10. 须大拏本生注释·男童品的注释
22. 大集义注 · 345 段
男童品的注释
Dārakapabbavaṇṇanā
朱迦库也沿着阿楚答苦行者所说的路线往前走，到了四方莲池边，心里盘算：“今天天色已经很晚了，曼坻这会儿该从树林里回来了。女人确实是布施的障碍。明天等她去树林的时候，我就去隐修处，到须大拏跟前，向他讨要那两个孩子，趁她还没回来，带着孩子就走。”于是他爬到不远处一座平顶山上，找了个舒服的地方躺下来。那天夜里快到天亮的时候，曼坻做了一个梦。梦是这样的：一个黑人男子，身上穿着两件袈裟，两只耳朵上戴着红花环，手里拿着武器，气势汹汹地闯进草庐，抓住曼坻的发髻，把她拖倒在地，让她仰面朝天，在她大声哭喊的时候，挖出她的双眼，砍断她的双臂，剖开她的胸膛，取走那滴着血的心头肉，然后扬长而去。她惊醒过来，又惊又怕，心想：“我做了个恶梦。可是能跟须大拏相比的解梦人，这里根本没有，我去问问他吧。”于是她走到草庐，敲了大士的门。大士问：“是谁？”她说：“是我，曼坻，尊长。”大士说：“善女人，你为什么不守约定，在这不该来的时候来了？”她说：“尊长，我不是因为烦恼才来的，只是我做了个恶梦。”大士说：“那你说吧，曼坻。”她就把自己看到的梦境原原本本说了出来。
Jūjakopi accutatāpasena kathitamaggena gacchanto caturassapokkharaṇiṃ patvā cintesi ‘‘ajja atisāyanho, idāni maddī araññato āgamissati. Mātugāmo hi nāma dānassa antarāyakaro hoti, sve tassā araññaṃ gatakāle assamaṃ gantvā vessantaraṃ upasaṅkamitvā dārake yācitvā tāya anāgatāya te gahetvā pakkamissāmī’’ti. Athassa avidūre ekaṃ sānupabbataṃ āruyha ekasmiṃ phāsukaṭṭhāne nipajji. Taṃ pana rattiṃ paccūsakāle maddī supinaṃ addasa. Evarūpo supino ahosi – eko puriso kaṇho dve kāsāyāni paridahitvā dvīsu kaṇṇesu rattamālaṃ piḷandhitvā āvudhahattho tajjento āgantvā paṇṇasālaṃ pavisitvā maddiṃ jaṭāsu gahetvā ākaḍḍhitvā bhūmiyaṃ uttānakaṃ pātetvā viravantiyā tassā dve akkhīni uppāṭetvā bāhāni chinditvā uraṃ bhinditvā paggharantalohitabinduṃ hadayamaṃsaṃ ādāya pakkāmīti. Sā pabujjhitvā bhītatasitā ‘‘pāpako supino me diṭṭho, supinapāṭhako pana vessantarena sadiso nāma natthi, pucchissāmi na’’nti cintetvā paṇṇasālaṃ gantvā mahāsattassa paṇṇasāladvāraṃ ākoṭesi. Mahāsatto ‘‘ko eso’’ti āha. ‘‘Ahaṃ deva, maddī’’ti. ‘‘Bhadde, amhākaṃ katikavattaṃ bhinditvā kasmā akāle āgatāsī’’ti. ‘‘Deva, nāhaṃ kilesavasena āgacchāmi, apica kho pana me pāpako supino diṭṭho’’ti. ‘‘Tena hi kathehi, maddī’’ti. Sā attanā diṭṭhaniyāmeneva kathesi.
大士也解了这个梦，心想：“我的布施波罗蜜就要圆满了。明天会有乞求者来向我讨要孩子。我先安抚曼坻，让她安心，再打发她走。”于是他对曼坻说：“曼坻，你因为睡处不好、食物难吃，心里会不安稳，别害怕。”这样哄慰她、让她安心之后，就打发她走了。天亮后，曼坻做完了所有该做的事，拥抱两个儿子，亲吻他们的头顶，嘱咐道：“孩子们，今天我做了个恶梦，你们要警醒些。”又把孩子托付给大士说：“尊长，请您对这两个孩子多加留心。”然后她拿起篮子、小刀等物，擦着眼泪，进入森林去取根和果实。那时，朱迦库心想：“现在曼坻应该已经进森林了。”便从山坡上下来，沿着一条小路朝隐修处走去。大士也从草庐出来，坐在草庐门口的石板上，像一尊金像一般，心里想着：“现在乞求者该来了。”就像口渴的酒鬼盼着酒来一样，他一直望着乞求者要来的那条路。他的两个儿子就在他脚边玩耍。他望着那条路，看见一个婆罗门走来，仿佛把搁置了七个月的布施重担重新提起，满心欢喜，便对迦利王子说：“来吧，婆罗门先生。”说了这首偈颂——
Mahāsattopi supinaṃ pariggaṇhitvā ‘‘mayhaṃ dānapāramī pūrissati, sve maṃ yācako āgantvā putte yācissati, maddiṃ assāsetvā uyyojessāmī’’ti cintetvā ‘‘maddi, tava dussayanadubbhojanehi cittaṃ āluḷitaṃ bhavissati, mā bhāyī’’ti saṃmohetvā assāsetvā uyyojesi. Sā vibhātāya rattiyā sabbaṃ kattabbakiccaṃ katvā dve putte āliṅgitvā sīse cumbitvā ‘‘tātā, ajja me dussupino diṭṭho, appamattā bhaveyyāthā’’ti ovaditvā ‘‘deva, tumhe dvīsu kumāresu appamattā hothā’’ti mahāsattaṃ putte paṭicchāpetvā pacchikhaṇittiādīni ādāya assūni puñchantī mūlaphalāphalatthāya vanaṃ pāvisi. Tadā jūjakopi ‘‘idāni maddī araññaṃ gatā bhavissatī’’ti sānupabbatā oruyha ekapadikamaggena assamābhimukho pāyāsi. Mahāsattopi paṇṇasālato nikkhamitvā paṇṇasāladvāre pāsāṇaphalake suvaṇṇapaṭimā viya nisinno ‘‘idāni yācako āgamissatī’’ti pipāsito viya surāsoṇḍo tassāgamanamaggaṃ olokentova nisīdi. Puttāpissa pādamūle kīḷanti. So maggaṃ olokento brāhmaṇaṃ āgacchantaṃ disvā satta māse nikkhittaṃ dānadhuraṃ ukkhipanto viya ‘ehi, tvaṃ bho brāhmaṇā’’ti somanassajāto jālikumāraṃ āmantento imaṃ gāthamāha –
“起来，阇利，站定——来者望去宛如故人；
我视之如婆罗门，莫让欢喜生起。”
‘‘Uṭṭhehi jāli patiṭṭha, porāṇaṃ viya dissati; Brāhmaṇaṃ viya passāmi, nandiyo mābhikīrare’’ti.
在这里，“就像往昔所见到的那样”：从前在捷图塔拉城里，乞丐们从四面八方前来；今天乞丐们的到来，看起来也是这样。“南迪耶，请不要冷漠！”：自从见到这位婆罗门那一刻起，喜悦就不断涌向我，就像一个被暑热烤得难受的人，头顶正被上千瓶凉水浇灌一样。
Tattha porāṇaṃ viya dissatīti pubbe jetuttaranagare nānādisāhi yācakānaṃ āgamanaṃ viya ajja yācakānaṃ āgamanaṃ dissati. Nandiyo mābhikīrareti etassa brāhmaṇassa diṭṭhakālato paṭṭhāya maṃ somanassāni abhikīranti, ghammābhitattassa purisassa sīse sītūdakaghaṭasahassehi abhisecanakālo viya jātoti.
王子听了这话，说道：
Taṃ sutvā kumāro āha –
“父亲，我也看见了，那个看起来就像梵天神一样的人。
就像赶路的人来到这里，他会成为我们的客人。”
‘‘Ahampi tāta passāmi, yo so brahmāva dissati; Addhiko viya āyāti, atithī no bhavissatī’’ti.
王子说完之后，为了向大士表达敬意，便从座位上起身，上前迎接那位婆罗门，并问他是否需要帮忙拿东西。婆罗门打量着他，心想：“这就是须大拏的儿子，名叫耶利王子，我要从一开始就对他说粗恶的话。”于是喊道：“走开，走开！”同时弹了一个响指。王子退到一旁，心想：“这个婆罗门实在太粗暴了，到底是怎么回事？”他仔细观察婆罗门的身体，看到了十八种男子身上的缺陷。婆罗门也走近菩萨，寒暄问候之后说道：
Vatvā ca pana kumāro mahāsattassa apacitiṃ karonto uṭṭhāyāsanā brāhmaṇaṃ paccuggantvā parikkhāraggahaṇaṃ āpucchi. Brāhmaṇo taṃ olokento ‘‘ayaṃ vessantarassa putto jālikumāro nāma bhavissati, ādito paṭṭhāyeva pharusavacanaṃ kathessāmī’’ti cintetvā ‘‘apehi apehī’’ti accharaṃ pahari. Kumāro apagantvā ‘‘ayaṃ brāhmaṇo atipharuso, kiṃ nu kho’’ti tassa sarīraṃ olokento aṭṭhārasa purisadose passi. Brāhmaṇopi bodhisattaṃ upasaṅkamitvā paṭisanthāraṃ karonto āha –
尊者，您还好吗？您没有病痛吧？
你们靠乞食过活吗？树根和果实够多吗？
‘‘Kacci nu bhoto kusalaṃ, kacci bhoto anāmayaṃ; Kacci uñchena yāpetha, kacci mūlaphalā bahū.
“牛虻和蚊子是不是很少，爬虫是不是也不多？
在野兽出没的树林里，真的不会有伤害吗？”
‘‘Kacci ḍaṃsā makasā ca, appameva sarīsapā; Vane vāḷamigākiṇṇe, kacci hiṃsā na vijjatī’’ti.
菩萨也和他互相问候，说道：
Bodhisattopi tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ karonto āha –
梵天神啊，我们既平安，梵天神啊，又无病痛。
我们靠捡拾落穗过活，还有许多根茎和果实。
‘‘Kusalañceva no brahme, atho brahme anāmayaṃ; Atho uñchena yāpema, atho mūlaphalā bahū.
还有牛虻和蚊子，以及各种爬虫，也都很少。
在林子里，野兽成群出没，我们却没有受到伤害。
‘‘Atho ḍaṃsā makasā ca, appameva sarīsavā; Vane vāḷamigākiṇṇe, hiṃsā amhaṃ na vijjati.
我们在森林里住了七个月，为活命而忧愁。
我们这还是第一次见到这位容貌像天神一样的婆罗门。
他拿起竹杖、火供器具和水壶。
‘‘Satta no māse vasataṃ, araññe jīvasokinaṃ; Imampi paṭhamaṃ passāma, brāhmaṇaṃ devavaṇṇinaṃ; Ādāya veḷuvaṃ daṇḍaṃ, aggihuttaṃ kamaṇḍaluṃ.
大婆罗门，欢迎你来，你也来得及时。
尊者，请进来，洗洗你的脚吧。
‘‘Svāgataṃ te mahābrahme, atho te adurāgataṃ; Anto pavisa bhaddante, pāde pakkhālayassu te.
帝恩杜迦果、毕耶罗果、摩杜迦果、迦苏摩利果，
婆罗门啊，请享用这些细小果实，最上最胜。
‘‘Tiṇḍukāni piyālāni, madhuke kāsumāriyo; Phalāni khuddakappāni, bhuñja brahme varaṃ varaṃ.
“这清凉的饮水也是从山洞里取来的。
大梵天神啊，那么如果你愿意，就从那里喝吧。”
‘‘Idampi pānīyaṃ sītaṃ, ābhataṃ girigabbharā; Tato piva mahābrahme, sace tvaṃ abhikaṅkhasī’’ti.
大士这样说完之后，心里想：“这位婆罗门不会无缘无故来到这片大森林，我不绕弯子，直接问他。”于是说出这首偈颂：
Evañca pana vatvā mahāsatto ‘‘ayaṃ brāhmaṇo na akāraṇena imaṃ brahāraññaṃ āgato, āgamanakāraṇaṃ papañcaṃ akatvā pucchissāmi na’’nti cintetvā imaṃ gāthamāha –
“汝以何相貌，复以何因缘，
得至此大林？既蒙我问，愿为宣说。”
‘‘Atha tvaṃ kena vaṇṇena, kena vā pana hetunā; Anuppatto brahāraññaṃ, taṃ me akkhāhi pucchito’’ti.
在这里，“以容貌”是指以原因，“以因”是指以缘。
Tattha vaṇṇenāti kāraṇena. Hetunāti paccayena.
“就像一条满水的河流，任何时候都不会枯竭；
我这样为乞求而来，被乞求的人啊，请把你的儿子给我。”
‘‘Yathā vārivaho pūro, sabbakālaṃ na khīyati; Evaṃ taṃ yācitāgacchiṃ, putte me dehi yācito’’ti.
在这里，“水流”说的是五大河里的水。“不枯竭”是说，口渴的人走来，用手或用容器舀起来喝，它也不会枯竭。同样，“我来乞求你”，是我想：你也因为信心具足，正是这样的人，所以我才来向你乞求。“我乞求你，把儿子给我”，意思是我乞求你之后，请把你的儿子给我当奴仆。
Tattha vārivahoti pañcasu mahānadīsu udakavāho. Na khīyatīti pipāsitehi āgantvā hatthehipi bhājanehipi ussiñcitvā piviyamāno na khīyati. Evaṃ taṃ yācitāgacchinti tvampi saddhāya pūritattā evarūpoyevāti maññamāno ahaṃ taṃ yācituṃ āgacchiṃ. Putte me dehi yācitoti mayā yācito tava putte mayhaṃ dāsatthāya dehīti.
大士听完这话，心里生起欢喜，就像伸出手要放下千钱袋一样，让山脚都响起了回声，说出下面这些偈颂：
Taṃ sutvā mahāsatto somanassajāto pasāritahatthe sahassatthavikaṃ ṭhapento viya pabbatapādaṃ unnādento imā gāthā āha –
我布施，我不动摇，我是主人，婆罗门，你带她走吧。
公主早上出去，傍晚会从乞食处回来。
‘‘Dadāmi na vikampāmi, issaro naya brāhmaṇa; Pāto gatā rājaputtī, sāyaṃ uñchāto ehiti.
婆罗门啊，你宿此一宵，天明便自离去；
她沐罢横遭祸事，众人遂将他们献予那戴花鬘之人。
‘‘Ekarattiṃ vasitvāna, pāto gacchasi brāhmaṇa; Tassā nhāte upaghāte, atha ne māladhārine.
“你住上一夜后，天一亮就要走了，婆罗门；
被种种鲜花覆盖，被种种香气装点；
去吧，婆罗门，去享用那散布着种种根果的地方。”
‘‘Ekarattiṃ vasitvāna, pāto gacchasi brāhmaṇa; Nānāpupphehi sañchanne, nānāgandhehi bhūsite; Nānāmūlaphalākiṇṇe, gaccha svādāya brāhmaṇā’’ti.
这里，“主人”的意思是：你成为我孩子们的主人、拥有者之后，就把他们带走吧。不过，还有一个原因。这些孩子的母亲是王女，她为了采各种果实，一大早就出门了，傍晚才会从树林里回来。你吃她带回来的甜美果实，就在这里住一晚，第二天一早再带上孩子们走吧。“她沐浴后”是指被她洗过之后。“在头上嗅闻”是指在头上嗅闻。“然后他们佩戴花环”是指他们被各种花环装饰着，佩戴着那花环。不过在巴利文本里写的是“然后他们佩戴花环者”，这个意思没有被审察。“散布种种根果”是指在路上散布着作为路粮而给的种种根果。
Tattha issaroti tvaṃ mama puttānaṃ issaro sāmiko hutvā ete naya, apica kho panekaṃ kāraṇaṃ atthi. Etesaṃ mātā rājaputtī phalāphalatthāya pāto gatā sāyaṃ araññato āgamissati, tāya ānītāni madhuraphalāphalāni bhuñjitvā idheva ṭhāne ajjekarattiṃ vasitvā pātova dārake gahetvā gamissasi. Tassā nhāteti tāya nhāpite. Upaghāteti sīsamhi upasiṅghite. Atha ne māladhārineti atha ne vicitrāya mālāya alaṅkate taṃ mālaṃ vahamāne. Pāḷipotthakesu pana ‘‘atha ne māladhārino’’ti likhitaṃ, tassattho na vicārito. Nānāmūlaphalākiṇṇeti magge pātheyyatthāya dinnehi nānāmūlaphalāphalehi ākiṇṇe.
我不喜欢一直待在一个地方，我就想上路出发。
就算我有障碍，车乘之雄杰啊，我也照样往前走。
‘‘Na vāsamabhirocāmi, gamanaṃ mayha ruccati; Antarāyopi me assa, gacchaññeva rathesabha.
此女不可祈请，唯作障碍之因；
女人善通咒术，于一切颠倒执取。
‘‘Na hetā yācayogī naṃ, antarāyassa kāriyā; Itthiyo mantaṃ jānanti, sabbaṃ gaṇhanti vāmato.
（他）怀着信心布施时，一个月看见了母亲。
即使她会制造障碍，车中之王啊，你也要去。
‘‘Saddhāya dānaṃ dadato, māsaṃ adakkhi mātaraṃ; Antarāyampi sā kayirā, gacchaññeva rathesabha.
你当招呼你的儿子们，莫让他们见到母亲。
以信心行布施的人，福德就会这样增长。
‘‘Āmantayassu te putte, mā te mātaramaddasuṃ; Saddhāya dānaṃ dadato, evaṃ puññaṃ pavaḍḍhati.
“你当招呼你的儿子们，莫让他们见到母亲。
把财物布施给像我这样的人之后，大王，你就会生到天界。”
‘‘Āmantayassu te putte, mā te mātaramaddasuṃ; Mādisassa dhanaṃ datvā, rāja saggaṃ gamissasī’’ti.
这里，“na hetā yācayogī na”中的“na”只是个虚词。这段话的意思是：大王，这些女人并不适合去乞求，她们跟乞求这件事不相应，只会制造障碍——对施主，障碍他们的福德；对乞求者，障碍他们的所得。“Itthiyo manta”：女人懂得所谓的女人幻术。“Vāmatoti”：她们全都从左边拿，不从右边。“Saddhāya dānaṃ dadato”：指相信业与果报而布施的人。“māsa”：不要让他们见到母亲。“Kayirāti”：做。“Āmantayassū”：告知，即他说“请与我一同遣出”。
Tattha na hetā yācayogī nanti ettha nanti nipātamattaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – mahārāja, etā itthiyo ca nāma na hi yācayogī, na yācanāya anucchavikā honti, kevalaṃ antarāyassa kāriyā dāyakānaṃ puññantarāyaṃ, yācakānañca lābhantarāyaṃ karontīti. Itthiyo mantanti itthī māyaṃ nāma jānanti. Vāmatoti sabbaṃ vāmato gaṇhanti, na dakkhiṇato. Saddhāya dānaṃ dadatoti kammañca phalañca saddahitvā dānaṃ dadato. Māsanti mā etesaṃ mātaraṃ adakkhi. Kayirāti kareyya. Āmantayassūti jānāpehi, mayā saddhiṃ pesehīti vadati. Dadatoti dadantassa.
如果你不想见我那位顺从丈夫心意的妻子，
也让祖父见见阇利和黑鹿皮衣者吧。
‘‘Sace tvaṃ nicchase daṭṭhuṃ, mama bhariyaṃ patibbataṃ; Ayyakassapi dassehi, jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho.
“看到这些可爱、说话讨人喜欢的孩子们，
他满心欢喜、心情愉快，会给你很多财富。”
‘‘Ime kumāre disvāna, mañjuke piyabhāṇine; Patīto sumano vitto, bahuṃ dassati te dhana’’nti.
这里说的“祖父”，是指我的父亲善见大王，也就是那两位王子的祖父。“他将赐你财富”，意思是那位国王会给你很多财富。
Tattha ayyakassāti mayhaṃ pituno sañjayamahārājassa dvinnaṃ kumārānaṃ ayyakassa. Dassati te dhananti so rājā tuyhaṃ bahuṃ dhanaṃ dassati.
“王子听我言，所惧唯遭夺；
王刑可加身，鬻卖或杀害。
就算我失去了财富和奴仆，我也会被人骂作是丢了婆罗门脸的败家子。”
‘‘Acchedanassa bhāyāmi, rājaputta suṇohi me; Rājadaṇḍāya maṃ dajjā, vikkiṇeyya haneyya vā; Jino dhanañca dāse ca, gārayhassa brahmabandhuyā’’ti.
在这里，害怕被抢夺是指：我害怕东西被人抢走。国王会为了惩罚而把我交给大臣，是指国王会为了处罚我而把我交给大臣们，说：这个婆罗门是偷小孩的贼，请给他惩罚。成为受人谴责的婆罗门妇，是指：仅仅因为我是婆罗门妇，我就会成为被人指责的对象。
Tattha acchedanassāti acchinditvā gahaṇassa bhāyāmi. Rājadaṇḍāya maṃ dajjāti ‘‘ayaṃ brāhmaṇo dārakacoro, daṇḍamassa dethā’’ti evaṃ daṇḍatthāya maṃ amaccānaṃ dadeyya. Gārayhassa brahmabandhuyāti kevalaṃ brāhmaṇiyāva garahitabbo bhavissāmīti.
须大拏王子说：
Vessantaro āha –
“看见这些童子，模样可爱，说话又讨人喜欢；
大王安住于法，是尸毗国的繁荣者。
他得到喜悦和满足后，会给你很多财富。”
‘‘Ime kumāre disvāna, mañjuke piyabhāṇine; Dhamme ṭhito mahārājā, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano; Laddhā pītisomanassaṃ, bahuṃ dassati te dhana’’nti.
“你教我的那件事，我不会去做。
我要把这两个男孩带走，去给那位婆罗门女当侍奉的人。”
‘‘Nāhaṃ tampi karissāmi, yaṃ maṃ tvaṃ anusāsasi; Dārakeva ahaṃ nessaṃ, brāhmaṇyā paricārake’’ti.
在这里，“只要这些孩子”的意思是：我不需要别的财物，我只要把这些孩子带去给我自己的婆罗门女当侍奉者。
Tattha dārakevāti alaṃ mayhaṃ aññena dhanena, ahaṃ ime dārakeva attano brāhmaṇiyā paricārake nessāmīti.
那些男孩听到他这句粗恶的话，心里害怕，就逃走了。他们先跑到后面的草舍，又从那里逃出来，躲进密林草丛里。可就算到了那里，他们还是觉得好像被那个尤迦卡追上抓住了一样，浑身发抖，怎么也没法在任何地方安顿下来，于是东奔西跑，最后来到四方池塘的岸边。他们紧紧裹好树皮衣，下到水里，把荷叶顶在头上，用水把自己遮住，就那样站着。导师为了说明这件事，说了下面的话：
Taṃ tassa pharusavacanaṃ sutvā dārakā bhītā palāyitvā piṭṭhipaṇṇasālaṃ gantvā tatopi palāyitvā gumbagahane nilīyitvā tatrāpi jūjakenāgantvā gahitā viya attānaṃ sampassamānā kampantā katthaci ṭhātuṃ asamatthā ito cito ca dhāvitvā caturassapokkharaṇitīraṃ gantvā daḷhaṃ vākacīraṃ nivāsetvā udakaṃ oruyha pokkharapattaṃ sīse ṭhapetvā udakena paṭicchannā hutvā aṭṭhaṃsu. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
“闻彼凶语，童子惊惧；
于是四处奔逃，阇利与迦那金娜两人。”
‘‘Tato kumārā byathitā, sutvā luddassa bhāsitaṃ; Tena tena padhāviṃsu, jālī kaṇhājinā cubho’’ti.
究迦没找到两个孩子，就责备菩萨说：“须大拏啊，刚才你把孩子交给我，我明明说了‘我不去胜幢北城，要把孩子带去给我的婆罗门女当仆人’，你却使了个眼色，让孩子们逃跑了，自己还装作不知道一样坐在那里。我看这世上恐怕没有比你更会打妄语的人了。”
大士听了这话，心里大为震动，心想：“孩子们一定是逃走了。”于是说：“婆罗门，别担心，我会把孩子们给你带回来。”他起身走到后面的草舍，知道他们已经钻进了密林，便顺着脚印一路追到池塘边，看见水里有脚印，明白“孩子们一定是下了水，正站在水里”，于是喊道：“孩子，阇利！”接着说出下面这两首偈颂：
Jūjakopi kumāre adisvā bodhisattaṃ apasādesi ‘‘bho vessantara, idāneva tvaṃ mayhaṃ dārake datvā mayā ‘nāhaṃ jetuttaranagaraṃ gamissāmi, dārake mama brāhmaṇiyā paricārake nessāmī’ti vutte iṅghitasaññaṃ datvā putte palāpetvā ajānanto viya nisinno, natthi maññe lokasmiṃ tayā sadiso musāvādī’’ti. Taṃ sutvā mahāsatto pakampitacitto hutvā ‘‘dārakā palātā bhavissantī’’ti cintetvā ‘‘bho brāhmaṇa, mā cintayi, ānessāmi te kumāre’’ti uṭṭhāya piṭṭhipaṇṇasālaṃ gantvā tesaṃ vanagahanaṃ paviṭṭhabhāvaṃ ñatvā padavalañjānusārena pokkharaṇitīraṃ gantvā udake otiṇṇapadaṃ disvā ‘‘kumārā udakaṃ oruyha ṭhitā bhavissantī’’ti ñatvā ‘‘tāta, jālī’’ti pakkosanto imaṃ gāthādvayamāha –
来吧，亲爱的孩子，我的爱子，请为我圆满波罗蜜；
请你们润泽我的心，听从我的话。
‘‘Ehi tāta piyaputta, pūretha mama pāramiṃ; Hadayaṃ mebhisiñcetha, karotha vacanaṃ mama.
“愿你们成为我的车乘和船筏，在这生死大海中坚固不动摇；
我将渡过生的彼岸，也要救度连同诸天神在内的一切众生。”
‘‘Yānā nāvā ca me hotha, acalā bhavasāgare; Jātipāraṃ tarissāmi, santāressaṃ sadevaka’’nti.
王子听了父亲的话，心想：“就让那个婆罗门随他的意思处置我吧，我绝不再跟父亲说第二句话。”于是他把头探出水面，拨开莲叶，从水里上来，扑倒在大士的右脚上，紧紧抓住他的脚踝，大哭起来。这时大士问他：“孩子，你姐姐在哪儿？”王子说：“父亲，这些众生一旦遇到危险，就只顾保护自己。”大士明白孩子们事先有过约定，便喊道：“来吧，黑女！”接着说了两首偈颂——
Kumāro pitu vacanaṃ sutvā ‘‘brāhmaṇo maṃ yathāruci karotu, pitarā saddhiṃ dve kathā na kathessāmī’’ti sīsaṃ nīharitvā pokkharapattāni viyūhitvā udakā uttaritvā mahāsattassa dakkhiṇapāde nipatitvā gopphakasandhiṃ daḷhaṃ gahetvā parodi. Atha naṃ mahāsatto āha ‘‘tāta, bhaginī te kuhi’’nti. ‘‘Tāta, ime sattā nāma bhaye uppanne attānameva rakkhantī’’ti. Atha mahāsatto ‘‘puttehi me katikā katā bhavissatī’’ti ñatvā ‘‘ehi amma kaṇhe’’ti pakkosanto gāthādvayamāha –
来吧，亲爱的女儿，请为我圆满波罗蜜；
请你们浇灌我的心，请听从我的话。
‘‘Ehi amma piyadhīti, pūretha mama pāramiṃ; Hadayaṃ mebhisiñcetha, karotha vacanaṃ mama.
“愿你们成为我不动摇的车乘和船筏，在生死大海中；
我将渡过生的彼岸，并救度含天神的众生。”
‘‘Yānā nāvā ca me hotha, acalā bhavasāgare; Jātipāraṃ tarissāmi, uddharissaṃ sadevaka’’nti.
她也想：“我不会再跟父亲说第二句话。”于是同样从水里出来，扑倒在大士的左脚上，紧紧抓住他的脚踝，放声大哭。他们的眼泪落在大士如盛开的莲花般颜色的脚背上，大士的眼泪则落在他们如金板般的背上。这时，大士扶起王子们，安慰他们，说道：“孩子阇利，难道你不知道我乐于布施吗？孩子，你就成全我的心愿吧。”说完，他就像在给人估牛价一样，当场为王子们估了价。据说他叫来儿子，说道：“孩子阇利，你想获得自由的话，就给婆罗门一千金币，这样就能得到自由。可是你的妹妹容貌最殊胜，如果有哪个低贱种姓的人给婆罗门一点财物，把她赎为自由身，就会造成种姓混杂。除了国王，没有人能布施所有百数之物。所以，如果你的妹妹想获得自由，就给婆罗门一百个男奴、一百个女奴、一百头象、一百匹马、一百头公牛、一百枚金币——这样以一切百数来赎身，她就能获得自由。”他就这样为王子们估了价，安慰了他们，然后回到净修林，用净瓶取了水，呼唤道：“来吧，婆罗门尊者们。”又发愿：“愿这成为一切知智的助缘。”他把水倒出，高声震动大地，说道：“喂，婆罗门，对我来说，一切知智比儿子们珍贵百倍、千倍、十万倍。”就这样，他把心爱的儿子们布施给了婆罗门。为了阐明这个道理，导师说道——
Sāpi ‘‘pitarā saddhiṃ dve kathā na kathessāmī’’ti tatheva udakā uttaritvā mahāsattassa vāmapāde nipatitvā gopphakasandhiṃ daḷhaṃ gahetvā parodi. Tesaṃ assūni mahāsattassa phullapadumavaṇṇe pādapiṭṭhe patanti. Tassa assūni tesaṃ suvaṇṇaphalakasadisāya piṭṭhiyā patanti. Atha mahāsatto kumāre uṭṭhāpetvā assāsetvā ‘‘tāta, jāli kiṃ tvaṃ mama dānavittakabhāvaṃ na jānāsi, ajjhāsayaṃ me, tāta, matthakaṃ pāpehī’’ti vatvā goṇe agghāpento viya tattheva ṭhito kumāre agghāpesi. So kira puttaṃ āmantetvā āha ‘‘tāta, jāli tvaṃ bhujisso hotukāmo brāhmaṇassa nikkhasahassaṃ datvā bhujisso bhaveyyāsi, bhaginī kho pana te uttamarūpadharā, koci nīcajātiko brāhmaṇassa kiñcideva dhanaṃ datvā tava bhaginiṃ bhujissaṃ katvā jātisambhedaṃ kareyya, aññatraraññā sabbasatadāyako nāma natthi, tasmā bhaginī te bhujissā hotukāmā brāhmaṇassa dāsasataṃ dāsīsataṃ hatthisataṃ assasataṃ usabhasataṃ nikkhasatanti evaṃ sabbasatāni datvā bhujissā hotū’’ti evaṃ kumāre agghāpetvā samassāsetvā assamapadaṃ gantvā kamaṇḍalunā udakaṃ gahetvā ‘‘ehi vata, bho brāhmaṇā’’ti āmantetvā sabbaññutaññāṇassa paccayo hotūti patthanaṃ katvā udakaṃ pātetvā ‘‘ambho brāhmaṇa, puttehi me sataguṇena sahassaguṇena satasahassaguṇena sabbaññutaññāṇameva piyatara’’nti pathaviṃ unnādento brāhmaṇassa piyaputtadānaṃ adāsi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
然后他带上两个孩子，阇利和迦那吉那。
他向婆罗门布施了财物，这位尸毗国的增荣者。
‘‘Tato kumāre ādāya, jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho; Brāhmaṇassa adā dānaṃ, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano.
然后他带上两个孩子，阇利和迦那吉那。
他满心欢喜，将孩子们作为最殊胜的布施给予了那位婆罗门。
‘‘Tato kumāre ādāya, jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho; Brāhmaṇassa adā vitto, puttake dānamuttamaṃ.
那时出现了令人恐惧的景象，那时出现了令人毛骨悚然的一幕；
当这些少年被布施的时候，大地震动了。
‘‘Tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ, tadāsi lomahaṃsanaṃ; Yaṃ kumāre padinnamhi, medanī sampakampatha.
“那时出现了令人恐惧的景象，那时出现了让人毛骨悚然的一幕。
国王合掌恭敬，凡在安乐中养育的王子们，
他给了婆罗门一份布施，他是让尸毗国兴旺的人。”
‘‘Tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ, tadāsi lomahaṃsanaṃ; Yaṃ pañjalikato rājā, kumāre sukhavacchite; Brāhmaṇassa adā dānaṃ, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano’’ti.
在这里，“喜悦”指的是因为生起喜与满足而欢喜。那时，凭借布施的威力，厚达二十四万由旬的大地发出巨响，像发情的大象一样吼叫着震动，大海也翻腾起来。须弥山王像被充分煮软的藤芽一样弯下身来，朝着弯曲山的方向立着。天王帝释拍手，大梵天神发出“善哉”的赞叹。直到梵天世界，都响起一片巨大的喧哗。随着大地的响声，天在轰鸣中降下骤雨，不合时节的闪电纷纷闪出。住在雪山的狮子等，让整座雪山发出同一个吼声——当时就是这样的恐怖景象。不过在圣典里，只说了“大地震动”这一句。“yaṃ”就是“当……的时候”。“sukhavacchite”指在安乐中居住、在快乐中养育长大。“他给予布施”：啊，婆罗门！对我来说，一切知智比儿子们可爱百倍、千倍、十万倍；正是为了这个，他才给予了布施。
Tattha vittoti pītisomanassajāto hutvā. Tadāsi yaṃ bhiṃsanakanti tadā dānatejena unnadantī mahāpathavī catunahutādhikadviyojanasatasahassabahalā mattavāraṇo viya gajjamānā kampi, sāgaro saṅkhubhi. Sinerupabbatarājā suseditavettaṅkuro viya onamitvā vaṅkapabbatābhimukho aṭṭhāsi. Sakko devarājā apphoṭesi, mahābrahmā sādhukāramadāsi. Yāva brahmalokā ekakolāhalaṃ ahosi. Pathavisaddena devo gajjanto khaṇikavassaṃ vassi, akālavijjulatā nicchariṃsu. Himavantavāsino sīhādayo sakalahimavantaṃ ekaninnādaṃ kariṃsūti evarūpaṃ bhiṃsanakaṃ ahosi. Pāḷiyaṃ pana ‘‘medanī sampakampathā’’ti ettakameva vuttaṃ . Yanti yadā. Sukhavacchiteti sukhavasite sukhasaṃvaḍḍhite. Adā dānanti ambho brāhmaṇa, puttehi me sataguṇena sahassaguṇena satasahassaguṇena sabbaññutaññāṇameva piyataranti tassatthāya adāsi.
大士布施之后，心里想：“我这次的布施真是布施得好啊！”由此生起喜悦，就站在那里，一直注视着两个孩子。究迦则钻进树林里，用牙齿咬断藤蔓，拿着它把男孩的右手和女孩的左手绑在一起，然后抓住那根藤蔓的末端，一边拖拽一边离去。导师为了说明这件事，说道：
Mahāsatto dānaṃ datvā ‘‘sudinnaṃ vata me dāna’’nti pītiṃ uppādetvā kumāre olokentova aṭṭhāsi. Jūjakopi vanagumbaṃ pavisitvā valliṃ dantehi chinditvā ādāya kumārassa dakkhiṇahatthaṃ kumārikāya vāmahatthena saddhiṃ ekato bandhitvā tameva vallikoṭiṃ gahetvā pothayamāno pāyāsi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
于是那个凶残的婆罗门，用牙齿把藤蔓咬断了；
用藤蔓绑住手后，又用藤蔓来回揉搓。
‘‘Tato so brāhmaṇo luddo, lataṃ dantehi chindiya; Latāya hatthe bandhitvā, latāya anumajjatha.
“于是，那位婆罗门拿起绳索，又拿起棍杖；
他一边打，一边把他们带走，尸毗王正看着这一幕。”
‘‘Tato so rajjumādāya, daṇḍañcādāya brāhmaṇo; Ākoṭayanto te neti, sivirājassa pekkhato’’ti.
这里说的“尸毗王”，指的就是须大拏太子。
Tattha sivirājassāti vessantarassa.
他们被打到的地方，皮破了，血流出来。挨打的时候，他们互相把背转向对方。后来在一处高低不平的地方，婆罗门踉跄了一下，摔倒了。因为孩子们的手又软又嫩，绑着的藤蔓滑脱了。他们哭着逃开，跑到大士跟前。导师为了说明这件事，说道：
Tesaṃ pahaṭapahaṭaṭṭhāne chavi chijjati, lohitaṃ paggharati. Paharaṇakāle aññamaññassa piṭṭhiṃ dadanti. Athekasmiṃ visamaṭṭhāne brāhmaṇo pakkhalitvā pati. Kumārānaṃ muduhatthehi baddhavalli gaḷitvā gatā. Te rodamānā palāyitvā mahāsattassa santikaṃ āgamaṃsu. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
于是，那些童子挣脱了婆罗门，离开了。
他眼里满是泪水，望着父亲。
‘‘Tato kumārā pakkāmuṃ, brāhmaṇassa pamuñciya; Assupuṇṇehi nettehi, pitaraṃ so udikkhati.
就像阿萨特陀树叶那样颤抖着，他顶礼父亲的双足。
他顶礼父亲的双足后，说了这番话。
‘‘Vedhamassatthapattaṃva, pitu pādāni vandati; Pitu pādāni vanditvā, idaṃ vacanamabravi.
母亲已经走了，父亲啊，你却要把我们送人；
至少让我们见母亲一面，到那时，父亲您再把我们送人吧。
‘‘Ammā ca tāta nikkhantā, tvañca no tāta dassasi; Yāva ammampi passemu, atha no tāta dassasi.
母亲已经走了，父亲啊，您却要把我们送人；
亲爱的父亲，请您先不要把我们送人，等母亲也回来再说；
那时，这个婆罗门就可以随他的意，把我们卖掉，或者杀掉。
‘‘Ammā ca tāta nikkhantā, tvañca no tāta dassasi; Mā no tvaṃ tāta adadā, yāva ammāpi etu no; Tadāyaṃ brāhmaṇo kāmaṃ, vikkiṇātu hanātu vā.
双脚弯曲，脚趾甲灰暗，小腿还肿得像团面。
上唇长，举止轻浮急躁，牙齿外突，鼻子塌陷。
‘‘Balaṅkapādo andhanakho, atho ovaddhapiṇḍiko; Dīghuttaroṭṭho capalo, kaḷāro bhagganāsako.
肚子像水瓮，背脊弯曲，两只眼睛还歪斜不平；
他的胡须是铜色的，头发是绿色的，身上布满皱纹，还带着胡麻一样的斑点。
‘‘Kumbhodaro bhaggapiṭṭhi, atho visamacakkhuko; Lohamassu haritakeso, valīnaṃ tilakāhato.
宾伽罗、弯背、畸形，还有高大粗犷；
他披着兽皮，还全副武装，是个令人害怕的非人。
‘‘Piṅgalo ca vinato ca, vikaṭo ca brahā kharo; Ajināni ca sannaddho, amanusso bhayānako.
他是人，还是吃血肉的夜叉？
从村落来到森林后，兄弟，他前来索求那财富。
‘‘Manusso udāhu yakkho, maṃsalohitabhojano; Gāmā araññamāgamma, dhanaṃ taṃ tāta yācati.
我被毗舍遮拖走之时，亲人哪，你还在看什么？
你的心想必是铁石所成，牢牢缚得紧紧的。
‘‘Nīyamāne pisācena, kiṃ nu tāta udikkhasi; Asmā nūna te hadayaṃ, āyasaṃ daḷhabandhanaṃ.
你难道不知道，我们已经被那个贪求财富的婆罗门绑住了吗？
那个凶暴的急脾气家伙，像赶牛一样把我们甩来甩去。
‘‘Yo no baddhe na jānāsi, brāhmaṇena dhanesinā; Accāyikena luddena, yo no gāvova sumbhati.
“就让这黑女留在这里吧，她什么也不懂。
就像一头乳汁饱满的母鹿，被鹿群抛弃而哀鸣。”
‘‘Idheva acchataṃ kaṇhā, na sā jānāti kismiñci; Migīva khirasammattā, yūthā hīnā pakandatī’’ti.
这里，“张望”是说：他走到父亲跟前，浑身发抖地注视着。“颤抖”就是发抖。“而你，父亲啊，你会给”是说：你竟然要在母亲还没回来的时候就把我们交给那个婆罗门。别这样做，你先忍一忍。等我们见到母亲，见过她之后，你再把我们交出去。“任他卖掉或杀掉”是说：父亲啊，等母亲来了以后，那人想卖掉我们也好，想杀掉我们也好，随他高兴怎么做就怎么做。再说，这人粗暴凶恶，具有十八种人的缺陷，因此就讲了这十八种缺陷。
Tattha udikkhatīti so pitu santikaṃ gantvā kampamāno oloketi. Vedhanti vedhamāno. Tvañca no tāta, dassasīti tvañca amhe tāya anāgatāya eva brāhmaṇassa dadāsi, evaṃ mā kari, adhivāsehi tvaṃ tāva. Yāva ammaṃ passemu, atha no tāya diṭṭhakāle tvaṃ puna dassasi. Vikkiṇātu hanātu vāti tāta, ammāya āgatakāle esa amhe vikkiṇātu vā hanatu vā. Yaṃ icchati, taṃ karotu. Apica kho panesa kakkhaḷo pharuso, aṭṭhārasahi purisadosehi samannāgatoti aṭṭhārasa purisadose kathesi.
在这其中，平足者指脚掌宽大。腐甲者指指甲腐烂。腿肚垂者指小腿肚肌肉往下坠。长上唇者指闭嘴站着时，上唇很长，把嘴盖住。流涎者指口水往下淌。獠牙者指牙齿像野猪獠牙一样突出来。塌鼻者指鼻子塌陷、歪斜不正。铜须者指胡须是红铜色。金发者指头发金色而且长得茂密。皱纹者指全身皮肤都起了皱。黑痣者指身上到处是黑痣。黄眼者指眼睛深黄偏褐，像猫眼一样。驼背者指腰、背、肩三处都弯。畸足者指脚畸形，也叫做关节不连，就是关节会发出咔嚓咔嚓的响声。高大者指身材高大。非人指不是人，而是以人的样子到处走动的夜叉。怖畏者指极其吓人。
Tattha balaṅkapādoti patthaṭapādo. Andhanakhoti pūtinakho. Ovaddhapiṇḍikoti heṭṭhāgalitapiṇḍikamaṃso. Dīghuttaroṭṭhoti mukhaṃ pidahitvā ṭhitena dīghena uttaroṭṭhena samannāgato. Capaloti paggharitalālo. Kaḷāroti sūkaradāṭhāhi viya nikkhantadantehi samannāgato . Bhagganāsakoti bhaggāya visamāya nāsāya samannāgato. Lohamassūti tambalohavaṇṇamassu. Haritakesoti suvaṇṇavaṇṇavirūḷhakeso. Valīnanti sarīracammamassa valiggahitaṃ. Tilakāhatoti kāḷatilakehi parikiṇṇo. Piṅgaloti nibbiddhapiṅgalo biḷārakkhisadisehi akkhīhi samannāgato. Vinatoti kaṭiyaṃ piṭṭhiyaṃ khandheti tīsu ṭhānesu vaṅko. Vikaṭoti vikaṭapādo. ‘‘Abaddhasandhī’’tipi vuttaṃ, ‘‘kaṭakaṭā’’ti viravantehi aṭṭhisandhīhi samannāgato. Brahāti dīgho. Amanussoti na manusso, manussavesena vicarantopi yakkho esa. Bhayānakoti ativiya bhiṃsanako.
如果有人看见这个婆罗门，这样问：“这个婆罗门是人，还是夜叉？”那就应该回答：“他不是人，而是吃人肉喝人血的夜叉。”父亲啊，说“他讨要财物”，意思是：这个人想吃我们的肉，他向你们讨要孩子这份财产。“你视而不见”，就是袖手旁观。父亲啊，说“想必你的心是石头”：父母对儿女的心，本来就是柔软的，受不了儿女受苦；你却好像不知道一样待着。我猜你的心就像石头，或者像铁打的坚固绑缚。因此，我们遇到这样的痛苦，它也不觉得痛。
Manusso udāhu yakkhoti tāta, sace koci imaṃ brāhmaṇaṃ disvā evaṃ puccheyya ‘‘manussoyaṃ brāhmaṇo, udāhu yakkho’’ti. ‘‘Na manusso, atha kho maṃsalohitabhojano yakkho’’ti vattuṃ yuttaṃ. Dhanaṃ taṃ tāta yācatīti tāta, esa amhākaṃ maṃsaṃ khāditukāmo tumhe puttadhanaṃ yācati. Udikkhasīti ajjhupekkhasi. Asmā nūna te hadayanti tāta, mātāpitūnaṃ hadayaṃ nāma puttesu mudukaṃ hoti, puttānaṃ dukkhaṃ na sahati, tvaṃ ajānanto viya acchasi, tava pana hadayaṃ pāsāṇo viya maññe, atha vā āyasaṃ daḷhabandhanaṃ. Tena amhākaṃ evarūpe dukkhe uppanne na rujati.
“你不知道”意思是：你就像不知道一样待着。“极度残忍的人”是指那个极其残忍、超出常理的婆罗门。那个婆罗门把我们这些幼小的兄弟捆起来、绑起来，而你竟然不知道。“殴打”就是击打。“就待在这里吧”，父亲啊，因为这个黑皮公主一点苦都不知道。就像喝饱了奶的小鹿离开鹿群，看不到母亲，为了要奶而啼哭；同样，她看不到母亲，哭过之后会干枯而死。所以，你就把我交给那个婆罗门吧，我去，让这个黑皮公主留在这里。
Na jānāsīti ajānanto viya acchasi. Accāyikena luddenāti ativiya luddena pamāṇātikkantena. Yo noti brāhmaṇena no amhe kaniṭṭhabhātike baddhe bandhite yo tvaṃ na jānāsi. Sumbhatīti potheti. Idheva acchatanti tāta, ayaṃ kaṇhājinā kiñci dukkhaṃ na jānāti. Yathā nāma khīrasammattā migapotikā yūthā parihīnā mātaraṃ apassantī khīratthāya kandati, evaṃ ammaṃ apassantī kanditvā sussitvā marissati, tasmā maṃyeva brāhmaṇassa dehi, ahaṃ gamissāmi, ayaṃ kaṇhājinā idheva hotūti.
听了这些话，大士还是一句话都不说。于是，王子想到父母，哭诉道：
Evaṃ vuttepi mahāsatto na kiñci katheti. Tato kumāro mātāpitaro ārabbha paridevanto āha –
这痛苦对我来说并非那样，因为人确实能承受它；
然而，见不到母亲，那比此更令我痛苦。
‘‘Na me idaṃ tathā dukkhaṃ, labbhā hi pumunā idaṃ; Yañca ammaṃ na passāmi, taṃ me dukkhataraṃ ito.
此苦于我非如是，此犹可由人得；
至亲若不得见，其苦于我胜此。
‘‘Na me idaṃ tathā dukkhaṃ, labbhā hi pumunā idaṃ; Yañca tātaṃ na passāmi, taṃ me dukkhataraṃ ito.
那位可怜的母亲，想必会长久悲泣；
看不见黑公主——那容颜娇美的少女。
‘‘Sā nūna kapaṇā ammā, cirarattāya rucchati; Kaṇhājinaṃ apassantī, kumāriṃ cārudassaniṃ.
那位可怜的父亲，想必将长久地悲叹；
不见那名为黑羚皮的秀丽少女。
‘‘So nūna kapaṇo tāto, cirarattāya rucchati; Kaṇhājinaṃ apassanto, kumāriṃ cārudassaniṃ.
那位可怜的母亲，定将在修行林中长久悲泣，
不见黑羚皮（坎哈吉娜），也不见那容颜娇美的少女。
‘‘Sā nūna kapaṇā ammā, ciraṃ rucchati assame; Kaṇhājinaṃ apassantī, kumāriṃ cārudassaniṃ.
那位可怜的父亲啊，必定将在修行林中长久哀泣；
只因不见黑羚皮女，那位容颜娇好的少女。
‘‘So nūna kapaṇo tāto, ciraṃ rucchati assame; Kaṇhājinaṃ apassanto, kumāriṃ cārudassaniṃ.
这位可怜的母亲，想必长久以来一直在悲伤哭泣；
半夜里或深夜时，就像河流一样干涸。
‘‘Sā nūna kapaṇā ammā, cirarattāya rucchati; Aḍḍharatte va ratte vā, nadīva avasucchati.
2141第2141段没有可翻译的巴利文内容。
2141.
这位可怜的父亲啊，长久以来一直哭泣；
无论半夜还是深夜，都如河水般枯竭。
‘‘So nūna kapaṇo tāto, cirarattāya rucchati; Aḍḍharatte va ratte vā, nadīva avasucchati.
这些是你的阎浮树、维地萨树、辛杜瓦拉卡树；
各种各样的树木，我们今天全都要舍弃了。
‘‘Ime te jambukā rukkhā, vedisā sinduvārakā; Vividhāni rukkhajātāni, tāni ajja jahāmase.
这些是阿说他树、波罗蜜树，还有榕树和迦毗陀树；
各种各样的果实，我们今天全都舍弃。
‘‘Assatthā panasā ceme, nigrodhā ca kapitthanā; Vividhāni phalajātāni, tāni ajja jahāmase.
这些园林还立在那里，这条河的水还是那么清凉；
以前我们一起玩耍的地方，今天都要舍弃了。
‘‘Ime tiṭṭhanti ārāmā, ayaṃ sītūdakā nadī; Yatthassu pubbe kīḷāma, tāni ajja jahāmase.
‘‘Vividhāni pupphajātāni, asmiṃ uparipabbate; Yānassu pubbe dhārema, tāni ajja jahāmase.
在这座高山之上，有各种各样的果实。
过去我们吃过的那些，今天都要放下了。
‘‘Vividhāni phalajātāni, asmiṃ uparipabbate; Yānassu pubbe bhuñjāma, tāni ajja jahāmase.
“这些是我们的象、马，这些也是我们的牛；
那些我们从前玩耍的东西，今天我们全都舍弃了。”
‘‘Ime no hatthikā assā, balibaddā ca no ime; Yehissu pubbe kīḷāma, tāni ajja jahāmase’’ti.
其中，“pumunā”指的是在轮回中流转的男子。“labbhā”指的是应当得到的东西。“vedisā”指的是垂下的枝条。“hatthikā”指的是父亲为我们游戏所造的那些玩具象。“对我来说那比这更苦”：我见不到母亲所生的痛苦，比被这样击打的痛苦还要苦上百倍、千倍、十万倍。“rucchatī”指的是会哭泣。“半夜或夜里”：在半夜或整整一夜，想起我们之后，她会哭很久。“avasucchatī”指的是缺水的浅河会干涸。就像那条河很快就干涸一样，到了黎明升起时，她就会干涸而死——就是带着这个意思而这样说。“vedisā”指的是垂下的枝条。“tāni”指的是那些我们抓着根、花、果玩了很久的（玩具），今天我和你两人都把它们舍弃了。“hatthikā”指的是父亲为我们游戏所造的那些玩具象。
Tattha pumunāti bhave vicarantena purisena. Labbhāti labhitabbaṃ. Taṃ me dukkhataraṃ itoti yaṃ me ammaṃ passituṃ alabhantassa dukkhaṃ, taṃ ito pothanadukkhato sataguṇena sahassaguṇena satasahassaguṇena dukkhataraṃ. Rucchatīti rodissati. Aḍḍharatte va ratte vāti aḍḍharatte vā sakalaratte vā amhe saritvā ciraṃ rodissati. Avasucchatīti appodakā kunnadī avasussati. Yathā sā khippameva sussati, evaṃ aruṇe uggacchanteyeva sussitvā marissatīti adhippāyenevamāha. Vedisāti olambanasākhā. Tānīti yesaṃ no mūlapupphaphalāni gaṇhantehi ciraṃ kīḷitaṃ, tāni ajja ubhopi mayaṃ jahāma. Hatthikāti tātena amhākaṃ kīḷanatthāya katā hatthikā.
他们正这样悲叹的时候，究迦来了，把他们打了一顿，然后连妹妹一起带走。导师为了说明这件事，就说了下面的话：
Taṃ evaṃ paridevamānameva saddhiṃ bhaginiyā jūjako āgantvā pothento gahetvā pakkāmi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
那些被带走的童子们，对父亲这样说道：
请代向母亲问安，父亲啊，也愿您安乐。
‘‘Nīyamānā kumārā te, pitaraṃ etadabravuṃ; Ammaṃ ārogyaṃ vajjāsi, tvañca tāta sukhī bhava.
这些是我们的象和马，这些也是我们的牛。
把它们交给母亲吧，这样就能消除她的忧愁。
‘‘Ime no hatthikā assā, balibaddā ca no ime; Tāni ammāya dajjesi, sokaṃ tehi vinessati.
“这些是我们的象，这些是我们的马，这些是我们的公牛；
母亲看着它们，忧愁就会消失。”
‘‘Ime no hatthikā assā, balibaddā ca no ime; Tāni ammā udikkhantī, sokaṃ paṭivinessatī’’ti.
那时，菩萨因为想到儿子，生起了强烈的悲伤，心脏的肉都发烫了。就像被雄狮抓住的大象，又像落入罗睺口中的月亮，他颤抖着，无法以本来的状态稳住自己，双眼满是泪水，走进叶屋，悲切地哀号。导师为了阐明这件事的含义，说道：
Tadā bodhisattassa putte ārabbha balavasoko uppajji, hadayamaṃsaṃ uṇhaṃ ahosi. So kesarasīhena gahitamattavāraṇo viya rāhumukhaṃ paviṭṭhacando viya ca kampamāno sakabhāvena saṇṭhātuṃ asakkonto assupuṇṇehi nettehi paṇṇasālaṃ pavisitvā kalunaṃ paridevi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
“那时，须大拏王，这位刹帝利，行布施已；
走进树叶搭的茅屋后，他悲伤地哀叹。”
‘‘Tato vessantaro rājā, dānaṃ datvāna khattiyo; Paṇṇasālaṃ pavisitvā, kalunaṃ paridevayī’’ti.
从那以后，大士的悲叹偈颂就是这些——
Tato parā mahāsattassa vilāpagāthā honti –
“今天又饿又渴的孩子们，在向谁哭求呢？
傍晚该睡觉的时候，谁来给他们饭吃呢？
‘‘Kaṃ nvajja chātā tasitā, uparucchanti dārakā; Sāyaṃ saṃvesanākāle, ko ne dassati bhojanaṃ.
“今天又饿又渴的孩子们，在向谁哭求呢？
傍晚睡觉的时候，“妈妈，我们饿了，给我们点吃的吧。”
‘‘Kaṃ nvajja chātā tasitā, uparucchanti dārakā; Sāyaṃ saṃvesanākāle, ‘ammā chātamha detha no’.
‘‘Kathaṃ nu pathaṃ gacchanti, pattikā anupāhanā; Santā sūnehi pādehi, ko ne hatthe gahessati.
他怎能当着我的面，击打无辜的孩子们，却毫不羞惭？
这婆罗门真是无惭啊。
‘‘Kathaṃ nu so na lajjeyya, sammukhā paharaṃ mama; Adūsakānaṃ puttānaṃ, alajjī vata brāhmaṇo.
就算是对我的奴婢、仆从，或者其他任何被我差遣办事的人，
就算他已经彻底落魄了，一个有惭耻心的人谁会去打他呢？
‘‘Yopi me dāsidāsassa, añño vā pana pesiyo; Tassāpi suvihīnassa, ko lajjī paharissati.
“如鱼困在鱼笼口，我身被缚亦如是；
遭他辱骂遭他打，不得见我爱子面。”
‘‘Vārijasseva me sato, baddhassa kumināmukhe; Akkosati paharati, piye putte apassato’’ti.
在那里，“今天谁”就是“今天是谁”。“会去哭喊”是说走了六十由旬的路之后，会哭喊起来。“在分发食物的时候”是说在大众分饭的时候。“谁会给他们”是说谁会给他们食物。“他们怎么走这条路”是说他们怎么能走完六十由旬的路。“步行者”是指没有象车等交通工具的人。“没有鞋子”是指连一双鞋子都没有，双脚娇嫩。“会来搀扶”是说为了消除疲劳，谁会来扶他们？“女奴的男奴”是指女奴所生的男奴。“或者别的仆人的仆人”是说即使做他的仆人的仆人，乃至一连串的奴仆的奴仆，于是知道：“他是我第四级的差遣役使者，对于如此极度卑微的、这位须大拏王的奴仆的奴仆来说，哪个具足惭愧心的人会出手打他？心想：对于那个无耻之徒，他打我的儿子难道合理吗？就像困在捕鱼笼口的鱼一样，对我来说，他就当着我的面既骂我亲爱的儿子又打他，唉呀，真是残忍啊！
Tattha kaṃ nvajjāti kaṃ nu ajja. Uparucchantīti saṭṭhiyojanamaggaṃ gantvā uparodissanti. Saṃvesanākāleti mahājanassa parivesanākāle. Kone dassatīti ko nesaṃ bhojanaṃ dassati. Kathaṃ nu pathaṃ gacchantīti kathaṃ nu saṭṭhiyojanamaggaṃ gamissanti. Pattikāti hatthiyānādīhi virahitā. Anupāhanāti upāhanamattenapi viyuttā sukhumālapādā. Gahessatīti kilamathavinodanatthāya ko gaṇhissati. Dāsidāsassāti dāsiyā dāso assa. Añño vā pana pesiyoti tassapi dāso, tassapi dāsoti evaṃ dāsapatidāsaparamparāya ‘‘yo mayhaṃ catuttho pesiyo pesanakārako assa, tassa evaṃ suvihīnassapi ayaṃ vessantarassa dāsapatidāso’’ti ñatvā. Ko lajjīti ko lajjāsampanno pahareyya, yuttaṃ nu kho tassa nillajjassa mama putte paharitunti. Vārijassevāti kumināmukhe baddhassa macchasseva sato mama. Apassatoti a-kāro nipātamatto, passantasseva piyaputte akkosati ceva paharati ca, aho vata dāruṇoti.
那时，他因为对王子们的疼爱，心里生起了这样的念头：“这个婆罗门实在太折磨我的儿子了，我实在忍不住这份悲伤。我要跟着这个婆罗门，把他弄死，然后把我的王子们带回来。”接着他又想：“这是不可能的。王子们受的苦太深了。布施之后又后悔，这不是善人的做法。”为了说明这个意思，就有了下面这两首叫作“思虑偈”的偈颂——
Athassa kumāresu sinehena evaṃ parivitakko udapādi ‘‘ayaṃ brāhmaṇo mama putte ativiya viheṭheti, sokaṃ sandhāretuṃ na sakkomi, brāhmaṇaṃ anubandhitvā jīvitakkhayaṃ pāpetvā ānessāmi te kumāre’’ti . Tato ‘‘aṭṭhānametaṃ kumārānaṃ pīḷanaṃ atidukkhanti dānaṃ datvā pacchānutappaṃ nāma sataṃ dhammo na hotī’’ti cintesi. Tadatthajotanā imā dve parivitakkagāthā nāma honti –
或者，拿起弓，把剑系在左边；
我会把自己的儿子们带回来，因为杀害儿子实在痛苦。
‘‘Adu cāpaṃ gahetvāna, khaggaṃ bandhiya vāmato; Ānessāmi sake putte, puttānañhi vadho dukho.
“此事非其处，实是苦相，童子们岂堪受此折磨；
既已了悟善士之法，谁复施与而更生追悔？”
‘‘Aṭṭhānametaṃ dukkharūpaṃ, yaṃ kumārā vihaññare; Satañca dhammamaññāya, ko datvā anutappatī’’ti.
在这里，“善士的”指的是过去诸菩萨一脉相承的法。
Tattha satanti pubbabodhisattānaṃ paveṇidhammaṃ.
据说，他在那一刻回忆起了诸菩萨的世代传承。于是他想：“一切菩萨如果不曾舍弃这五种大布施——舍财、舍肢体、舍儿女、舍妻子、舍性命，而能成佛，那是从来没有过的事。我也是他们当中的一员，如果我不把自己心爱的儿女送出去，也不可能成佛。”这样想过之后，他又责备自己：“须大拏啊，你难道不知道，把儿女送给别人当奴隶，他们会遭受怎样的痛苦吗？你居然生起‘我要跟着那个婆罗门走，使那个婆罗门丧命’的念头。布施之后又后悔，这可不是你该有的样子。”接着他下定决心：“就算那个婆罗门把孩子们杀了，从布施出去的那一刻起，就跟我没有关系了。”于是他走出叶庵，坐在叶庵门口的石板上，像一尊金像一样。鸠迦当着菩萨的面殴打孩子们，要把他们带走。这时，那个孩子哭着说道——
So kira tasmiṃ khaṇe bodhisattānaṃ paveṇiṃ anussari. Tato ‘‘sabbabodhisattānaṃ dhanapariccāgaṃ , aṅgapariccāgaṃ , puttapariccāgaṃ, bhariyapariccāgaṃ, jīvitapariccāganti ime pañca mahāpariccāge apariccajitvā buddhabhūtapubbo nāma natthi. Ahampi tesaṃ abbhantaro homi, mayāpi piyaputtadhītaro adatvā na sakkā buddhena bhavitu’’nti cintetvā ‘‘kiṃ tvaṃ vessantara paresaṃ dāsatthāya dinnaputtānaṃ dukkhabhāvaṃ na jānāsi, yena brāhmaṇaṃ anubandhitvā jīvitakkhayaṃ pāpessāmīti saññaṃ uppādesi, dānaṃ datvā pacchānutappo nāma tava nānurūpo’’ti evaṃ attānaṃ paribhāsitvā ‘‘sacepi eso kumāre māressati, dinnakālato paṭṭhāya mama na kiñci hotī’’ti daḷhasamādānaṃ adhiṭṭhāya paṇṇasālato nikkhamitvā paṇṇasāladvāre pāsāṇaphalake kañcanapaṭimā viya nisīdi. Jūjakopi bodhisattassa sammukhe kumāre pothetvā neti. Tato kumāro vilapanto āha –
此间有某些人，诚曾如是说：
人若已无自家之母，其人亦复同然——如彼不存，是人亦尔。
‘‘Saccaṃ kirevamāhaṃsu, narā ekacciyā idha; Yassa natthi sakā mātā, yathā natthi tatheva so.
来吧，黑迦，我们一起去死吧，我们的生命已经没有意义了。
大王把我们施舍给了那个贪财的婆罗门。
那个凶狠的人急着要打我们，就像对牛一样甩鞭子。
‘‘Ehi kaṇhe marissāma, natthattho jīvitena no; Dinnamhāti janindena, brāhmaṇassa dhanesino; Accāyikassa luddassa, yo no gāvova sumbhati.
这些就是那些阎浮树、维地萨树、辛杜瓦拉卡树；
种种树木，坎哈啊，我们皆舍弃。
‘‘Ime te jambukā rukkhā, vedisā sinduvārakā; Vividhāni rukkhajātāni, tāni kaṇhe jahāmase.
这些是阿说他树、波罗蜜树，还有榕树和迦毗陀树；
各种各样的果实，坎哈啊，我们把它们都舍弃了。
‘‘Assatthā panasā ceme, nigrodhā ca kapitthanā; Vividhāni phalajātāni, tāni kaṇhe jahāmase.
这些园林犹在，此清凉之河亦在；
昔日我等嬉戏之处，康哈啊，我等尽舍。
‘‘Ime tiṭṭhanti ārāmā, ayaṃ sītūdakā nadī; Yatthassu pubbe kīḷāma, tāni kaṇhe jahāmase.
此山顶上，诸花缤纷；
昔所佩戴，黑女啊，我等今悉弃舍。
‘‘Vividhāni pupphajātāni, asmiṃ uparipabbate; Yānassu pubbe dhārema, tāni kaṇhe jahāmase.
此山顶上，种种果实；
昔所食者，今于迦黑皆弃之。
‘‘Vividhāni phalajātāni, asmiṃ uparipabbate; Yānassu pubbe bhuñjāma, tāni kaṇhe jahāmase.
“这些象马是我们的，这些耕牛也是我们的；
往昔我们曾嬉戏的那些，黑者啊，我们如今皆舍弃。”
‘‘Ime no hatthikā assā, balibaddā ca no ime; Yehissu pubbe kīḷāma, tāni kaṇhe jahāmase’’ti.
在这里，“他的”是指：谁身边没有自己的母亲，父亲虽然在，却跟没有一样。
Tattha yassāti yassa santike sakā mātā natthi. Pitā atthi, yathā natthiyeva.
后来，那个婆罗门在一处不平整的地方绊了一跤，摔倒了。绑他们的藤蔓从他们手里松开，脱落了。他们像被拍打的鸡一样浑身发抖，逃开之后，一口气跑到了父亲身边。为了说明这件事的含义，导师说：
Puna brāhmaṇo ekasmiṃ visamaṭṭhāne pakkhalitvā pati. Tesaṃ hatthato bandhanavalli muccitvā gatā. Te pahaṭakukkuṭā viya kampantā palāyitvā ekavegeneva pitu santikaṃ āgamiṃsu. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
“诸童子被带走时，挣脱了婆罗门；
他们四处奔逃——阇利与黑皮迦尼哈吉那。”
‘‘Nīyamānā kumārā te, brāhmaṇassa pamuñciya; Tena tena padhāviṃsu, jālī kaṇhājinā cubho’’ti.
在这里，“朝各处”的意思是：他们就在挣脱的那一刻，朝着父亲所在的各个方向奔去；奔去之后，就直接来到了父亲身边。这就是这句话的含义。
Tattha tena tenāti tena muttakhaṇena yena disābhāgena tesaṃ pitā atthi, tena padhāviṃsu, padhāvitvā pitu santikaññeva āgamiṃsūti attho.
究迦迅速起身，手里拿着藤杖，像劫末大火一样席卷而来，说道：“你们很会逃啊！”说完就把他们的手绑起来，又带走了。导师为了说明这件事，说道：
Jūjako vegenuṭṭhāya vallidaṇḍahattho kappuṭṭhānaggi viya avattharanto āgantvā ‘‘ativiya palāyituṃ chekā tumhe’’ti hatthe bandhitvā puna nesi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
“于是，那位婆罗门拿起绳索，又拿起棍杖；
他们当着尸毗王的面，一边打一边把他们带走。”
‘‘Tato so rajjumādāya, daṇḍañcādāya brāhmaṇo; Ākoṭayanto te neti, sivirājassa pekkhato’’ti.
当他们这样被带走时，黑皮公主转过身来，望着父亲，和他说话。导师为了阐明这件事，说道：
Evaṃ nīyamānesu kaṇhājinā nivattitvā olokentī pitarā saddhiṃ sallapi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
黑皮公主说道：父亲啊，这个婆罗门对我……
他用棍子打她，就像打家里出生的女奴一样。
‘‘Taṃ taṃ kaṇhājināvoca, ayaṃ maṃ tāta brāhmaṇo; Laṭṭhiyā paṭikoṭeti, ghare jātaṃva dāsiyaṃ.
“父亲啊，此人并非婆罗门，如法的婆罗门才是（真正的婆罗门）；
父亲啊，夜叉化作婆罗门之相，正把我们带走，是要吃掉我们啊！
父亲，正被毗舍遮带走的时候，您为什么看着呢？”
‘‘Na cāyaṃ brāhmaṇo tāta, dhammikā honti brāhmaṇā; Yakkho brāhmaṇavaṇṇena, khādituṃ tāta neti no; Nīyamāne pisācena, kiṃ nu tāta udikkhasī’’ti.
这里，“taṃ”指的是坐在那里看着她的父亲尸毗王。“dāsiyaṃ”指女奴。“khādituṃ”是为了吃掉。婆罗门说：“还没等我们到山门口，我就要用这双流着血滴的眼睛盯着她，把她吃掉。”她又哭着说：“在被带去吃掉或煮掉的时候，你为什么还看着我们？愿你永远快乐！”
Tattha tanti taṃ passamānaṃ nisinnaṃ pitaraṃ sivirājānaṃ. Dāsiyanti dāsikaṃ. Khāditunti khādanatthāya ayaṃ no giridvāraṃ asampatteyeva ubhohi cakkhūhi rattalohitabinduṃ paggharantehi khādissāmīti neti, tvañca khādituṃ vā pacituṃ vā nīyamāne kiṃ amhe udikkhasi, sabbadā sukhito hohīti paridevi.
年幼的女孩一边哭喊一边颤抖着往前走，大士心中生起了强烈的悲伤，心所依处变得灼热。因为鼻子已经不够用，他就用嘴呼出灼热的气息。眼泪变成血滴，从双眼中流出来。他想：“这样的痛苦是由贪爱染着引起的，没有别的原因。不应再有贪爱染着，应当以平等舍心而住。”于是以自己的智慧之力驱除了那样的悲伤，恢复平常坐姿而坐。那女孩还没走到山门，就一边哭喊一边继续走了。
Daharakumārikāya vilapantiyā kampamānāya gacchantiyā mahāsattassa balavasoko uppajji, hadayavatthu uṇhaṃ ahosi. Nāsikāya appahontiyā mukhena uṇhe assāsapassāse vissajjesi. Assūni lohitabindūni hutvā nettehi nikkhamiṃsu. So ‘‘idaṃ evarūpaṃ dukkhaṃ sinehadosena jātaṃ, na aññena kāraṇena. Sinehaṃ akatvā majjhatteneva bhavitabba’’nti tathārūpaṃ sokaṃ attano ñāṇabalena vinodetvā pakatinisinnākāreneva nisīdi. Giridvāraṃ asampattāyeva kumārikā vilapantī agamāsi.
2172（此段无对应巴利原文内容，无法翻译。）
2172.
我足疼痛，前路漫长极难行；
太阳低垂悬挂，婆罗门亦驱我。
‘‘Ime no pādakā dukkhā, dīgho caddhā suduggamo; Nīce colambate sūriyo, brāhmaṇo ca dhāreti no.
我们要向众生、山岳和树林哭喊呼唤。
我们用头顶礼湖泊，也顶礼有美好浅滩的水域。
‘‘Okandāmase bhūtāni, pabbatāni vanāni ca; Sarassa sirasā vandāma, supatitthe ca āpake.
草、藤蔓、药草，还有山岳和树林；
请告诉母亲我平安，这位婆罗门正带着我们走。
‘‘Tiṇalatāni osadhyo, pabbatāni vanāni ca; Ammaṃ ārogyaṃ vajjātha, ayaṃ no neti brāhmaṇo.
尊敬的诸位，请转告我们的母亲曼坻。
如果你想跟上来，就快点跟上我们吧。
‘‘Vajjantu bhonto ammañca, maddiṃ asmāka mātaraṃ; Sace anupatitukāmāsi, khippaṃ anupatiyāsi no.
这条独行之路向前伸展，笔直通向修行人的住处。
你应随他而行，或许很快便能见到他。
‘‘Ayaṃ ekapadī eti, ujuṃ gacchati assamaṃ; Tamevānupateyyāsi, api passesi ne lahuṃ.
哎呀，结发女啊，你在这林中采根果的！
看见那空无一人的修行处，那对你来说会是痛苦。
‘‘Aho vata re jaṭinī, vanamūlaphalahārike; Suññaṃ disvāna assamaṃ, taṃ te dukkhaṃ bhavissati.
妈妈是不是乞食太久，才讨到这么多？
你难道不知道，我们已经被那个一心求财的婆罗门给绑住了吗？
‘‘Ativelaṃ nu ammāya, uñchā laddho anappako; Yā no baddhe na jānāsi, brāhmaṇena dhanesinā.
那个凶暴急躁的人，就像打牛一样抽打我们；
要是我们今天能见到母亲傍晚乞食归来就好了。
‘‘Accāyikena luddena, yo no gāvova sumbhati; Apajja ammaṃ passemu, sāyaṃ uñchāto āgataṃ.
阿母宜将蜜和之果，施与彼婆罗门；
彼既饱食满足，自不复紧紧执持我等。
‘‘Dajjā ammā brāhmaṇassa, phalaṃ khuddena missitaṃ; Tadāyaṃ asito dhāto, na bāḷhaṃ dhārayeyya no.
“我们的双足确实肿胀了，那婆罗门却仍猛烈地驱赶前行；
那些贪恋母亲的孩子们，便在那里这样哭诉起来。”
‘‘Sūnā ca vata no pādā, bāḷhaṃ dhāreti brāhmaṇo; Iti tattha vilapiṃsu, kumārā mātugiddhino’’ti.
在这里，“小脚”说的是小孩子稚嫩的脚。“我们俯身哭喊”是说我们弯下身子哀号，表现出恭敬和卑微的样子，让人知道。“湖”是说这座莲花湖的守护者龙族，我们以头顶礼敬拜他们。“善浅滩与水流”是说住在善浅滩河流中的天神，我们也礼拜他们。“草和藤蔓”指各种草和垂下来的藤蔓。“草药”就是各种药草。这些话都是对着住在各处的天神说的。“如果她也想跟着来”是说，如果她也想跟着我们的脚步走来。“也能轻易看见”是说，也许她跟着一步步走近，就能很快看到孩子们，你们应该这样对她说。“束发者”是就她扎起的发髻而说的，这是孩子们背对着母亲、用呼唤的方式对她说的话。“太过猛烈”是指超出了分寸，做得太过头。“乞食”是指靠乞讨过活。“果子”是指林中根茎果实之类的果子。“掺了少许蜜”是指掺了一点蜂蜜。“已吃过”是指已经坐下来吃过果子，吃了东西。“满足”是指已经吃饱了。“不要猛烈地驱赶我们”是指不要用凶猛的势头赶我们走。“贪恋母亲”是指心里满是对母亲的眷恋，怀着这样强烈的爱，才这样哭喊。
Tattha pādakāti khuddakapādā. Okandāmaseti avakandāma, apacitiṃ nīcavuttiṃ dassentā jānāpema. Sarassāti imassa padumasarassa pariggāhakāneva nāgakulāni sirasā vandāma. Supatitthe ca āpaketi supatitthāya nadiyā adhivatthā devatāpi vandāma. Tiṇalatānīti tiṇāni ca olambakalatāyo ca. Osadhyoti osadhiyo. Sabbattha adhivatthā devatā sandhāyevamāha. Anupatitukāmāsīti sacepi sā amhākaṃ padānupadaṃ āgantukāmāsi. Api passesi ne lahunti api nāma etāya ekapadiyā anupatamānā puttake te lahuṃ passeyyāsīti evaṃ taṃ vadeyyāthāti. Jaṭinīti baddhajaṭaṃ ārabbha mātaraṃ parammukhālapanena ālapantī āha. Ativelanti pamāṇātikkantaṃ katvā. Uñchāti uñchācariyāya . Phalanti vanamūlaphalāphalaṃ. Khuddena missitanti khuddakamadhunā missitaṃ. Asitoti asitāsano paribhuttaphalo. Dhātoti suhito. Na bāḷhaṃ dhārayeyya noti na no bāḷhaṃ vegena nayeyya. Mātugiddhinoti mātari giddhena samannāgatā balavasinehā evaṃ vilaviṃsūti.
