1. 法相续问巴利
1. Dhammasantatipañho
1 国王问:“尊者那先,那生起者,是同一个,还是另一个?”长老回答:“既非同一个,也非另一个。”巴利
Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, yo uppajjati, so eva so, udāhu añño’’ti? Thero āha ‘‘na ca so, na ca añño’’ti.
“请作一譬喻。” “大王,你如何想?当你还是幼小、稚嫩、蒙昧、仰卧在床的婴儿时,那个婴儿就是现在已长大的你吗?” “尊者,并非如此。那个幼小、稚嫩、蒙昧、仰卧的婴儿是一个,现在长大的我是另一个。” “大王,若如此,则不会有母亲,不会有父亲,不会有师长,不会有技艺师,不会有持戒者,不会有智者。大王,难道羯罗蓝(凝滑)的母亲是一个,頞部昙(疱)的母亲是另一个,闭尸(肉片)的母亲是另一个,伽那(坚肉)的母亲是另一个,幼小者的母亲是另一个,长大者的母亲又是另一个吗?难道学习技艺的是一个,学成了技艺的是另一个?造恶业的是一个,手脚被砍断的是另一个吗?” “尊者,并非如此。然而,尊者,当您这样说时,您会怎么解释呢?” 长老说:“大王,我就是那个幼小、稚嫩、蒙昧、仰卧的婴儿,我就是现在已长大的人。依凭此身,这一切都统摄为一。”巴利
‘‘Opammaṃ karohī’’ti. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, yadā tvaṃ daharo taruṇo mando uttānaseyyako ahosi, so yeva tvaṃ etarahi mahanto’’ti? ‘‘Na hi, bhante, añño so daharo taruṇo mando uttānaseyyako ahosi, añño ahaṃ etarahi mahanto’’ti. ‘‘Evaṃ sante kho, mahārāja, mātātipi na bhavissati, pitātipi na bhavissati, ācariyotipi na bhavissati, sippavātipi na bhavissati, sīlavātipi na bhavissati, paññavātipi na bhavissati. Kiṃ nu kho, mahārāja, aññā eva kalalassa mātā, aññā abbudassa mātā, aññā pesiyā mātā, aññā ghanassa mātā, aññā khuddakassa mātā, aññā mahantassa mātā, añño sippaṃ sikkhati, añño sikkhito bhavati, añño pāpakammaṃ karoti, aññassa hatthapādā chijjantī’’ti? ‘‘Na hi, bhante. Tvaṃ pana, bhante, evaṃ vutte kiṃ vadeyyāsī’’ti? Thero āha ‘‘ahaññeva kho, mahārāja, daharo ahosiṃ taruṇo mando uttānaseyyako, ahaññeva etarahi mahanto, imameva kāyaṃ nissāya sabbe te ekasaṅgahitā’’ti.
“请再作一譬喻。” “大王,譬如有人点燃一盏灯,那盏灯会整夜燃烧吗?” “是的,尊者,会整夜燃烧。” “大王,初夜的火焰是其中夜的火焰吗?” “不是,尊者。” “中夜的火焰是其后夜的火焰吗?” “不是,尊者。” “大王,那么初夜的灯是一个,中夜的灯是另一个,后夜的灯又是一个吗?” “不是,尊者,那灯是依凭同一盏而整夜燃烧的。” “大王,正是如此,法相续辗转流现,一个生起,另一个灭去,犹如前后无间地相续。因此,既非同一个,也非另一个,后识摄入前识之中。”巴利
‘‘Bhiyyo opammaṃ karohī’’ti. ‘‘Yathā, mahārāja, kocideva puriso padīpaṃ padīpeyya, kiṃ so sabbarattiṃ padīpeyyā’’ti? ‘‘Āma, bhante, sabbarattiṃ padīpeyyā’’ti. ‘‘Kiṃ nu kho, mahārāja, yā purime yāme acci, sā majjhime yāme accī’’ti? ‘‘Na hi bhante’’ti. ‘‘Yā majjhime yāme acci, sā pacchime yāme accī’’ti? ‘‘Na hi bhante’’ti. ‘‘Kiṃ nu kho, mahārāja, añño so ahosi purime yāme padīpo, añño majjhime yāme padīpo, añño pacchime yāme padīpo’’ti? ‘‘Na hi bhante, taṃ yeva nissāya sabbarattiṃ padīpito’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, dhammasantati sandahati, añño uppajjati, añño nirujjhati, apubbaṃ acarimaṃ viya sandahati, tena na ca so, na ca añño, purimaviññāṇe pacchimaviññāṇaṃ saṅgahaṃ gacchatī’’ti.
“请再作一譬喻。” “大王,譬如牛乳被挤出后,经历一段时间,转为凝乳;由凝乳转为生酥;由生酥转为熟酥。大王,如果有人这样说:‘牛乳就是凝乳,凝乳就是生酥,生酥就是熟酥’,大王,他如此说,是正确之说吗?” “不是,尊者,它们是依凭那同一个而产生的。” “大王,正是如此,法相续辗转流现,一个生起,另一个灭去,犹如前后无间地相续。因此,既非同一个,也非另一个,后识摄入前识之中。”巴利
‘‘Bhiyyo opammaṃ karohī’’ti. ‘‘Yathā, mahārāja, khīraṃ duyhamānaṃ kālantarena dadhi parivatteyya, dadhito navanītaṃ, navanītato ghataṃ parivatteyya, yo nu kho, mahārāja, evaṃ vadeyya ‘yaṃ yeva khīraṃ taṃ yeva dadhi, yaṃ yeva dadhi taṃ yeva navanītaṃ, yaṃ yeva navanītaṃ taṃ yeva ghata’nti, sammā nu kho so, mahārāja, vadamāno vadeyyā’’ti? ‘‘Na hi bhante, taṃyeva nissāya sambhūta’’nti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, dhammasantati sandahati, añño uppajjati, añño nirujjhati, apubbaṃ acarimaṃ viya sandahati, tena na ca so, na ca añño, purimaviññāṇe pacchimaviññāṇaṃ saṅgahaṃ gacchatī’’ti.
“善哉,尊者那先!”巴利
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti.
2. 结生问巴利
2. Paṭisandahanapañho
2 大王说:“尊者那先,不再结生的人,他是否了知‘我将不再结生’?”“是的,大王,不再结生的人,他了知‘我将不再结生’。”“尊者,他如何了知?”“大王,当结生的因、结生的缘完全止息时,他便了知‘我将不再结生’。”巴利
Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, yo na paṭisandahati, jānāti so ‘na paṭisandahissāmī’ti? ‘‘Āma, mahārāja, yo na paṭisandahati, jānāti so ‘na paṭisandahissāmī’ti. ‘‘Kathaṃ, bhante, jānātī’’ti? ‘‘Yo hetu yo paccayo, mahārāja, paṭisandahanāya, tassa hetussa tassa paccayassa uparamā jānāti so ‘na paṭisandahissāmī’’’ti.
“请作一个譬喻。”“大王,譬如农夫家主,耕作播种之后,谷仓盈满。此后,他既不耕作,也不播种,只是享用、施舍已积聚的谷物,或随缘使用。大王,那位农夫家主会如此了知:‘我的谷仓将不再充满’吗?”“是的,尊者,他会了知。”“他如何了知?”“当谷仓充满的因、谷仓充满的缘止息时,他便了知:‘我的谷仓将不再充满’。大王,同样地,当结生的因、结生的缘止息时,他便了知:‘我将不再结生’。”巴利
‘‘Opammaṃ karohī’’ti. ‘‘Yathā, mahārāja, kassako gahapatiko kasitvā ca vapitvā ca dhaññāgāraṃ paripūreyya. So aparena samayena neva kasseyya na vappeyya, yathāsambhatañca dhaññaṃ paribhuñjeyya vā visajjeyya vā yathā paccayaṃ vā kareyya, jāneyya so, mahārāja, kassako gahapatiko ‘na me dhaññāgāraṃ paripūressatī’ti? ‘‘Āma, bhante, jāneyyā’’ti. ‘‘Kathaṃ jāneyyā’’ti? ‘‘Yo hetu yo paccayo dhaññāgārassa paripūraṇāya, tassa hetussa tassa paccayassa uparamā jānāti ‘na me dhaññāgāraṃ paripūressatī’’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo hetu yo paccayo paṭisandahanāya, tassa hetussa tassa paccayassa uparamā jānāti so ‘na paṭisandahissāmī’ti.
“善哉,尊者那先!”巴利
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti.
3. 智与慧之问巴利
3. Ñāṇapaññāpañho
3 国王说:“尊者那先,智生起的人,慧也就生起了吗?”“是的,大王,智生起的人,慧也就生起了。”“尊者,智就是慧吗?”“是的,大王,智就是慧。”“尊者,若智就是慧,于其生起时,他还会迷惑,还是不会迷惑?”“大王,在某些方面会迷惑,在某些方面不会迷惑。”“尊者,在何处会迷惑?”“大王,对于以前未习得的技艺、以前未去过的方向,或以前未听闻的名词与概念,他会迷惑。”“在何处不会迷惑?”“大王,凡是依此慧所照见的‘无常’、‘苦’或‘无我’,于此处他便不会迷惑。”“尊者,他的痴往何处去?”“大王,痴在智生起的当下,便在那里灭去。”巴利
Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, yassa ñāṇaṃ uppannaṃ, tassa paññā uppannā’’ti? ‘‘Āma, mahārāja, yassa ñāṇaṃ uppannaṃ, tassa paññā uppannā’’ti. ‘‘Kiṃ, bhante, yaññeva ñāṇaṃ sā yeva paññā’’ti? ‘‘Āma, mahārāja, yaññeva ñāṇaṃ sā yeva paññā’’ti. ‘‘Yassa pana, bhante, taññeva ñāṇaṃ sā yeva paññā uppannā, kiṃ sammuyheyya so, udāhu na sammuyheyyā’’ti? ‘‘Katthaci, mahārāja, sammuyheyya, katthaci na sammuyheyyā’’ti. ‘‘Kuhiṃ, bhante, sammuyheyyā’’ti? ‘‘Aññātapubbesu vā, mahārāja, sippaṭṭhānesu, agatapubbāya vā disāya, assutapubbāya vā nāmapaññattiyā sammuyheyyā’’ti. ‘‘Kuhiṃ na sammuyheyyā’’ti? ‘‘Yaṃ kho pana, mahārāja, tāya paññāya kataṃ ‘anicca’nti vā ‘dukkha’nti vā ‘anattā’ti vā, tahiṃ na sammuyheyyā’’ti. ‘‘Moho panassa, bhante, kuhiṃ gacchatī’’ti? ‘‘Moho kho, mahārāja, ñāṇe uppannamatte tattheva nirujjhatī’’ti.
“请为我作个譬喻。” “大王,譬如有人在暗室中点燃灯火,黑暗随即消失,光明便显现出来。正是如此,大王,当智生起时,痴就在那里灭尽。”巴利
‘‘Opammaṃ karohī’’ti. ‘‘Yathā, mahārāja, kocideva puriso andhakāragehe padīpaṃ āropeyya, tato andhakāro nirujjheyya, āloko pātubhaveyya. Evameva kho, mahārāja, ñāṇe uppannamatte moho tattheva nirujjhatī’’ti.
“尊者,那么慧又去往何处?” “大王,慧也是在完成了自己的作用后,便在那里灭尽。然而,凭借那慧所证得的‘无常’‘苦’‘无我’,则不会灭尽。”巴利
‘‘Paññā pana, bhante, kuhiṃ gacchatī’’ti? ‘‘Paññāpi kho, mahārāja, sakiccayaṃ katvā tattheva nirujjhati, yaṃ pana tāya paññāya kataṃ ‘anicca’nti vā ‘dukkha’nti vā ‘anattā’ti vā, taṃ na nirujjhatī’’ti.
“尊者那先,您说‘慧完成自己的作用后便在那里灭尽,但由那慧所证得的“无常”“苦”“无我”则不灭尽’,请为此作个譬喻。” “大王,譬如有人在夜间要发送书信,便请来书写人,点亮灯火让他写信。信写完后,灯便熄灭了。灯火虽灭,书信犹存。同样地,大王,慧完成自己的作用后便在那里灭尽;然而,由那慧所证得的‘无常’‘苦’‘无我’,则不会灭尽。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, yaṃ panetaṃ brūsi ‘paññā sakiccayaṃ katvā tattheva nirujjhati, yaṃ pana tāya paññāya kataṃ ‘anicca’nti vā ‘dukkha’nti vā ‘anattā’ti vā, taṃ na nirujjhatī’ti, tassa opammaṃ karohī’’ti. ‘‘Yathā, mahārāja, yo koci puriso rattiṃ lekhaṃ pesetukāmo lekhakaṃ pakkosāpetvā padīpaṃ āropetvā lekhaṃ likhāpeyya, likhite pana lekhe padīpaṃ vijjhāpeyya, vijjhāpitepi padīpe lekhaṃ na vinasseyya. Evameva kho, mahārāja, paññā sakiccayaṃ katvā tattheva nirujjhati, yaṃ pana tāya paññāya kataṃ ‘anicca’nti vā ‘dukkha’nti vā ‘anattā’ti vā, taṃ na nirujjhatī’’ti.
“请再作譬喻。”“大王,譬如东方诸国的人民,每户安放五个水罐以备灭火。当房屋失火时,他们将那五个水罐掷向屋顶,火便被熄灭了。大王,那些人会这样想:‘我们还用这些罐子尽罐子的用途吗?’”“不会的,尊者。那些罐子已经足够,那些罐子还有何用呢?”“大王,那五个水罐,应视作五根——信根、精进根、念根、定根、慧根。那些人,应视作瑜伽行者。火,应视作诸烦恼。如以五个水罐熄灭火,同样,以五根熄灭诸烦恼;诸烦恼被熄灭后,便不再生起。同样地,大王,慧完成自身的作用后便在那里灭尽,然而由那慧所照见的‘无常’‘苦’‘无我’,并不灭尽。”巴利
‘‘Bhiyyo opammaṃ karohī’’ti. ‘‘Yathā, mahārāja, puratthimesu janapadesu manussā anugharaṃ pañca pañca udakaghaṭakāni ṭhapenti ālimpanaṃ vijjhāpetuṃ, ghare paditte tāni pañca udakaghaṭakāni gharassūpari khipanti, tato aggi vijjhāyati, kiṃ nu kho, mahārāja, tesaṃ manussānaṃ evaṃ hoti ‘puna tehi ghaṭehi ghaṭakiccaṃ karissāmā’’’ti? ‘‘Na hi, bhante, alaṃ tehi ghaṭehi, kiṃ tehi ghaṭehī’’ti? ‘‘Yathā, mahārāja, pañca udakaghaṭakāni, evaṃ pañcindriyāni daṭṭhabbāni saddhindriyaṃ vīriyindriyaṃ satindriyaṃ samādhindriyaṃ paññindriyaṃ. Yathā te manussā, evaṃ yogāvacaro daṭṭhabbo. Yathā aggi, evaṃ kilesā daṭṭhabbā. Yathā pañcahi udakaghaṭakehi aggi vijjhāpīyati, evaṃ pañcindriyehi kilesā vijjhāpiyanti, vijjhāpitāpi kilesā na puna sambhavanti. Evameva kho, mahārāja, paññā sakiccayaṃ katvā tattheva nirujjhati, yaṃ pana tāya paññāya kataṃ ‘anicca’nti vā ‘dukkha’nti vā ‘anattā’ti vā, taṃ na nirujjhatī’’ti.
“请再作譬喻。”“大王,譬如医生取了五种根药,来到病人处,将这五种根药研磨后让病人服下,诸病便得以祛除。大王,那医生会这样想:‘我将再用那五种根药尽药的用途吗?’”“不会的,尊者。那五种根药已经足够,那五种根药还有何用呢?”“大王,那五种根药,应视作五根——信根、精进根、念根、定根、慧根。医生,应视作瑜伽行者。病,应视作诸烦恼。病人,应视作凡夫。如以五种根药祛除病人的诸病,诸病祛除后病人便得痊愈,同样,以五根祛除诸烦恼;诸烦恼被祛除后,便不再生起。同样地,大王,慧完成自身的作用后便在那里灭尽,然而由那慧所照见的‘无常’‘苦’‘无我’,并不灭尽。”巴利
‘‘Bhiyyo opammaṃ karohī’’ti. ‘‘Yathā, mahārāja, vejjo pañcamūlabhesajjāni gahetvā gilānakaṃ upasaṅkamitvā tāni pañcamūlabhesajjāni pisitvā gilānakaṃ pāyeyya, tehi ca dosā niddhameyyuṃ, kiṃ nu kho, mahārāja, tassa vejjassa evaṃ hoti ‘puna tehi pañcamūlabhesajjehi bhesajjakiccaṃ karissāmī’’’ti? ‘‘Na hi, bhante, alaṃ tehi pañcamūlabhesajjehi, kiṃ tehi pañcamūlabhesajjehī’’ti? ‘‘Yathā, mahārāja, pañcamūlabhesajjāni, evaṃ pañcindriyāni daṭṭhabbāni saddhindriyaṃ vīriyindriyaṃ satindriyaṃ samādhindriyaṃ paññindriyaṃ, yathā vejjo, evaṃ yogāvacaro daṭṭhabbo. Yathā byādhi, evaṃ kilesā daṭṭhabbā. Yathā byādhito puriso, evaṃ puthujjano daṭṭhabbo. Yathā pañcamūlabhesajjehi gilānassa dosā niddhantā, dose niddhante gilāno arogo hoti, evaṃ pañcindriyehi kilesā niddhamīyanti, niddhamitā ca kilesā na puna sambhavanti. Evameva kho, mahārāja, paññā sakiccayaṃ katvā tattheva nirujjhati, yaṃ pana tāya paññāya kataṃ ‘anicca’nti vā ‘dukkha’nti vā ‘anattā’ti vā, taṃ na nirujjhatī’’ti.
“请再作譬喻。”“大王,譬如战场上的战士,拿了五支箭进入战场为征服敌军。他抵达战场后便射出那五支箭,敌军随即被击溃。大王,那战士会这样想:‘我将再用那些箭尽箭的用途吗?’”“不会的,尊者。那些箭已经足够,那些箭还有何用呢?”“大王,那五支箭,应视作五根——信根、精进根、念根、定根、慧根。战场上的战士,应视作瑜伽行者。敌军,应视作诸烦恼。如以五支箭击溃敌军,同样,以五根击溃诸烦恼;诸烦恼被击溃后,便不再生起。同样地,大王,慧完成自身的作用后便在那里灭尽,然而由那慧所照见的‘无常’‘苦’‘无我’,并不灭尽。”巴利
‘‘Bhiyyo opammaṃ karohī’’ti. ‘‘Yathā, mahārāja, saṅgāmāvacaro yodho pañca kaṇḍāni gahetvā saṅgāmaṃ otareyya parasenaṃ vijetuṃ, so saṅgāmagato tāni pañca kaṇḍāni khipeyya, tehi ca parasenā bhijjeyya , kiṃ nu kho, mahārāja, tassa saṅgāmāvacarassa yodhassa evaṃ hoti ‘puna tehi kaṇḍehi kaṇḍakiccaṃ karissāmī’’’ti? ‘‘Na hi, bhante, alaṃ tehi kaṇḍehi, kiṃ tehi kaṇḍehī’’ti? ‘‘Yathā, mahārāja, pañca kaṇḍāni, evaṃ pañcindriyāni daṭṭhabbāni saddhindriyaṃ vīriyindriyaṃ satindriyaṃ samādhindriyaṃ paññindriyaṃ. Yathā, mahārāja, saṅgāmāvacaro yodho, evaṃ yogāvacaro daṭṭhabbo. Yathā parasenā, evaṃ kilesā daṭṭhabbā. Yathā pañcahi kaṇḍehi parasenā bhijjati, evaṃ pañcindriyehi kilesā bhijjanti, bhaggā ca kilesā na puna sambhavanti. Evameva kho, mahārāja, paññā sakiccayaṃ katvā tattheva nirujjhati, yaṃ pana tāya paññāya kataṃ ‘anicca’nti vā ‘dukkha’nti vā ‘anattā’ti vā, taṃ na nirujjhatī’’ti.
“善哉,尊者那先!”巴利
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti.
4. 结生补特伽罗所知之问巴利
4. Paṭisandahanapuggalavediyanapañho
4 国王说:“尊者那先,不再结生者,是否还感受任何苦受?”长老回答:“有些感受,有些则不感受。”“他感受什么,不感受什么?”“大王,他感受身苦受,不感受心苦受。”“尊者,他如何感受身苦受,如何不感受心苦受?”“令身苦受生起的因与缘,因那些因与缘尚未止息,所以他感受身苦受;令心苦受生起的因与缘,因那些因与缘已经止息,所以他不感受心苦受。大王,世尊也曾这样说:‘他唯受一种受——身受,而非心受。’”巴利
Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, yo na paṭisandahati, vedeti so kiñci dukkhaṃ vedana’’nti? Thero āha ‘‘kiñci vedeti, kiñci na vedetī’’ti. ‘‘Kiṃ vedeti, kiṃ na vedetī’’ti? ‘‘Kāyikaṃ, mahārāja, vedanaṃ vedeti, cetasikaṃ vedanaṃ na vedetī’’ti. ‘‘Kathaṃ, bhante, kāyikaṃ vedanaṃ vedeti, kathaṃ cetasikaṃ vedanaṃ na vedetī’’ti? ‘‘Yo hetu yo paccayo kāyikāya dukkhavedanāya uppattiyā, tassa hetussa tassa paccayassa anuparamā kāyikaṃ dukkhavedanaṃ vedeti, yo hetu yo paccayo cetasikāya dukkhavedanāya uppattiyā, tassa hetussa tassa paccayassa uparamā cetasikaṃ dukkhavedanaṃ na vedeti. Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā – ‘so ekaṃ vedanaṃ vedeti kāyikaṃ na cetasika’’’nti.
“尊者那先,感受苦受者,为何不即般涅槃?”“大王,阿拉汉已无贪染,亦无嗔恨。阿拉汉不会催落未熟之果,他们是智者,等待它自然成熟。大王,法将军舍利弗长老也曾这样说过——”巴利
‘‘Bhante nāgasena, yo dukkhaṃ vedanaṃ vedeti, kasmā so na parinibbāyatī’’ti? ‘‘Natthi, mahārāja, arahato anunayo vā paṭigho vā, na ca arahanto apakkaṃ pātenti paripākaṃ āgamenti paṇḍitā. Bhāsitampetaṃ , mahārāja, therena sāriputtena dhammasenāpatinā –
“ 对于死亡,我不欢喜;对于生命,我不欢喜。
我等待时节,如同领了工钱的雇工。
“ 我不悦乐于死,亦不悦乐于生;
我等待那时间,具足正知与正念。巴利
‘‘‘Nābhinandāmi maraṇaṃ, nābhinandāmi jīvitaṃ; Kālañca paṭikaṅkhāmi, nibbisaṃ bhatako yathā. ‘‘‘Nābhinandāmi maraṇaṃ, nābhinandāmi jīvitaṃ; Kālañca paṭikaṅkhāmi, sampajāno patissato’’’ti.
“善哉,尊者那先!”巴利
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti .
第四问:结生补特伽罗如何觉知巴利
Paṭisandahanapuggalavediyanapañho catuttho.
5 王说:“尊者那先,乐受是善的、不善的,还是无记的?” “大王,可能是善,可能是不善,可能是无记。” “尊者,若是善便不应当是苦,若是苦便不应当是善,‘善即是苦’的说法不能成立。” “大王,你意如何?若有人将烧热的铁球放在他一只手上,将冰冷的冰块放在另一只手上,大王,这两者都会灼伤他吗?” “尊者,这两者都会灼伤他。” “大王,这两者都是热的吗?” “不是,尊者。” “大王,这两者都是冷的吗?” “不是,尊者。” “大王,请看清此中的难处:若热的会灼伤,而这两者并非都是热的,那么‘热的灼伤’便不能成立。若冷的会灼伤,而这两者并非都是冷的,那么‘冷的灼伤’也不能成立。大王,为何这两者都会灼伤他,而它们既不都是热的,也不都是冷的?一者热,一者冷,却都能灼伤,因此不能成立。” “我无力与您这样的论者交谈,恳请尊者为我说其义理。” 于是,长老以阿毗达摩相应的论说令弥兰陀王领悟——巴利
Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, sukhā vedanā kusalā vā akusalā vā abyākatā vā’’ti? ‘‘Siyā, mahārāja, kusalā, siyā akusalā, siyā abyākatā’’ti. ‘‘Yadi, bhante, kusalā na dukkhā, yadi dukkhā na kusalā, kusalaṃ dukkhanti nuppajjatī’’ti. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, idha purisassa hatthe tattaṃ ayoguḷaṃ nikkhipeyya, dutiye hatthe sītaṃ himapiṇḍaṃ nikkhipeyya, kiṃ nu kho, mahārāja, ubhopi te daheyyu’’nti? ‘‘Āma, bhante, ubhopi te daheyyu’’nti. ‘‘Kiṃ nu kho, te mahārāja, ubhopi uṇhā’’ti? ‘‘Na hi bhante’’ti. ‘‘Kiṃ pana te, mahārāja, ubhopi sītalā’’ti? ‘‘Na hi bhante’’ti. ‘‘Ājānāhi niggahaṃ yadi tattaṃ dahati, na ca te ubhopi uṇhā, tena nuppajjati. Yadi sītalaṃ dahati, na ca te ubhopi sītalā, tena nuppajjati. Kissa pana te, mahārāja, ubhopi dahanti, na ca te ubhopi uṇhā, na ca te ubhopi sītalā? Ekaṃ uṇhaṃ, ekaṃ sītalaṃ, ubhopi te dahanti, tena nuppajjatī’’ti. ‘‘Nāhaṃ paṭibalo tayā vādinā saddhiṃ sallapituṃ, sādhu atthaṃ jappehī’’ti. Tato thero abhidhammasaṃyuttāya kathāya rājānaṃ milindaṃ saññāpesi –
“大王,此中有六种依家的喜、六种依出离的喜,六种依家的忧、六种依出离的忧,六种依家的舍、六种依出离的舍。这六个六类,过去亦有三十六种受,未来亦有三十六种受,现在亦有三十六种受;总摄合会,共有一百零八种受。”巴利
‘‘Chayimāni , mahārāja, gehanissitāni somanassāni, cha nekkhammanissitāni somanassāni, cha gehanissitāni domanassāni, cha nekkhammanissitāni domanassāni, cha gehanissitā upekkhā, cha nekkhammanissitā upekkhāti, imāni cha chakkāni, atītāpi chattiṃsavidhā vedanā, anāgatāpi chattiṃsavidhā vedanā, paccuppannāpi chattiṃsavidhā vedanā, tadekajjhaṃ abhisaññuhitvā abhisampiṇḍetvā aṭṭhasataṃ vedanā hontī’’ti.
“善哉,尊者那先!”巴利
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti.
6. 名色一异问巴利
6. Nāmarūpaekattanānattapañho
6 国王问道:“尊者那先,谁在结生?”长老回答:“大王,名色结生。”“就是那个名色在结生吗?”“大王,并非那个名色结生。然而,大王,正是由这个名色造下了善或恶的业,由于那个业,另一个名色结生。”“尊者,若并非同一个名色结生,那他岂不就解脱了一切恶业?”长老回答:“如果不结生,他便会从恶业中解脱。然而,大王,正因为他结生,所以不能从恶业中解脱。”巴利
Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, ko paṭisandahatī’’ti? Thero āha ‘‘nāmarūpaṃ kho, mahārāja, paṭisandahatī’’ti. ‘‘Kiṃ imaṃ yeva nāmarūpaṃ paṭisandahatī’’ti? ‘‘Na kho, mahārāja, imaṃ yeva nāmarūpaṃ paṭisandahati, iminā pana, mahārāja, nāmarūpena kammaṃ karoti sobhanaṃ vā pāpakaṃ vā, tena kammena aññaṃ nāmarūpaṃ paṭisandahatī’’ti. ‘‘Yadi, bhante, na imaṃ yeva nāmarūpaṃ paṭisandahati, nanu so mutto bhavissati pāpakehi kammehī’’ti? Thero āha ‘‘yadi na paṭisandaheyya, mutto bhaveyya pāpakehi kammehi. Yasmā ca kho, mahārāja, paṭisandahati, tasmā na mutto pāpakehi kammehī’’ti.
“请说个譬喻吧。”“大王,假如有人偷了另一人的芒果,芒果的主人抓住他,带到国王面前说:‘陛下,这人偷了我的芒果。’那人说:‘陛下,我没有偷他的芒果。他所种的那些芒果是一回事,我所取的这些芒果是另一回事,我不应受罚。’大王,这人该受罚吗?”“该受罚,尊者。”“原因是什么?”“尊者,他虽然这样说,但并没有舍弃先前的芒果,正是由于后来的芒果,此人才应受罚。”“同样地,大王,依此名色造作善业或恶业,由彼业,另一个名色结生,因此他无法从诸恶业中解脱。”巴利
‘‘Opammaṃ karohī’’ti. ‘‘Yathā, mahārāja, kocideva puriso aññatarassa purisassa ambaṃ avahareyya, tamenaṃ ambasāmiko gahetvā rañño dasseyya ‘iminā deva purisena mayhaṃ ambā avahaṭā’ti, so evaṃ vadeyya ‘nāhaṃ, deva, imassa ambe avaharāmi, aññe te ambā, ye iminā ropitā, aññe te ambā, ye mayā avahaṭā, nāhaṃ daṇḍappatto’ti. Kiṃ nu kho so, mahārāja, puriso daṇḍappatto bhaveyyā’’ti? ‘‘Āma, bhante, daṇḍappatto bhaveyyā’’ti. ‘‘Kena kāraṇenā’’ti? ‘‘Kiñcāpi so evaṃ vadeyya, purimaṃ, bhante, ambaṃ appaccakkhāya pacchimena ambena so puriso daṇḍappatto bhaveyyā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, iminā nāmarūpena kammaṃ karoti sobhanaṃ vā pāpakaṃ vā, tena kammena aññaṃ nāmarūpaṃ paṭisandahati, tasmā na mutto pāpakehi kammehī’’ti.
“请再说些譬喻。”“大王,假如有人偷了他人的稻谷……偷了甘蔗……大王,又好比有人在冬季点火取暖,未熄灭便离去,那火烧了他人的田地,田地主人抓住他,带到国王面前说:‘陛下,这人烧了我的田地。’那人说:‘陛下,我没有烧他的田地。那是我未熄灭的火,那是烧了他田地的火,我不应受罚。’大王,这人该受罚吗?”“该受罚,尊者。”“原因是什么?”“尊者,他虽然这样说,但并没有否认先前的火,正是由于后来的火,此人才应受罚。”“同样地,大王,依此名色造作善业或恶业,由彼业,另一个名色结生,因此他无法从诸恶业中解脱。”巴利
‘‘Bhiyyo opammaṃ karohī’’ti. ‘‘Yathā, mahārāja, kocideva puriso aññatarassa purisassa sāliṃ avahareyya…pe… ucchuṃ avahareyya…pe… yathā mahārāja koci puriso hemantakāle aggiṃ jāletvā visibbetvā avijjhāpetvā pakkameyya, atha kho so aggi aññatarassa purisassa khettaṃ ḍaheyya , tamenaṃ khettasāmiko gahetvā rañño dasseyya ‘iminā, deva, purisena mayhaṃ khettaṃ daḍḍha’nti. So evaṃ vadeyya ‘nāhaṃ, deva, imassa khettaṃ jhāpemi, añño so aggi, yo mayā avijjhāpito, añño so aggi, yenimassa khettaṃ daḍḍhaṃ, nāhaṃ daṇḍappatto’ti. Kiṃ nu kho so, mahārāja, puriso daṇḍappatto bhaveyyā’’ti? ‘‘Āma, bhante, daṇḍappatto bhaveyyā’’ti. ‘‘Kena kāraṇenā’’ti? ‘‘Kiñcāpi so evaṃ vadeyya, purimaṃ, bhante, aggiṃ appaccakkhāya pacchimena agginā so puriso daṇḍappatto bhaveyyā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, iminā nāmarūpena kammaṃ karoti sobhanaṃ vā pāpakaṃ vā, tena kammena aññaṃ nāmarūpaṃ paṭisandahati, tasmā na mutto pāpakehi kammehī’’ti.
“请再说些譬喻。”“大王,假如有人拿着灯登上楼阁进食,灯火燃着了草,草燃着了房屋,房屋燃着了村庄,村民们抓住那人问:‘你为何烧了村庄?’那人说:‘诸位,我没有烧村庄。我就着灯光吃饭的那盏灯火是一回事,烧了村庄的那把火是另一回事。’他们争论着来到你的面前,大王,你会支持谁?”“尊者,我支持村民。”“原因是什么?”“他虽这样说,但那火确实是从那里生起的。”“同样地,大王,虽然临终时的名色是一,结生时的名色是另一,但后者正是从前者的那里生起的,因此他无法从诸恶业中解脱。”巴利
‘‘Bhiyyo opammaṃ karohī’’ti. ‘‘Yathā, mahārāja, kocideva puriso padīpaṃ ādāya pāsādaṃ abhirūhitvā bhuñjeyya, padīpo jhāyamāno tiṇaṃ jhāpeyya, tiṇaṃ jhāyamānaṃ gharaṃ jhāpeyya, gharaṃ jhāyamānaṃ gāmaṃ jhāpeyya, gāmajano taṃ purisaṃ gahetvā evaṃ vadeyya ‘kissa tvaṃ, bho purisa, gāmaṃ jhāpesī’ti, so evaṃ vadeyya ‘nāhaṃ, bho, gāmaṃ jhāpemi, añño so padīpaggi, yassāhaṃ ālokena bhuñjiṃ, añño so aggi, yena gāmo jhāpito’ti, te vivadamānā tava santike āgaccheyyuṃ, kassa tvaṃ, mahārāja, aṭṭaṃ dhāreyyāsī’’ti? ‘‘Gāmajanassa bhante’’ti. ‘‘Kiṃ kāraṇā’’ti? ‘‘Kiñcāpi so evaṃ vadeyya, api ca tato eva so aggi nibbatto’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, kiñcāpi aññaṃ māraṇantikaṃ nāmarūpaṃ, aññaṃ paṭisandhismiṃ nāmarūpaṃ, api ca tato yeva taṃ nibbattaṃ, tasmā na mutto pāpakehi kammehī’’ti.
“请再作一个譬喻。”
“大王,譬如有人聘定了一个年幼的女孩,留下聘金便离去了。过了些时日,那女孩长大成人,另有一人给了聘金娶她为妻。先前那人回来对后娶者说:‘你为何带走我的妻子?’后娶者回答:‘我并没有带走你的妻子。你当初下聘迎娶的,是那个年幼的女孩;而我现在下聘迎娶的,是这位长大了的成年女子。’他们争执不下,来到大王面前。大王,您会支持谁?”
“尊者,我支持前者。”
“是何原因?”
“虽然那人那样辩解,但她正是从那女孩长大的。”
“大王,同样地,虽然临死时的名色是一,结生时的名色是另一,但它正是从彼而生起,因此他不能从诸恶业中解脱。”巴利
‘‘Bhiyyo opammaṃ karohī’’ti. ‘‘Yathā, mahārāja, kocideva puriso dahariṃ dārikaṃ vāretvā suṅkaṃ datvā pakkameyya. Sā aparena samayena mahatī assa vayappattā, tato añño puriso suṅkaṃ datvā vivāhaṃ kareyya, itaro āgantvā evaṃ vadeyya ‘kissa pana me tvaṃ, ambho purisa, bhariyaṃ nesī’ti? So evaṃ vadeyya ‘nāhaṃ tava bhariyaṃ nemi, aññā sā dārikā daharī taruṇī, yā tayā vāritā ca dinnasuṅkā ca, aññāyaṃ dārikā mahatī vayappattā mayā vāritā ca dinnasuṅkā cā’ti, te vivadamānā tava santike āgaccheyyuṃ. Kassa tvaṃ, mahārāja, aṭṭaṃ dhāreyyāsī’’ti? ‘‘Purimassa bhante’’ti. ‘‘Kiṃ kāraṇā’’ti? ‘‘Kiñcāpi so evaṃ vadeyya, api ca tato yeva sā mahatī nibbattā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, kiñcāpi aññaṃ māraṇantikaṃ nāmarūpaṃ, aññaṃ paṭisandhismiṃ nāmarūpaṃ, api ca tato yeva taṃ nibbattaṃ, tasmā naparimutto pāpakehi kammehī’’ti.
“请再作一个譬喻。”
“大王,譬如有人从牧牛人手中买了一罐牛奶,寄放在牧牛人那里便离开了,说:‘我明天来取。’第二天,那牛奶变成了酸奶。那人回来对牧牛人说:‘把牛奶罐给我。’牧牛人便出示了酸奶。那人说:‘我从你手中买的并不是酸奶,把牛奶罐给我。’牧牛人说:‘在你不知情时,牛奶变成了酸奶。’他们争论着来到大王面前。大王,您会支持谁?”
“尊者,我支持牧牛人。”
“是何原因?”
“虽然那人那样说,但它正是从那牛奶变来的。”
“大王,同样地,虽然临死时的名色是一,结生时的名色是另一,但它正是从彼而生起,因此他不能从诸恶业中解脱。”巴利
‘‘Bhiyyo opammaṃ karohī’’ti. ‘‘Yathā, mahārāja, kocideva puriso gopālakassa hatthato khīraghaṭaṃ kiṇitvā tasseva hatthe nikkhipitvā pakkameyya ‘sve gahetvā gamissāmī’ti, taṃ aparajju dadhi sampajjeyya. So āgantvā evaṃ vadeyya ‘dehi me khīraghaṭa’nti. So dadhiṃ dasseyya. Itaro evaṃ vadeyya ‘nāhaṃ tava hatthato dadhiṃ kiṇāmi, dehi me khīraghaṭa’nti. So evaṃ vadeyya ‘ajānato te khīraṃ dadhibhūta’nti te vivadamānā tava santike āgaccheyyuṃ, kassa tvaṃ mahārāja, aṭṭaṃ dhāreyyāsī’’ti? ‘‘Gopālakassa bhante’’ti. ‘‘Kiṃ kāraṇā’’ti? ‘‘Kiñcāpi so evaṃ vadeyya, api ca tato yeva taṃ nibbatta’’nti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, kiñcāpi aññaṃ māraṇantikaṃ nāmarūpaṃ, aññaṃ paṭisandhismiṃ nāmarūpaṃ, api ca tato yeva taṃ nibbattaṃ, tasmā na parimutto pāpakehi kammehī’’ti.
“善哉,尊者那先!”巴利
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti.
7. 长老结生不结生之问巴利
7. Therapaṭisandahanāpaṭisandahanapañho
7 国王问言:“尊者那先,您会结生吗?”“且止,大王,何必再问?我先前不是已经说过:‘大王,若我有取,便会结生;若我无取,便不结生。’”巴利
Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, tvaṃ pana paṭisandahissasī’’ti? ‘‘Alaṃ, mahārāja, kiṃ te tena pucchitena, nanu mayā paṭikacceva akkhātaṃ ‘sace, mahārāja, saupādāno bhavissāmi , paṭisandahissāmi, sace anupādāno bhavissāmi, na paṭisandahissāmī’’’ti.
“请作譬喻。”“大王,譬如有人为国王效力,国王满意,便赐予职位。他借着这个职位,具足五种欲功德而受用。若他向别人说:‘国王对我毫无回报。’大王,此人是否做了应作之事?”“尊者,并非如此。”“同样地,大王,您为何还要问那个问题?我先前不是已经说过‘若有取,我便会结生;若无取,我便不结生’吗?”巴利
‘‘Opammaṃ karohī’’ti. ‘‘Yathā, mahārāja, kocideva puriso rañño adhikāraṃ kareyya. Rājā tuṭṭho adhikāraṃ dadeyya, so tena adhikārena pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgibhūto paricareyya, so ce janassa āroceyya ‘na me rājā kiñci paṭikarotī’ ti. Kiṃ nu kho so, mahārāja, puriso yuttakārī bhaveyyā’’ti? ‘‘Na hi bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja , kiṃ te tena pucchitena, nanu mayā paṭikacceva akkhātaṃ ‘sace saupādāno bhavissāmi, paṭisandahissāmi, sace anupādāno bhavissāmi, na paṭisandahissāmī’’’ti.
“善哉,尊者那先!”巴利
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti.
8. 问 名色结生问巴利
8. Nāmarūpapaṭisandahanapañho
8 国王问:“尊者那先,您所说的‘名色’,其中何者是名,何者是色?”“大王,其中粗的部分,这是色;其中微细的心与心所法,这是名。”“尊者那先,何以不是唯有名结生,或唯有色结生呢?”“大王,这些法是相互依存的,它们一起生起。”巴利
Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, yaṃ panetaṃ brūsi ‘nāmarūpa’nti, tattha katamaṃ nāmaṃ, katamaṃ rūpa’’nti. ‘‘Yaṃ tattha, mahārāja, oḷārikaṃ, etaṃ rūpaṃ, ye tattha sukhumā cittacetasikā dhammā, etaṃ nāma’’nti. ‘‘Bhante nāgasena, kena kāraṇena nāmaṃ yeva na paṭisandahati, rūpaṃ yeva vā’’ti? ‘‘Aññamaññūpanissitā, mahārāja, ete dhammā ekatova uppajjantī’’ti.
“请作一个譬喻。”“大王,譬如母鸡若没有胚胎,便不会有蛋。其中的胚胎与蛋这两者相互依存,它们是一起生起的。同样地,大王,倘若没有名,也就不会有色;这里的名与色两者相互依存,是一起生起的。如此,它们长久地流转。”巴利
‘‘Opammaṃ karohī’’ti. ‘‘Yathā, mahārāja, kukkuṭiyā kalalaṃ na bhaveyya, aṇḍampi na bhaveyya, yañca tattha kalalaṃ, yañca aṇḍaṃ, ubhopete aññamaññūpanissitā, ekatova nesaṃ uppatti hoti. Evameva kho, mahārāja, yadi tattha nāmaṃ na bhaveyya, rūpampi na bhaveyya, yañceva tattha nāmaṃ, yañceva rūpaṃ, ubhopete aññamaññūpanissitā, ekatova nesaṃ uppatti hoti. Evametaṃ dīghamaddhānaṃ sandhāvita’’nti.
“善哉,尊者那先!”巴利
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti.
9 国王问道:“尊者那先,您所说的‘长时间’,这‘时间’是指什么呢?”“大王,即过去时、未来时与现在时。”“尊者,所有的时间都存在吗?”“大王,有些时间存在,有些时间不存在。”“尊者,哪些存在,哪些不存在呢?”“大王,那些过去、已逝、灭去、变易的诸行,那种时间是不存在的;那些属于果报的法、那些能感果报的法,以及在别处令结生者,那种时间是存在的。那些命终而在别处生起的有情,那种时间也存在;那些命终而未在别处生起的有情,那种时间则不存在;那些已般涅槃的有情,那种时间也不存在,因为他们已般涅槃。”巴利
Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, yaṃ panetaṃ brūsi ‘dīghamaddhāna’nti, kimetaṃ addhānaṃ nāmā’’ti ? ‘‘Atīto, mahārāja, addhā, anāgato addhā, paccuppanno addhā’’ti. ‘‘Kiṃ pana, bhante, sabbe addhā atthī’’ti? ‘‘Koci, mahārāja , addhā atthi, koci natthī’’ti. ‘‘Katamo pana, bhante, atthi, katamo natthī’’ti? ‘‘Ye te, mahārāja, saṅkhārā atītā vigatā niruddhā vipariṇatā, so addhā natthi, ye dhammā vipākā, ye ca vipākadhammadhammā, ye ca aññatra paṭisandhiṃ denti, so addhā atthi. Ye sattā kālaṅkatā aññatra uppannā, so ca addhā atthi. Ye sattā kālaṅkatā aññatra anuppannā, so addhā natthi. Ye ca sattā parinibbutā, so ca addhā natthi parinibbutattā’’ti.
“善哉,尊者那先!”巴利
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti.
此品有九问巴利
Imasmiṃ vagge nava pañhā.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24