissatī’’ti.
长老问:“大王,您的出生地在何处?”“尊者,有个名叫阿拉善德的岛,我出生在那里。”“大王,此处到阿拉善德有多远?”“尊者,约二百由旬。”“大王,您可记得在那里曾做过的事吗?”“是的,尊者,我记得。”“大王,您就这样快速地行过了大约二百由旬。”巴利
Thero āha ‘‘kuhiṃ pana, mahārāja, tava jātabhūmī’’ti? ‘‘Atthi, bhante, alasando nāma dīpo, tatthāhaṃ jāto’’ti. ‘‘Kīva dūro, mahārāja, ito alasando hotī’’ti? ‘‘Dvimattāni, bhante, yojanasatānī’’ti. ‘‘Abhijānāsi nu tvaṃ, mahārāja, tattha kiñcideva karaṇīyaṃ karitvā saritā’’ti? ‘‘Āma, bhante, sarāmī’’ti. ‘‘Lahuṃ kho tvaṃ, mahārāja, gatosi dvimattāni yojanasatānī’’ti.
“善哉,尊者那先!”巴利
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti.
5. 问 二人同时受生之问巴利
5. Dvinnaṃ lokuppannānaṃ samakabhāvapañho
5 国王说:“尊者那先,若有人身坏命终后生于梵天界,又有人身坏命终后生于迦湿弥罗,这两人中,谁迟谁速?”“大王,二者同时。”巴利
Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, yo idha kālaṅkato brahmaloke uppajjeyya, yo ca idha kālaṅkato kasmīre uppajjeyya, ko cirataraṃ ko sīghatara’’nti? ‘‘Samakaṃ, mahārājā’’ti.
“请作一譬喻。”“大王,您的出生之地在何处?”“尊者,有个名叫迦喇西村的地方,我在那里出生。”“大王,从此处到迦喇西村有多远?”“尊者,有两百由旬。”“大王,从此处到迦湿弥罗有多远?”“尊者,有十二由旬。”“那么,大王,请您忆念迦喇西村。”“尊者,已忆念了。”“大王,请您忆念迦湿弥罗。”“尊者,已忆念了。”“大王,哪一个忆念生起得更迟,哪一个更快?”“尊者,同时。”“正是如此,大王。若有人从此处死后生于梵天界,又有人从此处死后生于迦湿弥罗,他们是同时生起的。”巴利
‘‘Opammaṃ karohī’’ti. ‘‘Kuhiṃ pana, mahārāja, tava jātanagara’’nti? ‘‘Atthi, bhante, kalasigāmo nāma, tatthāhaṃ jāto’’ti. ‘‘Kīva dūro, mahārāja, ito kalasigāmo hotī’’ti. ‘‘Dvimattāni, bhante, yojanasatānī’’ti. ‘‘Kīva dūraṃ, mahārāja, ito kasmīraṃ hotī’’ti? ‘‘Dvādasa, bhante, yojanānī’’ti. ‘‘Iṅgha, tvaṃ mahārāja, kalasigāmaṃ cintehī’’ti. ‘‘Cintito, bhante’’ti. ‘‘Iṅgha, tvaṃ mahārāja, kasmīraṃ cintehī’’ti. ‘‘Cintitaṃ bhante’’ti. ‘‘Katamaṃ nu kho, mahārāja, cirena cintitaṃ, katamaṃ sīghatara’’nti? ‘‘Samakaṃ bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo idha kālaṅkato brahmaloke uppajjeyya, yo ca idha kālaṅkato kasmīre uppajjeyya, samakaṃ yeva uppajjantī’’ti.
“请再作一譬喻。”“大王,您意下如何?若有两只鸟从空中飞过,一只歇于高树,一只歇于低树,当它们同时停落时,哪一只的影子先落于地,哪一只的影子后落于地?”“尊者,同时。”“正是如此,大王。若有人从此处死后生于梵天界,又有人从此处死后生于迦湿弥罗,他们是同时生起的。”巴利
‘‘Bhiyyo opammaṃ karohī’’ti. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, dve sakuṇā ākāsena gaccheyyuṃ , tesu eko ucce rukkhe nisīdeyya, eko nīce rukkhe nisīdeyya, tesaṃ samakaṃ patiṭṭhitānaṃ katamassa chāyā paṭhamataraṃ pathaviyaṃ patiṭṭhaheyya, katamassa chāyā cirena pathaviyaṃ patiṭṭhaheyyā’’ti? ‘‘Samakaṃ, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo idha kālaṅkato brahmaloke uppajjeyya, yo ca idha kālaṅkato kasmīre uppajjeyya, samakaṃ yeva uppajjantī’’ti.
“善哉,尊者那先!”巴利
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti.
6. 觉支问巴利
6. Bojjhaṅgapañho
6 国王说:“尊者那先,有多少觉支?”“大王,有七觉支。”“尊者,以多少觉支而得觉悟?”“大王,以一觉支觉悟——以择法觉支。”“既然这样,尊者,为什么说‘七觉支’呢?”“大王,你意如何?剑在鞘中,未以手握持,能切断所应断吗?”“尊者,不能。”“正是如此,大王,若无择法觉支,单凭其余六觉支不能觉悟。”巴利
Rājā āha ‘‘kati nu kho, bhante nāgasena, bojjhaṅgā’’ti? ‘‘Satta kho, mahārāja, bojjhaṅgā’’ti. ‘‘Katihi pana, bhante, bojjhaṅgehi bujjhatī’’ti? ‘‘Ekena kho, mahārāja, bojjhaṅgena bujjhati dhammavicayasambojjhaṅgenā’’ti. ‘‘Atha kissa nu kho, bhante, vuccanti ‘satta bojjhaṅgā’’’ti? ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, asi kosiyā pakkhitto aggahito hatthena ussahati chejjaṃ chinditu’’nti. ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, dhammavicayasambojjhaṅgena vinā chahi bojjhaṅgehi na bujjhatī’’ti.
“善哉,尊者那先!”巴利
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti.
7. 善恶业力大小之问巴利
7. Pāpapuññānaṃ appānappabhāvapañho
7 国王问道:“尊者那先,福与非福,哪个较多?”“大王,福较多,非福少。”“是什么原因?”“大王,造非福者会后悔‘我作了恶业’,因此那恶不会增长。大王,造福者心无悔,无悔者生欣悦,欣悦者生喜悦,喜悦者身得轻安,身轻安者感受乐,心得乐者便得定,得定者则能如实知见,以此因缘,福得以增长。大王,譬如有人手脚被截断,他以一朵青莲花供养世尊,依此功德,九十一劫中不堕恶趣。大王,以此为因,我说‘福较多,非福少’。”巴利
Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, kataraṃ nu kho bahutaraṃ puññaṃ vā apuññaṃ vā’’ti? ‘‘Puññaṃ kho, mahārāja , bahutaraṃ, apuññaṃ thoka’’nti. ‘‘Kena kāraṇenā’’ti? ‘‘Apuññaṃ kho, mahārāja, karonto vippaṭisārī hoti ‘pāpakammaṃ mayā kata’nti, tena pāpaṃ na vaḍḍhati. Puññaṃ kho, mahārāja, karonto avippaṭisārī hoti, avippaṭisārino pāmojjaṃ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṃ vedeti, sukhino cittaṃ samādhiyati, samāhito yathābhūtaṃ pajānāti, tena kāraṇena puññaṃ vaḍḍhati. Puriso kho, mahārāja, chinnahatthapādo bhagavato ekaṃ uppalahatthaṃ datvā ekanavutikappāni vinipātaṃ na gacchissati. Imināpi, mahārāja, kāraṇena bhaṇāmi ‘puññaṃ bahutaraṃ, apuññaṃ thoka’’’nti.
“善哉,尊者那先!”巴利
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti.
8. 知而造恶与不知而造恶之问巴利
8. Jānantājānantapāpakaraṇapañho
8 国王问说:“尊者那先,明知而造恶业者,与不知而造恶业者,哪一位的非福更多?”长老答说:“大王,不知而造恶业者,他的非福更多。”“既然如此,尊者那先,若有王子或大臣因不知而造了恶业,我们是否应当加倍处罚他?”“大王,您认为如何?有一铁球炽热燃烧、火焰炽盛,一人知其为炽热而取,一人不知而取。这两人中,哪一位会被灼伤得更厉害?”“尊者,不知而取的那个人,会被灼伤得更厉害。”“正是如此,大王。同样道理,不知而造恶业者,他的非福也更多。”巴利
Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, yo jānanto pāpakammaṃ karoti, yo ajānanto pāpakammaṃ karoti, kassa bahutaraṃ apuñña’’nti? Thero āha ‘‘yo kho, mahārāja, ajānanto pāpakammaṃ karoti, tassa bahutaraṃ apuñña’’nti. ‘‘Tena hi, bhante nāgasena, yo amhākaṃ rājaputto vā rājamahāmatto vā ajānanto pāpakammaṃ karoti, taṃ mayaṃ diguṇaṃ daṇḍemā’’ti? ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, tattaṃ ayoguḷaṃ ādittaṃ sampajjalitaṃ sajotibhūtaṃ eko jānanto gaṇheyya, eko ajānanto gaṇheyya, katamo balavataraṃ ḍayheyyā’’ti. ‘‘Yo kho, bhante, ajānanto gaṇheyya, so balavataraṃ ḍayheyyā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo ajānanto pāpakammaṃ karoti, tassa bahutaraṃ apuñña’’nti.
“善哉,尊者那先!”巴利
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti.
9. 前往郁单越等处之问巴利
9. Uttarakurukādigamanapañho
9 国王说:“尊者那先,可有人能以此身前往北俱卢洲、梵天界,或其他洲吗?”“大王,有人能以此四大种身前往北俱卢洲、梵天界,或其他洲。”巴利
Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, atthi koci, yo iminā sarīrena uttarakuruṃ vā gaccheyya, brahmalokaṃ vā, aññaṃ vā pana dīpa’’nti? ‘‘Atthi, mahārāja, yo iminā cātummahābhūtikena kāyena uttarakuruṃ vā gaccheyya, brahmalokaṃ vā, aññaṃ vā pana dīpa’’nti.
“尊者那先,如何以此四大所造之身,往北俱卢洲、梵天界,或他方洲渚?”“大王,你可记得曾在平地上跳跃一搩手(一拃)或一罗多那(一肘)?”“是的,尊者,我记得,尊者那先,我曾跳过八罗多那。”“大王,你如何能跳过八罗多那?”“尊者,我心中生起‘我将落于彼处’之念,随心生起,身体即变得轻快。”“大王,正是如此,具神通、得心自在的比丘,将身摄于心,以心意之力游行虚空。”巴利
‘‘Kathaṃ, bhante nāgasena, iminā cātummahābhūtikena kāyena uttarakuruṃ vā gaccheyya, brahmalokaṃ vā, aññaṃ vā pana dīpa’’nti? ‘‘Abhijānāsi nu, tvaṃ mahārāja, imissā pathaviyā vidatthiṃ vā ratanaṃ vā laṅghitā’’ti? ‘‘Āma, bhante, abhijānāmi ‘ahaṃ, bhante nāgasena, aṭṭhapi rataniyo laṅghemī’’’ti. ‘‘Kathaṃ, tvaṃ mahārāja, aṭṭhapi rataniyo laṅghesī’’ti? ‘‘Ahañhi, bhante, cittaṃ uppādemi ‘ettha nipatissāmī’ti saha cittuppādena kāyo me lahuko hotī’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, iddhimā bhikkhu cetovasippatto kāyaṃ citte samāropetvā cittavasena vehāsaṃ gacchatī’’ti.
“善哉,尊者那先!”巴利
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti.
10. 长骨之问巴利
10. Dīghaṭṭhipañho
10 王说:“尊者那先,你们宣称‘骨可长达百由旬’。然而,百由旬的树尚且不存,怎会有百由旬的骨呢?”巴利
Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, tumhe evaṃ bhaṇatha ‘aṭṭhikāni dīghāni yojanasatikānipī’ti, rukkhopi tāva natthi yojanasatiko, kuto pana aṭṭhikāni dīghāni yojanasatikāni bhavissantī’’ti?
“大王,您意下如何?您可曾听闻‘大海中有五百由旬的鱼’?”“是的,尊者,我曾听闻。”“大王,那五百由旬的鱼,岂不会有长达百由旬的骨吗?”巴利
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, sutaṃ te ‘mahāsamudde pañcayojanasatikāpi macchā atthī’’’ti? ‘‘Āma, bhante, suta’’nti. ‘‘Nanu mahārāja, pañcayojanasatikassa macchassa aṭṭhikāni dīghāni bhavissanti yojanasatikānipī’’ti?
“善哉,尊者那先!”巴利
‘‘Kallosi , bhante nāgasenā’’ti.
11. 问 入出息止息巴利
11. Assāsapassāsanirodhapañho
11 国王问:“尊者那先,你们说‘能够止息出入息’吗?”“是的,大王,能够止息出入息。”那先尊者答。“尊者那先,如何才能止息出入息呢?”“大王,你怎么看?你以前可曾听人打过鼾吗?”“是的,尊者,曾经听过。”“大王,那么,当身体蜷曲时,那种声音会不会停止呢?”“是的,尊者,会停止。”“大王,那些未修身、未修戒、未修心、未修慧的人,他们的那种声音在身体蜷曲时尚且会停止,更何况那些已修身、已修戒、已修心、已修慧的人,当证入第四禅那时,出入息岂不就止息了吗?”巴利
Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, tumhe evaṃ bhaṇatha ‘sakkā assāsapassāse nirodhetu’’’nti? ‘‘Āma, mahārāja, sakkā assāsapassāse nirodhetu’’nti. ‘‘Kathaṃ, bhante nāgasena, sakkā assāsapassāse nirodhetu’’nti. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, sutapubbo te koci kākacchamāno’’ti. ‘‘Āma, bhante, sutapubbo’’ti. ‘‘Kiṃ nu kho, mahārāja, so saddo kāye namite virameyyā’’ti. ‘‘Āma, bhante, virameyyā’’ti. ‘‘So hi nāma, mahārāja, saddo abhāvitakāyassa abhāvitasīlassa abhāvitacittassa abhāvitapaññassa kāye namite viramissati, kiṃ pana bhāvitakāyassa bhāvitasīlassa bhāvitacittassa bhāvitapaññassa catutthajjhānaṃ samāpannassa assāsapassāsā na nirujjhissantī’’ti.
“善哉,尊者那先!”巴利
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti.
12 国王问:“尊者那先,人们说‘海、海’,水因何缘故被称为‘海’呢?”长老回答:“大王,水有多少,盐就有多少;盐有多少,水就有多少。因此称为‘海’。”巴利
Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, ‘samuddo samuddo’ti vuccati, kena kāraṇena udakaṃ ‘samuddo’ti vuccatī’’ti? Thero āha ‘‘yattakaṃ, mahārāja, udakaṃ, tattakaṃ loṇaṃ. Yattakaṃ loṇaṃ, tattakaṃ udakaṃ. Tasmā ‘samuddo’ti vuccatī’’ti.
“善哉,尊者那先!”巴利
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti.
13. 问 海一味问巴利
13. Samuddaekarasapañho
13 王问:“尊者那先,以何因缘,大海唯以一味——咸味——为味?”“大王,因水长久安住故,大海唯以一味——咸味——为味。”巴利
Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, kena kāraṇena samuddo ekaraso loṇaraso’’ti? ‘‘Cirasaṇṭhitattā kho, mahārāja, udakassa samuddo ekaraso loṇaraso’’ti.
“善哉,尊者那先!”巴利
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti.
14. 微细之问巴利
14. Sukhumapañho
14 国王问道:“尊者那先,能切断一切微细之物吗?”
“是的,大王,能切断一切微细之物。”
“尊者,那么什么是‘一切微细’呢?”
“大王,法最为微细。然而大王,诸法并非全属微细,‘微细’与‘粗’只是对诸法的称说。凡是应被断除的,皆由慧来断除,没有任何东西能像慧那样断除。”巴利
Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, sakkā sabbaṃ sukhumaṃ chinditu’’nti? ‘‘Āma, mahārāja, sakkā sabbaṃ sukhumaṃ chinditu’’nti. ‘‘Kiṃ pana, bhante, sabbaṃ sukhuma’’nti? ‘‘Dhammo kho, mahārāja, sabbasukhumo, na kho, mahārāja, dhammā sabbe sukhumā, ‘sukhuma’nti vā ‘thūla’nti vā dhammānametamadhivacanaṃ. Yaṃ kiñci chinditabbaṃ, sabbaṃ taṃ paññāya chindati, natthi dutiyaṃ paññāya chedana’’nti.
“善哉,尊者那先!”巴利
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti.
15. 识差别义问巴利
15. Viññāṇanānatthapañho
15 国王问道:“尊者那先,‘识’、‘慧’与‘众生中有命我’,这些法是义异文异,还是义同而仅文异?”“大王,识的特相是了别,慧的特相是遍知,而众生中的命我则了不可得。”“如果命我了不可得,那么究竟是谁以眼见色、以耳闻声、以鼻嗅香、以舌尝味、以身触所触、以意识法?”长老说:“如果命我能以眼见色……乃至以意识法,那么当眼门被挖出时,那命我应能透过更大的空间向外更清楚地见色;当耳被挖出、鼻被挖出、舌被挖出、身被挖出时,也应能更清楚地闻声、嗅香、尝味、触所触。”“不,尊者。”“大王,因此在众生中,命我实不可得。”巴利
Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, ‘viññāṇa’nti vā ‘paññā’ti vā ‘bhūtasmiṃ jīvo’ti vā ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca, udāhu ekatthā byañjanameva nāna’’nti ? ‘‘Vijānanalakkhaṇaṃ, mahārāja, viññāṇaṃ, pajānanalakkhaṇā paññā, bhūtasmiṃ jīvo nupalabbhatī’’ti. ‘‘Yadi jīvo nupalabbhati, atha ko carahi cakkhunā rūpaṃ passati, sotena saddaṃ suṇāti, ghānena gandhaṃ ghāyati, jivhāya rasaṃ sāyati, kāyena phoṭṭhabbaṃ phusati, manasā dhammaṃ vijānātī’’ti? Thero āha ‘‘yadi jīvo cakkhunā rūpaṃ passati…pe… manasā dhammaṃ vijānāti, so jīvo cakkhudvāresu uppāṭitesu mahantena ākāsena bahimukho suṭṭhutaraṃ rūpaṃ passeyya, sotesu uppāṭitesu, ghāne uppāṭite, jivhāya uppāṭitāya, kāye uppāṭite mahantena ākāsena suṭṭhutaraṃ saddaṃ suṇeyya, gandhaṃ ghāyeyya, rasaṃ sāyeyya, phoṭṭhabbaṃ phuseyyā’’ti? ‘‘Na hi , bhante’’ti. ‘‘Tena hi, mahārāja, bhūtasmiṃ jīvo nupalabbhatī’’ti.
“善哉,尊者那先!”巴利
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti.
16. 无色法之难确定性问巴利
16. Arūpadhammavavatthānadukkarapañho
16 国王问:“那先尊者,世尊所行是难行之举吗?”长老答:“大王,世尊所行是难行之举。”“那么,那先尊者,世尊所行的难行之举是什么?”“大王,世尊所行的难行之举,乃是对于这些缘于同一所缘而转起的无色心、心所法,如此宣说其差别:‘这是触,这是受,这是想,这是思,这是心。’”巴利
Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, dukkaraṃ nu kho bhagavatā kata’’nti? Thero āha ‘‘dukkaraṃ, mahārāja, bhagavatā kata’’nti. ‘‘Kiṃ pana, bhante nāgasena, bhagavatā dukkaraṃ kata’’nti. ‘‘Dukkaraṃ, mahārāja, bhagavatā kataṃ imesaṃ arūpīnaṃ cittacetasikānaṃ dhammānaṃ ekārammaṇe vattamānānaṃ vavatthānaṃ akkhātaṃ ‘ayaṃ phasso, ayaṃ vedanā, ayaṃ saññā, ayaṃ cetanā, idaṃ citta’’’nti.
“请作个譬喻吧。”“大王,譬如有人乘船深入大海,以手掌掬起一捧水,用舌头尝过。大王,此人能否分辨:‘这是恒河的水,这是耶牟那河的水,这是阿基拉瓦底河的水,这是萨罗浮河的水,这是摩醯河的水’呢?”“尊者,这很难做到。”“大王,世尊所作的事比这更难:对于这些无色法——心与心所法,当它们缘取同一所缘时,世尊为之施设了分别说,即:‘这是触,这是受,这是想,这是思,这是心。’”“善哉,尊者。”国王欢喜信受。巴利
‘‘Opammaṃ karohī’’ti. ‘‘Yathā, mahārāja, kocideva puriso nāvāya mahāsamuddaṃ ajjhogāhetvā hatthapuṭena udakaṃ gahetvā jivhāya sāyitvā jāneyya nu kho, mahārāja, so puriso ‘‘idaṃ gaṅgāya udakaṃ, idaṃ yamunāya udakaṃ, idaṃ aciravatiyā udakaṃ, idaṃ sarabhuyā udakaṃ, idaṃ mahiyā udaka’’’nti? ‘‘Dukkaraṃ, bhante, jānitu’’nti. ‘‘Ito dukkarataraṃ kho, mahārāja, bhagavatā kataṃ imesaṃ arūpīnaṃ cittacetasikānaṃ dhammānaṃ ekārammaṇe vattamānānaṃ vavatthānaṃ akkhātaṃ ‘ayaṃ phasso, ayaṃ vedanā, ayaṃ saññā, ayaṃ cetanā, idaṃ citta’’’nti. ‘‘Suṭṭhu, bhante’’ti rājā abbhānumodīti.
第十六问:无色法之确定,是为难事巴利
Arūpadhammavavatthānadukkarapañho soḷasamo.
此品共有十六问。巴利
Imasmiṃ vagge soḷasa pañhā.
弥兰陀问答巴利
Milindapañhapucchāvisajjanā
长老问:“大王,您知道现在是什么时辰吗?”“尊者,我知道:此刻初夜已过,中夜正行,火炬已经点燃,四面已传令竖旗,即将从库房取出王家赠品。”巴利
Thero āha ‘‘jānāsi kho, mahārāja, sampati kā velā’’ti? ‘‘Āma, bhante, jānāmi ‘sampati paṭhamo yāmo atikkanto, majjhimo yāmo pavattati, ukkā padīpīyanti, cattāri paṭākāni āṇattāni gamissanti bhaṇḍato rājadeyyānī’’’ti.
在场的希腊人说:“大王,真了不起!这位长老真是智者。”国王答道:“是的,诸位,这位长老确实是智者。若有这样的导师,又有如我这样的弟子,这智者不久便能通达法义。”国王对他的问答感到欢喜,便以一张价值十万的毛毯覆于长老那先身上,说道:“尊者那先,从今日起,我每日为您安排八百份食物,凡内宫中合适的供养,我都献予您。”长老说:“大王,这就足够了,我能维持生活。”国王说:“尊者那先,我知道您能维持生活。但请您护己,亦护于我。如何说是护己呢?‘那先虽使弥兰陀王欢喜,却未得任何回报’——像这样的诽谤可能生起,如此便是护己。如何说是护我呢?‘弥兰陀王虽生欢喜,却未示现欢喜之相’——像这样的诽谤可能生起,如此便是护我。”长老答:“就如您所说的吧,大王。”国王又说:“尊者,譬如那万兽之王狮子,虽被关在金笼之中,心却依然向外。同样地,尊者,我虽身居家中,心亦是向外的。尊者,若我从在家出家为无家者,恐怕难以久住于世,因为我的怨敌实在太多了。”巴利
Yonakā evamāhaṃsu ‘‘kallosi, mahārāja, paṇḍito thero’’ti. ‘‘Āma, bhaṇe, paṇḍito thero, ediso ācariyo bhaveyya mādiso ca antevāsī, nacirasseva paṇḍito dhammaṃ ājāneyyā’’ti. Tassa pañhaveyyākaraṇena tuṭṭho rājā theraṃ nāgasenaṃ satasahassagghanakena kambalena acchādetvā ‘‘bhante nāgasena, ajjatagge te aṭṭhasataṃ bhattaṃ paññapemi, yaṃ kiñci antepure kappiyaṃ, tena ca pavāremī’’ti āha. Alaṃ mahārāja jīvāmī’’ti. ‘‘Jānāmi, bhante nāgasena, jīvasi, api ca attānañca rakkha, mamañca rakkhāhī’’ti. ‘‘Kathaṃ attānaṃ rakkhasi, ‘nāgaseno milindaṃ rājānaṃ pasādeti, na ca kiñci alabhī’ti parāpavādo āgaccheyyāti, evaṃ attānaṃ rakkha. Kathaṃ mamaṃ rakkhasi, ‘milindo rājā pasanno pasannākāraṃ na karotī’ti parāpavādo āgaccheyyāti, evaṃ mamaṃ rakkhāhī’’ti. ‘‘Tathā hotu, mahārājā’’ti. ‘‘Seyyathāpi, bhante, sīho migarājā suvaṇṇapañjare pakkhittopi bahimukho yeva hoti, evameva kho ahaṃ, bhante, kiñcāpi agāraṃ ajjhāvasāmi bahimukho yeva pana acchāmi. Sace ahaṃ, bhante, agārasmā anāgāriyaṃ pabbajeyyaṃ, na ciraṃ jīveyyaṃ, bahū me paccatthikā’’ti.
当时,具寿那先为弥兰陀王解答了问题之后,便从座起立,前往僧园。具寿那先离去后不久,弥兰陀王心中生起了这样的念头:“我问了什么?尊师那先又答了什么?”接着,弥兰陀王心中又想:“我问的一切都问得好,尊师那先答的一切也都答得好。”与此同时,抵达僧园的具寿那先心中也生起了同样的念头:“弥兰陀王问了什么?我又答了什么?”随后,具寿那先心中也想:“弥兰陀王所问的一切都问得好,我所答的一切也都答得好。”巴利
Atha kho āyasmā nāgaseno milindassa rañño pañhaṃ visajjetvā uṭṭhāyāsanā saṅghārāmaṃ agamāsi. Acirapakkante ca āyasmante nāgasene milindassa rañño etadahosi ‘‘kiṃ mayā pucchitaṃ, kiṃ bhadantena nāgasenena visajjita’’nti? Atha kho milindassa rañño etadahosi ‘‘sabbaṃ mayā supucchitaṃ, sabbaṃ bhadantena nāgasenena suvisajjita’’nti. Āyasmatopi nāgasenassa saṅghārāmagatassa etadahosi ‘‘kiṃ milindena raññā pucchitaṃ, kiṃ mayā visajjita’’nti. Atha kho āyasmato nāgasenassa etadahosi ‘‘sabbaṃ milindena raññā supucchitaṃ, sabbaṃ mayā suvisajjita’’nti.
那一夜过后,具寿那先在上午时分,穿好下衣,持钵与衣,往弥兰陀王的住所而去。到了那里,便在已敷设的座位上坐下。此时,弥兰陀王向具寿那先礼敬后,坐于一旁。坐在一旁的弥兰陀王,便对具寿那先这样说:巴利
Atha kho āyasmā nāgaseno tassā rattiyā accayena pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena milindassa rañño nivesanaṃ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho milindo rājā āyasmantaṃ nāgasenaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi, ekamantaṃ nisinno kho milindo rājā āyasmantaṃ nāgasenaṃ etadavoca –
“尊者不应这样想:‘那先被我问了问题’,更不可带着这份喜悦度过当夜余下的时间。您不应这样看待。尊者,当夜余下的时间里,我心中所想的是:‘我问了什么,尊者又回答了什么’,以及‘我的一切提问都问得好,尊者的一切回答都答得妙。’”巴利
‘‘Mā kho bhadantassa evaṃ ahosi ‘nāgaseno mayā pañhaṃ pucchito’ti teneva somanassena taṃ rattāvasesaṃ vītināmesīti na te evaṃ daṭṭhabbaṃ. Tassa mayhaṃ, bhante, taṃ rattāvasesaṃ etadahosi ‘kiṃ mayā pucchitaṃ, kiṃ bhadantena visajjita’nti, ‘sabbaṃ mayā supucchitaṃ, sabbaṃ bhadantena suvisajjita’’’nti.
长老也如此说——“大王不应这样想:‘我回答了弥兰陀王的问题’,更不可带着这份喜悦度过当夜余下的时间。您不应这样看待。大王,当夜余下的时间里,我心中所想的是:‘弥兰陀王问了什么,我又回答了什么’,以及‘弥兰陀王的一切提问都问得好,我的一切回答都答得妙。’”就这样,这两位大龙彼此随喜对方的善说。巴利
Theropi evamāha – ‘‘mā kho mahārājassa evaṃ ahosi ‘milindassa rañño mayā pañho visajjito’ti teneva somanassena taṃ rattāvasesaṃ vītināmesīti na te evaṃ daṭṭhabbaṃ. Tassa mayhaṃ, mahārāja, taṃ rattāvasesaṃ etadahosi ‘kiṃ milindena raññā pucchitaṃ, kiṃ mayā visajjita’nti, ‘sabbaṃ milindena raññā supucchitaṃ, sabbaṃ mayā suvisajjita’’’nti itiha te mahānāgā aññamaññassa subhāsitaṃ samanumodiṃsūti.
绵羊问题起始语巴利
Meṇḍakapañhārambhakathā
八应避之思量处巴利
Aṭṭhamantaparivajjanīyaṭṭhānāni
善辩论者及诡辩者,极具智慧且明察者;
弥兰陀为决了智慧,往诣那先之处。
他安住于其荫下,再三请问;
智慧显发后,他亦成为持三藏者。
于夜分独处,思择九分教;
他见到这绵羊难题,纠结难解、难以把握。
“ 不了知那些义理,于胜者所开示的绵羊喻中,
于未来世,此处将有诤论。”
“ 来吧,且先令论者欢喜,再来裁决绵羊难题。
他们依循他所开示的道路,将于未来为他人指示。”巴利
Bhassappavādo vetaṇḍī, atibuddhi vicakkhaṇo; Milindo ñāṇabhedāya, nāgasenamupāgami. Vasanto tassa chāyāya, paripucchaṃ punappunaṃ; Pabhinnabuddhi hutvāna, sopi āsi tipeṭako. Navaṅgaṃ anumajjanto, rattibhāge rahogato; Addakkhi meṇḍake pañhe, dunniveṭhe saniggahe. ‘‘Pariyāyabhāsitaṃ atthi, atthi sandhāyabhāsitaṃ; Sabhāvabhāsitaṃ atthi, dhammarājassa sāsane. ‘‘Tesamatthaṃ aviññāya, meṇḍake jinabhāsite; Anāgatamhi addhāne, viggaho tattha hessati. ‘‘Handa kathiṃ pasādetvā, chejjāpessāmi meṇḍake; Tassa niddiṭṭhamaggena, niddisissantyanāgate’’ti.
那时,弥兰陀王于破晓时分,曙光初现之际,洗沐头面,于顶合掌,忆念过去、未来、现在三世之正自觉者,受持八条戒行:“从今日起,未来七日,我当受持八戒,修习精勤。我行此清净精勤,令师欢喜后,当请问两难之问。”于是,弥兰陀王脱去平日的双层衣,卸下一切严饰,披上袈裟,头缠剃发者之头巾,住于牟尼之行,受持八戒:“此七日内,我不应行王事,不应心生贪相应之心,不应心生嗔相应之心,不应心生痴相应之心;于奴婢、佣人、民众及一切人等,皆应以谦和之行相处;应善护身业、语业;应无所遗漏地守护六根;应修习慈心而住。”他受持此八戒后,将心善安住于此八戒之中,七日不出。至第八日,破晓时分,清晨受食后,他低垂双眼,收摄言语,威仪安详,心不散乱,欢喜踊跃,净信满怀,前往长老那先尊者处。以头面礼敬长老双足后,立于一面,如是说道:巴利
Atha kho milindo rājā pabhātāya rattiyā uddhaste aruṇe sīsaṃ nhatvā sirasi añjaliṃ paggahetvā atītānāgatapaccuppanne sammāsambuddhe anussaritvā aṭṭha vattapadāni samādiyi ‘‘ito me anāgatāni satta divasāni aṭṭha guṇe samādiyitvā tapo caritabbo bhavissati , sohaṃ ciṇṇatapo samāno ācariyaṃ ārādhetvā meṇḍake pañhe pucchissāmī’’ti. Atha kho milindo rājā pakatidussayugaṃ apanetvā ābharaṇāni ca omuñcitvā kāsāvaṃ nivāsetvā muṇḍakapaṭisīsakaṃ sīse paṭimuñcitvā munibhāvamupagantvā aṭṭha guṇe samādiyi ‘‘imaṃ sattāhaṃ mayā na rājattho anusāsitabbo, na rāgūpasañhitaṃ cittaṃ uppādetabbaṃ, na dosūpasañhitaṃ cittaṃ uppādetabbaṃ, na mohūpasañhitaṃ cittaṃ uppādetabbaṃ, dāsakammakaraporise janepi nivātavuttinā bhavitabbaṃ, kāyikaṃ vācasikaṃ anurakkhitabbaṃ, chapi āyatanāni niravasesato anurakkhitabbāni, mettābhāvanāya mānasaṃ pakkhipitabba’’nti. Ime aṭṭha guṇe samādiyitvā tesveva aṭṭhasu guṇesu mānasaṃ patiṭṭhapetvā bahi anikkhamitvā sattāhaṃ vītināmetvā aṭṭhame divase pabhātāya rattiyā pageva pātarāsaṃ katvā okkhittacakkhu mitabhāṇī susaṇṭhitena iriyāpathena avikkhittena cittena haṭṭhena udaggena vippasannena theraṃ nāgasenaṃ upasaṅkamitvā therassa pāde sirasā vanditvā ekamantaṃ ṭhito idamavoca –
“尊者那先,我有一事需与您商议,此处不宜有第三者在场,应在空闲之处、寂静之处、林野之中,具足八支、契合沙门行仪之所。当于彼处请问其义,于彼处我无须掩饰、不必隐秘,我有资格听闻密义、参与善议,此事还须以譬喻来审察,譬喻云何?如何阐明?尊者那先,犹如大地承载万物时,堪能任受所置。同样地,尊者那先,我有资格听闻密义、参与善议。”于是,他与师长一同进入寂静的房间后,说道:“尊者那先,于此,欲共商议之人应回避八种处所,智者不于那些处所议事,若勉强商议,事必败坏而不得成就。哪八种?应回避不平坦之处,应回避有恐怖之处,应回避风过大之处,应回避隐蔽之处,应回避天神所在之处,应回避道路,应回避战场,应回避水陆津渡。此八处乃是应当回避的。”巴利
‘‘Atthi me, bhante nāgasena, koci attho tumhehi saddhiṃ mantayitabbo, na tattha añño koci tatiyo icchitabbo, suññe okāse pavivitte araññe aṭṭhaṅgupāgate samaṇasāruppe. Tattha so pañho pucchitabbo bhavissati, tattha me guyhaṃ na kātabbaṃ na rahassakaṃ, arahāmahaṃ rahassakaṃ suṇituṃ sumantane upagate, upamāyapi so attho upaparikkhitabbo, yathā kiṃ viya, yathā nāma, bhante nāgasena, mahāpathavī nikkhepaṃ arahati nikkhepe upagate. Evameva kho, bhante nāgasena, arahāmahaṃ rahassakaṃ suṇituṃ sumantane upagate’’ti. Garunā saha pavivittapavanaṃ pavisitvā idamavoca – ‘‘bhante nāgasena, idha purisena mantayitukāmena aṭṭha ṭhānāni parivajjayitabbāni bhavanti, na tesu ṭhānesu viññū puriso atthaṃ manteti, mantitopi attho paripatati na sambhavati. Katamāni aṭṭha ṭhānāni? Visamaṭṭhānaṃ parivajjanīyaṃ, sabhayaṃ parivajjanīyaṃ, ativātaṭṭhānaṃ parivajjanīyaṃ, paṭicchannaṭṭhānaṃ parivajjanīyaṃ, devaṭṭhānaṃ parivajjanīyaṃ, pantho parivajjanīyo, saṅgāmo parivajjanīyo, udakatitthaṃ parivajjanīyaṃ. Imāni aṭṭha ṭhānāni parivajjanīyānī’’ti.
长老问:“不平坦之处、有恐怖之处、风过大之处、隐蔽之处、天神所在之处、道路、战场、水陆津渡,各有什么过失?” “尊者那先,于不平坦之处,所议之事会散失、崩解、流逸而不得成就;于有恐怖之处,内心惊慌,心惊慌则不能如理省察其事;于风过大之处,言音难辨;于隐蔽之处,恐有窃听之者;于天神所在之处,所议之事易趋严峻;于道路,所议之事流于空虚;于战场,其事动摇不定;于水陆津渡,其事显露无隐。是故偈言:”巴利
Thero āha ‘‘ko doso visamaṭṭhāne, sabhaye, ativāte, paṭicchanne, devaṭṭhāne, panthe, saṅgāme, udakatitthe’’ti? ‘‘Visame, bhante nāgasena, mantito attho vikirati vidhamati paggharati na sambhavati, sabhaye mano santassati, santassito na sammā atthaṃ samanupassati, ativāte saddo avibhūto hoti, paṭicchanne upassutiṃ tiṭṭhanti, devaṭṭhāne mantito attho garukaṃ pariṇamati, panthe mantito attho tuccho bhavati, saṅgāme cañcalo bhavati, udakatitthe pākaṭo bhavati. Bhavatīha –
“‘ 不平的、有怖的、过强的风,隐蔽、依止于天处;
道路、战场、渡口,这八处应当避免。’】巴利
‘‘‘Visamaṃ sabhayaṃ ativāto, paṭicchannaṃ devanissitaṃ; Pantho ca saṅgāmo titthaṃ, aṭṭhete parivajjiyā’’’ti.
八种应避的思量处巴利
Aṭṭha mantanassa parivajjanīyaṭṭhānāni.
八种损毁思量之人巴利
Aṭṭhamantavināsakapuggalā
“尊者那先,有八种人在商议时会败坏所议之事。哪八种?贪行者、嗔行者、痴行者、慢行者、贪婪者、懈怠者、一意者、愚者。这八种人败坏所议之事。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, aṭṭhime puggalā mantiyamānā mantitaṃ atthaṃ byāpādenti. Katame aṭṭha? Rāgacarito dosacarito mohacarito mānacarito luddho alaso ekacintī bāloti. Ime aṭṭha puggalā mantitaṃ atthaṃ byāpādentī’’ti.
长老问:“他们有何过失?”“尊者那先,贪行者以贪力败坏所议之事,嗔行者以嗔力败坏所议之事,痴行者以痴力败坏所议之事,慢行者以慢力败坏所议之事,贪婪者以贪求之力败坏所议之事,懈怠者以懈怠之力败坏所议之事,一意者以一意之力败坏所议之事,愚者以愚痴之力败坏所议之事。是故偈言:”巴利
Thero āha ‘‘tesaṃ ko doso’’ti? ‘‘Rāgacarito, bhante nāgasena, rāgavasena mantitaṃ atthaṃ byāpādeti, dosacarito dosavasena mantitaṃ atthaṃ byāpādeti, mohacarito mohavasena mantitaṃ atthaṃ byāpādeti, mānacarito mānavasena mantitaṃ atthaṃ byāpādeti, luddho lobhavasena mantitaṃ atthaṃ byāpādeti, alaso alasatāya mantitaṃ atthaṃ byāpādeti, ekacintī ekacintitāya mantitaṃ atthaṃ byāpādeti, bālo bālatāya mantitaṃ atthaṃ byāpādeti. Bhavatīha –
“ 染者、嗔者、痴者,慢者、贪婪者、懈怠者;
“ 独思之人与愚者,皆为商议之事的破坏者。”巴利
‘‘‘Ratto duṭṭho ca mūḷho ca, mānī luddho tathālaso; Ekacintī ca bālo ca, ete atthavināsakā’’’ti.
八种破坏商议之人巴利
Aṭṭha mantavināsakapuggalā.
九种破坏秘密商议者巴利
Navaguyhamantavidhaṃsakaṃ
“尊者那先,有九种人泄漏所议之秘密,不能守持。是哪九种?贪行者、嗔行者、痴行者、怯懦者、贪求利养者、女人、酒徒、般荼咖、小孩。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, navime puggalā mantitaṃ guyhaṃ vivaranti na dhārenti. Katame nava? Rāgacarito dosacarito mohacarito bhīruko āmisagaruko itthī soṇḍo paṇḍako dārako’’ti.
长老问:“他们有何过失?”“尊者那先,贪行者以贪欲故,泄漏所议之秘密,不能守持;嗔行者以嗔恚故,泄漏所议之秘密,不能守持;愚痴者以愚痴故,泄漏所议之秘密,不能守持;怯懦者以恐惧故,泄漏所议之秘密,不能守持;贪求利养者以利养故,泄漏所议之秘密,不能守持;女人以慧劣故,泄漏所议之秘密,不能守持;酒徒以贪酒故,泄漏所议之秘密,不能守持;般荼咖以易变故,泄漏所议之秘密,不能守持;小孩以轻浮故,泄漏所议之秘密,不能守持。是故偈言:”巴利
Thero āha ‘‘tesaṃ ko doso’’ti? ‘‘Rāgacarito, bhante nāgasena, rāgavasena mantitaṃ guyhaṃ vivarati na dhāreti, dosacarito, bhante , dosavasena mantitaṃ guyhaṃ vivarati na dhāreti, mūḷho mohavasena mantitaṃ guyhaṃ vivarati na dhāreti, bhīruko bhayavasena mantitaṃ guyhaṃ vivarati na dhāreti, āmisagaruko āmisahetu mantitaṃ guyhaṃ vivarati na dhāreti, itthī paññāya ittaratāya mantitaṃ guyhaṃ vivarati na dhāreti, soṇḍiko surālolatāya mantitaṃ guyhaṃ vivarati na dhāreti, paṇḍako anekaṃsikatāya mantitaṃ guyhaṃ vivarati na dhāreti, dārako capalatāya mantitaṃ guyhaṃ vivarati na dhāreti. Bhavatīha –
“ 贪者、嗔者与痴者,怯懦者、贪求利养者;”
“ 女人、酒徒、般荼咖,第九是幼童。”
“ 这九种人在世间,短暂、动摇、不安稳;”
“ 与他们商议的秘密,迅即显露。”巴利
‘‘‘Ratto duṭṭho ca mūḷho ca, bhīru āmisagaruko ; Itthī soṇḍo paṇḍako ca, navamo bhavati dārako. ‘‘Navete puggalā loke, ittarā calitā calā; Etehi mantitaṃ guyhaṃ, khippaṃ bhavati pākaṭa’’’nti.
九种能破秘密思量之人巴利
Nava guyhamantavidhaṃsakā puggalā.
八种获得慧的因缘巴利
Aṭṭha paññāpaṭilābhakāraṇaṃ
“尊者那先,有八种因缘令慧成熟、趣向圆满。哪八种?因年龄成熟,慧便成熟、趣向圆满;因名声成熟,慧便成熟、趣向圆满;因多番询问,慧便成熟、趣向圆满;因与通达者共住,慧便成熟、趣向圆满;因如理作意,慧便成熟、趣向圆满;因参与讨论,慧便成熟、趣向圆满;因亲近善友,慧便成熟、趣向圆满;因住于适宜之地,慧便成熟、趣向圆满。这便是:”巴利
‘‘Bhante nāgasena, aṭṭhahi kāraṇehi buddhi pariṇamati paripākaṃ gacchati. Katamehi aṭṭhahi? Vayapariṇāmena buddhi pariṇamati paripākaṃ gacchati, yasapariṇāmena buddhi pariṇamati paripākaṃ gacchati, paripucchāya buddhi pariṇamati paripākaṃ gacchati, titthasaṃvāsena buddhi pariṇamati paripākaṃ gacchati, yoniso manasikārena buddhi pariṇamati paripākaṃ gacchati, sākacchāya buddhi pariṇamati paripākaṃ gacchati, snehūpasevanena buddhi pariṇamati paripākaṃ gacchati, patirūpadesavāsena buddhi pariṇamati paripākaṃ gacchati. Bhavatīha –
“ 以年龄、名声、询问,以共住与如理思惟;
以交谈、亲近相处,以及适宜的住处。
“ 这八种事,是令智慧清净的缘由。
凡是成就这些的人,智慧便会显发。”巴利
‘‘‘Vayena yasapucchāhi, titthavāsena yoniso; Sākacchā snehasaṃsevā, patirūpavasena ca. ‘‘Etāni aṭṭha ṭhānāni, buddhivisadakāraṇā; Yesaṃ etāni sambhonti, tesaṃ buddhi pabhijjatī’’’ti.
八种获得智慧之因巴利
Aṭṭha paññāpaṭilābhakāraṇāni.
“尊者那先,这片国土远离了八种商议的过失,而我是世间最优秀的商议同伴,是秘密的守护者——只要我还有生命,便会守护秘密。我的智慧因八种因缘而达至成熟。如今,像我这样的内弟子实为稀有。对于如法行道的内弟子,导师应具备二十五种德行,并以此正确行道。是哪二十五种呢?巴利
‘‘Bhante nāgasena, ayaṃ bhūmibhāgo aṭṭha mantadosavivajjito, ahañca loke paramo mantisahāyo , guyhamanurakkhī cāhaṃ yāvāhaṃ jīvissāmi tāva guyhamanurakkhissāmi, aṭṭhahi ca me kāraṇehi buddhi pariṇāmaṃ gatā, dullabho etarahi mādiso antevāsī, sammā paṭipanne antevāsike ye ācariyānaṃ pañcavīsati ācariyaguṇā, tehi guṇehi ācariyena sammā paṭipajjitabbaṃ. Katame pañcavīsati guṇā?
“尊者那先,在此,导师应当对内弟子恒常、无间断地建立守护;应当了知不应亲近与应当亲近者;应当了知放逸与不放逸;应当了知卧处;应当了知疾病;应当了知食物的得与不得;应当了知其殊胜处;应当分享钵中所得;应当安慰他说:‘不要害怕,你的利益正在增长。’应当了知‘与此人交往’的交往方式;应当了知村落中的交往;应当了知寺院中的交往;不应与他嬉笑戏乐;应当与他交谈;见到他的过失应当容忍;应当成为恭敬的行者;应当成为无间断的行者;应当成为不隐秘行事者;应当成为毫无保留的行者;应当生起‘我要使他通晓诸般技艺’的心;应当生起‘如何使他不退失’的增长心;应当生起‘我以学力使他强健’的心;应当建立慈心;在灾难中不应舍弃他;在应作之事上不应放逸;于有过失时,应当如法地摄受。尊者,这些便是导师的二十五种导师德行。请您以这些德行对我正确行道。尊者,我心中已生起疑惑,有胜者所说的‘绵羊问’。在未来世,那里将会生起争论。而未来世将难得有像您这般具大智慧者。请在这些问题上给我眼目,以降伏诸异论者。”巴利
‘‘Idha, bhante nāgasena, ācariyena antevāsimhi satataṃ samitaṃ ārakkhā upaṭṭhapetabbā, asevanasevanā jānitabbā, pamattāppamattā jānitabbā, seyyavakāso jānitabbo, gelaññaṃ jānitabbaṃ, bhojanassa laddhāladdhaṃ jānitabbaṃ, viseso jānitabbo, pattagataṃ saṃvibhajitabbaṃ, assāsitabbo ‘mā bhāyi, attho te abhikkamatī’ti, ‘iminā puggalena paṭicaratī’ti paṭicāro jānitabbo, gāme paṭicāro jānitabbo, vihāre paṭicāro jānitabbo, na tena hāso davo kātabbo , tena saha ālāpo kātabbo, chiddaṃ disvā adhivāsetabbaṃ, sakkaccakārinā bhavitabbaṃ, akhaṇḍakārinā bhavitabbaṃ, arahassakārinā bhavitabbaṃ, niravasesakārinā bhavitabbaṃ, ‘janemimaṃ sippesū’ti janakacittaṃ upaṭṭhapetabbaṃ, ‘kathaṃ ayaṃ na parihāyeyyā’ti vaḍḍhicittaṃ upaṭṭhapetabbaṃ, ‘balavaṃ imaṃ karomi sikkhābalenā’ti cittaṃ upaṭṭhapetabbaṃ, mettacittaṃ upaṭṭhapetabbaṃ, āpadāsu na vijahitabbaṃ, karaṇīye nappamajjitabbaṃ, khalite dhammena paggahetabboti. Ime kho, bhante, pañcavīsati ācariyassa ācariyaguṇā, tehi guṇehi mayi sammā paṭipajjassu, saṃsayo me, bhante, uppanno, atthi meṇḍakapañhā jinabhāsitā , anāgate addhāne tattha viggaho uppajjissati, anāgate ca addhāne dullabhā bhavissanti tumhādisā buddhimanto, tesu me pañhesu cakkhuṃ dehi paravādānaṃ niggahāyā’’ti.
长老应声“善哉”,接受之后,便为近事男开示十种近事男功德:“大王,有十种近事男功德。哪十种?大王,于此处,近事男与僧团同甘共苦,以法为依止,随力乐行布施,见胜者教法衰退则精进增长。他是正见者,已远离迷信征兆,乃至不惜生命亦不皈依其他导师;他的身业与语业皆得守护,乐于和合,喜好和合,不嫉妒,不以欺诈行于教法中,已皈依佛为皈依处,已皈依法为皈依处,已皈依僧为皈依处。大王,这即是十种近事男功德。所有这些功德于你身中悉皆具足,对你而言是恰当的、应得的、相称的、合适的,因为你见到胜者教法的衰退而希求增长,我给予你机会,你可随意问我。”巴利
Thero ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā dasa upāsakassa upāsakaguṇe paridīpesi. ‘‘Dasa ime, mahārāja, upāsakassa upāsakaguṇā. Katame dasa , idha, mahārāja, upāsako saṅghena samānasukhadukkho hoti, dhammādhipateyyo hoti, yathābalaṃ saṃvibhāgarato hoti, jinasāsanaparihāniṃ disvā abhivaḍḍhiyā vāyamati. Sammādiṭṭhiko hoti, apagatakotūhalamaṅgaliko jīvitahetupi na aññaṃ satthāraṃ uddisati, kāyikavācasikañcassa rakkhitaṃ hoti, samaggārāmo hoti samaggarato, anusūyako hoti, na ca kuhanavasena sāsane carati, buddhaṃ saraṇaṃ gato hoti, dhammaṃ saraṇaṃ gato hoti, saṅghaṃ saraṇaṃ gato hoti. Ime kho, mahārāja, dasa upāsakassa upāsakaguṇā, te sabbe guṇā tayi saṃvijjanti, taṃ te yuttaṃ pattaṃ anucchavikaṃ patirūpaṃ yaṃ tvaṃ jinasāsanaparihāniṃ disvā abhivaḍḍhiṃ icchasi, karomi te okāsaṃ, puccha maṃ tvaṃ yathāsukha’’nti.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24