第二十二集·10. 须大拏本生注释
22. 大集义注 · 282 段
10. 须大拏本生注释巴利
[547] 10. Vessantarajātakavaṇṇanā
“赐予莲花色胜愿”这一段,是导师住在迦毗罗卫的榕树园时,因天降大雨而说的。那时,导师已经转起无上法轮,次第来到王舍城,在那里度过冬季,然后由优陀夷长老引路,在两万漏尽者的围绕下,第一次前往迦毗罗卫。当时释迦族的国王们心想:“我们要去见一见族中最尊贵的人。”他们聚在一起,商量世尊该住在哪里,觉得榕树园很宜人,就在那里做好一切准备,手拿香花等物前去迎接。他们先派出手持各种饰物打扮的少男少女,接着又派出王子和公主。在这中间,他们亲自用香、花、粉末等供养导师,然后带着世尊前往榕树园。在那里,世尊在两万漏尽者的围绕下,坐在铺设好的胜妙佛座上。那时,释迦族人天生骄慢,因骄慢而刚硬。他们心想:“这位悉达多太子比我们年轻,是我们的弟弟、外甥、儿子、孙子。”于是对年少的王子和公主们说:“你们去礼敬世尊,我们坐在后面。”巴利
Phussatīvaravaṇṇābheti idaṃ satthā kapilavatthuṃ upanissāya nigrodhārāme viharanto pokkharavassaṃ ārabbha kathesi. Yadā hi satthā pavattitavaradhammacakko anukkamena rājagahaṃ gantvā tattha hemantaṃ vītināmetvā udāyittherena maggadesakena vīsatisahassakhīṇāsavaparivuto paṭhamagamanena kapilavatthuṃ agamāsi, tadā sakyarājāno ‘‘mayaṃ amhākaṃ ñātiseṭṭhaṃ passissāmā’’ti sannipatitvā bhagavato vasanaṭṭhānaṃ vīmaṃsamānā ‘‘nigrodhasakkassārāmo ramaṇīyo’’ti sallakkhetvā tattha sabbaṃ paṭijagganavidhiṃ katvā gandhapupphādihatthā paccuggamanaṃ karontā sabbālaṅkārappaṭimaṇḍite daharadahare nāgaradārake ca nāgaradārikāyo ca paṭhamaṃ pahiṇiṃsu, tato rājakumāre ca rājakumārikāyo ca. Tesaṃ antarā sāmaṃ gandhapupphacuṇṇādīhi satthāraṃ pūjetvā bhagavantaṃ gahetvā nigrodhārāmameva agamiṃsu. Tattha bhagavā vīsatisahassakhīṇāsavaparivuto paññattavarabuddhāsane nisīdi. Tadā hi sākiyā mānajātikā mānatthaddhā. Te ‘‘ayaṃ siddhatthakumāro amhehi daharataro, amhākaṃ kaniṭṭho bhāgineyyo putto nattā’’ti cintetvā daharadahare rājakumāre ca rājakumārikāyo ca āhaṃsu ‘‘tumhe bhagavantaṃ vandatha, mayaṃ tumhākaṃ piṭṭhito nisīdissāmā’’ti.
他们这样不肯礼敬,就那样坐着。世尊看清了他们的心思,想:“亲族们不向我行礼,那就让我现在使他们行礼吧。”于是进入作为神通基础的第四禅,出定后升上空中,仿佛要把脚上的尘土洒在他们头上一样,在芒果树下示现了类似双神变的神变。净饭王看到这稀有的景象,说道:“尊者,您出生那天,我把您抱到黑天仙人面前让他礼拜时,看到您的双脚翻转过来,停在那婆罗门头上,我便礼拜了您的双足,这是我的第一次礼拜。后来在耕神节那天,我看见您坐在阎浮树荫下的宝座上,阎浮树荫没有移动,我也礼拜了您的双足,这是我的第二次礼拜。现在,我又看到这前所未见的神变,再礼拜您的双足,这是我的第三次礼拜。”净饭王礼拜之后,没有一个释迦族人还能站着不礼拜,全都礼拜了。巴利
Tesu evaṃ avanditvā nisinnesu bhagavā tesaṃ ajjhāsayaṃ oloketvā ‘‘na maṃ ñātayo vandanti, handa idāneva vandāpessāmī’’ti abhiññāpādakaṃ catutthajjhānaṃ samāpajjitvā tato vuṭṭhāya ākāsaṃ abbhuggantvā tesaṃ sīse pādapaṃsuṃ okiramāno viya kaṇḍambarukkhamūle yamakapāṭihāriyasadisaṃ pāṭihāriyaṃ akāsi. Rājā suddhodano taṃ acchariyaṃ disvā āha ‘‘bhante, tumhākaṃ jātadivase kāḷadevalassa vandanatthaṃ upanītānaṃ vo pāde parivattitvā brāhmaṇassa matthake ṭhite disvā ahaṃ tumhākaṃ pāde vandiṃ, ayaṃ me paṭhamavandanā. Punapi vappamaṅgaladivase jambucchāyāya sirisayane nisinnānaṃ vo jambucchāyāya aparivattanaṃ disvāpi ahaṃ tumhākaṃ pāde vandiṃ, ayaṃ me dutiyavandanā. Idāni imaṃ adiṭṭhapubbaṃ pāṭihāriyaṃ disvāpi tumhākaṃ pāde vandāmi, ayaṃ me tatiyavandanā’’ti. Raññā pana vandite avanditvā ṭhātuṃ samattho nāma ekasākiyopi nāhosi, sabbe vandiṃsuyeva.
世尊让亲族们行礼之后,从空中降下来,坐在铺设好的殊胜佛座上。世尊坐下后,亲族聚会达到了顶点,所有人都一心专注地坐着。这时,大云涌起,降下莲花雨,铜色的水哗哗地往低处流。想被淋湿的人,就被淋湿;不想被淋湿的人,身上连一滴水都落不到。看到这一幕,所有人都感到稀有、不可思议。比丘们纷纷议论说:“真是稀有啊!真是不可思议啊!佛陀的威神力真大,竟在亲族聚会时降下这样的莲花雨。”导师听到这话后,说:“比丘们,不只是现在,过去在我的亲族聚会时,也曾降下这样的莲花大雨。”于是应比丘们的请求,他讲起了过去的故事。巴利
Iti bhagavā ñātayo vandāpetvā ākāsato otaritvā paññattavarabuddhāsane nisīdi. Nisinne ca bhagavati sikhāpatto ñātisamāgamo ahosi, sabbe ekaggacittā hutvā nisīdiṃsu. Tato mahāmegho uṭṭhahitvā pokkharavassaṃ vassi, tambavaṇṇaṃ udakaṃ heṭṭhā viravantaṃ gacchati. Ye temetukāmā, te tementi. Atemetukāmassa sarīre ekabindumattampi na patati. Taṃ disvā sabbe acchariyabbhutacittajātā ahesuṃ. ‘‘Aho acchariyaṃ aho abbhutaṃ aho buddhānaṃ mahānubhāvatā, yesaṃ ñātisamāgame evarūpaṃ pokkharavassaṃ vassī’’ti bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ. Taṃ sutvā satthā ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepi mama ñātisamāgame mahāmegho pokkharavassaṃ vassiyevā’’ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari.
过去,在尸毗国的胜光城里,有位名叫尸毗大王的国王治理国家。他得了一个儿子,名叫珊阇耶。儿子成年后,他迎娶了曼陀国王的女儿——名叫扶萨提的公主,然后把王位交给儿子,立扶萨提为王后。这位王后有一段前世的因缘:在九十一劫以前,有位名叫毗婆尸的导师出现在世间。那时,这位导师住在槃头摩帝城附近的安稳鹿野苑。有一位国王把无价的栴檀香和一条价值十万的黄金花环送给槃头摩王。国王有两个女儿,他想把这些礼物分给她们,就把栴檀香给了大女儿,把黄金花环给了小女儿。姐妹俩心想:“我们不要把这些戴在自己身上,我们要用它来供养导师。”于是对国王说:“父亲,我们要用这栴檀香和黄金花环供养十力。”国王听后说:“好。”便答应了。大女儿让人把上好的栴檀磨成细粉,装满金盒;小女儿则让人把黄金花环做成胸饰,也装进金盒。姐妹俩一起来到鹿野苑的寺院。大女儿用栴檀粉末涂满十力那金色的身体,把剩下的粉末撒在香室里,然后发愿说:“尊者,愿我将来能成为像您一样的佛陀的母亲。”小女儿也用黄金花环做成的胸饰供养如来的金色身体,并发愿说:“尊者,愿我直到证得阿拉汉果为止,这件饰品都不要从我的身上消失。”导师也为她们随喜。巴利
Atīte siviraṭṭhe jetuttaranagare sivimahārājā nāma rajjaṃ kārento sañjayaṃ nāma puttaṃ paṭilabhi. So tassa vayappattassa maddarājadhītaraṃ phussatiṃ nāma rājakaññaṃ ānetvā rajjaṃ niyyādetvā phussatiṃ aggamahesiṃ akāsi. Tassā ayaṃ pubbayogo – ito ekanavutikappe vipassī nāma satthā loke udapādi. Tasmiṃ bandhumatinagaraṃ nissāya kheme migadāye viharante eko rājā rañño bandhumassa anagghena candanasārena saddhiṃ satasahassagghanikaṃ suvaṇṇamālaṃ pesesi. Rañño pana dve dhītaro ahesuṃ. So taṃ paṇṇākāraṃ tāsaṃ dātukāmo hutvā candanasāraṃ jeṭṭhikāya adāsi, suvaṇṇamālaṃ kaniṭṭhāya adāsi. Tā ubhopi ‘‘na mayaṃ imaṃ attano sarīre piḷandhissāma, satthārameva pūjessāmā’’ti cintetvā rājānaṃ āhaṃsu ‘‘tāta, candanasārena ca suvaṇṇamālāya ca dasabalaṃ pūjessāmā’’ti. Taṃ sutvā rājā ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchi. Jeṭṭhikā sukhumacandanacuṇṇaṃ kāretvā suvaṇṇasamuggaṃ pūretvā gaṇhāpesi. Kaniṭṭhabhaginī pana suvaṇṇamālaṃ uracchadamālaṃ kārāpetvā suvaṇṇasamuggena gaṇhāpesi. Tā ubhopi migadāyavihāraṃ gantvā jeṭṭhikā candanacuṇṇena dasabalassa suvaṇṇavaṇṇaṃ sarīraṃ pūjetvā sesacuṇṇāni gandhakuṭiyaṃ vikiritvā ‘‘bhante, anāgate tumhādisassa buddhassa mātā bhaveyya’’nti patthanaṃ akāsi. Kaniṭṭhabhaginīpi tathāgatassa suvaṇṇavaṇaṃ sarīraṃ suvaṇṇamālāya katena uracchadena pūjetvā ‘‘bhante, yāva arahattappatti, tāva idaṃ pasādhanaṃ mama sarīrā mā vigataṃ hotū’’ti patthanaṃ akāsi. Satthāpi tāsaṃ anumodanaṃ akāsi.
她们两人都在人间住满寿命后,投生到了天界。其中,姐姐在天界和人间之间不断轮回流转,在九十一劫结束时,正值我们的佛陀出世,她成了佛陀的母亲,名叫摩耶夫人。妹妹也同样轮回流转,在迦叶佛时代,投生为基基王的女儿。因为她一出生胸前就带着像画出来一样的胸饰,所以得名“胸饰公主”。十六岁那年,她听完世尊饭后的随喜开示,就证得了入流果。后来,在她父亲听完随喜开示证得入流果的那一天,她也证得了阿拉汉果,随后出家,般涅槃。基基王还有另外七个女儿,她们的名字是:巴利
Tā ubhopi yāvatāyukaṃ ṭhatvā devaloke nibbattiṃsu. Tāsu jeṭṭhabhaginī devalokato manussalokaṃ , manussalokato devalokaṃ saṃsarantī ekanavutikappāvasāne amhākaṃ buddhuppādakāle buddhamātā mahāmāyādevī nāma ahosi. Kaniṭṭhabhaginīpi tatheva saṃsarantī kassapadasabalassa kāle kikissa rañño dhītā hutvā nibbatti. Sā cittakammakatāya viya uracchadamālāya alaṅkatena urena jātattā uracchadā nāma kumārikā hutvā soḷasavassikakāle satthu bhattānumodanaṃ sutvā sotāpattiphale patiṭṭhāya aparabhāge bhattānumodanaṃ suṇanteneva pitarā sotāpattiphalaṃ pattadivaseyeva arahattaṃ patvā pabbajitvā parinibbāyi. Kikirājāpi aññā satta dhītaro labhi. Tāsaṃ nāmāni –
“ 女沙门、沙门护、比丘尼、施食女,
法、善法,以及第七位僧伽达西。”巴利
‘‘Samaṇī samaṇaguttā ca, bhikkhunī bhikkhadāyikā; Dhammā ceva sudhammā ca, saṅghadāsī ca sattamī’’ti.
她们在这个佛陀出世的时候——巴利
Tā imasmiṃ buddhuppāde –
“ 差摩、莲华色、波咤左罗、乔达弥,
法乐、大摩耶,并毗舍佉,是谓第七。”巴利
‘‘Khemā uppalavaṇṇā ca, paṭācārā ca gotamī; Dhammadinnā mahāmāyā, visākhā cāpi sattamī’’ti.
在她们当中,有一位名叫普萨提善法的女子,她做了布施等种种善行,因为曾经用栴檀香粉供养毗婆尸正自觉者,凭这个果报,她的身体就像被红栴檀香液浸润过一样,所以出生后得名“普萨提”。她作为名叫普萨提的少女,在天界和人间不断轮回,后来成为帝释天王的王后。她在天界享尽寿命、五种预兆出现之后,帝释天王知道她寿命将尽,便以盛大的排场带她到欢喜园,让她坐在装饰华丽的床座上,自己坐在床边,对她说:“普萨提,我给你十个愿望,你选吧。”就在这部由一千首偈颂庄严而成的大须大拏本生故事中,帝释天神说出了第一首偈颂——巴利
Tāsu phussatī sudhammā nāma hutvā dānādīni puññāni katvā vipassisammāsambuddhassa katāya candanacuṇṇapūjāya phalena rattacandanarasaparipphositena viya sarīrena jātattā phussatī nāma kumārikā hutvā devesu ca manussesu ca saṃsarantī aparabhāge sakkassa devarañño aggamahesī hutvā nibbatti. Athassā yāvatāyukaṃ ṭhatvā pañcasu pubbanimittesu uppannesu sakko devarājā tassā parikkhīṇāyukataṃ ñatvā mahantena yasena taṃ ādāya nandanavanuyyānaṃ gantvā tattha taṃ alaṅkatasayanapiṭṭhe nisinnaṃ sayaṃ sayanapasse nisīditvā etadavoca ‘‘bhadde phussati, te dasa vare dammi, te gaṇhassū’’ti vadanto imasmiṃ gāthāsahassapaṭimaṇḍite mahāvessantarajātake paṭhamaṃ gāthamāha –
“ 普萨提,容色殊妙,请择十愿随汝所好;
大地丽人,肢体柔美,凡汝心中之所爱乐。”巴利
‘‘Phussatī varavaṇṇābhe, varassu dasadhā vare; Pathabyā cārupubbaṅgi, yaṃ tuyhaṃ manaso piya’’nti.
这样一来,这部《大须大拏法开示》就可以说是在天界建立起来了。巴利
Evamesā mahāvessantaradhammadesanā devaloke patiṭṭhāpitā nāma hoti.
在这里,“触”是叫她的名字。“殊胜容色光辉”指具备殊胜的色泽与光辉。“十种”就是十种类别。“大地上”是说,把大地上该拿的东西作为对象,然后说“请选取”,意思是“请拿吧”。“美丽前身”指具备美丽的前身和殊胜的特征。“凡是你的心所喜爱的”是说,凡是你心里喜爱的每一种,都请按十种类别去拿——他这样说道。巴利
Tattha phussatīti taṃ nāmenālapati. Varavaṇṇābheti varāya vaṇṇābhāya samannāgate. Dasadhāti dasavidhe. Pathabyāti pathaviyaṃ gahetabbe katvā varassu gaṇhassūti vadati. Cārupubbaṅgīti cārunā pubbaṅgena varalakkhaṇena samannāgate. Yaṃ tuyhaṃ manaso piyanti yaṃ yaṃ tava manasā piyaṃ, taṃ taṃ dasahi koṭṭhāsehi gaṇhāhīti vadati.
她不知道自己也终究会死,因为放逸,说出了第二首偈颂:巴利
Sā attano cavanadhammataṃ ajānantī pamattā hutvā dutiyagāthamāha –
“ 天王,我向您礼敬!我到底造了什么恶业?
你使我离开了这可爱的地方,就像风把树吹倒一样。”巴利
‘‘Devarāja namo tyatthu, kiṃ pāpaṃ pakataṃ mayā; Rammā cāvesi maṃ ṭhānā, vātova dharaṇīruha’’nti.
在这里,“namo tyatthu”就是“礼敬您”。“kiṃ pāpaṃ”是在问:“我在您跟前做了什么恶业?”“dharaṇīruha”就是树。巴利
Tattha namo tyatthūti namo te atthu. Kiṃ pāpanti kiṃ mayā tava santike pāpaṃ pakatanti pucchati. Dharaṇīruhanti rukkhaṃ.
那时,帝释天神知道她放逸了,就说了两首偈颂:巴利
Athassā pamattabhāvaṃ ñatvā sakko dve gāthā abhāsi –
你未曾造作恶业,我也并非不喜欢你;
你的福德已尽,我才这样对你说。巴利
‘‘Na ceva te kataṃ pāpaṃ, na ca me tvamasi appiyā; Puññañca te parikkhīṇaṃ, yena tevaṃ vadāmahaṃ.
“ 死既近汝身,离别终将至;
请纳此十愿,我今施予汝。”巴利
‘‘Santike maraṇaṃ tuyhaṃ, vinābhāvo bhavissati; Paṭiggaṇhāhi me ete, vare dasa pavecchato’’ti.
在这里,我正是因为这个原因才这样对你说。你将与我们分离,就是指你将要离开我们。施予者,就是指正在布施的人。巴利
Tattha yena tevanti yena te evaṃ vadāmi. Tuyhaṃ vinābhāvoti tava amhehi saddhiṃ viyogo bhavissati. Pavecchatoti dadamānassa.
她听了帝释天神的话,确信自己一定会死,于是求取一个恩赐,说道:巴利
Sā sakkassa vacanaṃ sutvā nicchayena attano maraṇaṃ ñatvā varaṃ gaṇhantī āha –
帝释天神,一切众生的主宰,如果你能赐我一个恩惠,
尊者,愿我住在尸毗王的那座住所里。巴利
‘‘Varaṃ ce me ado sakka, sabbabhūtānamissara; Sivirājassa bhaddante, tattha assaṃ nivesane.
愿我青眼青眉,眼如母鹿青色;
名唤普萨提,破城者啊,愿于彼处见。巴利
‘‘Nīlanettā nīlabhamu, nīlakkhī ca yathā migī; Phussatī nāma nāmena, tatthapassaṃ purindana.
愿我得到一个能满愿、慷慨无吝、有求必应的儿子。
受到敌对诸王礼敬,名声远扬,荣耀显赫。巴利
‘‘Puttaṃ labhetha varadaṃ, yācayogaṃ amacchariṃ; Pūjitaṃ paṭirājūhi, kittimantaṃ yasassinaṃ.
我怀胎之时,身之中段毫不隆起;
我腹亦不凸出,犹如削平之弓,平直匀称。巴利
‘‘Gabbhaṃ me dhārayantiyā, majjhimaṅgaṃ anunnataṃ; Kucchi anunnato assa, cāpaṃva likhitaṃ samaṃ.
愿我的双乳不要下垂,愿不要有白发,帝释天神啊!
不要让尘土沾到身上,也要把该受罚的人放走。巴利
‘‘Thanā me nappapateyyuṃ, palitā na santu vāsava; Kāye rajo na limpetha, vajjhañcāpi pamocaye.
孔雀和苍鹭一起鸣叫,成群的美女聚集在那里;
驼背的人和穿粗布衣的人混杂聚集,被御者和摩揭陀的诗人所描绘赞美。巴利
‘‘Mayūrakoñcābhirude, nārivaragaṇāyute; Khujjacelāpakākiṇṇe, sūtamāgadhavaṇṇite.
“ 彩绘的门闩发出铿锵声响,那里备着酒和肉,令人兴奋欢腾。
尊者,愿我也能在那里成为尸毗王心爱的王后。”巴利
‘‘Citraggaḷerughusite, surāmaṃsapabodhane; Sivirājassa bhaddante, tatthassaṃ mahesī piyā’’ti.
在这里,她四处观望整个赡部洲,看见与自己相配的尸毗王的宫殿,便发愿要在那里成为第一王后,于是说了“尸毗王的”这句话。“如同母鹿一般”:因为出生才满一年的幼鹿眼睛是青蓝色的,所以她就用这个来比喻。“我也能在那里”:愿我也能以同样的名字出现在那里。“愿我能获得”:愿我能够得到。“最优布施者”:是指当有人来向他乞求装饰过的头颅、双眼、肝脏、血肉,乃至白伞盖和妻儿时,不管对方已经开口乞求还是尚未开口,他都能把这些珍贵之物施舍出去的施主。“腹部”:这里把她所说的“中间肢体”按实际样子展示出来。“匀称”:就像技艺高超的弓匠精心削制的弓那样,中间不凸起也不凹陷,像秤杆的轴一样平直,愿我的腹部也能变成这样。巴利
Tattha sivirājassāti sā sakalajambudīpatalaṃ olokentī attano anucchavikaṃ sivirañño nivesanaṃ disvā tattha aggamahesibhāvaṃ patthentī evamāha. Yathā migīti ekavassikā hi migapotikā nīlanettā hoti, tenevamāha. Tatthapassanti tatthapi imināva nāmena assaṃ. Labhethāti labheyyaṃ. Varadanti alaṅkatasīsaakkhiyugalahadayamaṃsarudhirasetacchattaputtadāresu yācitayācitassa varabhaṇḍassa dāyakaṃ. Kucchīti ‘‘majjhimaṅga’’nti vuttaṃ sarūpato dasseti. Likhitanti yathā chekena dhanukārena sammā likhitaṃ dhanu anunnatamajjhaṃ tulāvaṭṭaṃ samaṃ hoti, evarūpo me kucchi bhaveyya.
乳房不垂落,意思是不会下垂晃荡。愿没有白发,帝释天神、诸天神中最尊的帝释天神啊,愿我头上不生白发,不要让白发显现。也有版本写作“头上的头发没有白发”。以及能释放当杀者,意思是那些造恶犯罪、被国王治罪、罪当处死的盗贼,愿我能凭自己的力量把他们解救出来。以此表明她期望自己有那样的自在威力。为仆从和摩揭陀赞颂者所颂扬,意思是在用膳等时候,那些以赞颂来报时的侍从和摩揭陀赞颂者都对她称颂赞叹。以彩绘门扉高声鸣响,是指用七宝装饰得绚丽多彩的门扇,发出像五种乐器合奏一样悦耳动听的声音。以酒肉唤醒,意思是在“喝吧,吃吧”这样用酒肉唤醒众人的尸毗王宫中,愿我能成为他的正妃。她就这样求取了这十种愿。巴利
Nappapateyyunti patitvā lambā na bhaveyyuṃ. Palitā na santu vāsavāti vāsava devaseṭṭha, palitānipi me sirasmiṃ na santu mā paññāyiṃsu. ‘‘Palitāni siroruhā’’tipi pāṭho. Vajjhañcāpīti kibbisakārakaṃ rājāparādhikaṃ vajjhappattacoraṃ attano balena mocetuṃ samatthā bhaveyyaṃ. Iminā attano issariyabhāvaṃ dīpeti. Bhūtamāgadhavaṇṇiteti bhojanakālādīsu thutivasena kālaṃ ārocentehi sūtehi ceva māgadhakehi ca vaṇṇite. Citraggaḷerughusiteti pañcaṅgikatūriyasaddasadisaṃ manoramaṃ ravaṃ ravantehi sattaratanavicittehi dvārakavāṭehi ugghosite. Surāmaṃsapabodhaneti ‘‘pivatha, khādathā’’ti surāmaṃsehi pabodhiyamānajane evarūpe sivirājassa nivesane tassa aggamahesī bhaveyyanti ime dasa vare gaṇhi.
在那时,成为尸毗王的正妃是第一个愿,拥有青眼是第二个愿,拥有青眉是第三个愿,名为弗沙提是第四个愿,获得儿子是第五个愿,腹部不隆起是第六个愿,乳房不下垂是第七个愿,不生白发是第八个愿,皮肤细滑是第九个愿,有能力拯救众生免于被杀是第十个愿。巴利
Tattha sivirājassa aggamahesibhāvo paṭhamo varo, nīlanettatā dutiyo, nīlabhamukatā tatiyo, phussatīti nāmaṃ catuttho, puttapaṭilābho pañcamo, anunnatakucchitā chaṭṭho, alambatthanatā sattamo, apalitabhāvo aṭṭhamo, sukhumacchavibhāvo navamo, vajjhappamocanasamatthatā dasamo varoti.
“ 我所布施给你的那十个殊胜的愿望,具足一切肢节庄严者啊,
在尸毗王统治的国土里,你将得到所有那些殊胜的事物。”巴利
‘‘Ye te dasa varā dinnā, mayā sabbaṅgasobhane; Sivirājassa vijite, sabbe te lacchasī vare’’ti.
这时,帝释天王给了弗沙提十个愿望。给了之后又说:“善女子弗沙提,愿你的一切愿望都实现。”说完就随喜赞叹。导师为了说明这件事,说道:巴利
Athassā sakko devarājā phussatiyā dasa vare adāsi, datvā ca pana ‘‘bhadde phussati, tava sabbe te samijjhantū’’ti vatvā anumodi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
“ 摩伽婆、天王、善生主说完这番话后,
帝释天王把最殊胜的恩赐给了弗沙提之后,心生随喜。”巴利
‘‘Idaṃ vatvāna maghavā, devarājā sujampati; Phussatiyā varaṃ datvā, anumodittha vāsavo’’ti.
这里,“随喜”的意思是:他说“你将得到所有这些恩惠”,如此给予恩惠后,满心欢喜、非常满足。巴利
Tattha anumoditthāti ‘‘sabbe te lacchasi vare’’ti evaṃ vare datvā pamuddito tuṭṭhamānaso ahosīti attho.
她就这样得到了那些殊胜的恩遇,从那里命终之后,投生到了摩达王正宫王后的胎中。出生的时候,她的身体就像撒满了栴檀粉末一样。因此,在给她取名的日子,大家就给她取名叫“弗沙提”。她在庞大的侍从簇拥下长大,到了十六岁时,出落得容貌绝佳。后来,尸毗大王为了儿子珊阇耶王子,把她迎娶过来,为她撑起伞盖,让她做了正宫王后,并把她立为一万六千名妃嫔中的首位。因此才这样说:巴利
Iti sā vare gahetvā tato cutā maddarañño aggamahesiyā kucchimhi nibbatti. Jāyamānā ca candanacuṇṇaparikiṇṇena viya sarīrena jātā. Tenassā nāmaggahaṇadivase ‘‘phussatī’’tveva nāmaṃ kariṃsu. Sā mahantena parivārena vaḍḍhitvā soḷasavassakāle uttamarūpadharā ahosi. Atha naṃ sivimahārājā puttassa sañjayakumārassa atthāya ānetvā tassa chattaṃ ussāpetvā soḷasannaṃ itthisahassānaṃ jeṭṭhikaṃ katvā aggamahesiṭṭhāne ṭhapesi. Tena vuttaṃ –
“ Phussatī从那里死后,投生到了刹帝利族中。
在杰图塔拉城里,她与珊阇耶结合了。”巴利
‘‘Tato cutā sā phussatī, chattiye upapajjatha; Jetuttaramhi nagare, sañjayena samāgamī’’ti.
她成了珊阇耶心爱、中意的王后。那时,帝释天神观察后心想:“我赐给弗沙提的九个愿望都已经实现了,但求子这一个愿望还没实现,我要让它实现。”当时,大士住在三十三天,寿命已经快尽了。帝释天神知道后,就来到他面前说:“君,你该去人界了,该投生到尸毗国王正宫王后的胎中。”说完,得到了大士和其他六万同样寿命将尽的天子的同意后,帝释天神就回到了自己的住处。大士从那里死后,就投生到了那里,其余六万天子也分别投生到六万大臣的家中。大士入胎后,弗沙提生起了胎欲,她在四座城门、城中央和王宫门口这六个地方建了六座布施堂,每天施舍六十万财物,想要行大布施。巴利
Sā sañjayassa piyā manāpā ahosi. Atha naṃ sakko āvajjamāno ‘‘mayā phussatiyā dinnavaresu nava varā samiddhā’’ti disvā ‘‘eko pana puttavaro na tāva samijjhati, tampissā samijjhāpessāmī’’ti cintesi. Tadā mahāsatto tāvatiṃsadevaloke vasati, āyu cassa parikkhīṇaṃ ahosi. Taṃ ñatvā sakko tassa santikaṃ gantvā ‘‘mārisa, tayā manussalokaṃ gantuṃ vaṭṭati, tattha sivirañño aggamahesiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhituṃ vaṭṭatī’’ti vatvā tassa ceva aññesañca cavanadhammānaṃ saṭṭhisahassānaṃ devaputtānaṃ paṭiññaṃ gahetvā sakaṭṭhānameva gato. Mahāsattopi tato cavitvā tatthupapanno, sesadevaputtāpi saṭṭhisahassānaṃ amaccānaṃ gehesu nibbattiṃsu. Mahāsatte kucchigate phussatī dohaḷinī hutvā catūsu nagaradvāresu nagaramajjhe rājanivesanadvāre cāti chasu ṭhānesu cha dānasālāyo kārāpetvā devasikaṃ cha satasahassāni vissajjetvā mahādānaṃ dātukāmā ahosi.
国王听说了她的胎欲后,就把看相的婆罗门召来询问。那些看相的说:“大王,王后胎中投生了一位乐于布施的众生,他布施起来永远不会满足。”国王听了这话,满心欢喜,命人建了六座布施堂,开始按前面所说的那样大行布施。从菩萨入胎那一刻起,国王的收入就没有了限度。靠着菩萨福德的威力,整个赡部洲的国王们都送来了贡礼。王后在大批随从的簇拥下怀着胎儿,满十个月时,想去看看都城,便禀告了国王。国王把都城装饰得像天宫一样,让王后坐上最好的车,绕城右行巡游。当她的车来到吠舍街中央时,业力所生的风开始发动。于是大臣们禀告了国王。国王听说后,就在吠舍街那里为她建了产房,让她住下。她就在那里生下了儿子。因此才这样说:巴利
Rājā tassā dohaḷaṃ sutvā nemittake brāhmaṇe pakkosāpetvā pucchi. Nemittakā – ‘‘mahārāja, deviyā kucchimhi dānābhirato satto uppanno, dānena tittiṃ na gamissatī’’ti vadiṃsu. Taṃ sutvā rājā tuṭṭhamānaso hutvā cha dānasālāyo kārāpetvā vuttappakāraṃ dānaṃ paṭṭhapesi. Bodhisattassa paṭisandhiggahaṇakālato paṭṭhāya rañño āyassa pamāṇaṃ nāma nāhosi. Tassa puññānubhāvena sakalajambudīparājāno paṇṇākāraṃ pahiṇiṃsu. Devī mahantena parivārena gabbhaṃ dhārentī dasamāse paripuṇṇe nagaraṃ daṭṭhukāmā hutvā rañño ārocesi. Rājā nagaraṃ devanagaraṃ viya alaṅkārāpetvā deviṃ rathavaraṃ āropetvā nagaraṃ padakkhiṇaṃ kāresi. Tassā vessānaṃ vīthiyā vemajjhaṃ sampattakāle kammajavātā caliṃsu. Atha amaccā rañño ārocesuṃ. Taṃ sutvā vessavīthiyaṃyeva tassā sūtigharaṃ kārāpetvā vāsaṃ gaṇhāpesi. Sā tattha puttaṃ vijāyi. Tena vuttaṃ –
“ 怀胎满十个月后,她右绕全城。
在吠舍街的正中间,普萨提生下了我。”巴利
‘‘Dasa māse dhārayitvāna, karontī puraṃ padakkhiṇaṃ; Vessānaṃ vīthiyā majjhe, janesi phussatī mama’’nti. (cariyā. 1.76);
大士刚从母亲肚子里出来,就清清楚楚地睁开双眼,从胎中出来了。刚一出来,他就朝母亲伸出手,说:“妈妈,我要布施,您有什么财物吗?”母亲说:“孩子,随你的心意去布施吧。”说完就把一个装着一千枚金币的钱袋,放在他伸出的手上。大士在《隧道本生》、这一本生以及最后生这三世中,都是一出生就跟母亲说话。到了命名那天,因为他出生在吠舍街,就给他取名叫“须大拏”。巴利
Mahāsatto mātu kucchito nikkhantoyeva visado hutvā akkhīni ummīletvā nikkhami. Nikkhantoyeva ca mātu hatthaṃ pasāretvā ‘‘amma, dānaṃ dassāmi, atthi kiñci te dhana’’nti āha. Athassa mātā ‘‘tāta, yathāajjhāsayena dānaṃ dehī’’ti pasāritahatthe sahassatthavikaṃ ṭhapesi. Mahāsatto hi umaṅgajātake imasmiṃ jātake pacchimattabhāveti tīsu ṭhānesu jātamatteyeva mātarā saddhiṃ kathesi. Athassa nāmaggahaṇadivase vessavīthiyaṃ jātattā ‘‘vessantaro’’ti nāmaṃ kariṃsu.
“ 我名非承母族,亦非源自父系;
生于吠舍街中,是故号为须大拏。”巴利
‘‘Na mayhaṃ mattikaṃ nāmaṃ, napi pettikasambhavaṃ; Jātomhi vessavīthiyaṃ, tasmā vessantaro ahu’’nti. (cariyā. 1.77);
就在他出生的当天,有一头能在空中飞行的母象,带来一头被大家公认为最吉祥、全身纯白的小象,把它安放在吉祥象的位置上,然后就离开了。因为这头小象是依靠大士的福德才出生的,所以大家就给它取名叫“缘”。同一天,大臣们的家里也诞生了六万名男孩。国王为了避免过长、过短等缺陷,为菩萨安排了六十四位乳房不下垂、乳汁甘甜的乳母,又为与菩萨同日出生的六万名男孩每人安排了一位乳母。菩萨就和这六万名男孩一起,在庞大的随从队伍中长大。后来,国王为他打造了价值十万的王子饰物。他到了四五岁时,就把饰物解下来送给乳母们;乳母们再还给他,他就不肯接受了。乳母们把这件事禀告国王。国王听了说:“既然是我儿子布施出去的,那就当作梵施物吧。”于是又为他做了一件。王子还是照样布施出去。就这样,在童年时期,他先后九次把饰物布施给了乳母们。巴利
Jātadivaseyeva panassa ekā ākāsacārinī kareṇukā abhimaṅgalasammataṃ sabbasetaṃ hatthipotakaṃ ānetvā maṅgalahatthiṭṭhāne ṭhapetvā pakkāmi. Tassa mahāsattaṃ paccayaṃ katvā uppannattā ‘‘paccayo’’tveva nāmaṃ kariṃsu. Taṃ divasameva amaccagehesu saṭṭhisahassakumārakā jāyiṃsu. Rājā mahāsattassa atidīghādidose vivajjetvā alambathaniyo madhurakhīrāyo catusaṭṭhi dhātiyo upaṭṭhāpesi. Tena saddhiṃ jātānañca saṭṭhidārakasahassānaṃ ekekā dhātiyo upaṭṭhāpesi. So saṭṭhisahassehi dārakehi saddhiṃ mahantena parivārena vaḍḍhati. Athassa rājā satasahassagghanakaṃ kumārapiḷandhanaṃ kārāpesi. So catuppañcavassikakāle taṃ omuñcitvā dhātīnaṃ datvā puna tāhi dīyamānampi na gaṇhi. Tā rañño ārocayiṃsu. Rājā taṃ sutvā ‘‘mama puttena dinnaṃ brahmadeyyameva hotū’’ti aparampi kāresi. Kumāro tampi adāsiyeva. Iti dārakakāleyeva dhātīnaṃ nava vāre piḷandhanaṃ adāsi.
八岁那年,他登上那座最殊胜的宫殿,坐在吉祥的卧榻上,就这样想:“我一直只布施身外之物,那并不能让我满足。我现在想布施自己身上的东西。如果有人向我要头,我就砍下头给他;如果有人向我要心脏,我就剖开胸膛,取出心脏给他;如果有人向我要眼睛,我就把眼睛剜出来给他;如果有人向我要身上的肉,我就从全身割下肉来给他;如果有人向我要血,我就取血给他。或者有人对我说‘做我的奴隶吧’,我就自己答应下来,做他的奴隶,把自己交给他。”当他这样从本性深处思惟时,厚达二十四万由旬的大地,像一头醉象王那样怒吼、震动。须弥山王像被蒸软的嫩竹芽一样弯下身来,面朝镇都统那城而立。大地发出巨响,天人们吼声震动,降下骤雨,非时闪电迸发,大海翻腾。帝释天王弹指,大梵天神赞叹善哉。从地表一直到梵天界,全都一片喧嚣。巴利
Aṭṭhavassikakāle pana pāsādavaragato sirisayanapiṭṭhe nisinnova cintesi ‘‘ahaṃ bāhirakadānameva demi, taṃ maṃ na paritoseti, ajjhattikadānaṃ dātukāmomhi, sace maṃ koci sīsaṃ yāceyya, sīsaṃ chinditvā tassa dadeyyaṃ. Sacepi maṃ koci hadayaṃ yāceyya, uraṃ bhinditvā hadayaṃ nīharitvā dadeyyaṃ. Sace akkhīni yāceyya, akkhīni uppāṭetvā dadeyyaṃ. Sace sarīramaṃsaṃ yāceyya, sakalasarīrato maṃsaṃ chinditvā dadeyyaṃ. Sacepi maṃ koci rudhiraṃ yāceyya, rudhiraṃ gahetvā dadeyyaṃ. Atha vāpi koci ‘dāso me hohī’ti vadeyya, attānamassa sāvetvā dāsaṃ katvā dadeyya’’nti. Tassevaṃ sabhāvaṃ cintentassa catunahutādhikadviyojanasatasahassabahalā ayaṃ mahāpathavī mattavaravāraṇo viya gajjamānā kampi. Sinerupabbatarājā suseditavettaṅkuro viya onamitvā jetuttaranagarābhimukho aṭṭhāsi. Pathavisaddena devā gajjanto khaṇikavassaṃ vassi, akālavijjulatā nicchariṃsu, sāgaro saṅkhubhi. Sakko devarājā apphoṭesi, mahābrahmā sādhukāramadāsi. Pathavitalato paṭṭhāya yāva brahmalokā ekakolāhalaṃ ahosi.
这话也是这么说的:巴利
Vuttampi cetaṃ –
当我还是个孩子,才八岁大的时候;
那时我坐在宫殿里,想着要行布施。
我愿施与心、眼,乃至肉与血;
若有人向我乞求,我愿先告知后施与此身。
“ 思惟自性者,不动不摇;
彼时大地震动,以须弥山为冠饰。”巴利
‘‘Yadāhaṃ dārako homi, jātiyā aṭṭhavassiko; Tadā nisajja pāsāde, dānaṃ dātuṃ vicintayiṃ. ‘‘Hadayaṃ dadeyyaṃ cakkhuṃ, maṃsampi rudhirampi ca; Dadeyyaṃ kāyaṃ sāvetvā, yadi koci yācaye mamaṃ. ‘‘Sabhāvaṃ cintayantassa, akampitamasaṇṭhitaṃ; Akampi tattha pathavī, sineruvanavaṭaṃsakā’’ti. (cariyā. 1.78-80);
菩萨在十六岁那年,就已经精通了一切技艺。那时,他的父王想把王位交给他,先和母后商量,然后从摩陀罗王族迎娶了舅父的女儿、名叫摩蒂的公主,把她立为一万六千名妃嫔中的首位正妃,并为菩萨灌顶,让他登上王位。菩萨自从登位以后,每天布施六十万钱,持续举行大布施。后来,摩蒂王后生下一个儿子。人们用金网接住这个婴儿,因此给他取名叫“迦利王子”。这孩子刚能走路的时候,王后又生下一个女儿。人们用黑羊皮接住这个女婴,因此给她取名叫“黑羊皮女”。菩萨每月六次,乘坐装饰华丽的上等象背,巡视六座施堂。那时,羯陵伽国发生旱灾,庄稼没有收成,人们陷入极大的饥荒恐惧。人们无法活下去,就去做偷盗的事。被饥荒逼迫的各地百姓聚集在王宫广场上,指责国王。国王听到后,问道:“诸位,怎么了?”他们就把事情禀告了国王。国王说:“好,诸位,我会祈请天降雨。”说完便遣散了他们。国王自己受持戒律,安住于布萨,却仍然不能使天降雨。他把市民召集起来,问道:“我受持戒律,安住于布萨七日,仍然不能使天降雨,现在该怎么办?”众人说:“大王,如果您不能使天降雨,那么在杰图塔拉城里,有一位珊阇耶王的儿子,名叫须大拏,他乐于布施。据说他有一头全白的吉祥象,他走到哪里,天就在那里降雨。应该派婆罗门去,向他们讨要那头象。请您下令吧。”巴利
Bodhisatto soḷasavassikakāleyeva sabbasippesu nipphattiṃ pāpuṇi. Athassa pitā rajjaṃ dātukāmo mātarā saddhiṃ mantetvā maddarājakulato mātuladhītaraṃ maddiṃ nāma rājakaññaṃ ānetvā soḷasannaṃ itthisahassānaṃ jeṭṭhikaṃ aggamahesiṃ katvā mahāsattaṃ rajje abhisiñci. Mahāsatto rajje patiṭṭhitakālato paṭṭhāya devasikaṃ cha satasahassāni vissajjento mahādānaṃ pavattesi. Aparabhāge maddidevī puttaṃ vijāyi. Taṃ kañcanajālena sampaṭicchiṃsu, tenassa ‘‘jālīkumāro’’tveva nāmaṃ kariṃsu. Tassa padasā gamanakāle dhītaraṃ vijāyi. Taṃ kaṇhājinena sampaṭicchiṃsu, tenassā ‘‘kaṇhājinā’’tveva nāmaṃ kariṃsu. Mahāsatto māsassa chakkhattuṃ alaṅkatahatthikkhandhavaragato cha dānasālāyo olokesi. Tadā kāliṅgaraṭṭhe dubbuṭṭhikā ahosi, sassāni na sampajjiṃsu, manussānaṃ mahantaṃ chātabhayaṃ pavatti. Manussā jīvituṃ asakkontācorakammaṃ karonti. Dubbhikkhapīḷitā jānapadā rājaṅgaṇe sannipatitvā rājānaṃ upakkosiṃsu . Taṃ sutvā raññā ‘‘kiṃ, tātā’’ti vutte tamatthaṃ ārocayiṃsu. Rājā ‘‘sādhu, tātā, devaṃ vassāpessāmī’’ti te uyyojetvā samādinnasīlo uposathavāsaṃ vasantopi devaṃ vassāpetuṃ nāsakkhi. So nāgare sannipātetvā ‘‘ahaṃ samādinnasīlo sattāhaṃ uposathavāsaṃ vasantopi devaṃ vassāpetuṃ nāsakkhiṃ, kiṃ nu kho kātabba’’nti pucchi. Sace, deva, devaṃ vassāpetuṃ na sakkosi, esa jetuttaranagare sañjayassa rañño putto vessantaro nāma dānābhirato. Tassaṃ kira sabbaseto maṅgalahatthī atthi, tassa gatagataṭṭhāne devo vassi. Brāhmaṇe pesetvā taṃ hatthiṃ yācāpetuṃ vaṭṭati, āṇāpethāti.
他说了声“善哉”,表示同意,把婆罗门们召集起来,从他们当中挑选了八位具足德行相貌的人,给了他们路费,派他们去,说:“你们去吧,向须大拏乞讨那头象,然后带回来。”婆罗门们一路辗转来到杰图塔拉城,在布施堂吃过饭,把自己的身体弄得满是尘土、涂上泥垢。到了满月那天,他们想向国王讨象,趁国王来布施堂的时候,去了东门。国王也想“我要去看看布施堂”,一早沐浴,吃了各种上等美味的食物,装扮妥当,骑上装饰华丽的上等象背,来到东门。婆罗门们在那里没找到机会,就转到南门,站在一处高地上。国王在东门看过布施堂,来到南门时,他们伸出手臂,喊了三遍:“愿尊贵的须大拏胜利!”大士看见那些婆罗门,就让大象走到他们站的地方,坐在象背上,说出第一首偈颂:巴利
So ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā brāhmaṇe sannipātetvā tesu guṇavaṇṇasampanne aṭṭha jane vicinitvā tesaṃ paribbayaṃ datvā ‘‘gacchatha, tumhe vessantaraṃ hatthiṃ yācitvā ānethā’’ti pesesi. Brāhmaṇā anupubbena jetuttaranagaraṃ gantvā dānagge bhattaṃ paribhuñjitvā attano sarīraṃ rajoparikiṇṇaṃ paṃsumakkhitaṃ katvā puṇṇamadivase rājānaṃ hatthiṃ yācitukāmā hutvā rañño dānaggaṃ āgamanakāle pācīnadvāraṃ agamaṃsu. Rājāpi ‘‘dānaggaṃ olokessāmī’’ti pātova nhatvā nānaggarasabhojanaṃ bhuñjitvā alaṅkaritvā alaṅkatahatthikkhandhavaragato pācīnadvāraṃ agamāsi. Brāhmaṇā tatthokāsaṃ alabhitvā dakkhiṇadvāraṃ gantvā unnatapadese ṭhatvā rañño pācīnadvāre dānaggaṃ oloketvā dakkhiṇadvārāgamanakāle hatthe pasāretvā ‘‘jayatu bhavaṃ vessantaro’’ti tikkhattuṃ āhaṃsu. Mahāsatto te brāhmaṇe disvā hatthiṃ tesaṃ ṭhitaṭṭhānaṃ pesetvā hatthikkhandhe nisinno paṭhamaṃ gāthamāha –
“ 腋毛、指甲和身上的毛长得又长又密,牙齿上结满牙垢,头上满是灰尘;
婆罗门们举起右臂,是在向我乞求什么?”巴利
‘‘Parūḷhakacchanakhalomā , paṅkadantā rajassirā; Paggayha dakkhiṇaṃ bāhuṃ, kiṃ maṃ yācanti brāhmaṇā’’ti.
婆罗门们说道:巴利
Brāhmaṇā āhaṃsu –
“ 大王,我们向您乞求宝物,您是尸毗国族的兴盛者。
请布施那头最殊胜的象,它象牙如犁辕,能负重前行。”巴利
‘‘Ratanaṃ deva yācāma, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhana; Dadāhi pavaraṃ nāgaṃ, īsādantaṃ urūḷhava’’nti.
在这里,“堪负重”是指有能力承担、运载重担。巴利
Tattha urūḷhavanti ubbāhanasamatthaṃ.
大士听了这话,心想:“我本来连头颅等内在之物都愿意布施,可这些人却只向我乞求外在的财物。我就满足他们的心愿吧。”这样想过之后,他坐在象背上,说出第三首偈颂:巴利
Taṃ sutvā mahāsatto ‘‘ahaṃ sīsaṃ ādiṃ katvā ajjhattikadānaṃ dātukāmomhi, ime pana maṃ bāhirakadānameva yācanti, pūressāmi tesaṃ manoratha’’nti cintetvā hatthikkhandhavaragato tatiyaṃ gāthamāha –
“ 婆罗门向我乞求什么,我就布施,心里毫不迟疑;
一头发情、长着象牙、适合乘骑的象中至尊。”巴利
‘‘Dadāmi na vikampāmi, yaṃ maṃ yācanti brāhmaṇā; Pabhinnaṃ kuñjaraṃ dantiṃ, opavayhaṃ gajuttama’’nti.
他承认之后——巴利
Paṭijānitvā ca pana –
“ 国王从象背上下来,心里只想着布施。
他把布施给了婆罗门,是让尸毗国繁荣兴盛的人。”巴利
‘‘Hatthikkhandhato oruyha, rājā cāgādhimānaso; Brāhmaṇānaṃ adā dānaṃ, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano’’ti.
在这里,opavayha 指的是国王的坐骑。cāgādhimānaso 是说国王因为布施而心生增上之意。所谓“向婆罗门施了布施”,就是他为了查看那头大象身上哪里还没有装饰,右绕三圈,结果看不到任何一处没有装饰的地方。于是他拿起一只装满掺有花朵的香水的金瓶,说“从这里过来”,然后握住那像装饰过的银环一样的象鼻,放到婆罗门手中,倒下水,把这头装饰庄严的大象布施给了婆罗门。巴利
Tattha opavayhanti rājavāhanaṃ. Cāgādhimānasoti cāgena adhikamānaso rājā. Brāhmaṇānaṃ adā dānanti so vāraṇassa analaṅkataṭṭhānaṃ olokanatthaṃ tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā analaṅkataṭṭhānaṃ adisvā kusumamissakasugandhodakapūritaṃ suvaṇṇabhiṅgāraṃ gahetvā ‘‘ito ethā’’ti vatvā alaṅkatarajatadāmasadisaṃ hatthisoṇḍaṃ gahetvā tesaṃ hatthe ṭhapetvā udakaṃ pātetvā alaṅkatavāraṇaṃ brāhmaṇānaṃ adāsi.
那头象四只脚上的装饰值四十万,两侧的装饰值二十万,肚子下面铺的毛毯值十万,背上的珍珠网、宝石网、金网这三张网值三十万,两只耳朵上的装饰值二十万,背上铺的毛毯值十万,额头装饰值十万,三顶花冠值三十万,耳尖装饰值二十万,两根象牙的装饰值二十万,象鼻上的吉祥纹装饰值十万,尾巴上的装饰值十万,登象的梯子值十万,进食的槽盆值十万。不算那些无价的东西,象身上佩戴的整套庄严具值二十二个十万。这样算来,这些财物总共值二十四个十万。至于伞盖顶上的宝珠、顶髻宝珠、珍珠项链上的宝珠、象钩上的宝珠、绕在象颈上的珍珠链上的宝珠、象额上的宝珠,这六种都是无价之宝,而那头象本身也是无价的。所以连同象一起,共有七种无价之宝。他把这一切全都布施给了婆罗门。同样,他还把服侍那头象的五百户人家,连同驯象人和看象人一起,都布施了出去。就在布施的当下,如前所说,大地震动等异象都出现了。为了说明这件事,世尊说道:巴利
Tassa catūsu pādesu alaṅkāro cattāri satasahassāni agghati, ubhosu passesu alaṅkāro dve satasahassāni, heṭṭhā udare kambalaṃ satasahassaṃ, piṭṭhiyaṃ muttajālaṃ maṇijālaṃ kañcanajālanti tīṇi jālāni tīṇi satasahassāni, ubhosu kaṇṇesu alaṅkāro dve satasahassāni, piṭṭhiyaṃ attharaṇakambalaṃ satasahassaṃ, kumbhālaṅkāro satasahassaṃ, tayo vaṭaṃsakā tīṇi satasahassāni, kaṇṇacūḷālaṅkāro dve satasahassāni, dvinnaṃ dantānaṃ alaṅkāro dve satasahassāni, soṇḍāya sovatthikālaṅkāro satasahassaṃ, naṅguṭṭhālaṅkāro satasahassaṃ, ārohaṇanisseṇi satasahassaṃ, bhuñjanakaṭāhaṃ satasahassaṃ, ṭhapetvā anagghaṃ bhaṇḍaṃ kāyāruḷhapasādhanaṃ dvāvīsati satasahassāni . Evaṃ tāva ettakaṃ dhanaṃ catuvīsatisatasahassāni agghati. Chattapiṇḍiyaṃ pana maṇi, cūḷāmaṇi, muttāhāre maṇi, aṅkuse maṇi, hatthikaṇṭhe veṭhanamuttāhāre maṇi, hatthikumbhe maṇīti imāni cha anagghāni, hatthīpi anagghoyevāti hatthinā saddhiṃ satta anagghānīti sabbāni tāni brāhmaṇānaṃ adāsi. Tathā hatthino paricārakāni pañca kulasatāni hatthimeṇḍahatthigopakehi saddhiṃ adāsi. Saha dānenevassa heṭṭhā vuttanayeneva bhūmikampādayo ahesuṃ. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
那时出现了可怕的景象,那时出现了令人毛骨悚然的一幕;
当那头象王被布施出去时,大地剧烈震动。巴利
‘‘Tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ, tadāsi lomahaṃsanaṃ; Hatthināge padinnamhi, medanī sampakampatha.
那时出现了令人恐惧的景象,那时出现了令人毛骨悚然的景象。
当象王被赠予时,那座都城顿时骚动起来。巴利
‘‘Tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ, tadāsi lomahaṃsanaṃ; Hatthināge padinnamhi, khubhittha nagaraṃ tadā.
“ 满城扰攘喧腾,洪大声响远震;
当令尸毗国繁荣的象王被施予时。”巴利
‘‘Samākulaṃ puraṃ āsi, ghoso ca vipulo mahā; Hatthināge padinnamhi, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane’’ti.
在这里,“那时是”意思就是那时有。“象龙”是指被称为象的龙象。“那时整个城陷入骚动”是指那时杰度达拉城陷入骚动。巴利
Tattha tadāsīti tadā āsi. Hatthināgeti hatthisaṅkhāte nāge. Khubhittha nagaraṃ tadāti tadā jetuttaranagaraṃ saṅkhubhitaṃ ahosi.
据说,那些婆罗门在南门得到大象后,骑上象背,在大批随从簇拥下穿过城中心。大众看见他们,就说:“喂,婆罗门们!你们骑了我们的大象,这象是从哪里得来的?”婆罗门说:“是须大拏大王把象给了我们,你们算什么人?”他们一边用手势等推搡驱赶大众,一边穿过城中心,从北门出去了。城中居民因为天神的鼓动,对菩萨生起愤怒,聚集在王宫门口,发出大声的责骂。因此这样说:巴利
Brāhmaṇā kira dakkhiṇadvāre hatthiṃ labhitvā hatthipiṭṭhe nisīditvā mahājanaparivārā nagaramajjhena pāyiṃsu. Mahājano te disvā ‘‘ambho brāhmaṇā, amhākaṃ hatthiṃ āruḷhā kuto vo hatthī laddhā’’ti āha. Brāhmaṇā ‘‘vessantaramahārājena no hatthī dinno, ke tumhe’’ti mahājanaṃ hatthavikārādīhi ghaṭṭentā nagaramajjhena gantvā uttaradvārena nikkhamiṃsu. Nāgarā devatāvaṭṭanena bodhisattassa kuddhā rājadvāre sannipatitvā mahantaṃ upakkosamakaṃsu. Tena vuttaṃ –
满城纷扰喧腾,巨声浩大弥天;
当那令尸毗国运增上的宝象被布施之时。
这时,那里响起一阵声音,喧闹、可怕、巨大;
当那头象王被送出去时,整座都城顿时骚动起来。
“ 这时,这里响起一阵声音,喧闹、可怕又巨大;
当名为‘象王’的大象被赠予时,为了尸毗国的繁荣增长。”巴利
‘‘Samākulaṃ puraṃ āsi, ghoso ca vipulo mahā; Hatthināge padinnamhi, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane. ‘‘Athettha vattati saddo, tumulo bheravo mahā; Hatthināge padinnamhi, khubhittha nagaraṃ tadā. ‘‘Athettha vattati saddo, tumulo bheravo mahā; Hatthināge padinnamhi, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane’’ti.
在这里,喧声就是叫喊的声音,因为它传播得很广,所以叫广大;因为它向上传扬,所以叫大。所谓尸毗国的增长,就是能让尸毗国繁荣兴盛的意思。巴利
Tattha ghosoti upakkosanasaddo patthaṭattā vipulo, uddhaṃ gatattā mahā. Sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhaneti siviraṭṭhassa vuddhikare.
那时,城里居民因为他的布施而内心震动,就把这件事禀报给了国王。因此才这样说:巴利
Athassa dānena saṅkhubhitacittā hutvā nagaravāsino rañño ārocesuṃ. Tena vuttaṃ –
郁伽们、王子们,还有吠舍和婆罗门们;
骑象的、列阵的,车兵、步兵。巴利
‘‘Uggā ca rājaputtā ca, vesiyānā ca brāhmaṇā; Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā.
整个城镇的人,还有尸毗族的民众,都聚集到了一起。
他们看见那头象被牵走,就向国王报告了。巴利
‘‘Kevalo cāpi nigamo, sivayo ca samāgatā; Disvā nāgaṃ nīyamānaṃ, te rañño paṭivedayuṃ.
大王,您的儿子须大拏正在毁掉您的国土。
他怎么能把我们的大象送出去呢?那可是全国都敬奉的龙象啊。巴利
‘‘Vidhamaṃ deva te raṭṭhaṃ, putto vessantaro tava; Kathaṃ no hatthinaṃ dajjā, nāgaṃ raṭṭhassa pūjitaṃ.
他怎么能把我们的大象送出去呢?它象牙像犁辕,身躯高大。
它熟悉一切战阵,全身纯白,是最殊胜的象王。巴利
‘‘Kathaṃ no kuñjaraṃ dajjā, īsādantaṃ urūḷhavaṃ; Khettaññuṃ sabbayuddhānaṃ, sabbasetaṃ gajuttamaṃ.
披着黄色毛毯、狂性发作、能摧伏敌军的象。
一头象,配着马尾拂尘,白得像雪山一样。巴利
‘‘Paṇḍukambalasañchannaṃ, pabhinnaṃ sattumaddanaṃ; Dantiṃ savālabījaniṃ, setaṃ kelāsasādisaṃ.
“ 配有白伞盖、带着装饰、有象医随行、连同象仆。
他把最好的坐骑——能载国王的大象——布施给了婆罗门。”巴利
‘‘Sasetacchattaṃ saupādheyyaṃ, sāthabbanaṃ sahatthipaṃ; Aggayānaṃ rājavāhiṃ, brāhmaṇānaṃ adā gaja’’nti.
在这里,“乌伽”是指声名远播、广为人知的人。“市民”是指村里的居民和家主。大王,你的国土正被摧毁——大王,你的国土正在毁灭。“为什么要把我们的象送给他们?”是出于什么理由,要把我们这头被公认吉祥的象,送给羯陵伽国那些婆罗门呢?“熟悉一切战斗”是指这头象有能力判断一切战斗的地形要害。“长牙象”是指长着令人欢喜的象牙。“带着拂尘”是指配有马尾拂尘。“带着垫具”是指配有鞍具。“带着象医”是指有象医随行。“连同象仆”是指有五百户侍象人家,以及象夫、象守卫等,所以叫连同象仆。巴利
Tattha uggāti uggatā paññātā. Nigamoti negamakuṭumbikajano. Vidhamaṃ deva te raṭṭhanti deva, tava raṭṭhaṃ vidhamaṃ. Kathaṃ no hatthinaṃ dajjāti kena kāraṇena amhākaṃ hatthinaṃ abhimaṅgalasammataṃ kāliṅgaraṭṭhavāsīnaṃ brāhmaṇānaṃ dadeyya. Khettaññuṃ sabbayuddhānanti sabbayuddhānaṃ khettabhūmisīsajānanasamatthaṃ. Dantinti manoramadantayuttaṃ. Savālabījaninti sahavālabījaniṃ. Saupādheyyanti saattharaṇaṃ. Sāthabbananti sahatthivejjaṃ. Sahatthipanti hatthiparicārakānaṃ pañcannaṃ kulasatānaṃ hatthimeṇḍahatthigopakānañca vasena sahatthipaṃ.
这样说完之后,他们又说道:巴利
Evañca pana vatvā punapi āhaṃsu –
如果有人布施食物和饮料,还有衣服和坐卧处;
这样的布施才是恰当的,才真正配得上婆罗门。巴利
‘‘Annaṃ pānañca yo dajjā, vatthasenāsanāni ca; Etaṃ kho dānaṃ patirūpaṃ, etaṃ kho brāhmaṇārahaṃ.
这位是你们族系的君王,是让我们的尸毗国国土兴盛的人。
删阇耶啊,须大拏王子为什么要把大象施舍出去呢?巴利
‘‘Ayaṃ te vaṃsarājā no, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano; Kathaṃ vessantaro putto, gajaṃ bhājeti sañjaya.
“ 如果你不照尸毗人的这句话去做,
我想,尸毗人会把你和儿子一起抓在手里。”巴利
‘‘Sace tvaṃ na karissasi, sivīnaṃ vacanaṃ idaṃ; Maññe taṃ saha puttena, sivī hatthe karissare’’ti.
在这里,世系王指的是世代相传继承王位的大王。施舍就是给予。尸毗人将把他连同儿子一起抓到自己手里。巴利
Tattha vaṃsarājāti paveṇiyā āgato mahārājā. Bhājetīti deti. Sivī hatthe karissareti siviraṭṭhavāsino saha puttena taṃ attano hatthe karissantīti.
国王听了这话,心想“这些人想杀害须大拏”,便说道:巴利
Taṃ sutvā rājā ‘‘ete vessantaraṃ mārāpetuṃ icchantī’’ti saññāya āha –
就算国土没了,国家也灭亡好了;
我不会因为尸毗人的劝说,就放逐那位无过的王子;
我会把他从自己的国土放逐出去,因为他确实是我的嫡长子。巴利
‘‘Kāmaṃ janapado māsi, raṭṭhañcāpi vinassatu; Nāhaṃ sivīnaṃ vacanā, rājaputtaṃ adūsakaṃ; Pabbājeyyaṃ sakā raṭṭhā, putto hi mama oraso.
就算国土没了,国家也灭亡好了;
我也绝不会因尸毗人的言语,就将无过的王子
我要把他从自己的国土赶出去,因为他确实是我的亲生儿子。巴利
‘‘Kāmaṃ janapado māsi, raṭṭhañcāpi vinassatu; Nāhaṃ sivīnaṃ vacanā, rājaputtaṃ adūsakaṃ; Pabbājeyyaṃ sakā raṭṭhā, putto hi mama atrajo.
“ 我不会对他怀有恶意,因为他确实是持守圣戒的人。
我可能也会没有名声,还会造下许多恶业。
我们怎么能用刀杀死须大拏王子呢?”巴利
‘‘Na cāhaṃ tasmiṃ dubbheyyaṃ, ariyasīlavato hi so; Asilokopi me assa, pāpañca pasave bahuṃ; Kathaṃ vessantaraṃ puttaṃ, satthena ghātayāmase’’ti.
在这里,“māsī”就是“mā āsi”,意思是“不要存在、不要成为”。“具足圣戒”是指具足圣者的戒行和圣者的品行成就。“我们将杀害”就是“我们将要杀害”。巴利
Tattha māsīti mā āsi, mā hotūti attho. Ariyasīlavatoti ariyena sīlavatena ariyāya ca ācārasampattiyā samannāgato. Ghātayāmaseti ghātayissāma.
尸毗人听了这话,说道:巴利
Taṃ sutvā sivayo avocuṃ –
“ 别用棍棒或刀剑打他,他确实不是该被绑起来的人。
把他从国境驱逐出去,让他住到崎岖的山里去。”巴利
‘‘Mā naṃ daṇḍena satthena, na hi so bandhanāraho; Pabbājehi ca naṃ raṭṭhā, vaṅke vasatu pabbate’’ti.
在这里,“不要用棍棒或刀剑对他”,意思是:大王,你们不要用棍棒或刀剑杀害他。“因为他不是该被捆绑的人”,意思是他根本不是该被捆绑的人。巴利
Tattha mā naṃ daṇḍena satthenāti deva, tumhe taṃ daṇḍena vā satthena vā mā ghātayittha. Na hi so bandhanārahoti so bandhanārahopi na hotiyeva.
如果这真的是尸毗人的愿望,我们就不该去压制这个愿望。
就让他在这里住一夜,尽情享受欲乐吧。巴利
‘‘Eso ce sivīnaṃ chando, chandaṃ na panudāmase; Imaṃ so vasatu rattiṃ, kāme ca paribhuñjatu.
“ 从那时起,夜晚结束、太阳升起时,
尸毗国民众要同心一致,把他从国土里驱逐出去。”巴利
‘‘Tato ratyā vivasāne, sūriyassuggamanaṃ pati; Samaggā sivayo hutvā, raṭṭhā pabbājayantu na’’nti.
在这里,“让他住”的意思是:他在给儿子和妻子教导时,让他住下,并且说“请给他一夜的容身之处”。巴利
Tattha vasatūti puttadārassa ovādaṃ dadamāno vasatu, ekarattiñcassa okāsaṃ dethāti vadati.
他们接受了国王“只住一夜”的命令。然后国王把众人打发走,为了给儿子送信,叫来一个使者,派他到儿子那里去。使者答应说“好的”,就前往须大拏的住处,把这件事禀告了他。导师为了说明这件事的含义,说道:巴利
Te ‘‘ekarattimattaṃ vasatū’’ti rañño vacanaṃ sampaṭicchiṃsu. Atha rājā ne uyyojetvā puttassa sāsanaṃ pesento kattāraṃ āmantetvā tassa santikaṃ pesesi. So ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā vessantarassa nivesanaṃ gantvā taṃ pavattiṃ ārocesi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
起来,使者,赶快去,到须大拏那里对他说:
‘ 尸毗国的人们对你发怒了,大王,城邑的民众也都聚集起来了。巴利
‘‘Uṭṭhehi katte taramāno, gantvā vessantaraṃ vada; ‘Sivayo deva te kuddhā, negamā ca samāgatā.
郁伽、王子、妓女与婆罗门,
骑象的、马队里的、驾战车的、步兵。
整个城镇的人,还有尸毗国的民众,都一起聚集来了。巴利
‘‘Uggā ca rājaputtā ca, vesiyānā ca brāhmaṇā; Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā; Kevalo cāpi nigamo, sivayo ca samāgatā.
当这个夜晚结束,太阳升起的时候,
尸毗国的人们和合一致,要把你从国土中驱逐出去。’巴利
‘‘Asmā ratyā vivasāne, sūriyassuggamanaṃ pati; Samaggā sivayo hutvā, raṭṭhā pabbājayanti taṃ’.
那位执行者被尸毗王派出,自己则匆匆忙忙如同(赶路的人)。
双手戴着臂环手镯,穿着妙衣,用栴檀香打扮得光洁庄严。巴利
‘‘Sa kattā taramānova, sivirājena pesito; Āmuttahatthābharaṇo, suvattho candanabhūsito.
他在水里洗了头,戴着宝石耳环;
他来到了那座令人心旷神怡的城,那是须大拏的住处。巴利
‘‘Sīsaṃ nhāto udake so, āmuttamaṇikuṇḍalo; Upāgami puraṃ rammaṃ, vessantaranivesanaṃ.
在那里,他见到了那位王子,正在自己的乐园中尽情玩耍;
他被大臣们簇拥着,就像帝释天神被三十三天的众神围绕一样。巴利
‘‘Tatthaddasa kumāraṃ so, ramamānaṃ sake pure; Parikiṇṇaṃ amaccehi, tidasānaṃva vāsavaṃ.
他匆匆赶到那里,使者对须大拏说:
‘ 我将告知你痛苦,战车之主啊,请勿对我发怒。’巴利
‘‘So tattha gantvā taramāno, kattā vessantaraṃbravi; ‘Dukkhaṃ te vedayissāmi, mā me kujjhi rathesabha’.
侍者涕泣顶礼王,白言大王是我恩主;
能致一切欲乐味。巴利
‘‘Vanditvā rodamāno so, kattā rājānamabravi; Bhattā mesi mahārāja, sabbakāmarasāharo.
我将告知您我的痛苦,愿他们于彼处安慰我;
尸毗之民对您震怒,城中商众亦聚集而来,大王。巴利
‘‘Dukkhaṃ te vedayissāmi, tattha assāsayantu maṃ; Sivayo deva te kuddhā, negamā ca samāgatā.
郁伽、王子、吠舍与婆罗门;
骑象的、马背上的、战车上的和步兵。
整座城镇的人和尸毗国的民众也都聚集到了一起。巴利
‘‘Uggā ca rājaputtā ca, vesiyānā ca brāhmaṇā; Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā; Kevalo cāpi nigamo, sivayo ca samāgatā.
“ 当这个夜晚结束,太阳升起的时候,
尸毗国的人们会团结起来,把你赶出国境。”巴利
‘‘Asmā ratyā vivasāne, sūriyassuggamanaṃ pati; Samaggā sivayo hutvā, raṭṭhā pabbājayanti ta’’nti.
这里,“王子”是指因为父母还在世,所以被称为“王子”的国王。“欣然坐着”是指他正讲述自己布施的功德,满心欢喜地坐在那里。“被大臣围绕”是指他被与自己一同出生的六万名大臣围绕,坐在撑开白伞的王座上。“我将告知”就是我要说的意思。这里的“请您安慰我”,意思是:大王,我要讲述那令人痛苦的教诫时,因为难以承受而疲惫不堪,愿您的双足安慰我,请对我说“放心,尽管说吧”,让我能安心讲述——他就是带着这个意思这样说的。巴利
Tattha kumāranti mātāpitūnaṃ atthitāya ‘‘kumāro’’tveva saṅkhaṃ gataṃ rājānaṃ. Ramamānanti attanā dinnadānassa vaṇṇaṃ kathayamānaṃ somanassappattaṃ hutvā nisinnaṃ. Parikiṇṇaṃ amaccehīti attanā sahajātehi saṭṭhisahassehi amaccehi parivutaṃ samussitasetacchatte rājāsane nisinnaṃ. Vedayissāmīti kathayissāmi. Tattha assāsayantu manti tasmiṃ dukkhassāsanārocane kathetuṃ avisahavasena kilantaṃ maṃ, deva, te pādā assāsayantu, vissattho kathehīti maṃ vadathāti adhippāyenevamāha.
“ 我的国民为什么对我发火?我实在看不出自己做了什么错事。
请你为我详细说说,侍臣啊,他们为什么要放逐我。”巴利
‘‘Kismiṃ me sivayo kuddhā, nāhaṃ passāmi dukkaṭaṃ; Taṃ me katte viyācikkha, kasmā pabbājayanti ma’’nti.
在这里,“为什么”是指什么原因。“请为我解说”就是详细地讲给我听。巴利
Tattha kisminti katarasmiṃ kāraṇe. Viyācikkhāti vitthārato kathehi.
“ 郁伽王子、王子们,还有娼妓和婆罗门;
骑象的、马军里的、驾战车的、步兵。
他们因为布施大象的事而生气,所以将他赶走。”巴利
‘‘Uggā ca rājaputtā ca, vesiyānā ca brāhmaṇā; Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā; Nāgadānena khiyyanti, tasmā pabbājayanti ta’’nti.
在这里,“恼怒”就是发怒的意思。巴利
Tattha khiyyantīti kujjhanti.
他听了之后,大士心生欢喜,说道:巴利
Taṃ sutvā mahāsatto somanassappatto hutvā āha –
我连心脏和眼睛都能布施,外在的财物又算得了什么?
金币也好,黄金也好,珍珠、琉璃、宝珠也好。巴利
‘‘Hadayaṃ cakkhumpahaṃ dajjaṃ, kiṃ me bāhirakaṃ dhanaṃ; Hiraññaṃ vā suvaṇṇaṃ vā, muttā veḷuriyā maṇi.
看到乞讨的人来到面前,我甚至愿意布施自己的右臂。
我愿布施,绝不动摇,我的心乐于布施。巴利
‘‘Dakkhiṇaṃ vāpahaṃ bāhuṃ, disvā yācakamāgate; Dadeyyaṃ na vikampeyyaṃ, dāne me ramate mano.
“ 就算所有尸毗国的人都来赶我走,或者把我杀掉;
就算他们把我砍成七块,我也绝不停止布施。”巴利
‘‘Kāmaṃ maṃ sivayo sabbe, pabbājentu hanantu vā; Neva dānā viramissaṃ, kāmaṃ chindantu sattadhā’’ti.
在那里,所谓“乞者来到”,即当乞者们来到时,看见那位乞者。他们不会停止布施,我也不会停止布施。巴利
Tattha yācakamāgateti yācake āgate taṃ yācakaṃ disvā. Neva dānā viramissanti neva dānā viramissāmi.
使者听了这话,既不是国王告诉他的,也不是市民们告诉他的,而是凭自己的智慧,另外讲了一段口信,说道:巴利
Taṃ sutvā kattā neva raññā dinnaṃ na nāgarehi dinnaṃ attano matiyā eva aparaṃ sāsanaṃ kathento āha –
“ 尸毗的人们这样说,市民们也聚集而来:
沿着贡提摩罗河的岸边,正对着吉里摩罗阇罗山。
愿这位净行者沿着出家者所走的路去吧。”巴利
‘‘Evaṃ taṃ sivayo āhu, negamā ca samāgatā; Kontimārāya tīrena, girimārañjaraṃ pati; Yena pabbājitā yanti, tena gacchatu subbato’’ti.
在这里,“贡提摩罗岸边”指的是沿着名叫贡提摩罗的河岸。“面朝吉里摩罗阇罗”指的是面朝那座名叫阿罗阇罗的山。“沿着哪条路”指的是沿着那些被从国土放逐的国王们所走的那条路;愿净行者须大拏也走那条路吧——尸毗人就是这样说的。据说,这是他们被天神附体之后才说出来的话。巴利
Tattha kontimārāyāti kontimārāya nāma nadiyā tīrena. Girimārañjaraṃ patīti ārañjaraṃ nāma giriṃ abhimukho hutvā. Yenāti yena maggena raṭṭhā pabbājitā rājāno gacchanti, tena subbato vessantaropi gacchatūti evaṃ sivayo kathentīti āha. Idaṃ kira so devatādhiggahito hutvā kathesi.
菩萨听了这话,说:“善哉!我就沿着那些犯罪者所走的路离开吧。不过,市民们放逐我并不是因为我犯了别的什么过错,只是因为我把那头象布施出去了。即便如此,我还是要行七百种大布施。请市民们给我一天时间来做布施,我明天布施完,后天就走。”说完,他说道:巴利
Taṃ sutvā bodhisatto ‘‘sādhu dosakārakānaṃ gatamaggena gamissāmi, maṃ kho pana nāgarā na aññena dosena pabbājenti, mayā hatthissa dinnattā pabbājenti. Evaṃ santepi ahaṃ sattasatakaṃ mahādānaṃ dassāmi, nāgarā me ekadivasaṃ dānaṃ dātuṃ okāsaṃ dentu, sve dānaṃ datvā tatiyadivase gamissāmī’’ti vatvā āha –
“ 我要跟着那些破坏者走的路走去。
请你们宽限我一天一夜,等我完成这次布施。”巴利
‘‘Sohaṃ tena gamissāmi, yena gacchanti dūsakā; Rattindivaṃ me khamatha, yāva dānaṃ dadāmaha’’nti.
那人听了以后,说道:“好的,大王,我去告诉城里的人们。”说完就离开了。大士把他打发走之后,叫人把摩诃谢那笈多找来,吩咐道:“孩子,我明天要举行名叫‘七百’的大布施。你去准备好七百头象、七百匹马、七百辆车、七百个女子、七百头母牛、七百个男仆、七百个女仆,还有各种各样的食物饮料等等,连酒也算上——凡是该拿来布施的东西,全都备齐。”他这样安排好七百大施之后,把大臣们都打发走了,独自一人来到玛蒂住的地方,坐在吉祥卧榻上,跟她聊了起来。导师为了说明这件事的缘由,说了下面的话:巴利
Taṃ sutvā kattā ‘‘sādhu, deva, nāgarānaṃ vakkhāmī’’ti vatvā pakkāmi. Mahāsatto taṃ uyyojetvā mahāsenaguttaṃ pakkosāpetvā ‘tāta, ahaṃ sve sattasatakaṃ nāma mahādānaṃ dassāmi, satta hatthisatāni, satta assasatāni, satta rathasatāni, satta itthisatāni, satta dhenusatāni, satta dāsasatāni, satta dāsisatāni ca paṭiyādehi, nānappakārāni ca annapānādīni antamaso surampi sabbaṃ dātabbayuttakaṃ upaṭṭhapehī’’ti sattasatakaṃ mahādānaṃ vicāretvā amacce uyyojetvā ekakova maddiyā vasanaṭṭhānaṃ gantvā sirisayanapiṭṭhe nisīditvā tāya saddhiṃ kathaṃ pavattesi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
国王召唤了众相庄严的玛迪,说道:
凡是我曾给你的任何财物与粮食,如今都还在。巴利
‘‘Āmantayittha rājānaṃ, maddiṃ sabbaṅgasobhanaṃ; Yaṃ te kiñci mayā dinnaṃ, dhanaṃ dhaññañca vijjati.
“ 无论是金币还是黄金,还是许多珍珠、琉璃,
这一切,以及你从父亲那里继承的财富,你都应该储藏起来。”巴利
‘‘Hiraññaṃ vā suvaṇṇaṃ vā, muttā veḷuriyā bahū; Sabbaṃ taṃ nidaheyyāsi, yañca te pettikaṃ dhana’’nti.
在这里,“你应该存起来”意思是:把它当作宝藏一样存放好。“父亲的”是指从父亲那里传下来的。巴利
Tattha nidaheyyāsīti nidhiṃ katvā ṭhapeyyāsi. Pettikanti pitito āgataṃ.
“ 曼坻,那位众相圆满、周身端严的王女,对他这样说道:
大王,我该将它埋于何处?恳请您垂示于我。”巴利
‘‘Tamabravi rājaputtī, maddī sabbaṅgasobhanā; Kuhiṃ deva nidahāmi, taṃ me akkhāhi pucchito’’ti.
她心里想:“我丈夫须大拏这么久以来,从没说过‘把财物藏起来’这种话,今天却突然这么说。到底该藏到哪里去呢?我得问问他。”这样想完,她就对须大拏说了。巴利
Tattha tamabravīti ‘‘mayhaṃ sāmikena vessantarena ettakaṃ kālaṃ ‘dhanaṃ nidhehī’ti na vuttapubbaṃ, idāneva vadati, kuhiṃ nu kho nidhetabbaṃ, pucchissāmi na’’nti cintetvā taṃ abravi.
“ 曼坻啊,你应当把财物按适当的方式布施给持戒的人。
因为对一切众生来说,确实没有比布施更殊胜的依靠处。”巴利
‘‘Sīlavantesu dajjāsi, dānaṃ maddi yathārahaṃ; Na hi dānā paraṃ atthi, patiṭṭhā sabbapāṇina’’nti.
在这里,“你应当施与”的意思是:曼坻啊,你不该把财物藏进仓库之类的地方;你应当把财物布施给持戒的人,把这份布施当作能跟随你而去的储蓄。因为比布施更殊胜的依止处,实在是没有的。巴利
Tattha dajjāsīti bhadde, maddi koṭṭhādīsu anidahitvā anugāmikanidhiṃ nidahamānā sīlavantesu dadeyyāsi. Na hi dānā paranti dānato uttaritaraṃ patiṭṭhā nāma na hi atthi.
她回答“善哉”,接受了他的话。然后,他进一步教导她说:巴利
Sā ‘‘sādhū’’ti tassa vacanaṃ sampaṭicchi. Atha naṃ uttaripi ovadanto āha –
于诸子当怀慈爱,于婆婆与公公亦然;
凡以你为妻之夫,你当恭敬侍奉。巴利
‘‘Puttesu maddi dayesi, sassuyā sasuramhi ca; Yo ca taṃ bhattā maññeyya, sakkaccaṃ taṃ upaṭṭhahe.
“ 如果你丈夫因为和我分开,就不再把你当作妻子,
你去找另一个丈夫吧,不要因为我不在而憔悴。”巴利
‘‘No ce taṃ bhattā maññeyya, mayā vippavasena te; Aññaṃ bhattāraṃ pariyesa, mā kisittho mayā vinā’’ti.
在这里,“你应当慈悯”意思是你要修起慈爱与善意。贤善的女子,如果在我离开后,有人想“我要做你的丈夫”,把你当作妻子,你也应当恭敬地照顾他。如果因为你我分离,没有人想“我要做你的丈夫”,不把你当作妻子,那你就自己去寻找别的丈夫。不要因为离开我而消瘦,意思是离开我之后,你不要变得憔悴,也不要疲惫不堪。巴利
Tattha dayesīti dayaṃ mettaṃ kareyyāsi. Yo ca taṃ bhattā maññeyyāti bhadde, yo ca mayi gate ‘‘ahaṃ te bhattā bhavissāmī’’ti taṃ maññissati, tampi sakkaccaṃ upaṭṭhaheyyāsi. Mayā vippavasena teti mayā saddhiṃ tava vippavāsena sace koci ‘‘ahaṃ te bhattā bhavissāmī’’ti taṃ na maññeyya, atha sayameva aññaṃ bhattāraṃ pariyesa. Mā kisittho mayā vināti mayā vinā hutvā mā kisā bhavi, mā kilamīti attho.
这时,曼坻心想:“这个人为什么对我说这样的话?”于是问道:“大王,您为什么说这种不合宜的话?”大士答道:“贤善的女子,因为我把大象布施出去了,尸毗人生气,要把我驱逐出国。明天我要做价值七百的大布施,第三天就离开城。”巴利
Atha naṃ maddī ‘‘kiṃ nu kho esa evarūpaṃ vacanaṃ maṃ bhaṇatī’’ti cintetvā ‘‘kasmā, deva, imaṃ ayuttaṃ kathaṃ kathesī’’ti pucchi. Mahāsatto ‘‘bhadde, mayā hatthissa dinnattā sivayo kuddhā maṃ raṭṭhā pabbājenti, sve ahaṃ sattasatakaṃ mahādānaṃ datvā tatiyadivase nagarā nikkhamissāmī’’ti vatvā āha –
“ 我独入大林,恶兽出没处;
我命实堪忧,心生大疑惧。”巴利
‘‘Ahañhi vanaṃ gacchāmi, ghoraṃ vāḷamigāyutaṃ; Saṃsayo jīvitaṃ mayhaṃ, ekakassa brahāvane’’ti.
在这里,“疑”是指:在这座林子里,有许多敌人,而我一个人娇生惯养地住着,命从哪里来呢?我肯定会死——他就是带着这个意思这样说的。巴利
Tattha saṃsayoti anekapaccatthike ekakassa sukhumālassa mama vane vasato kuto jīvitaṃ, nicchayena marissāmīti adhippāyenevaṃ āha.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24