9. 维都拉本生注释(续) §1633
22. 大集义注 · 86 段
那位普纳迦满心欢喜、兴高采烈，得到了龙女伊兰达提之后；
他满心欢喜、神情愉悦，对俱卢族中最尊贵的人这样说道：
‘‘Sa puṇṇako attamano udaggo, irandhatiṃ nāgakaññaṃ labhitvā; Haṭṭhena bhāvena patītarūpo, iccabravi kurūnaṃ kattuseṭṭhaṃ.
“你使我成为你妻子的伴侣，我也为你尽我该尽的职责；
我把这颗宝珠送给你，今天就把你送到俱卢国去。”
‘‘Bhariyāya maṃ tvaṃ akari samaṅgiṃ, ahañca te vidhura karomi kiccaṃ; Idañca te maṇiratanaṃ dadāmi, ajjeva taṃ kuruyo pāpayāmī’’ti.
于此，所谓“宝珠”者，智者啊，是我对你的功德生起了净信，我应当为你做一件与你相称的事，所以我把这颗转轮王所受用的宝珠也送给你，今天我就送你去因陀波提城。
Tattha maṇiratananti paṇḍita, ahaṃ tava guṇesu pasanno arahāmi tava anucchavikaṃ kiccaṃ kātuṃ, tasmā imañca te cakkavattiparibhogaṃ maṇiratanaṃ demi, ajjeva taṃ indapatthaṃ pāpemīti.
这时，大士为了称赞他，又说了另一首偈颂：
Atha mahāsatto tassa thutiṃ karonto itaraṃ gāthamāha –
“愿汝迦旃延与爱妻，情谊坚牢无能胜；
施珠欢喜心欣悦，携我同赴因陀罗钵他城。”
‘‘Ajeyyamesā tava hotu metti, bhariyāya kaccāna piyāya saddhiṃ; Ānandi vitto sumano patīto, datvā maṇiṃ mañca nayindapattha’’nti.
在这其中，“愿我不可被战胜”的意思是：愿你与妻子之间这种亲密相爱的共同生活，成为不可被战胜的。“Ānandi vitto”等语句，说的正是他具有喜悦的状态。“Nayindapattha”意思是“带我去因陀罗钵他城”。
Tattha ajeyyamesāti esā tava bhariyāya saddhiṃ piyasaṃvāsametti ajeyyā hotu. ‘‘Ānandi vitto’’tiādīhi pītisamaṅgibhāvamevassa vadati. Nayindapatthanti naya indapatthaṃ.
富楼那听了这话，就照着做了。因此才这样说：
Taṃ sutvā puṇṇako tathā akāsi. Tena vuttaṃ –
那位布那迦让俱卢国工匠中最上者坐到了面前的座位上。
他带着那位拥有无比智慧的智者，来到了因陀罗钵他城。
‘‘Sa puṇṇako kurūnaṃ kattuseṭṭhaṃ, nisīdayī purato āsanasmiṃ; Ādāya kattāramanomapaññaṃ, upānayī nagaraṃ indapatthaṃ.
人的意念无论走到哪里，他都比那更快；
那位普纳迦把俱卢人中最杰出的执政者带到了因陀罗钵他城。
‘‘Mano manussassa yathāpi gacche, tatopissa khippataraṃ ahosi; Sa puṇṇako kurūnaṃ kattuseṭṭhaṃ, upānayī nagaraṃ indapatthaṃ.
“这座因陀罗钵他城看得清清楚楚，还有一片片赏心悦目的芒果园。
我已经和妻子团聚，你也回到了自己的家。”
‘‘Etindapatthaṃ nagaraṃ padissati, rammāni ca ambavanāni bhāgaso; Ahañca bhariyāya samaṅgibhūto, tuvañca pattosi sakaṃ niketa’’nti.
在这里，“犹如行去”的意思是：意虽然并不会真的行走，但当它取到远处的所缘时，就说它“去了”。所以，那匹意所成的马跑起来，比意取所缘还要快。这里的含义应当这样理解。“Etindapatthaṃ”这句话，是他坐在马背上，为了指给她看而说的。“自己的住处”，意思是说“你也已经回到了自己的家”。
Tattha yathāpi gaccheti mano nāma kiñcāpi na gacchati, dūre ārammaṇaṃ gaṇhanto pana gatoti vuccati, tasmā manassa ārammaṇaggahaṇatopi khippataraṃ tassa manomayasindhavassa gamanaṃ ahosīti evamettha attho daṭṭhabbo. Etindapatthanti assapiṭṭhe nisinnoyevassa dassento evamāha. Sakaṃ niketanti tvañca attano nivesanaṃ sampattoti āha.
那天清晨，国王做了一个梦。梦是这样的：在王宫门口，立着一棵大树，以智慧蕴为树干，以戒行为枝条，结着五种牛制品的果实，被装饰华美的大象、牛、马所遮蔽。大众对它恭敬供养，合掌礼拜，站在那里。这时，一个皮肤黝黑、相貌凶恶的男子，身穿红衣，耳戴红花，手里拿着武器，走了过来，在大众悲叹哭泣之中，把那棵树连根砍断，拖着带走了。随后他又把它带回来，放回原来的地方，然后离开了。国王仔细琢磨这个梦，判断道：“那棵大树不是别人，正是维杜罗智者。那个在大众悲叹之中把树连根砍断带走的人，不是别人，正是把智者带走的那个青年。后来他又把树带回来，放回原处才离开，这说明那个青年会把智者再带回来，让他站在法堂门口，然后离去。今天，我们一定能见到智者。”他这样断定之后，满心欢喜，命人把整座城装饰起来，把法堂布置好，在装饰着宝石的华美帐幕中设好法座，被一百位国王、大臣、市民和乡民围绕着。他安慰大众说：“今天你们就能见到智者，不要悲伤。”说完便坐在法堂里，盼望着智者的到来。大臣等人也各自就座。就在那时，富那迦让智者下了车，把他安置在法堂门口、大众中间，然后带着伊兰达提，回到天城去了。
Tasmiṃ pana divase paccūsakāle rājā supinaṃ addasa. Evarūpo supino ahosi – rañño nivesanadvāre paññākkhandho sīlamayasākho pañcagorasaphalo alaṅkatahatthigavāssapaṭicchanno mahārukkho ṭhito. Mahājano tassa sakkāraṃ katvā añjaliṃ paggayha namassamāno aṭṭhāsi. Atheko kaṇhapuriso pharuso rattasāṭakanivattho rattapupphakaṇṇadharo āvudhahattho āgantvā mahājanassa paridevantasseva taṃ rukkhaṃ samūlaṃ chinditvā ākaḍḍhanto ādāya gantvā puna taṃ āharitvā pakatiṭṭhāneyeva ṭhapetvā pakkāmīti. Rājā taṃ supinaṃ pariggaṇhanto ‘‘mahārukkho viya na añño koci, vidhurapaṇḍito. Mahājanassa paridevantasseva taṃ samūlaṃ chinditvā ādāya gatapuriso viya na añño koci, paṇḍitaṃ gahetvā gatamāṇavo. Puna taṃ āharitvā pakatiṭṭhāneyeva ṭhapetvā gato viya so māṇavo puna taṃ paṇḍitaṃ ānetvā dhammasabhāya dvāre ṭhapetvā pakkamissati. Addhā ajja mayaṃ paṇḍitaṃ passissāmā’’ti sanniṭṭhānaṃ katvā somanassapatto sakalanagaraṃ alaṅkārāpetvā dhammasabhaṃ sajjāpetvā alaṅkataratanamaṇḍape dhammāsanaṃ paññāpetvā ekasatarājaamaccagaṇanagaravāsijānapadaparivuto ‘‘ajja tumhe paṇḍitaṃ passissatha, mā socitthā’’ti mahājanaṃ assāsetvā paṇḍitassa āgamanaṃ olokento dhammasabhāyaṃ nisīdi. Amaccādayopi nisīdiṃsu. Tasmiṃ khaṇe puṇṇakopi paṇḍitaṃ otāretvā dhammasabhāya dvāre parisamajjheyeva ṭhapetvā irandhatiṃ ādāya devanagarameva gato. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
富那迦并非将俱卢人中最上等的工匠从法堂中央拉下者。
他登上良马，容貌无比殊妙，腾空而起，飞向虚空。
‘‘Na puṇṇako kurūnaṃ kattuseṭṭhaṃ, oropiya dhammasabhāya majjhe; Ājaññamāruyha anomavaṇṇo, pakkāmi vehāyasamantalikkhe.
“国王看见他，心中无比欢喜，起身用双臂拥抱他。
他毫不动摇地坐在法堂中央的上首座位上。”
‘‘Taṃ disvā rājā paramappatīto, uṭṭhāya bāhāhi palissajitvā; Avikampayaṃ dhammasabhāya majjhe, nisīdayī pamukhamāsanasmi’’nti.
在这里，“无等容貌”是指没有缺陷的容貌，也就是最殊胜的容貌。“不动摇”：比丘们，那位国王拥抱了智者之后，在众人当中毫不慌乱、毫不退缩，握住他的手，让他面向自己，请他坐在装饰好的法座上。
Tattha anomavaṇṇoti ahīnavaṇṇo uttamavaṇṇo. Avikampayanti bhikkhave, so rājā paṇḍitaṃ palissajitvā mahājanamajjhe avikampanto anolīyantoyeva hatthe gahetvā attano abhimukhaṃ katvā alaṅkatadhammāsane nisīdāpesi.
于是，国王和他互相问候，亲切地寒暄了一番，然后说出这首偈颂：
Atha rājā tena saddhiṃ sammoditvā madhurapaṭisanthāraṃ karonto gāthamāha –
“你像驾驭套好的马车一样引导我们，俱卢国的人们一见到你就满心欢喜。
我已问及此事，请告诉我：那个年轻人的解脱是如何发生的？”
‘‘Tvaṃ no vinetāsi rathaṃva naddhaṃ, nandanti taṃ kuruyo dassanena; Akkhāhi me pucchito etamatthaṃ, kathaṃ pamokkho ahu māṇavassā’’ti.
在这里，“已套好的”是指：就像御者驾驭一辆已套好的车那样，你以种种理由和方法，引导我们去做有利益的事。“他们欢喜”是指：这些俱卢国的居民一见到你，就因为见到你而欢喜。“从年轻人那里”是指：你是怎样从那位年轻人那里得到解脱的？或者说，那位放你走的年轻人，他的放走是出于什么原因？这就是这句话的意思。
Tattha naddhanti yathā naddhaṃ rathaṃ sārathi vineti, evaṃ tvaṃ amhākaṃ kāraṇena nayena hitakiriyāsu vinetā. Nandanti tanti taṃ disvāva ime kururaṭṭhavāsino tava dassanena nandanti. Māṇavassāti māṇavassa santikā kathaṃ tava pamokkho ahosi? Yo vā taṃ muñcantassa māṇavassa pamokkho, so kena kāraṇena ahosīti attho.
大王啊，您开口称呼的那个“年轻人”，人中最胜者啊，他并不是凡人。
如果你听说过一个叫富那迦的夜叉，他确实是多闻天王的同伴。
‘‘Yaṃ māṇavotyābhivadī janinda, na so manusso naravīraseṭṭha; Yadi te suto puṇṇako nāma yakkho, rañño kuverassa hi so sajibbo.
有一位名叫婆楼那的龙，支撑着大地，身躯庞大，清净无染，具足容色与力量。
他贪恋自己的外甥女，那位名叫伊兰达提的龙女。
‘‘Bhūmindharo varuṇo nāma nāgo, brahā sucī vaṇṇabalūpapanno; Tassānujaṃ dhītaraṃ kāmayāno, irandhatī nāma sā nāgakaññā.
“因为她的腰肢纤细，因为她是他的所爱，他对我设下了杀身之局；
他既得以与妻子团聚，我也得到了许可，还拿到了宝珠。”
‘‘Tassā sumajjhāya piyāya hetu, patārayittha maraṇāya mayhaṃ; So ceva bhariyāya samaṅgibhūto, ahañca anuññāto maṇi ca laddho’’ti.
大王，您所说的“青年”，指的就是住在大地持龙宫的那一位。那个龙女，当他〔富那迦〕渴望得到她〔伊兰达提〕时，为了杀害我，生起了致死之心，那个龙女名叫伊兰达提。大王，所谓“为了心爱的她”，是因为那位龙王对我解答了四次布萨日的问题很满意，就用宝珠供养我，然后回了龙宫。天后维玛拉没看到那颗宝珠，就问：“天王，宝珠去哪儿了？”龙王便称赞我能说法。她〔维玛拉〕听了想听我说法，于是对我的心脏生起了渴望。龙王却理解错了，对女儿伊兰达提说：“你母亲想吃维杜罗的心脏肉，你去找一个能把他〔维杜罗〕的心脏肉取来的丈夫吧。”她〔伊兰达提〕四处寻找时，看到多闻天王的外甥，一个叫富那迦的夜叉，知道他〔富那迦〕对自己动了心，就带他〔富那迦〕去见父亲。父亲〔龙王〕对他〔富那迦〕说：“谁能取来维杜罗智者的心脏肉，谁就能得到伊兰达提。”富那迦从毗富罗山取来转轮王受用的宝珠，和你们赌博，赢了我，就得到了我。我让他〔富那迦〕在我住处住了三天，给了他很隆重的招待。他〔富那迦〕也让我抓住马尾，在雪山的树林和山岩上拖撞，想弄死我却做不到，又在第七股狂风和毗蓝婆风中把我抛来抛去，最后把我放在六十由旬高的黑山山顶上，又变出狮形等各种模样，还是弄不死我，被我追问杀害我的原因，他便告诉了我。然后我为他〔富那迦〕善巧地说了法。他〔富那迦〕听了之后，心生净信，就想把我带到这里来。
Tattha yaṃ māṇavotyābhivadīti janinda yaṃ tvaṃ ‘‘māṇavo’’ti abhivadasi. Bhūmindharoti bhūmindharanāgabhavanavāsī. Sā nāgakaññāti yaṃ nāgakaññaṃ so patthayamāno mama maraṇāya patārayi cittaṃ pavattesi, sā nāgakaññā irandhatī nāma. Piyāya hetūti mahārāja, so hi nāgarājā catupposathikapañhavissajjane pasanno maṃ maṇinā pūjetvā nāgabhavanaṃ gato vimalāya nāma deviyā taṃ maṇiṃ adisvā ‘‘deva, kuhiṃ maṇī’’ti pucchito mama dhammakathikabhāvaṃ vaṇṇesi. Sā mayhaṃ dhammakathaṃ sotukāmā hutvā mama hadaye dohaḷaṃ uppādesi. Nāgarājā duggahitena pana dhītaraṃ irandhatiṃ āha – ‘‘mātā, te vidhurassa hadayamaṃse dohaḷinī, tassa hadayamaṃsaṃ āharituṃ samatthaṃ sāmikaṃ pariyesāhī’’ti. Sā pariyesantī vessavaṇassa bhāgineyyaṃ puṇṇakaṃ nāma yakkhaṃ disvā taṃ attani paṭibaddhacittaṃ ñatvā pitu santikaṃ nesi. Atha naṃ so ‘‘vidhurapaṇḍitassa hadayamaṃsaṃ āharituṃ sakkonto irandhatiṃ labhissasī’’ti āha. Puṇṇako vepullapabbatato cakkavattiparibhogaṃ maṇiratanaṃ āharitvā tumhehi saddhiṃ jūtaṃ kīḷitvā maṃ jinitvā labhi. Ahañca mama nivesane tīhaṃ vasāpetvā mahantaṃ sakkāraṃ akāsiṃ. Sopi maṃ assavāladhiṃ gāhāpetvā himavante rukkhesu ca pabbatesu ca pothetvā māretuṃ asakkonto sattame vātakkhandhe verambhavātamukhe ca pakkhanditvā anupubbena saṭṭhiyojanubbedhe kāḷāgirimatthake ṭhapetvā sīhavesādivasena idañcidañca rūpaṃ katvāpi māretuṃ asakkonto mayā attano māraṇakāraṇaṃ puṭṭho ācikkhi. Athassāhaṃ sādhunaradhamme kathesiṃ. Taṃ sutvā pasannacitto maṃ idha ānetukāmo ahosi.
那时我就带着他去了龙宫，为龙王和维玛拉说法。听完之后，龙王、维玛拉和所有龙众都生起了净信。我在那里住了六天，龙王把伊兰达提交给了富那迦。富那迦得到她之后，满心欢喜，用宝珠供养我，又遵照龙王的吩咐，骑上意所成的骏马，自己坐在中间，让伊兰达提坐在后面，让我坐在前面，一路来到这里。到了之后，他让我在众人面前下了马，就带着伊兰达提回自己的城里去了。大王，就是这样，那个富那迦为了这个身材匀称、他所心爱的女人，曾经谋划要杀害我。但也正是因为我，他不仅和妻子团聚了，而且龙王听我说法之后生起了净信，我也得到了允许，还从富那迦那里得到了这颗能满足一切愿望、转轮王才配享用的宝珠。大王，请收下这颗宝珠吧。
Athāhaṃ taṃ ādāya nāgabhavanaṃ gantvā nāgarañño ca vimalāya ca dhammaṃ desesiṃ. Tato nāgarājā ca vimalā ca sabbanāgaparisā ca pasīdiṃsu. Nāgarājā tattha mayā chāhaṃ vutthakāle irandhatiṃ puṇṇakassa adāsi. So taṃ labhitvā pasannacitto hutvā maṃ maṇiratanena pūjetvā nāgarājena āṇatto manomayasindhavaṃ āropetvā sayaṃ majjhimāsane nisīditvā irandhatiṃ pacchimāsane nisīdāpetvā maṃ purimāsane nisīdāpetvā idhāgantvā parisamajjhe otāretvā irandhatiṃ ādāya attano nagarameva gato. Evaṃ, mahārāja, so puṇṇako tassā sumajjhāya piyāya hetu patārayittha maraṇāya mayhaṃ. Athevaṃ maṃ nissāya so ceva bhariyāya samaṅgibhūto, mama dhammakathaṃ sutvā pasannena nāgarājena ahañca anuññāto, tassa puṇṇakassa santikā ayaṃ sabbakāmadado cakkavattiparibhogamaṇi ca laddho, gaṇhatha, deva, imaṃ maṇinti rañño ratanaṃ adāsi.
于是，国王在清晨时分，想把自己看到的梦告诉城里的居民，便先开口道：“诸位城里的居民，请听我今天所做的梦。”说完这句，国王接着说道：
Tato rājā paccūsakāle attanā diṭṭhasupinaṃ nagaravāsīnaṃ kathetukāmo ‘‘bhonto, nagaravāsino ajja mayā diṭṭhasupinaṃ suṇāthā’’ti vatvā āha –
我家门前有一棵善生的树，智慧是其树干，戒所成的是枝条；
他住于义与法，是明智者，以牛为果，为象、牛、马所遮蔽。
‘‘Rukkho hi mayhaṃ padvāre sujāto, paññākkhandho sīlamayassa sākhā; Atthe ca dhamme ca ṭhito nipāko, gavapphalo hatthigavāssachanno.
歌舞管弦喧腾之中，有人破阵夺物而去；
彼已来至我等住处，汝等当向此树献上礼敬。
‘‘Naccagītatūriyābhinādite, ucchijja senaṃ puriso ahāsi; So no ayaṃ āgato sanniketaṃ, rukkhassimassāpacitiṃ karotha.
凡以我为缘而有财者，愿其今日悉皆现身；
备办丰厚诸供物，向此树献上供养。
‘‘Ye keci vittā mama paccayena, sabbeva te pātukarontu ajja; Tibbāni katvāna upāyanāni, rukkhassimassāpacitiṃ karotha.
凡是在我的国土里被束缚的，愿他们全都从束缚中解脱出来；
就像这个人已经从束缚中解脱，愿他们也能从束缚中解脱。
‘‘Ye keci baddhā mama atthi raṭṭhe, sabbeva te bandhanā mocayantu; Yathevayaṃ bandhanasmā pamutto, evamete muñcare bandhanasmā.
让这个月他们停下犁耙，让婆罗门们吃上肉饭；
让不喝酒的人和嗜酒的人喝吧，用满满当当、往外溢的钵碗来喝。
‘‘Unnaṅgalā māsamimaṃ karontu, maṃsodanaṃ brāhmaṇā bhakkhayantu; Amajjapā majjarahā pivantu, puṇṇāhi thālāhi palissutāhi.
“愿他们常常聚集在大道上，并在国土中设立严密的守护；
为了使（他们）不互相伤害，你们要对这棵树表示恭敬。”
‘‘Mahāpathaṃ nicca samavhayantu, tibbañca rakkhaṃ vidahantu raṭṭhe; Yathāññamaññaṃ na viheṭhayeyyuṃ, rukkhassimassāpacitiṃ karothā’’ti.
在这件事里，“戒所成的枝条”就是指这棵树由戒所成的枝条。“在义和自性中”则是指在增长和本质上。“安住的贤者”是说那棵慧所成的树已经站稳了。“牛果”是指有五种牛乳味的果子。“被象、牛、马覆盖”是指被装饰过的象、牛、马所覆盖。“在舞、歌、乐声喧响中”是说当时那些为了供养这棵树的大众，用这些舞乐等声音使树上喧响起来。“人砍断军队后拿走”是说有一个黑皮肤的男子走来，砍断那棵树，把围在那里的军队赶散后拿走了。后来那棵树又回来，就站在我们住所的门口。那位贤者就像这棵树一样，来到了我们的住处。现在你们所有人都要恭敬这棵树，举行盛大的尊崇。
Tattha sīlamayassa sākhāti etassa rukkhassa sīlamayā sākhā. Atthe ca dhammecāti vaddhiyañca sabhāve ca. Ṭhito nipākoti so paññāmayarukkho patiṭṭhito. Gavapphaloti pañcavidhagorasaphalo. Hatthigavāssachannoti alaṅkatahatthigavāssehi sañchanno. Naccagītatūriyābhināditeti atha tassa rukkhassa pūjaṃ karontena mahājanena tasmiṃ rukkhe etehi naccādīhi abhinādite. Ucchijja senaṃ puriso ahāsīti eko kaṇhapuriso āgantvā taṃ rukkhaṃ ucchijja parivāretvā ṭhitaṃ senaṃ palāpetvā ahāsi gahetvā gato. Puna so rukkho āgantvā amhākaṃ nivesanadvārayeva ṭhito. So no ayaṃ rukkhasadiso paṇḍito sanniketaṃ āgato. Idāni sabbeva tumhe rukkhassa imassa apacitiṃ karotha, mahāsakkāraṃ pavattetha.
“靠我的因缘”：喂，大臣们！凡是依靠我而得到名声、财富，心满意足的人，让他们都把自己的财富拿出来。“厚重”：就是丰厚、巨大。“礼物”：就是赠礼。“凡任何”：乃至包括为了玩耍而绑起来的鹿、鸟等。“应释放”：就是放它们走。“让这个月不举犁”：这个月里把耕犁竖起来放到一边，在城里击鼓巡行，让所有人都举行大节庆。“应吃”：就是享用。“不饮酒的人”：这里“不”字只是个语助词，意思是饮酒的人、嗜酒的人，各自坐在自己的饮酒处喝。“满钵”：就是装满的钵。“溢出的”：因为装得太满而流出来的。“常在大道上招呼”：意思是住在城内装饰华丽的大道、王路旁边的妓女，恒常以烦恼之力招呼有烦恼欲求的人。“厚重”：就是紧密、牢固。“如”：意思是，如同守护者因善加安排，而成为不举犁者，对树神表示恭敬，彼此不互相伤害，他们应如此安排守护。
Mama paccayenāti ambho, amaccā ye keci maṃ nissāya laddhena yasena vittā tuṭṭhacittā, te sabbe attano vittaṃ pātukarontu. Tibbānīti bahalāni mahantāni. Upāyanānīti paṇṇākāre. Ye kecīti antamaso kīḷanatthāya baddhe migapakkhino upādāya. Muñcareti muñcantu. Unnaṅgalā māsamimaṃ karontūti imaṃ māsaṃ kasananaṅgalāni ussāpetvā ekamante ṭhapetvā nagare bheriṃ carāpetvā sabbeva manussā mahāchaṇaṃ karontu. Bhakkhayantūti bhuñjantu. Amajjapāti ettha a-kāro nipātamattaṃ, majjapā purisā majjarahā attano attano āpānaṭṭhānesu nisinnā pivantūti attho. Puṇṇāhi thālāhīti puṇṇehi thālehi. Palissutāhīti atipuṇṇattā paggharamānehi. Mahāpathaṃ nicca samavhayantūti antonagare alaṅkatamahāpathaṃ rājamaggaṃ nissāya ṭhitā vesiyā niccakālaṃ kilesavasena kilesatthikaṃ janaṃ avhayantūti attho. Tibbanti gāḷhaṃ. Yathāti yathā rakkhassa susaṃvihitattā unnaṅgalā hutvā rukkhassimassa apacitiṃ karontā aññamaññaṃ na viheṭhayeyyuṃ, evaṃ rakkhaṃ saṃvidahantūti attho.
国王这样说之后——
Evaṃ raññā vutte –
宫女、王子、妓女和婆罗门，
他们给智者送来了很多饭食和饮料。
‘‘Orodhā ca kumārā ca, vesiyānā ca brāhmaṇā; Bahuṃ annañca pānañca, paṇḍitassābhihārayuṃ.
骑象的、列阵的、乘战车的、步兵。
他们给那位智者送上了很多食物和饮料。
‘‘Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā; Bahuṃ annañca pānañca, paṇḍitassābhihārayuṃ.
乡村的人们聚集而来，城镇的人们也聚集而来；
他们给智者带来了很多食物和饮料。
‘‘Samāgatā jānapadā, negamā ca samāgatā; Bahuṃ annañca pānañca, paṇḍitassābhihārayuṃ.
“众人见到智者到来，都心生欢喜。
智者到来时，便会有挥衣庆祝的举动。”
‘‘Bahujano pasannosi, disvā paṇḍitamāgate; Paṇḍitamhi anuppatte, celukkhepo pavattathā’’ti.
在这件事上，“abhihārayuṃ”的意思是：众人得到国王这样的命令后，准备好盛大的庆典，把一切众生从束缚中释放出来；所有后妃等人备好种种礼物，连同食物和饮料一起送给那位智者。“paṇḍitamāgate”的意思是：智者到来时，众人看见他，生起了信心。
Tattha abhihārayunti evaṃ raññā āṇattā mahāchaṇaṃ paṭiyādetvā sabbe satte bandhanā mocetvā ete sabbe orodhādayo nānappakāraṃ paṇṇākāraṃ sajjitvā tena saddhiṃ annañca pānañca paṇḍitassa pesesuṃ. Paṇḍitamāgateti paṇḍite āgate taṃ paṇḍitaṃ disvā bahujano pasanno ahosi.
庆典持续一个月才结束。从那以后，大士就像在完成佛陀的使命一样，为大众说法，教导国王，做布施等种种善行，活满自己的寿数，命终之后投生天界。从国王开始，城里所有居民也都遵照那位智者的教导去做，行布施等善业，命终之后投生天界，把天界都挤满了。
Chaṇo māsena osānaṃ agamāsi. Tato mahāsatto buddhakiccaṃ sādhento viya mahājanassa dhammaṃ desento rājānañca anusāsanto dānādīni puññāni katvā yāvatāyukaṃ ṭhatvā āyupariyosāne saggaparāyaṇo ahosi. Rājānaṃ ādiṃ katvā sabbepi nagaravāsino paṇḍitassovāde ṭhatvā dānādīni puññāni katvā āyupariyosāne saggapuraṃ pūrayiṃsu.
导师讲完这段法教后，说道：“比丘们，并非只有现在，过去如来也同样具足智慧、善于运用方法。”接着把本生故事联系起来：“那时，智者的父母出自大王族，正妻是罗睺罗的母亲，长子是罗睺罗，维玛喇是莲华色，婆楼那龙王是舍利弗，金翅鸟王是目犍连，帝释是阿那律，持财俱卢王是阿难，富楼那是阐那，会众就是佛陀的会众，而那位无与伦比的智者，就是作为正自觉者的我。”
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepi tathāgato paññāsampanno upāyakusaloyevā’’ti vatvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā paṇḍitassa mātāpitaro mahārājakulāni ahesuṃ, jeṭṭhabhariyā rāhulamātā, jeṭṭhaputto rāhulo, vimalā uppalavaṇṇā, varuṇanāgarājā sāriputto, supaṇṇarājā moggallāno, sakko anuruddho, dhanañcayakorabyarājā ānando, puṇṇako channo, parisā buddhaparisā, vidhurapaṇḍito pana ahameva sammāsambuddho ahosi’’nti.
