6. 普利达德本生注释·入城品
22. 大集义注 · 246 段
入城品巴利
Nagarapavesanakaṇḍaṃ
就在阿兰巴亚那抓走菩萨的那一天,大士的母亲在梦里看见一个黑皮肤、红眼睛的男人,用剑砍断了她的右臂,鲜血直流,被人拖走。她吓得浑身发抖,惊醒过来,伸手摸了摸右臂,才知道那只是一场梦。这时她心里想:“我做了个这么凶险可怕的噩梦,恐怕是我四个儿子里哪一个、或者是持国天王、或者是我自己,要出什么事了。”但她心里最放不下的还是大士。为什么呢?因为其他几个儿子都住在自己的龙宫里,而这位大士因为心地清净、喜好持戒,跑到人间去行布萨。所以她格外担心:“会不会有捕蛇人或者金翅鸟把我的儿子抓走了?”就这样过了半个月,她又想:“我的儿子要是超过半个月不在我身边,他是过不下去的,一定是出了什么危险。”于是陷入了深深的忧愁。过了一个月,她悲伤得眼泪不停地流,心像枯干了一样,双眼也红肿了。她坐在那里,一直望着儿子该回来的那条路,心里念着:“这就该回来了,这就该回来了。”那时,正好满一个月,她的长子善见带着一大群随从,来拜见父母。他把随从留在外面,自己登上宫殿,向母亲行礼后站在一旁。母亲正一心挂念着富利达多,根本没跟他说一句话。善见心想:“以前我回来的时候,母后总是很高兴,会热情招呼我。今天却满脸愁苦,这到底是什么缘故?”于是他就开口问母亲,念了下面的话——巴利
Alampāyanena pana bodhisattassa gahitadivaseyeva mahāsattassa mātā supinante addasa kāḷena rattakkhinā purisena asinā dakkhiṇabāhuṃ chinditvā lohitena paggharantena nīyamānaṃ. Sā bhītatasitā uṭṭhāya dakkhiṇabāhuṃ parāmasitvā supinabhāvaṃ jāni. Athassā etadahosi ‘‘mayā kakkhaḷo pāpasupino diṭṭho, catunnaṃ vā me puttānaṃ dhataraṭṭhassa rañño vā mama vā paripanthena bhavitabba’’nti. Apica kho pana mahāsattameva ārabbha atirekataraṃ cintesi. Kiṃkāraṇā ? Sesā attano nāgabhavane vasanti, itaro pana sīlajjhāsayattā manussalokaṃ gantvā uposathakammaṃ karoti. Tasmā ‘‘kacci nu kho me puttaṃ ahituṇḍiko vā supaṇṇo vā gaṇheyyā’’ti tasseva atirekataraṃ cintesi . Tato aḍḍhamāse atikkante ‘‘mama putto aḍḍhamāsātikkamena maṃ vinā vattituṃ na sakkoti, addhāssa kiñci bhayaṃ uppannaṃ bhavissatī’’ti domanassappattā ahosi. Māsātikkamena panassā sokena assūnaṃ apaggharaṇakālo nāma nāhosi, hadayaṃ sussi, akkhīni upacciṃsu. Sā ‘‘idāni āgamissati, idāni āgamissatī’’ti tassāgamanamaggameva olokentī nisīdi. Athassā jeṭṭhaputto sudassano māsaccayena mahatiyā parisāya saddhiṃ mātāpitūnaṃ dassanatthāya āgato, parisaṃ bahi ṭhapetvā pāsādaṃ āruyha mātaraṃ vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Sā bhūridattaṃ anusocantī tena saddhiṃ na kiñci sallapi. So cintesi ‘‘mayhaṃ mātā mayi pubbe āgate tussati, paṭisanthāraṃ karoti, ajja pana domanassappattā, kiṃ nu kho kāraṇa’’nti? Atha naṃ pucchanto āha –
看见前来、一切欲乐圆满具足的我;
你的感官没有受损,可你的脸却变得枯槁了。巴利
‘‘Mamaṃ disvāna āyantaṃ, sabbakāmasamiddhinaṃ; Indriyāni ahaṭṭhāni, sāvaṃ jātaṃ mukhaṃ tava.
“ 就像一朵花被拿到手里,用手掌揉搓把玩。
见到我这样,你的脸变得苍白了。”巴利
‘‘Paddhaṃ yathā hatthagataṃ, pāṇinā parimadditaṃ; Sāvaṃ jātaṃ mukhaṃ tuyhaṃ, mamaṃ disvāna edisa’’nti.
在这里,“无信”就是不清净、不明亮。“流出来”是说你的脸像金镜一样发光,现在却变得又黄又黑。“在手边”是指被手折断。“这样的”是说:我带着这么大的荣光和威仪,特地来见你们,你见到我……巴利
Tattha ahaṭṭhānīti na vippasannāni. Sāvanti kañcanādāsavaṇṇaṃ te mukhaṃ pītakāḷakaṃ jātaṃ. Hatthagatanti hatthena chinditaṃ. Edisanti evarūpaṃ mahantena sirisobhaggena tumhākaṃ dassanatthāya āgataṃ maṃ disvā.
她听了这话,还是一句话都不说。善见心想:“她是不是对谁生了气,或者被什么事缠住了心?”于是为了问她,又说了另一首偈颂:巴利
Sā evaṃ vuttepi neva kathesi. Sudassano cintesi ‘‘kiṃ nu kho kenaci kuddhā vā paribaddhā vā bhaveyyā’’ti. Atha naṃ pucchanto itaraṃ gāthamāha –
“ 莫非你遭了侵害?莫非你身有痛楚?
为何归来见我,面色竟这般苍白?”巴利
‘‘Kacci nu te nābhisasi, kacci te atthi vedanā; Yena sāvaṃ mukhaṃ tuyhaṃ, mamaṃ disvāna āgata’’nti.
在这里,他问“kacci nu te nābhisasi”的意思是:难道没有人用辱骂、斥责或伤害来攻击你吗?接着问“tuyhaṃ”的意思是:以前你见到我、来到我这里时,并不是这样一副脸色。今天你的脸色变得这么沮丧,到底是什么原因?请告诉我。巴利
Tattha kacci nu te nābhisasīti kacci nu taṃ koci na abhisasi akkosena vā paribhāsāya vā vihiṃsīti pucchati. Tuyhanti tava pubbe mamaṃ disvā āgataṃ edisaṃ mukhaṃ na hoti. Yena pana kāraṇena ajja tava mukhaṃ sāvaṃ jātaṃ, taṃ me ācikkhāti pucchati.
于是她对他解释说:巴利
Athassa sā ācikkhantī āha –
儿啊,我梦见一个月后我将殒坠;
‘ 犹如我的右臂被砍断,鲜血浸染。
有个男人把它拿走后就离开了,当时我正在哭。’巴利
‘‘Supinaṃ tāta addakkhiṃ, ito māsaṃ adhogataṃ; ‘Dakkhiṇaṃ viya me bāhuṃ, chetvā ruhiramakkhitaṃ; Puriso ādāya pakkāmi, mama rodantiyā sati’.
“ 从我见到那个梦起,善见啊,你要知道;
从那时起,不管是白天还是夜里,我都得不到快乐。”巴利
‘‘Yatohaṃ supinamaddakkhiṃ, sudassana vijānahi; Tato divā vā rattiṃ vā, sukhaṃ me nopalabbhatī’’ti.
其中,“ito māsaṃ adhogataṃ”的意思是:从那时起已经过了一个月。她这是在说明:“今天正好是我梦见那个梦满一个月的日子。”“puriso”指一个皮肤黝黑、眼睛发红的男子。“rodantiyā sati”指正在哭泣的时候。“sukhaṃ me nopalabbhati”的意思是:我根本找不到什么快乐。巴利
Tattha ito māsaṃ adhogatanti ito heṭṭhā māsātikkantaṃ. Ajja me diṭṭhasupinassa māso hotīti dasseti. Purisoti eko kāḷo rattakkhi puriso. Rodantiyā satīti rodamānāya satiyā. Sukhaṃ me nopalabbhatīti mama sukhaṃ nāma na vijjati.
她这样说完之后,又悲叹道:“儿啊,我心爱的儿子,你的幼弟不见了,他一定是生起了恐惧。”巴利
Evañca pana vatvā ‘‘tāta, piyaputtako me tava kaniṭṭho na dissati, bhayenassa uppannena bhavitabba’’nti paridevantī āha –
昔日容貌美丽的少女们曾围绕;
身披金网的菩利达多,看不见了。巴利
‘‘Yaṃ pubbe parivāriṃsu, kaññā ruciraviggahā; Hemajālappaṭicchannā, bhūridatto na dissati.
昔日环侍左右、手执利剑之众;
而今菩利达多,邈然不复见。巴利
‘‘Yaṃ pubbe parivāriṃsu, nettiṃsavaradhārino; Kaṇikārāva samphullā, bhūridatto na dissati.
“ 来吧,我们现在就去富利达多的住处。
我们来看你那安住于法、具足戒行的兄弟吧。”巴利
‘‘Handa dāni gamissāma, bhūridattanivesanaṃ; Dhammaṭṭhaṃ sīlasampannaṃ, passāma tava bhātara’’nti.
在这里,“盛开”是指:因为佩戴着黄金衣饰,就像盛开的金翅树花一样。“来吧”是表示决意的虚词,意思是:来,亲爱的孩子,我们去富利达多的住处吧。巴利
Tattha samphullāti suvaṇṇavatthālaṅkāradhāritāya samphullā kaṇikārā viya. Handāti vavassaggatthe nipāto, ehi, tāta, bhūridattassa nivesanaṃ gacchāmāti vadati.
他这样说完之后,就和那个人的随从以及自己的随从一起去了那里。而富利达多的妻子们因为没在蚁垤顶上看见他,心想“他应该是在母亲家里住着”,所以就没在意。后来她们听说“咱们的婆婆见不到儿子,正往这边来”,就赶去迎接,扑倒在她脚下,放声大哭说:“夫人啊,您的儿子不见了,到今天已经过了一个月。”她们这样大声悲泣。为了说明这件事,导师说了下面的话:巴利
Evañca pana vatvā tassa ceva attano ca parisāya saddhiṃ tattha agamāsi. Bhūridattassa bhariyāyo pana taṃ vammikamatthake adisvā ‘‘mātu nivesane vasissatī’’ti abyāvaṭā ahesuṃ. Tā ‘‘sassu kira no puttaṃ apassantī āgacchatī’’ti sutvā paccuggamanaṃ katvā ‘‘ayye, puttassa te adissamānassa ajja māso atīto’’ti mahāparidevaṃ paridevamānā tassā pādamūle patiṃsu. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
看见富利达多的母亲正朝这边走来,
富利达多的女人们高举双臂,放声痛哭。巴利
‘‘Tañca disvāna āyantiṃ, bhūridattassa mātaraṃ; Bāhā paggayha pakkanduṃ, bhūridattassa nāriyo.
“ 你的儿子我们不知道,夫人,从这儿起一个月下落不明;
不管他是死了还是活着,那位大名鼎鼎的富利达多。”巴利
‘‘Puttaṃ teyye na jānāma, ito māsaṃ adhogataṃ; Mataṃ vā yadi vā jīvaṃ, bhūridattaṃ yasassina’’nti.
在这里,“你的儿子啊”这句话,就是她们悲泣时所说的话。巴利
Tattha ‘‘puttaṃ teyye’’ti ayaṃ tāsaṃ paridevanakathā.
富利达多的母亲和媳妇们一起在街道中间悲泣之后,带着她们登上他的宫殿,看着儿子的床和座位,一边悲泣一边说道:巴利
Bhūridattassa mātā suṇhāhi saddhiṃ antaravīthiyaṃ paridevitvā tā ādāya tassa pāsādaṃ āruyha puttassa sayanañca āsanañca oloketvā paridevamānā āha –
就像雌鸟失去了幼雏,望着空空的巢。
我会因为见不到富利达多,而长久地在痛苦中煎熬。巴利
‘‘Sakuṇī hataputtāva, suññaṃ disvā kulāvakaṃ; Ciraṃ dukkhena jhāyissaṃ, bhūridattaṃ apassatī.
犹如失去幼雏的俱罗利鸟,望着空空的鸟巢;
见不到富利达多,我将在苦中忧愁很久。巴利
‘‘Kurarī hatachāpāva, suññaṃ disvā kulāvakaṃ; Ciraṃ dukkhena jhāyissaṃ, bhūridattaṃ apassatī.
她想必如无水沼中的雌鸳鸯,
不见富利达多,将长久受痛苦熬煎。巴利
‘‘Sā nūna cakkavākīva, pallalasmiṃ anodake; Ciraṃ dukkhena jhāyissaṃ, bhūridattaṃ apassatī.
“ 犹如铁匠炉中的火炬,只在内部闷烧,不现于外;”
我这样被忧愁煎熬着,只因见不到富利达多。巴利
‘‘Kammārānaṃ yathā ukkā, anto jhāyati no bahi; Evaṃ jhāyāmi sokena, bhūridattaṃ apassatī’’ti.
在这里,“不见”就是看不见。“幼崽被杀”就像幼兽被杀死一样。巴利
Tattha apassatīti apassantī. Hatachāpāvāti hatapotakāva.
富利达多的母亲这样哭诉的时候,富利达多的住处就像大海深处一样,只剩下一个声音。没有一个人能靠自己的力量站稳。整座住处就像被持双山的风吹打的婆罗双树林。导师为了说明这件事,说道——巴利
Evaṃ bhūridattamātari vilapamānāya bhūridattanivesanaṃ aṇṇavakucchi viya ekasaddaṃ ahosi. Ekopi sakabhāvena saṇṭhātuṃ nāsakkhi. Sakalanivesanaṃ yugandharavātappahaṭaṃ viya sālavanaṃ ahosi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
“ 就像娑罗树林被狂风猛烈摇撼、摧折压倒,
儿子和妻子们都躺倒在富利达多的住处。”巴利
‘‘Sālāva sampamathitā, mālutena pamadditā; Senti puttā ca dārā ca, bhūridattanivesane’’ti.
阿利吒和苏薄伽两兄弟正要去侍奉父母,听到那个声音后,就走进富利达多的住处,安慰母亲。导师为了说明这件事的含意,说道:巴利
Ariṭṭho ca subhogo ca ubhopi bhātaro mātāpitūnaṃ upaṭṭhānaṃ gacchantā taṃ saddaṃ sutvā bhūridattanivesanaṃ pavisitvā mātaraṃ assāsayiṃsu. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
听了这话音之后,在富利达多的住处;
阿利吒和苏薄伽,两人紧接着就跑来了。巴利
‘‘Idaṃ sutvāna nigghosaṃ, bhūridattanivesane; Ariṭṭho ca subhogo ca, padhāviṃsu anantarā.
“ 妈妈,请放宽心,不要悲伤,众生本来就是这样。
他们死去,又再投生,这就是它的运转方式。”巴利
‘‘Amma assāsa mā soci, evaṃdhammā hi pāṇino; Cavanti upapajjanti, esāssa pariṇāmitā’’ti.
在这里,这“就是它的转向”意思是:这死与再生就是世间的转向,因为世间就是这样转的。他们说:能从这两个方面解脱的人,根本不存在。巴利
Tattha esāssa pariṇāmitāti esā cutūpapatti assa lokassa pariṇāmitā, evañhi so loko pariṇāmeti. Etehi dvīhi aṅgehi mutto nāma natthīti vadanti.
孩子,我也知道,众生确实就是这样的本性。
我因为见不到富利达多,被忧愁压住了。巴利
‘‘Ahampi tāta jānāmi, evaṃdhammā hi pāṇino; Sokena ca paretasmi, bhūridattaṃ apassatī.
“ 善见啊,若今夜你为我查明;
不见富利达多,我想我将舍弃生命。”巴利
‘‘Ajja ce me imaṃ rattiṃ, sudassana vijānahi; Bhūridattaṃ apassantī, maññe hissāmi jīvita’’nti.
在那里,“若今日于我”的意思是:善见孩儿,如果今夜富利达多不来见我,那么我见不到他,便认为我要舍弃性命了。巴利
Tattha ajja ce meti tāta sudassana, sace ajja imaṃ rattiṃ bhūridatto mama dassanaṃ nāgamissati, athāhaṃ taṃ apassantī jīvitaṃ jahissāmīti maññāmi.
妈妈,别难过,别忧愁,我们一定会把哥哥带回来。
我们要走遍四面八方,四处奔走寻找兄长。巴利
‘‘Amma assāsa mā soci, ānayissāma bhātaraṃ; Disodisaṃ gamissāma, bhātupariyesanaṃ caraṃ.
“ 在山上,在山崖深谷间,在村庄和城镇里;
七天之内,你就能看到哥哥回来了。”巴利
‘‘Pabbate giriduggesu, gāmesu nigamesu ca; Orena sattarattassa, bhātaraṃ passa āgata’’nti.
于是他们安慰母亲说:母亲,我们三个人为了寻找兄弟,会分别走向各个方向。巴利
Tattha caranti amma, mayaṃ tayopi janā bhātupariyesanaṃ carantā disodisaṃ gamissāmāti naṃ assāsesuṃ.
这时,善见心想:如果我们三个人都去同一个方向,就会生出麻烦,应该分头去三个地方——一个去天界,一个去雪山,一个去人间。可是,如果让阿利吒去人间,他一见到富利达多,就会把那个村子或城镇烧掉才回来。这家伙又凶又粗暴,不能派他去那里。想好之后,他对阿利吒说:孩子,你去天界。如果天人们想听法,把富利达多带到了天界,你就把他从那里带回来。于是派阿利吒去了天界。他又对苏波伽说:孩子,你去雪山,在五条大河一带打听富利达多的下落,然后回来。于是派苏波伽去了雪山。而他自己想去人间,心里盘算:如果我以年轻人的模样去,人们不会喜欢我,我应该以苦行者的打扮去,因为出家人让人喜爱、让人亲近。于是他换上苦行者的装束,礼敬母亲之后,就出发了。巴利
Tato sudassano cintesi ‘‘sace tayopi ekaṃ disaṃ gamissāma, papañco bhavissati, tīhi tīṇi ṭhānāni gantuṃ vaṭṭati – ekena devalokaṃ, ekena himavantaṃ, ekena manussalokaṃ. Sace kho pana kāṇāriṭṭho manussalokaṃ gamissati, yattheva bhūridattaṃ passati. Taṃ gāmaṃ vā nigamaṃ vā jhāpetvā essati, esa kakkhaḷo pharuso, na sakkā etaṃ tattha pesetu’’nti. Cintetvā ca pana ‘‘tāta ariṭṭha, tvaṃ devalokaṃ gaccha, sace devatāhi dhammaṃ sotukāmāhi bhūridatto devalokaṃ nīto, tato naṃ ānehī’’ti ariṭṭhaṃ devalokaṃ pahiṇi. Subhogaṃ pana ‘‘tāta, tvaṃ himavantaṃ gantvā pañcasu mahānadīsu bhūridattaṃ upadhāretvā ehī’’ti himavantaṃ pahiṇi. Sayaṃ pana manussalokaṃ gantukāmo cintesi – ‘‘sacāhaṃ māṇavakavaṇṇena gamissāmi, manussā neva me piyāyissanti, mayā tāpasavesena gantuṃ vaṭṭati, manussānañhi pabbajitā piyā manāpā’’ti. So tāpasavesaṃ gahetvā mātaraṃ vanditvā nikkhami.
菩萨有一位异母妹妹,名叫阿迦穆基。她对菩萨怀着极深的感情。她看见善见要出发,就说:“哥哥,我实在太累了,我也要跟你一起去。”善见说:“妹妹,你不能去,我是以出家人的身份去的。”她说:“那我就变成一只小青蛙,趴在你发髻里跟你去。”善见说:“那你就来吧。”她就变成一只小青蛙,趴在他的发髻里。善见心想:“我要从头开始一路仔细查访。”于是他先向菩萨的妻子们打听菩萨举行布萨的地方,先到了那里,看到大士被捉走的地方留下的血迹,以及用藤条编成的笼子,就知道:“富利达多被耍蛇人捉去了。”他心里生起悲伤,双眼含泪,沿着阿兰巴耶纳走过的路,先到了他最初表演的那个村子,向人打听:“有没有一个耍蛇人在这里耍弄过这样一位龙王?”那人说:“有的,大约一个月前,阿兰巴耶纳在这里耍弄过他。”他又问:“他得到钱了吗?”那人说:“是的,他就在这里赚了大约一千金币。”他又问:“现在他去哪儿了?”那人说:“听说去了某某村子。”他就这样一路打听,渐渐来到了王宫门前。巴利
Bodhisattassa pana ajamukhī nāma vemātikabhaginī atthi. Tassā bodhisatte adhimatto sineho. Sā sudassanaṃ gacchantaṃ disvā āha – ‘‘bhātika , ativiya kilamāmi, ahampi tayā saddhiṃ gamissāmī’’ti. ‘‘Amma, na sakkā tayā gantuṃ, ahaṃ pabbajitavasena gacchāmī’’ti. ‘‘Ahaṃ pana khuddakamaṇḍūkī hutvā tava jaṭantare nipajjitvā gamissāmī’’ti. ‘‘Tena hi ehī’’ti. Sā maṇḍūkapotikā hutvā tassa jaṭantare nipajji. Sudassano ‘‘mūlato paṭṭhāya vicinanto gamissāmī’’ti bodhisattassa bhariyāyo tassa uposathakaraṇaṭṭhānaṃ pucchitvā paṭhamaṃ tattha gantvā alampāyanena mahāsattassa gahitaṭṭhāne lohitañca vallīhi katapeḷaṭṭhānañca disvā ‘‘bhūridatto ahituṇḍikena gahito’’ti ñatvā samuppannasoko assupuṇṇehi nettehi alampāyanassa gatamaggeneva paṭhamaṃ kīḷāpitagāmaṃ gantvā manasse pucchi ‘‘evarūpo nāma nāgo kenacīdha ahituṇḍikena kīḷāpito’’ti? ‘‘Āma, alampāyanena ito māsamatthake kīḷāpito’’ti. ‘‘Kiñci dhanaṃ tena laddha’’nti? ‘‘Āma, idheva tena sahassamattaṃ laddha’’nti. ‘‘Idāni so kuhiṃ gato’’ti? ‘‘Asukagāmaṃ nāmā’’ti. So tato paṭṭhāya pucchanto anupubbena rājadvāraṃ agamāsi.
那时,阿兰巴耶纳洗完澡、涂好香、穿上光滑的细布衣,让人捧着宝箧,就径直来到了王宫门口。大众已经聚集起来,国王的座位也铺好了。国王还在内宫里,就传话出来说:“我就来,让他把龙王耍给我看。”阿兰巴耶纳把宝箧放在彩毯上,打开箧子,下令道:“出来吧,大龙!”这时,善见也正站在人群当中。于是大士探出头来,环视整个大众。龙会环视大众,有两个原因:一是看有没有金翅鸟来侵害,二是想见到亲人。它们如果看到金翅鸟,就会害怕得不敢跳舞;如果看到亲人,就会羞愧得不敢跳舞。大士环视时,在人群里看见了弟弟。他眼里满是泪水,从箧子里出来,朝弟弟的方向走去。大众见他走过来,吓得纷纷后退,只有善见一个人站着不动。他走到善见跟前,把头贴在善见的脚背上哭,善见也哭了起来。大士哭完,转身又钻回了箧子里。阿兰巴耶纳心想:“这位苦行者大概是被这条龙咬了,我去安慰安慰他吧。”于是走上前去说道:巴利
Tasmiṃ khaṇe alampāyano sunhāto suvilitto maṭṭhasāṭakaṃ nivāsetvā ratanapeḷaṃ gāhāpetvā rājadvārameva gato. Mahājano sannipati, rañño āsanaṃ paññattaṃ. So antonivesane ṭhitova ‘‘ahaṃ āgacchāmi, nāgarājānaṃ kīḷāpetū’’ti pesesi. Alampāyano cittattharaṇe ratanapeḷaṃ ṭhapetvā vivaritvā ‘‘ehi mahānāgā’’ti saññamadāsi. Tasmiṃ samaye sudassanopi parisantare ṭhāto. Atha mahāsatto sīsaṃ nīharitvā sabbāvantaṃ parisaṃ olokesi. Nāgā hi dvīhi kāraṇehi parisaṃ olokenti supaṇṇaparipanthaṃ vā ñātake vā dassanatthāya. Te supaṇṇaṃ disvā bhītā na naccanti, ñātake vā disvā lajjamānā na naccanti. Mahāsatto pana olokento parisantare bhātaraṃ addasa. So akkhipūrāni assūni gahetvā peḷato nikkhamitvā bhātarābhimukho pāyāsi. Mahājano taṃ āgacchantaṃ disvā bhīto paṭikkami, eko sudassanova aṭṭhāsi. So gantvā tassa pādapiṭṭhiyaṃ sīsaṃ ṭhapetvā rodi, sudassanopi paridevi. Mahāsatto roditvā nivattitvā peḷameva pāvisi. Alampāyanopi ‘‘iminā nāgena tāpaso ḍaṭṭho bhavissati, assāsessāmi na’’nti upasaṅkamitvā āha –
“ 手中蛇脱,蓦然坠落在你脚上;
孩子,可被它咬着了?别怕,愿你安然无恙。”巴利
‘‘Hatthā pamutto urago, pāde te nipatī bhusaṃ; Kacci nu taṃ ḍaṃsī tāta, mā bhāyi sukhito bhavā’’ti.
在那里,那位名叫阿兰巴耶纳的人说:“亲爱的苦行者啊,别害怕,我名叫阿兰巴耶纳,别怕,照顾你是我的责任。”巴利
Tattha mā bhāyīti tāta tāpasa, ahaṃ alampāyano nāma, mā bhāyi, tava paṭijagganaṃ nāma mama bhāroti.
善见为了想和他交谈,就说了这首偈颂:巴利
Sudassano tena saddhiṃ kathetukamyatāya gāthamāha –
“ 这头龙绝非我的,它足以给任何人带来痛苦。
只要有捕蛇者存在,就没有比我更殊胜的了。”巴利
‘‘Neva mayhaṃ ayaṃ nāgo, alaṃ dukkhāya kāyaci; Yāvatatthi ahiggāho, mayā bhiyyo na vijjatī’’ti.
在这里,所谓“kāyaci”,是说:哪怕只是让任何人生起一丁点痛苦,这条蛇都没有能力。因为确实没有哪个捕蛇者能和我相比。巴利
Tattha kāyacīti kassaci appamattakassapi dukkhassa uppādane ayaṃ mama asamattho. Mayā hi sadiso ahituṇḍiko nāma natthīti.
阿兰帕亚那不知道“这人是谁”,就生气了,说道:巴利
Alampāyano ‘‘asuko nāmeso’’ti ajānanto kujjhitvā āha –
“ 这个以婆罗门模样出现、骄慢地来到人群中的人,究竟是谁?
让他们以善战来挑战吧,愿我的会众们听我说。”巴利
‘‘Ko nu brāhmaṇavaṇṇena, ditto parisamāgato; Avhāyantu suyuddhena, suṇantu parisā mamā’’ti.
这里,“骄慢”指的是骄傲、愚痴、没有智慧的人。“让他们召唤”就是正在召唤,或者也可以这样读。这段话的意思是:这个愚人像疯子一样,用善战来向我挑战,把自己看得和我一样,来到大众之中;让大众听我说,我没有过错,请不要对我生气。巴利
Tattha dittoti gabbito bālo andhañāṇo. Avhāyantūti avhāyanto, ayameva vā pāṭho. Idaṃ vuttaṃ hoti – ayaṃ ko bālo ummattako viya maṃ suyuddhena avhāyanto attanā saddhiṃ samaṃ karonto parisamāgato, parisā mama vacanaṃ suṇantu, mayhaṃ doso natthi, mā kho me kujjhitthāti.
这时,善见用偈颂对他说:巴利
Atha naṃ sudassano gāthāya ajjhabhāsi –
“ 你,阿兰波,以龙象来抓我,我以小蛙来抓你;
愿我们此处的赌注,是五千金。”巴利
‘‘Tvaṃ maṃ nāgena ālampa, ahaṃ maṇḍūkachāpiyā; Hotu no abbhutaṃ tattha, ā sahassehi pañcahī’’ti.
在这里,“以龙”是说:你以龙的身份和我交战,我就以小雌蛙的身份和你交战。“直到五千”是说:在我们的那场战斗中,愿奇迹一直出现,直到满五千。巴利
Tattha nāgenāti tvaṃ nāgena mayā saddhiṃ yujjha, ahaṃ maṇḍūkachāpiyā tayā saddhiṃ yujjhissāmi. Ā sahassehi pañcahīti tasmiṃ no yuddhe yāva pañcahi sahassehi abbhutaṃ hotūti.
阿蓝波延那说道:巴利
Alampāyano āha –
我确实富有又阔气,你只是个穷小子啊,年轻人。
到底你的担保人是谁,你又有什么能拿来抵押呢?巴利
‘‘Ahañhi vasumā aḍḍho, tvaṃ daliddosi māṇava; Ko nu te pāṭibhogatthi, upajūtañca kiṃ siyā.
“ 愿我之赌注增长,亦有如斯担保;
我等于此设赌,赌金高至五千。”巴利
‘‘Upajūtañca me assa, pāṭibhogo ca tādiso; Hotu no abbhutaṃ tattha, ā sahassehi pañcahī’’ti.
在这里,“那么,究竟谁是你的担保人?”意思是:你这位出家人,到底有什么担保人?“以及抵押品”是说:在这场赌博里,你有什么能拿来抵押的财物?拿出来给我看看——他说的是这个意思。“我有抵押品”则是说:我这边确实有那样一笔该交出来的抵押财物,或者有那样一位该立下的担保人。所以他才说:“那么,我们就在那里以五千为限下赌注吧。”巴利
Tattha ko nu teti tava pabbajitassa ko nu pāṭibhogo atthi. Upajūtañcāti imasmiṃ vā jūte upanikkhepabhūtaṃ kiṃ nāma tava dhanaṃ siyā, dassehi meti vadati. Upajūtañca meti mayhaṃ pana dātabbaṃ upanikkhepadhanaṃ vā ṭhapetabbapāṭibhogo vā tādiso atthi, tasmā no tattha yāva pañcahi sahassehi abbhutaṃ hotūti.
善见听了他的话,心想:“就用我们的五千来一场未曾有的事吧。”于是毫无畏惧地登上王宫,站在舅父大王面前,说了这首偈颂:巴利
Sudassano tassa kathaṃ sutvā ‘‘pañcahi no sahassehi abbhutaṃ hotū’’ti abhīto rājanivesanaṃ āruyha mātularañño santike ṭhito gāthamāha –
“ 大王,请听我说,愿您得吉祥;
我以名望为五千(金)作担保。”巴利
‘‘Suṇohi me mahārāja, vacanaṃ bhaddamatthu te; Pañcannaṃ me sahassānaṃ, pāṭibhogo hi kittimā’’ti.
在这里,“有声誉者”指的是具足功德声誉、具足种种功德与行为声誉的人。巴利
Tattha kittimāti guṇakittisampanna vividhaguṇācārakittisampanna.
国王心想:“这个苦行者向我讨要这么多财物,到底是为了什么?”于是说了一首偈颂:巴利
Rājā ‘‘ayaṃ tāpaso maṃ atibahuṃ dhanaṃ yācati, kiṃ nu kho’’ti cintetvā gāthamāha –
“ 有的是父亲留下的债,有的是自己欠下的债;
婆罗门,你为什么这样向我乞求这么多财富呢?”巴利
‘‘Pettikaṃ vā iṇaṃ hoti, yaṃ vā hoti sayaṃkataṃ; Kiṃ tvaṃ evaṃ bahuṃ mayhaṃ, dhanaṃ yācasi brāhmaṇā’’ti.
在这里,所谓“父亲的债”,是指父亲拿了用掉的,或者自己欠下的,才算债。我父亲有没有从你手里拿过什么?还是我自己拿过?你到底凭什么理由向我要这么多财富?巴利
Tattha pettikaṃ vāti pitarā vā gahetvā khāditaṃ, attanā vā kataṃ iṇaṃ nāma hoti, kiṃ mama pitarā tava hatthato gahitaṃ atthi, udāhu mayā, kiṃkāraṇā maṃ evaṃ bahuṃ dhanaṃ yācasīti?
听到这话后,善见说了两首偈颂:巴利
Evaṃ vutte sudassano dve gāthā abhāsi –
阿兰帕亚那确实想用蛇来赢我;
我要用小雌蛙来“咬”那位婆罗门。巴利
‘‘Alampāyano hi nāgena, mamaṃ abhijigīsati; Ahaṃ maṇḍūkachāpiyā, ḍaṃsayissāmi brāhmaṇaṃ.
“ 大王啊,为了见它,增益国土者,今日
你被刹帝利众星捧月般簇拥着,就动身前去一睹那条蛇吧。”巴利
‘‘Taṃ tvaṃ daṭṭhuṃ mahārāja, ajja raṭṭhābhivaḍḍhana; Khattasaṅghaparibyūḷho, niyyāhi ahidassana’’nti.
在这里,“想争胜”就是指想在战斗中打赢。在这种情况下,如果他输了,就会给我五千;如果我输了,我就给他五千。正因为这样,我才向他讨要那一大笔钱。所以,大王,今天您就动身去看那条龙吧。巴利
Tattha abhijigīsatīti yuddhe jinituṃ icchati. Tattha sace so jīyissati, mayhaṃ pañcasahassāni dassati. Sacāhaṃ jīyissāmi, ahamassa dassāmi, tasmā taṃ bahuṃ dhanaṃ yācāmi. Tanti tasmā tvaṃ mahārāja, ajja ahidassanaṃ daṭṭhuṃ niyyāhīti.
国王说:“那就走吧。”说完就和那个苦行者一起出发了。阿兰巴耶那看到这一幕,心里害怕,想:“这个苦行者去了以后,把国王带了回来,肯定会成为国王身边的红人。”他因为害怕,就跟着附和,说了这首偈子——巴利
Rājā ‘‘tena hi gacchāmā’’ti tāpasena saddhiṃyeva nikkhami. Taṃ disvā alampāyano ‘‘ayaṃ tāpaso gantvā rājānaṃ gahetvā āgato, rājakulūpako bhavissatī’’ti bhīto taṃ anuvattanto gāthamāha –
“ 我不会因为技艺就看不起你,年轻人;
你在技艺上太过分了,竟然不敬奉那条龙。”巴利
‘‘Neva taṃ atimaññāmi, sippavādena māṇava; Atimattosi sippena, uragaṃ nāpacāyasī’’ti.
在这里,所谓“凭技艺之说”意思是:年轻人啊,我并不会因为自己的技艺就看不起它;可是你却被技艺冲昏了头,不来供养这条龙,也不对龙表示恭敬。巴利
Tattha sippavādenāti māṇava, ahaṃ attano sippena taṃ nātimaññāmi, tvaṃ pana sippena atimatto imaṃ uragaṃ na pūjesi, nāgassa apacitiṃ na karosīti.
于是善见说了两首偈颂:巴利
Tato sudassano dve gāthā abhāsi –
我也一样不会凭技艺上的说辞就看不起你,婆罗门。
你竟然用一条没有毒的蛇,狠狠地欺骗大众。巴利
‘‘Ahampi nātimaññāmi, sippavādena brāhmaṇa; Avisena ca nāgena, bhusaṃ vañcayase janaṃ.
“ 世人若能如我知,如是了知此事者;
阿兰巴,你连一把谷糠都得不到,何谈财富。”巴利
‘‘Evañcetaṃ jano jaññā, yathā jānāmi taṃ ahaṃ; Na tvaṃ labhasi ālampa, bhusamuṭṭhiṃ kuto dhana’’nti.
于是阿兰帕亚那对他生气了,说道:巴利
Athassa alampāyano kujjhitvā āha –
粗皮覆体、结发痴狂,来入众会者;
如是行步之龙象,汝竟轻之谓无毒。巴利
‘‘Kharājino jaṭī dummī, ditto parisamāgato; Yo tvaṃ evaṃ gataṃ nāgaṃ, ‘aviso’ atimaññati.
“ 你要是去冒犯他,就会知道那条具足猛烈威势的龙。
我想,他很快会把你变成一堆灰烬。”巴利
‘‘Āsajja kho naṃ jaññāsi, puṇṇaṃ uggassa tejaso; Maññe taṃ bhasmarāsiṃva, khippamesa karissatī’’ti.
在这里,“dummī”是指眼睛不东张西望。“aviso atimaññasī”就是“你以为没有毒”,也就是轻视。“āsajja”是走上前去。“jaññāsi”就是你会知道。巴利
Tattha dummīti anaññtinayano. Aviso atimaññasīti nibbisoti avajānāsi. Āsajjāti upagantvā. Jaññāsīti jāneyyāsi.
这时,善见正和它一起玩耍,说了一首偈颂:巴利
Atha tena saddhiṃ keḷiṃ karonto sudassano gāthamāha –
“ 或许是西鲁塔蛇之毒、德杜巴蛇之毒、西拉布蛇之毒;
红头蛇根本不存在毒。”巴利
‘‘Siyā visaṃ siluttassa, deḍḍubhassa silābhuno; Neva lohitasīsassa, visaṃ nāgassa vijjatī’’ti.
其中,siluttassa 指家蛇,deḍḍubhassa 指水蛇,silābhuno 指青蛇。这样指出了这些无毒蛇之后,又说:这些蛇也许有毒,但红头蛇根本没有毒。巴利
Tattha siluttassāti gharasappassa. Deḍḍubhassāti udakasappassa. Silābhunoti nīlavaṇṇasappassa. Iti nibbise sappe dassetvā etesaṃ visaṃ siyā, neva lohitasīsassa sappassāti āha.
这时,阿蓝巴亚那用两首偈颂对他说:巴利
Atha naṃ alampāyano dvīhi gāthāhi ajjhabhāsi –
我曾从那些阿拉汉、自制者、苦行者那里听到这样的说法:
在此世间,施主们行布施后,便往生天界。
活着的时候就要布施,如果你有东西可以施舍。巴利
‘‘Sutametaṃ arahataṃ, saññatānaṃ tapassinaṃ; Idha dānāni datvāna, saggaṃ gacchanti dāyakā; Jīvanto dehi dānāni, yadi te atthi dātave.
“ 这头龙王有大神通,威猛难挡,谁也制伏不了。
我会让它咬你,它就会把你烧成灰烬。”巴利
‘‘Ayaṃ nāgo mahiddhiko, tejassī duratikkamo; Tena taṃ ḍaṃsayissāmi, so taṃ bhasmaṃ karissatī’’ti.
在这其中,“应当施与”的意思是:如果有什么东西是要给你的,那就把它给出去。巴利
Tattha dātaveti yadi te kiñci dātabbaṃ atthi, taṃ dehīti.
朋友,我也从那些自制且修习苦行的人那里听过这个说法:
在此世间,施主们行布施后,便往生天界。
只要你还活着,还有东西可以布施,那就亲自去布施吧。巴利
‘‘Mayāpetaṃ sutaṃ samma, saññatānaṃ tapassinaṃ; Idha dānāni datvāna, saggaṃ gacchanti dāyakā; Tvameva dehi jīvanto, yadi te atthi dātave.
这位名叫山羊面的,充满了猛烈的威猛。
我会让她咬你,她会把你烧成灰。巴利
‘‘Ayaṃ ajamukhī nāma, puṇṇā uggassa tejaso; Tāya taṃ ḍaṃsayissāmi, sā taṃ bhasmaṃ karissati.
“ 她是持国天王之女,亦是我异母姊妹;
愿那羊面女咬你,她是具乌伽威光的富那。”巴利
‘‘Yā dhītā dhataraṭṭhassa, vemātā bhaginī mama; Sā taṃ ḍaṃsatvajamukhī, puṇṇā uggassa tejaso’’ti. –
这些偈颂是善见所说。其中,“puṇṇā uggassa tejaso”是指被强烈的毒液充满。巴利
Imā gāthā sudassanassa vacanaṃ. Tattha puṇṇā uggassa tejasoti uggena visena puṇṇā.
说完这话,他当着众人的面喊妹妹:“山羊脸妈妈,从我发髻里出来,落到我手掌上!”然后伸出手。她听到他的声音,就在发髻里像青蛙一样叫了三声,然后出来,坐在他肩膀上,又跳起来,往他手掌上滴了三滴毒液,随后又钻回他的发髻里。善见拿着毒液站在那里,大声喊了三遍:“这片国土要完了,这片国土要完了!”他的声音传遍并笼罩了方圆十二由旬的波罗奈。国王听到这声音,问道:“为什么国土要完了?”善见回答:“大王,我找不到可以倒这毒液的地方。”国王说:“孩子,这大地这么大,就倒在大地上吧。”于是善见拒绝说:“大王,不能倒在大地上。”并说了一首偈颂:巴利
Evañca pana vatvā ‘‘amma ajamukhi, jaṭantarato me nikkhamitvā pāṇimhi patiṭṭhahā’’ti mahājanassa majjheyeva bhaginiṃ pakkositvā hatthaṃ pasāresi. Sā tassa saddaṃ sutvā jaṭantare nisinnāva tikkhattuṃ maṇḍūkavassitaṃ vassitvā nikkhamitvā aṃsakūṭe nisīditvā uppatitvā tassa hatthatale tīṇi visabindūni pātetvā puna tassa jaṭantarameva pāvisi. Sudassano visaṃ gahetvā ṭhitova ‘‘nassissatāyaṃ janapado, nassissatāyaṃ janapado’’ti tikkhattuṃ mahāsaddaṃ abhāsi. Tassa so saddo dvādasayojanikaṃ bārāṇasiṃ chādetvā aṭṭhāsi. Atha rājā taṃ saddaṃ sutvā ‘‘kimatthaṃ janapado nassissatī’’ti pucchi. ‘‘Mahārāja, imassa visassa nisiñcanaṭṭhānaṃ na passāmī’’ti. ‘‘Tāta, mahantā ayaṃ pathavī, pathaviyaṃ nisiñcā’’ti. Atha naṃ ‘‘na sakkā pathaviyaṃ siñcituṃ, mahārājā’’ti paṭikkhipanto gāthamāha –
“ 如果我倾倒水在地上,梵授,你要知道;
草、藤蔓和药草,必定都会枯死。”巴利
‘‘Chamāyaṃ ce nisiñcissaṃ, brahmadatta vijānahi; Tiṇalatāni osadhyo, ussusseyyuṃ asaṃsaya’’nti.
在这里,“草与藤蔓”指的是依赖大地生长的草、藤蔓和一切药草,它们都会干枯,所以不可能在地上浇洒/倾倒。巴利
Tattha tiṇalatānīti pathavinissitāni tiṇāni ca latā ca sabbosadhiyo ca ussusseyyuṃ, tasmā na sakkā pathaviyaṃ nisiñcitunti.
既然这样,孩子,你就把它向上抛向空中吧。为了说明那样做也不行,他诵出这首偈颂——巴利
Tena hi naṃ, tāta, uddhaṃ ākāsaṃ khipāti. Tatrāpi na sakkāti dassento gāthamāha –
“ 梵授王,你且听真:我若将此物掷向虚空,
此天七年之内不降雨,亦不降雪。”巴利
‘‘Uddhaṃ ce pātayissāmi, brahmadatta vijānahi; Sattavassāniyaṃ devo, na vasse na himaṃ pate’’ti.
在那里,不使雪落,七年里连一粒雪都不会落下。巴利
Tattha na himaṃ pateti sattavassāni himabindumattampi na patissati.
“那就把它浇到水里吧,孩子。”为了说明在那里也是不行的,他说了下面这首偈颂——巴利
Tena hi naṃ tāta udake siñcāti. Tatrāpi na sakkāti dassetuṃ gāthamāha –
“ 梵授王啊,如果我把毒液洒在水里,你该知道;
水里出生的众生,鱼和鳖之类的,都会死掉。”巴利
‘‘Udake ce nisiñcissaṃ, brahmadatta vijānahi; Yāvantodakajā pāṇā, mareyyuṃ macchakacchapā’’ti.
这时,国王对他说:“孩子,我们什么都不知道。要让我们的国家不灭亡,只有你自己知道办法。”善见说:“那就这样吧,大王,请让人在这个地方依次挖三个坑。”国王就命人挖了。善见让人用各种药材填满第一个坑,用牛粪填满第二个坑,第三个坑则只填天界的药。然后,他往第一个坑里滴入毒液。毒液立刻冒烟起火,火焰蔓延过去,烧到了牛粪坑。火又从那里烧起来,烧到那个装满天界药的坑,把药烧光后就熄灭了。阿蓝帕雅那正站在离那个坑不远的地方。这时毒液的热气冲到他身上,把他的皮肤从身体上剥落下来,他得了白癞病。他被恐惧吓住了,一连三遍喊出:“我要放了龙王!”菩萨听到后,从宝箱里出来,变化出种种装饰庄严具足的身体,像天王一样威严地站着。善见和山羊面公主也同样站着。接着,善见对国王说:“大王,您知道这些是谁的儿子吗?”国王说:“我不知道。”善见说:“您不知道倒也罢了,那您知道大海所生之女、迦师国王的女儿被许配给持国天王这件事吗?”国王说:“是的,我知道,她是我的妹妹。”善见说:“我们就是她的儿子,您就是我们的舅舅。”巴利
Atha naṃ rājā āha – ‘‘tāta, mayaṃ na kiñci jānāma, yathā amhākaṃ raṭṭhaṃ na nassati, taṃ upāyaṃ tvameva jānāhī’’ti. ‘‘Tena hi, mahārāja, imasmiṃ ṭhāne paṭipāṭiyā tayo āvāṭe khaṇāpethā’’ti. Rājā khaṇāpesi. Sudassano paṭhamaṃ āvāṭaṃ nānābhesajjānaṃ pūrāpesi, dutiyaṃ gomayassa, tatiyaṃ dibbosadhānaññeva. Tato paṭhame āvāṭe visabindūni pātesi. Taṅkhaṇaññeva dhūmāyitvā jālā uṭṭhahi. Sā gantvā gomaye āvāṭaṃ gaṇhi. Tatopi jālā uṭṭhāya itaraṃ dibbosadhassa puṇṇaṃ gahetvā osadhāni jhāpetvā nibbāyi. Alampāyano tassa āvāṭassa avidūre aṭṭhāsi. Atha naṃ visausumā pahari, sarīracchavi uppāṭetvā gatā, setakuṭṭhi ahosi. So bhayatajjito ‘‘nāgarājānaṃ vissajjemī’’ti tikkhattuṃ vācaṃ nicchāresi. Taṃ sutvā bodhisatto ratanapeḷāya nikkhamitvā sabbālaṅkārappaṭimaṇḍitaṃ attabhāvaṃ māpetvā devarājalīlāya ṭhito. Sudassanopi ajamukhīpi tatheva aṭṭhaṃsu. Tato sudassano rājānaṃ āha – ‘‘jānāsi no, mahārāja, kassete puttā’’ti? ‘‘Na jānāmī’’ti. ‘‘Tumhe tāva na jānāsi, kāsirañño pana dhītāya samuddajāya dhataraṭṭhassa dinnabhāvaṃ jānāsī’’ti? ‘‘Āma, jānāmi, mayhaṃ sā kaniṭṭhabhaginī’’ti. ‘‘Mayaṃ tassā puttā, tvaṃ no mātulo’’ti.
国王听了这话,浑身颤抖,抱住他们,亲吻他们的头顶,哭着把他们带上宫殿,给予隆重的礼遇。他和富利达多互相问候之后,问道:“孩子,阿蓝帕雅那是怎么捉住具有如此猛烈威势的你的?”富利达多就把一切详细讲了一遍,然后教导国王说:“大王,身为国王,就应该按这样的方式来治理国家。”他给舅舅讲了法。接着,善见对他说:“舅舅,母亲见不到富利达多,很难过,我们也没法再耽搁了。”“好,孩子们,你们先走吧。不过我很想见见我妹妹,怎么才能见到她呢?”“舅舅,我们的外祖父迦师国王在哪里?”“孩子,他离不开我妹妹,已经舍弃王位出家了,住在一个叫某某丛林的地方。”“舅舅,母亲也想见您和外祖父。你们定个日子去外祖父那里,我们带着母亲到外祖父的修行处来。到时候您也能见到她。”就这样,他们和舅舅约好了日子,便从王宫下来。国王送走外甥们,哭着回去了。他们则沉入大地,回到了龙界。巴利
Taṃ sutvā rājā kampamāno te āliṅgitvā sīse cumbitvā roditvā pāsādaṃ āropetvā mahantaṃ sakkāraṃ kāretvā bhūridattena paṭisanthāraṃ karonto pucchi ‘‘tāta, taṃ evarūpaṃ uggatejaṃ kathaṃ alampāyano gaṇhī’’ti? So sabbaṃ vitthārena kathetvā rājānaṃ ovadanto ‘‘mahārāja, raññā nāma iminā niyāmena rajjaṃ kāretuṃ vaṭṭatī’’ti mātulassa dhammaṃ desesi. Atha naṃ sudassano āha – ‘‘mātula, mama mātā bhūridattaṃ apassantī kilamati, na sakkā amhehi papañcaṃ kātu’’nti. ‘‘Sādhu, tātā, tumhe tāva gacchatha. Ahaṃ pana mama bhaginiṃ daṭṭhukāmomhi, kathaṃ passissāmī’’ti. ‘‘Mātula, kahaṃ pana no ayyako kāsirājā’’ti? ‘‘Tāta, mama bhaginiyā vinā vasituṃ asakkonto rajjaṃ pahāya pabbajitvā asuke vanasaṇḍe nāma vasatī’’ti. ‘‘Mātula, mama mātā tumhe ceva ayyakañca daṭṭhukāmā, tumhe asukadivase mama ayyakassa santikaṃ gacchatha, mayaṃ mātaraṃ ādāya ayyakassa assamapadaṃ āgacchissāma. Tattha naṃ tumhepi passissathā’’ti. Iti te mātulassa divasaṃ vavatthapetvā rājanivesanā otariṃsu. Rājā bhāgineyye uyyojetvā roditvā nivatti. Tepi pathaviyaṃ nimujjitvā nāgabhavanaṃ gatā.
大士的寻求篇巴利
Mahāsattassa pariyesanakhaṇḍaṃ
大士回到龙宫时,整个龙宫一片哭声。他自己因为在箱子里住了一个月,疲惫不堪,病倒在床。前来他身边的龙多得数不清。他跟这些龙说话,累得够呛。迦那利咤去了天界,没见到大士,最先回来了。于是大家说:“这家伙脾气暴躁、说话粗鲁,应该能拦住那群龙。”就让他守在大士坐的地方当门卫。须跋哥游遍了整个雪山,又去查看大海和其他河流,正沿着耶牟那河一路查看过来。尼沙陀婆罗门见到阿蓝帕雅那得了麻风病,心想:“这人折磨了富利达多,自己就得了麻风病。而我因为贪图宝珠,把对我那么有大恩的他出卖给了阿蓝帕雅那,这恶业一定会落到我头上。趁它还没来,我现在就赶紧去耶牟那河,在钵逻耶伽渡口把罪业洗掉。”他到了那里,说:“我对富利达多做了背叛朋友的事,我要把这恶业洗掉。”就开始做入水仪式。就在那时,须跋哥到了那个地方。听了他的话,心想:“原来就是这个恶棍,为了一颗宝珠,把我那位能带来广大名声的兄弟出卖给了阿蓝帕雅那。我绝不能让他活。”就用尾巴缠住他的双脚,拖进水里,等他快没气的时候稍微松了一下。他抬起头来。于是又把他拖下去沉入水中。就这样反复多次,尼沙陀婆罗门被折腾得筋疲力尽,抬起头来说了一首偈颂——巴利
Mahāsatte sampatte sakalanāgabhavanaṃ ekaparidevasaddaṃ ahosi. Sopi māsaṃ peḷāya vasitattā kilanto gilānaseyyaṃ sayi. Tassa santikaṃ āgacchantānaṃ nāgānaṃ pamāṇaṃ natthi. So tehi saddhiṃ kathento kilamati. Kāṇāriṭṭho devalokaṃ gantvā mahāsattaṃ adisvā paṭhamamevāgato. Atha naṃ ‘‘esa caṇḍo pharuso, sakkhissati nāgaparisaṃ vāretu’’nti mahāsattassa nisinnaṭṭhāne dovārikaṃ kariṃsu. Subhogopi sakalahimavantaṃ vicaritvā tato mahāsamuddañca sesanadiyo ca upadhāretvā yamunaṃ upadhārento āgacchati. Nesādabrāhmaṇopi alampāyanaṃ kuṭṭhiṃ disvā cintesi ‘‘ayaṃ bhūridattaṃ kilametvā kuṭṭhi jāto, ahaṃ pana taṃ mayhaṃ tāva bahūpakāraṃ maṇilobhena alampāyanassa dassesiṃ, taṃ pāpaṃ mama āgamissati. Yāva taṃ na āgacchati, tāvadeva yamunaṃ gantvā payāgatitthe pāpapavāhanaṃ karissāmī’’ti. So tattha gantvā ‘‘mayā bhūridatte mittadubbhikammaṃ kataṃ, taṃ pāpaṃ pavāhessāmī’’ti vatvā udakorohanakammaṃ karoti. Tasmiṃ khaṇe subhogo taṃ ṭhānaṃ patto. Tassa taṃ vacanaṃ sutvā ‘‘iminā kira pāpakena tāva mahantassa yasassa dāyako mama bhātā maṇiratanassa kāraṇā alampāyanassa dassito, nāssa jīvitaṃ dassāmī’’ti naṅguṭṭhena tassa pādesu veṭhetvā ākaḍḍhitvā udake osidāpetvā nirassāsakāle thokaṃ sithilaṃ akāsi. So sīsaṃ ukkhipi. Atha naṃ punākaḍḍhitvā osīdāpesi. Evaṃ bahū vāre tena kilamiyamāno nesādabrāhmaṇo sīsaṃ ukkhipitvā gāthamāha –
“ 世间公认的除罪之水,安立在钵逻耶伽;
哪个鬼把我这已潜入耶牟那河的人吞了下去?”巴利
‘‘Lokyaṃ sajantaṃ udakaṃ, payāgasmiṃ patiṭṭhitaṃ; Ko maṃ ajjhoharī bhūto, ogāḷhaṃ yamunaṃ nadi’’nti.
在这里,“世间(公认的)”是指:人们普遍认为它有这样的能力,能够冲走罪恶。“洒灌者”是指:以这样的水灌沐。“在钵逻耶伽”是指在钵逻耶伽渡口。巴利
Tattha lokyanti evaṃ pāpavāhanasamatthanti lokasammataṃ. Sajantanti evarūpaṃ udakaṃ abhisiñcantaṃ. Payāgasminti payāgatitthe.
这时,须跋哥用偈颂对他说:巴利
Atha naṃ subhogo gāthāya ajjhabhāsi –
“ 彼威名世间之主,曾遍游波罗奈而去;
我是彼龙王之子,婆罗门啊,众人称我须跋哥。”巴利
‘‘Yadesa lokādhipatī yasassī, bārāṇasiṃ pakriya samantato; Tassāha putto uragūsabhassa, subhogoti maṃ brāhmaṇa vedayantī’’ti.
在这里,所谓“那位”,就是那一位。所谓“在四周遍覆”,是因为他有让敌人难以攻击的能力,所以从四面八方遍覆开来,把一切都包围住之后,再用蛇兜从上面盖住。巴利
Tattha yadesāti yo eso. Pakriya samantatoti paccatthikānaṃ duppaharaṇasamatthatāya parisamantato pakiriya sabbaṃ parikkhipitvā upari phaṇena chādesi.
这时,那个婆罗门心想:“这是富利达多的弟弟,他不会让我活命。不如我称赞他和他的父母,让他心软下来,再求他饶我一命。”这样想过之后,他说了一首偈颂:巴利
Atha naṃ brāhmaṇo ‘‘ayaṃ bhūridattabhātā, na me jīvitaṃ dassati, yaṃnūnāhaṃ etassa ceva mātāpitūnañcassa vaṇṇakittanena muducittataṃ katvā attano jīvitaṃ yāceyya’’nti cintetvā gāthamāha –
“ 若你真是龙王之子、迦尸国王不死之主之子;
你的父亲是某一位有大神力者,而你的母亲在凡人中则无可比伦。
像这样有大威力的人,不应把甚至婆罗门的奴仆丢下去。”巴利
‘‘Sace hi putto uragūsabhassa, kāsissa rañño amarādhipassa; Mahesakkho aññataro pitā te, maccesu mātā pana te atulyā; Na tādiso arahati brāhmaṇassa, dāsampi ohārituṃ mahānubhāvo’’ti.
在这里,“迦尸的”指的是以另一个名字叫这个名字的人,也有人读作“迦尸国王的”。因为他是被迦尸王的女儿接纳的,所以连迦尸国也被算作他的财产,以此称赞他。“不死之主”指的是那些龙王的主人——这些龙王因寿命极长而被称为“不死”。“大威力者”就是有大威势的人。“某一位”就是那些大威力者中的某一位。“奴仆”的意思是:像他这样有大威势的人,连把这位婆罗门无威势的奴仆沉入水中尚且不配,更不用说威势广大的婆罗门了。巴利
Tattha kāsissāti aparena nāmena evaṃnāmakassa. ‘‘Kāsikarañño’’tipi paṭhantiyeva. Kāsirājadhītāya gahitattā kāsirajjampi tasseva santakaṃ katvā vaṇṇeti. Amarādhipassāti dīghāyukatāya amarasaṅkhātānaṃ nāgānaṃ adhipassa. Mahesakkhoti mahānubhāvo. Aññataroti mahesakkhānaṃ aññataro. Dāsampīti tādiso hi mahānubhāvo ānubhāvarahitaṃ brāhmaṇassa dāsampi udake oharituṃ nārahati, pageva mahānubhāvaṃ brāhmaṇanti.
这时,须跋哥为了揭穿他做过的恶行,对他说:“喂,你这个恶劣的婆罗门,你以为骗了我就能‘脱身’吗?我不会让你活命的。”巴利
Atha naṃ subhogo ‘‘are duṭṭhabrāhmaṇa, tvaṃ maṃ vañcetvā ‘muñcissāmī’ti maññasi, na te jīvitaṃ dassāmī’’ti tena katakammaṃ pakāsento āha –
你靠着树,射中了那头前来喝水的鹿。
他被射中后,随着箭的冲力飞快地跑远了。巴利
‘‘Rukkhaṃ nissāya vijjhittho, eṇeyyaṃ pātumāgataṃ; So viddho dūramacari, saravegena sīghavā.
‘‘Taṃ tvaṃ patitamaddakkhi, araññasmiṃ brahāvane; Sa maṃsakājamādāya, sāyaṃ nigrodhupāgami.
鹦鹉和舍利鸟的鸣叫声回荡其中,黄褐色的(枝叶)铺展开来、交织在一起。
回荡着杜鹃啼鸣的宜人之处,草地恒常青翠。巴利
‘‘Sukasāḷikasaṅghuṭṭhaṃ , piṅgalaṃ santhatāyutaṃ; Kokilābhirudaṃ rammaṃ, dhuvaṃ haritasaddalaṃ.
在那里,他凭神通和名声,向他们闪耀显现。
我的兄弟有大神通威力,被众多少女簇拥围绕着。巴利
‘‘Tattha te so pāturahu, iddhiyā yasasā jalaṃ; Mahānubhāvo bhātā me, kaññāhi parivārito.
你曾受他侍奉承事,种种欲乐皆得满足;
你却背叛那无恶意之人,此怨此仇今已临到你身。巴利
‘‘So tena pariciṇṇo tvaṃ, sabbakāmehi tappito; Aduṭṭhassa tuvaṃ dubbhi, taṃ te veraṃ idhāgataṃ.
“ 速速伸出脖颈,我不会饶你性命;
我要砍下你的头,来报你对我兄弟结下的仇。”巴利
‘‘Khippaṃ gīvaṃ pasārehi, na te dassāmi jīvitaṃ; Bhātu parisaraṃ veraṃ, chedayissāmi te sira’’nti.
其中,“傍晚时分来到榕树下”是说你在过了午后的时段来到了榕树下。“Piṅgala”(棕红)是指因成熟果实的色泽而呈棕红。“Santhatāyuta”是指被垂下的气根所环绕。“Kokilābhirudaṃ”是指有杜鹃鸟在啼鸣。“Dhuvaṃ haritasaddalaṃ”是指因为生长在水泽之地上,所以这片土地常年青翠。“Pāturahū”是说,你站在那棵榕树下时,我的那位兄弟显现了出来。“Iddhiyā”是说凭依福德的威神力。“So tena”是说,他将你携至自己的龙宫后,你曾受其殷勤承事。“Parisaraṃ”是说忆念、记挂着你对我兄弟所造下的那桩仇怨与恶行。“Chedayissāmi te siraṃ”是说我将砍下你的头。“Iddhiyāti puññatejena”是说凭依福德的威神力。巴利
Tattha sāyaṃ nigrodhupāgamīti vikāle nigrodhaṃ upagato asi. Piṅgalanti pakkānaṃ vaṇṇena piṅgalaṃ. Santhatāyutanti pārohaparikiṇṇaṃ. Kokilābhirudanti kokilāhi abhirudaṃ. Dhuvaṃ haritasaddalanti udakabhūmiyaṃ jātattā niccaṃ haritasaddalaṃ bhūmibhāgaṃ. Pāturahūti tasmiṃ te nigrodhe ṭhitassa so mama bhātā pākaṭo ahosi. Iddhiyāti puññatejena. So tenāti so tuvaṃ tena attano nāgabhavanaṃ netvā pariciṇṇo. Parisaranti tayā mama bhātu kataṃ veraṃ pāpakammaṃ parisaranto anussaranto. Chedayissāmi te siranti tava sīsaṃ chindissāmīti.
这时,婆罗门心想:“他不会放过我的性命。不过,不管怎样,先说点什么,设法脱身才是该做的。”这样想过之后,便说了一首偈颂:巴利
Atha brāhmaṇo ‘‘na mesa jīvitaṃ dassati, yaṃ kiñci pana vatvā mokkhatthāya vāyamituṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā gāthamāha –
“ 诵习吠陀的人、靠乞讨为生的人,还有供奉祭火的婆罗门;
因为这三种理由,婆罗门就是不可杀害的。”巴利
‘‘Ajjhāyako yācayogī, āhutaggi ca brāhmaṇo; Etehi tīhi ṭhānehi, avajjho hoti brāhmaṇo’’ti.
在这里,所谓“以这些”,就是指以诵经师等这三种原因,婆罗门不可杀害,不能杀婆罗门。你为什么还这么说?因为谁杀害婆罗门,谁就会投生到地狱。巴利
Tattha etehīti etehi ajjhāyakatādīhi tīhi kāraṇehi brāhmaṇo avajjho, na labbhā brāhmaṇaṃ vadhituṃ, kiṃ tvaṃ vadesi, yo hi brāhmaṇaṃ vadheti, so niraye nibbattatīti.
须浮哥听了这话,心里陷入疑惑,想道:“我把他带到龙宫去,问过兄弟们就能弄明白。”这样想过之后,他说了两首偈颂:巴利
Taṃ sutvā subhogo saṃsayapakkhando hutvā ‘‘imaṃ nāgabhavanaṃ netvā bhātaro paṭipucchitvā jānissāmī’’ti cintetvā dve gāthā abhāsi –
持国天王的那座城,已经沉入耶牟那河中;
纯金所成的城,依傍着耶牟那河畔的山,闪闪发光。巴利
‘‘Yaṃ puraṃ dhataraṭṭhassa, ogāḷhaṃ yamunaṃ nadiṃ; Jotate sabbasovaṇṇaṃ, girimāhacca yāmunaṃ.
“ 在那里,那些人是人中猛虎,是我的同胞兄弟;
婆罗门,他们在那里的说法如何,你就会变成那样。”巴利
‘‘Tattha te purisabyagghā, sodariyā mama bhātaro; Yathā te tattha vakkhanti, tathā hessasi brāhmaṇā’’ti.
在那里,城是龙城。“浸入”指进入。触及离耶牟那河不远的雪山而闪耀。在那里,我的兄弟们住着。你被带到那里以后,他们怎么说,你就会变成那样。如果你说的是真话,你就能活命;如果不是,我就在那里砍下你的头。巴利
Tattha puranti nāgapuraṃ. Ogāḷhanti anupaviṭṭhaṃ. Girimāhacca yāmunanti yamunāto avidūre ṭhitaṃ himavantaṃ āhacca jotati. Tattha teti tasmiṃ nagare te mama bhātaro vasanti, tattha nīte tayi yathā te vakkhanti, tathā bhavissasi. Sace hi saccaṃ kathesi, jīvitaṃ te atthi. No ce, tattheva sīsaṃ chindissāmīti.
须浮哥这样说完,就抓住他的脖子,一边往外拖,一边辱骂呵斥,来到了大士的宫殿门前。巴利
Iti naṃ vatvā subhogo gīvāyaṃ gahetvā khipanto akkosanto paribhāsanto mahāsattassa pāsādadvāraṃ agamāsi.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24