6. 普利达德本生注释·游戏篇
22. 大集义注 · 123 段
那时,在波罗奈有一个穷婆罗门,借了很多债,被债主们催逼。他想:“我留在这里有什么用?不如进森林里死了算了。”于是他就离开家,走进森林,一路辗转来到那个隐修的地方,用周到的侍奉让那位苦行者对他很满意。苦行者心想:“这个婆罗门对我帮助太大了,我要把金翅鸟王传给我的阿蓝婆耶那咒教给他。”于是对他说:“婆罗门,我懂得阿蓝婆耶那咒,我把它传给你,你拿着吧。”婆罗门说:“不用了,尊者,我不需要咒语。”但苦行者一再地说,反复劝他,最后让他接受了,就传给了他。还把与这咒相配的各种药材以及持咒的方法,全都告诉了他。婆罗门心想:“我找到活路了。”住了几天后,他找了个借口说:“尊者,我得了风病。”苦行者就让他走了。他向苦行者行礼,请求原谅,然后离开森林,一路辗转来到耶牟那河边,一边诵着那个咒,一边沿着大路走去。巴利
Tasmiṃ kāle bārāṇasiyaṃ eko daliddabrāhmaṇo bahuṃ iṇaṃ gahetvā iṇasāmikehi codiyamāno ‘‘kiṃ me idha vāsena, araññaṃ pavisitvā mataṃ seyyo’’ti nikkhamitvā vanaṃ pavisitvā anupubbena taṃ assamapadaṃ patvā tāpasaṃ vattasampadāya ārādhesi. Tāpaso ‘‘ayaṃ brāhmaṇo mayhaṃ ativiya upakārako, supaṇṇarājena dinnaṃ dibbamantamassa dassāmī’’ti cintetvā ‘‘brāhmaṇa, ahaṃ alampāyanamantaṃ jānāmi, taṃ te dammi, gaṇhāhi na’’nti vatvā ‘‘alaṃ, bhante, na mayhaṃ mantenattho’’ti vuttepi punappunaṃ vatvā nippīḷetvā sampaṭicchāpetvā adāsiyeva. Tassa ca mantassa anucchavikāni osadhāni ceva mantupacārañca sabbaṃ kathesi. Brāhmaṇo ‘‘laddho me jīvitupāyo’’ti katipāhaṃ vasitvā ‘‘vātābādho me, bhante, bādhatī’’ti apadesaṃ katvā tāpasena vissajjito taṃ vanditvā khamāpetvā araññā nikkhamitvā anupubbena yamunāya tīraṃ patvā taṃ mantaṃ sajjhāyanto mahāmaggaṃ gacchati.
那时,有上千名侍奉富利达多的龙女,拿着那颗能满一切所愿的宝珠,从龙宫出来,把宝珠放在耶牟那河岸的沙堆上。借着宝珠的光,她们整夜在水中嬉戏。到了天亮时,她们用各种装饰打扮好,围着宝珠,正要把宝珠的光收起来。那个婆罗门一边诵咒,一边也来到了那个地方。龙女们一听到诵咒的声音,就害怕地想:“这一定是金翅鸟来了。”她们被死亡的恐惧吓住,顾不上拿宝珠,就沉入地下,回龙宫去了。婆罗门看见宝珠,心里欢喜,想:“我的咒语现在就灵验了。”于是拿起宝珠就走了。就在那时,那个猎人婆罗门带着儿子索玛达塔进森林猎鹿,看见他手里的那颗宝珠,就对儿子说:“孩子,这不就是富利达多给我们的那颗宝珠吗?”“是的,父亲,就是那颗宝珠。”“既然这样,我们就说它的坏话,骗过这个婆罗门,把宝珠拿过来。”“父亲,以前富利达多亲手送给您,您都没拿;现在这个婆罗门难道还会来骗您吗?您别出声了。”那个婆罗门说:“孩子,等着吧,你看着,到底是他骗我,还是我骗他。”于是他和阿蓝婆耶那交谈着说道:巴利
Tasmiṃ kāle sahassamattā bhūridattassa paricārikā nāgamāṇavikā taṃ sabbakāmadadaṃ maṇiratanaṃ ādāya nāgabhavanā nikkhamitvā yamunātīre vālukarāsimhi ṭhapetvā tassa obhāsena sabbarattiṃ udakakīḷaṃ kīḷitvā aruṇuggamane sabbālaṅkārena alaṅkaritvā maṇiratanaṃ parivāretvā siriṃ pavesayamānā nisīdiṃsu. Brāhmaṇopi mantaṃ sajjhāyanto taṃ ṭhānaṃ pāpuṇi. Tā mantasaddaṃ sutvāva ‘‘iminā supaṇṇena bhavitabba’’nti maraṇabhayatajjitā maṇiratanaṃ aggahetvā pathaviyaṃ nimujjitvā nāgabhavanaṃ agamiṃsu. Brāhmaṇopi maṇiratanaṃ disvā ‘‘idāneva me manto samiddho’’ti tuṭṭhamānaso maṇiratanaṃ ādāya pāyāsi. Tasmiṃ khaṇe nesādabrāhmaṇo somadattena saddhiṃ migavadhāya araññaṃ pavisanto tassa hatthe taṃ maṇiratanaṃ disvā puttaṃ āha ‘‘tāta, nanu eso amhākaṃ bhūridattena dinno maṇī’’ti? ‘‘Āma, tāta, eso maṇī’’ti. ‘‘Tena hissa aguṇaṃ kathetvā imaṃ brāhmaṇaṃ vañcetvā gaṇhāmetaṃ maṇiratana’’nti. ‘‘Tāta, pubbe bhūridattena dīyamānaṃ na gaṇhi, idāni panesa brāhmaṇo taññeva vañcessati, tuṇhī hohī’’ti. Brāhmaṇo ‘‘hotu, tāta, passasi etassa vā mama vā vañcanabhāva’’nti alampāyanena saddhiṃ sallapanto āha –
“ 拈起宝珠呈吉祥,善住悦意;
具足纹理之晶石,谁得此珠?”巴利
‘‘Maṇiṃ paggayha maṅgalyaṃ, sādhuvittaṃ manoramaṃ; Selaṃ byañjanasampannaṃ, ko imaṃ maṇimajjhagā’’ti.
在这里,“吉祥”是指被大家公认为吉祥、能满一切所愿的宝珠。“谁这个”意思是:你是在哪里得到这颗宝珠的?巴利
Tattha maṅgalyanti maṅgalasammataṃ sabbakāmadadaṃ. Ko imanti kuhiṃ imaṃ maṇiṃ adhigatosi.
于是,阿蓝婆耶那说了一首偈颂:巴利
Tato alampāyano gāthamāha –
“ 一千个红眼者被从四面八方团团围住;
今天我在路上走的时候,捡到了这颗宝珠。”巴利
‘‘Lohitakkhasahassāhi, samantā parivāritaṃ; Ajja kālaṃ pathaṃ gacchaṃ, ajjhagāhaṃ maṇiṃ ima’’nti.
它的意思是:今天清早,我走在路上赶路时,得到了这颗宝珠,当时有大约一千名红眼睛的龙女从四面八方围着它。她们一看见我,全都吓得丢下宝珠逃走了。巴利
Tassattho – ahaṃ ajja kālaṃ pātova pathaṃ maggaṃ gacchanto rattakkhikāhi sahassamattāhi nāgamāṇavikāhi samantā parivāritaṃ imaṃ maṇiṃ ajjhagā. Maṃ disvā hi sabbāva etā bhayatajjitā imaṃ chaḍḍetvā palātāti.
尼沙陀婆罗门想骗他,就故意说这颗宝珠有什么不好,其实自己是想把它弄到手,于是说了三首偈颂:巴利
Nesādabrāhmaṇo taṃ vañcetukāmo maṇiratanassa aguṇaṃ pakāsento attanā gaṇhitukāmo tisso gāthā abhāsi –
此石久蒙善侍奉,恒受恭敬与尊崇;
善加护持善安放,愿成办一切利益。巴利
‘‘Sūpaciṇṇo ayaṃ selo, accito mānito sadā; Sudhārito sunikkhitto, sabbatthamabhisādhaye.
侍奉失当者,于弃置或执持;
此石被非理亲近,唯归毁灭。巴利
‘‘Upacāravipannassa, nikkhepe dhāraṇāya vā; Ayaṃ selo vināsāya, pariciṇṇo ayoniso.
“ 不善之人不配持有这颗天界的宝珠。
你把这一百金币收下,把这宝珠给我吧。”巴利
‘‘Na imaṃ akusalo dibyaṃ, maṇiṃ dhāretumāraho; Paṭipajja sataṃ nikkhaṃ, dehimaṃ ratanaṃ mama’’nti.
这里,“一切义利”的意思是:如果有人懂得好好侍奉、恭敬这颗塞拉宝珠,像珍爱自己的生命一样爱护它,懂得好好保存它、好好安放它,那么对这个人来说,这颗已经被善加侍奉、恭敬、尊重、善加保存、善加安放的塞拉宝珠,就能成就一切义利。“对侍奉失败的人”:如果有人侍奉不当,那么这颗宝珠被他用错误的方式亲近,只会带来毁灭。他是这么说的。“适合持有”:就是有资格持有。你收下一百金币:我们家里有很多宝珠,我们知道怎么拿它。我给你一百金币,你收下,把这颗宝珠给我。其实他家里连一枚金币都没有。但他知道那颗宝珠能满一切所愿。于是他心里想:“我要连头一起沐浴,用水洒在宝珠上,然后说‘给我一百金币’,那时它就会给我,我再把它给这个人。”所以他鼓起勇气这样说了。巴利
Tattha sabbatthanti yo imaṃ selaṃ suṭṭhu upacarituṃ accituṃ attano jīvitaṃ viya mamāyituṃ suṭṭhu dhāretuṃ suṭṭhu nikkhipituṃ jānāti, tasseva sūpaciṇṇo accito mānito sudhārito sunikkhitto ayaṃ selo sabbaṃ atthaṃ sādhetīti attho. Upacāravipannassāti yo pana upacāravipanno hoti, tasseso anupāyena pariciṇṇo vināsameva vahatīti vadati. Dhāretumārahoti dhāretuṃ araho. Paṭipajja sataṃ nikkhanti amhākaṃ gehe bahū maṇī, mayametaṃ gahetuṃ jānāma. Ahaṃ te nikkhasataṃ dassāmi, taṃ paṭipajja, dehi imaṃ maṇiratanaṃ mamanti. Tassa hi gehe ekopi suvaṇṇanikkho natthi. So pana tassa maṇino sabbakāmadadabhāvaṃ jānāti . Tenassa etadahosi ‘‘ahaṃ sasīsaṃ nhatvā maṇiṃ udakena paripphositvā ‘nikkhasataṃ me dehī’ti vakkhāmi, athesa me dassati, tamahaṃ etassa dassāmī’’ti. Tasmā sūro hutvā evamāha.
于是,阿拉帕亚那说了这首偈颂:巴利
Tato alampāyano gāthamāha –
“ 我这宝珠不是用牛或宝物能买到的;
相貌具足的塞罗是我那绝不可买的宝珠。”巴利
‘‘Na ca myāyaṃ maṇī keyyo, gohi vā ratanehi vā; Selo byañjanasampanno, neva keyyo maṇi mamā’’ti.
在这里,“不可卖”是指:这颗宝珠是我的财物,绝不该被任何人拿去卖掉。“不可买”是指:这颗宝珠具足相好,所以绝不该被任何人用任何东西买走。巴利
Tattha na ca myāyanti ayaṃ maṇi mama santako kenaci vikkiṇitabbo nāma na hoti. Neva keyyoti ayañca mama maṇi lakkhaṇasampanno, tasmā neva keyyo kenaci vatthunāpi vikkiṇitabbo nāma na hotīti.
尼沙陀婆罗门说道:巴利
Nesādabrāhmaṇo āha –
“ 此宝珠若非以牛或以珍宝为你所购,
那么究竟以何购得此宝珠?我既问你,请告诉我。”巴利
‘‘No ce tayā maṇī keyyo, gohi vā ratanehi vā; Atha kena maṇī keyyo, taṃ me akkhāhi pucchito’’ti.
阿拉姆帕亚那说道:巴利
Alampāyano āha –
“ 谁能为我讲说那位大龙象——威光赫赫、难以超越的圣者;
我要把这颗宝石送给他,它就像带着光芒在燃烧一样。”巴利
‘‘Yo me saṃse mahānāgaṃ, tejassiṃ duratikkamaṃ; Tassa dajjaṃ imaṃ selaṃ, jalantamiva tejasā’’ti.
在这里,就像以光焰燃烧一样,即如同以光辉在燃烧。巴利
Tattha jalantamiva tejasāti pabhāya jalantaṃ viya.
尼沙陀婆罗门说道:巴利
Nesādabrāhmaṇo āha –
“ 以婆罗门的模样出现的是谁?金翅鸟是飞鸟中最殊胜的。
他四处寻找龙,寻觅自己的食物。”巴利
‘‘Ko nu brāhmaṇavaṇṇena, supaṇṇo patataṃ varo; Nāgaṃ jigīsamanvesi, anvesaṃ bhakkhamattano’’ti.
这里,“谁啊”这句话,是尼沙陀婆罗门心里想“一定是有只金翅鸟在找自己的食物”,才这样说的。巴利
Tattha ko nūti idaṃ nesādabrāhmaṇo ‘‘attano bhakkhaṃ anvesantena garuḷena bhavitabba’’nti cintetvā evamāha.
阿拉姆帕亚那这样说道:巴利
Alampāyano evamāha –
“ 我不是鸟王,也从没见过金翅鸟。
婆罗门,人们知道我是因治毒蛇而闻名的医生。”巴利
‘‘Nāhaṃ dijādhipo homi, adiṭṭho garuḷo mayā; Āsīvisena vittoti, vejjo brāhmaṇa maṃ vidū’’ti.
在那里,人们知道我,知道:“这个因治毒蛇而著名的人,名叫阿拉姆帕亚那医生。”巴利
Tattha maṃ vidūti maṃ ‘‘esa āsīvisena vittako alampāyano nāma vejjo’’ti jānanti.
尼沙陀婆罗门说道:巴利
Nesādabrāhmaṇo āha –
“ 你到底有什么果报,又有什么技艺呢?
你到底是仗着什么这么傲慢,连蛇都不放在眼里?”巴利
‘‘Kiṃ nu tuyhaṃ phalaṃ atthi, kiṃ sippaṃ vijjate tava; Kismiṃ vā tvaṃ paratthaddho, uragaṃ nāpacāyasī’’ti.
在这里,有人问:你到底是依靠什么、仗着什么,才这样不敬那条毒蛇,不把它当作长辈,反而轻视它呢?巴利
Tattha kismiṃ vā tvaṃ paratthaddhoti tvaṃ kismiṃ vā upatthaddho hutvā, kiṃ nissayaṃ katvā uragaṃ āsīvisaṃ na apacāyasi jeṭṭhakaṃ akatvā avajānāsīti pucchati.
他为了显示自己的力量,就说了这样的话:巴利
So attano balaṃ dīpento āha –
那位林栖的仙人,长久修习苦行;
金翅鸟向憍尸迦宣说了无与伦比的毒明。巴利
‘‘Āraññikassa isino, cirarattaṃ tapassino; Supaṇṇo kosiyassakkhā, visavijjaṃ anuttaraṃ.
山中那位已修心成就的寂静者,
我恭敬侍奉于他,日夜不曾懈怠。巴利
‘‘Taṃ bhāvitattaññataraṃ, sammantaṃ pabbatantare; Sakkaccaṃ taṃ upaṭṭhāsiṃ, rattindivamatandito.
那时,他已经被我亲近承事,具足威仪,修持梵行。
世尊随我所愿,为我显现了天界的咒语。巴利
‘‘So tadā pariciṇṇo me, vattavā brahmacariyavā; Dibbaṃ pātukarī mantaṃ, kāmasā bhagavā mama.
“ 我依靠这些咒语,内心坚定,我不怕那些龙。
他们知道我就是解毒者们的阿阇梨阿拉姆帕那。”巴利
‘‘Tyāhaṃ mante paratthaddho, nāhaṃ bhāyāmi bhoginaṃ; Ācariyo visaghātānaṃ, alampānoti maṃ vidū’’ti.
其中,“憍尸迦所说”是指金翅鸟对憍尸迦族的仙人所说的话。至于他讲述这件事的全部缘由,则应当详细完整地说明。“某位已修成者”是指已修成的诸仙人中的一位。“寂静而住”就是安住。“随己意”是随自己的意愿。“对我”是指他把那个咒向我开示。“我因那些咒而安住”是指我依靠、依止那些咒。“诸龙”是指诸龙王。“解毒师”是指解毒的医师们。巴利
Tattha kosiyassakkhāti kosiyagottassa isino supaṇṇo ācikkhi. Tena akkhātakāraṇaṃ pana sabbaṃ vitthāretvā kathetabbaṃ. Bhāvitattaññataranti bhāvitattānaṃ isīnaṃ aññataraṃ. Sammantanti vasantaṃ. Kāmasāti attano icchāya. Mamāti taṃ mantaṃ mayhaṃ pakāsesi. Tyāhaṃ mante, paratthaddhoti ahaṃ te mante upatthaddho nissito. Bhoginanti nāgānaṃ. Visaghātānanti visaghātakavejjānaṃ.
尼沙陀婆罗门听了这话,心里盘算:“这位阿拉姆帕亚诺,只要有人给他指出那条龙,他就会把宝珠送给那人。我给他指出富利达多之后,就能拿到宝珠了。”于是他和儿子一起商量,说了一首偈颂——巴利
Taṃ sutvā nesādabrāhmaṇo cintesi ‘‘ayaṃ alampāyano yvāssa nāgaṃ dasseti, tassa maṇiratanaṃ dassati, bhūridattamassa dassetvā maṇiṃ gaṇhissāmī’’ti. Tato puttena saddhiṃ mantento gāthamāha –
“ 孩子啊,我们把宝珠拿过来吧,索玛达塔,你要知道。
别把以棍棒得来的荣光随自己的意就丢掉了。”巴利
‘‘Gaṇhāmase maṇiṃ tāta, somadatta vijānahi; Mā daṇḍena siriṃ pattaṃ, kāmasā pajahimhase’’ti.
在这里,“gaṇhāmase”就是“gaṇhāma”(我们拿取)。“随自己喜好”是指按自己的心意,用棍棒打,我们不要就那样把它丢掉。巴利
Tattha gaṇhāmaseti gaṇhāma. Kāmasāti attano ruciyā daṇḍena paharitvā mā jahāma.
婆罗门啊,凡是恭敬供养了已回到自己住处的你的那个人;
对这样行善的人,你为什么因为痴迷而想害他?巴利
‘‘Sakaṃ nivesanaṃ pattaṃ, yo taṃ brāhmaṇa pūjayi; Evaṃ kalyāṇakārissa, kiṃ mohā dubbhimicchasi.
“ 你若渴望获得财物,普利达多将会施与;”
你亲自去找他乞求吧,他会给你很多财富。巴利
‘‘Sace tvaṃ dhanakāmosi, bhūridatto padassati; Tameva gantvā yācassu, bahuṃ dassati te dhana’’nti.
在那里,供养就是用天界的欲乐来供养。你想害他吗?意思是:亲爱的,你怎么会想对那样一位朋友做出伤害的事呢?巴利
Tattha pūjayīti dibbakāmehi pūjayittha. Dubbhimicchasīti kiṃ tathārūpassa mittassa dubbhikammaṃ kātuṃ icchasi tātāti.
“ 手上拿的、钵里盛的、散落堆放的,还是吃下为好;
索玛达塔,莫让眼前现成之利白白错过。”巴利
‘‘Hatthagataṃ pattagataṃ, nikiṇṇaṃ khādituṃ varaṃ; Mā no sandiṭṭhiko attho, somadatta upaccagā’’ti.
在这里,“手中所得的”意思是:亲爱的索玛达塔,你还年轻,不懂世间的人情世故。因为不管是拿到手里的、放进钵里的,还是摆在面前、放在眼前的,对我来说,拿来吃才更好,而不是放在远处。巴利
Tattha hatthagatanti tāta somadatta, tvaṃ taruṇako lokapavattiṃ na jānāsi. Yañhi hatthagataṃ vā hoti pattagataṃ vā purato vā nikiṇṇaṃ ṭhapitaṃ, tadeva me khādituṃ varaṃ, na dūre ṭhitaṃ.
在恐怖地狱受烹煮,大地也为他裂开;
背友弃他利之人,纵犹在世已枯槁。巴利
‘‘Paccati niraye ghore, mahissamapi vivarati; Mittadubbhī hitaccāgī, jīvarevāpi sussati.
“ 你若渴望获得财物,普利达多将会施与;”
我想,这怨仇是你自己造下的,你不久就会尝到它的滋味。巴利
‘‘Sace tvaṃ dhanakāmosi, bhūridatto padassati; Maññe attakataṃ veraṃ, na ciraṃ vedayissasī’’ti.
在这里,大地也会裂开的意思是:亲爱的孩子,对背叛朋友的人,在他还活着的时候,大地就会裂开,露出一道缝。舍弃利益的人,就是抛弃自己利益的人。活着也会枯槁的意思是:人还活着,却已经干枯憔悴,成了人间饿鬼。自己造作的怨仇,就是自己所作的恶。“不久”的意思是:我想,你过不了多久就会受到报应。巴利
Tattha mahissamapi vivaratīti tāta, mittadubbhino jīvantasseva pathavī bhijjitvā vivaraṃ deti. Hitaccāgīti attano hitapariccāgī. Jīvarevāpi sussatīti jīvamānova sussati, manussapeto hoti. Attakataṃ veranti attanā kataṃ pāpaṃ. Na ciranti na cirasseva vedayissasīti maññāmi.
“ 举行盛大祭祀之后,婆罗门们就这样变得纯净;
我们要举行大祭祀,这样就能从恶业中解脱出来。”巴利
‘‘Mahāyaññaṃ yajitvāna, evaṃ sujjhanti brāhmaṇā; Mahāyaññaṃ yajissāma, evaṃ mokkhāma pāpakā’’ti.
在这里,“得以清净”的意思是:亲爱的索玛达塔,你还年轻,什么都不懂。婆罗门不管造了什么恶业,都能靠祭祀变得清净——他就是在说明这一点。巴利
Tattha sujjhantīti tāta somadatta, tvaṃ daharo na kiñci jānāsi, brāhmaṇā nāma yaṃ kiñci pāpaṃ katvā yaññena sujjhantīti dassento evamāha.
“ 算了,我现在就走,今天我不再和你一起;
我连一步都不会和这种作恶的人一起走,就这样。”巴利
‘‘Handa dāni apāyāmi, nāhaṃ ajja tayā saha; Padampekaṃ na gaccheyyaṃ, evaṃ kibbisakārinā’’ti.
在这里,“apāyāmi”的意思是“我离开”,也就是“我逃走”。巴利
Tattha apāyāmīti apagacchāmi, palāyāmīti attho.
他这样说完之后,那位聪明的青年还是没办法让父亲接受自己的话,于是就用很大的声音向天神告状,说:“我不会跟这种作恶的人一起走!”然后就在父亲眼前逃走了,进入雪山,出家修行,修成了神通和种种禅定境界,禅那没有退失,命终后生到了梵天。为了说明这件事的意义,导师说:巴利
Evañca pana vatvā paṇḍito māṇavo pitaraṃ attano vacanaṃ gāhāpetuṃ asakkonto mahantena saddena devatā ujjhāpetvā ‘‘evarūpena pāpakārinā saddhiṃ na gamissāmī’’ti pitu passantasseva palāyitvā himavantaṃ pavisitvā pabbajitvā abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā aparihīnajjhāno brahmaloke uppajji. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
“ 博学多闻的索玛达多,对父亲说完这番话后,
向诸神申诉陈情,便离开了那个地方。”巴利
‘‘Idaṃ vatvāna pitaraṃ, somadatto bahussuto; Ujjhāpetvāna bhūtāni, tamhā ṭhānā apakkamī’’ti.
尼沙陀婆罗门心想:“索玛达多撇下自己的家,会去哪里呢?”他看见阿蓝波耶那有点不高兴,就说:“阿蓝波耶那,别发愁,我会让你见到富利达多。”于是带着他来到龙王举行布萨的地方,看见龙王盘着身子卧在蚁丘顶上,便站在不远处,伸出手,说了两首偈颂:巴利
Nesādabrāhmaṇo ‘‘somadatto ṭhapetvā attano gehaṃ kuhiṃ gamissatī’’ti cintento alampāyanaṃ thokaṃ anattamanaṃ disvā ‘‘alampāyana , mā cintayi, dassessāmi te bhūridatta’’nti taṃ ādāya nāgarājassa uposathakaraṇaṭṭhānaṃ gantvā vammikamatthake bhoge ābhujitvā nipannaṃ nāgarājānaṃ disvā avidūre ṭhito hatthaṃ pasāretvā dve gāthā abhāsi –
擒此大龙来,取宝珠与我;
身如因陀罗虫之色,其首赤红。巴利
‘‘Gaṇhāhetaṃ mahānāgaṃ, āharetaṃ maṇiṃ mama; Indagopakavaṇṇābho, yassa lohitako siro.
“ 这个身体呈现得像一团棉絮。
它躺在蚁丘顶上,婆罗门,你去抓住它吧。”巴利
‘‘Kappāsapicurāsīva, eso kāyo padissati; Vammikaggagato seti, taṃ tvaṃ gaṇhāhi brāhmaṇā’’ti.
其中,所谓“因陀罗虫色光”,就是像因陀罗虫的颜色那样闪耀;所谓“如棉花堆”,就是像整理好的棉花堆一样。巴利
Tattha indagopakavaṇṇābhoti indagopakavaṇṇo viya ābhāsati. Kappāsapicurāsīvāti suvihitassa kappāsapicuno rāsi viya.
这时,大士睁开眼睛,看见猎师婆罗门,心想:“这个人会障碍我的布萨。我把他带到龙宫,用极大的富贵安顿了他。我送给他的宝珠,他不想要。现在他却带着捕蛇人来了。如果我生这个背弃朋友之人的气,我的戒就会破损。但我一开始就已经受持了具备四支的布萨,就让这次布萨按照我所受持的那样保持下去吧。任由阿兰巴亚那砍我、煮我,或者用尖桩刺我,我绝不生他的气。”他又想:“如果我朝他们看,他们就会化为灰烬。即使他殴打我,我也不生气,也不看他们。”于是,他闭上眼睛,以决意波罗蜜为先导,把头埋进盘绕的身体中间,一动不动地躺着。猎师婆罗门说:“喂,阿兰巴亚那,抓住这条龙,把宝珠给我!”阿兰巴亚那看见龙,满心欢喜,完全不把宝珠放在眼里,说道:“拿着,婆罗门!”便把它扔到他手里。它从他手中滑落,掉在地上。刚一落地,就钻入地下,径直回到了龙宫。巴利
Atha mahāsatto akkhīni ummīletvā nesādabrāhmaṇaṃ disvā ‘‘ayaṃ uposathassa me antarāyaṃ kareyyāti imaṃ nāgabhavanaṃ netvā mahāsampattiyā patiṭṭhāpesiṃ. Mayā dīyamānaṃ maṇiṃ gaṇhituṃ na icchi. Idāni pana ahituṇḍikaṃ gahetvā āgacchati. Sacāhaṃ imassa mittadubbhino kujjheyyaṃ, sīlaṃ me khaṇḍaṃ bhavissati. Mayā kho pana paṭhamaññeva caturaṅgasamannāgato uposatho adhiṭṭhito, so yathādhiṭṭhitova hotu, alampāyano maṃ chindatu vā pacatu vā, sūlena vā vijjhatu, nevassa kujjhissāmī’’ti cintetvā ‘‘sace kho panāhaṃ ime olokessāmi, bhasmā bhaveyyuṃ. Maṃ pothentepi na kujjhissāmi na olokessāmī’’ti akkhīni nimīletvā adhiṭṭhānapāramiṃ purecārikaṃ katvā bhogantare sīsaṃ pakkhipitvā niccalova hutvā nipajji. Nesādabrāhmaṇopi ‘‘bho alampāyana, imaṃ nāgaṃ gaṇhāhi, dehi me maṇi’’nti āha. Alampāyano nāgaṃ disvā tuṭṭho maṇiṃ kismiñci agaṇetvā ‘‘gaṇha, brāhmaṇā’’ti tassa hatthe khipi. So tassa hatthato gaḷitvā pathaviyaṃ pati. Patitamattova pathaviṃ pavisitvā nāgabhavanameva gato.
婆罗门因为失去了摩尼宝、失去了与富利达多的友谊、失去了父子之情,这三样都失去了。他悲叹道:“我成了毫无依靠的人,我儿子的话我没有听从。”就这样哭着回了家。阿兰巴亚那也用天药涂抹自己的身体,吃了一点,又把药液洒遍全身,念着天咒,走到菩萨跟前,抓住他的尾巴用力拉扯,又紧紧抓住他的头,掰开他的嘴,自己吃下药后,把唾液吐进菩萨口中。本性清净的龙王因为害怕破戒,没有发怒,连眼睛都不睁开。然后阿兰巴亚那把药和咒结合起来,抓住尾巴,把他头朝下倒过来抖动,让他把吃下去的东西都吐出来,又让他直挺挺地躺在地上,像踩扁豆一样用脚踩踏,骨头仿佛都被碾成了粉末。接着又抓住尾巴,像拍打衣服一样甩来甩去。大士虽然承受这样的痛苦,却始终没有生气。为了说明这件事,导师说道:巴利
Brāhmaṇo maṇiratanato bhūridattena saddhiṃ mittabhāvato puttatoti tīhi parihāyi. So ‘‘nippaccayo jātomhi, puttassa me vacanaṃ na kata’’nti paridevanto gehaṃ agamāsi. Alampāyanopi dibbosadhehi attano sarīraṃ makkhetvā thokaṃ khāditvā attano kāyaṃ paripphosetvā dibbamantaṃ jappanto bodhisattaṃ upasaṅkamitvā naṅguṭṭhe gahetvā ākaḍḍhitvā sīsaṃ daḷhaṃ gaṇhanto mukhamassa vivaritvā osadhaṃ khāditvā mukhe kheḷaṃ opi. Sucijātiko nāgarājā sīlabhedabhayena akujjhitvā akkhīnipi na ummīlesi. Atha naṃ osadhamantaṃ katvā naṅguṭṭhe gahetvā heṭṭhāsīsaṃ katvā sañcāletvā gahitabhojanaṃ chaḍḍāpetvā bhūmiyaṃ dīghato nipajjāpetvā masūrakaṃ maddanto viya pādehi madditvā aṭṭhīni cuṇṇiyamānāni viya ahesuṃ. Puna naṅguṭṭhe gahetvā dussaṃ pothento viya pothesi. Mahāsatto evarūpaṃ dukkhaṃ anubhavantopi neva kujjhi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
“ 然后我用天界的甜美药草,还有念诵的咒语词句;
就这样,他能够对世尊做那点小动作。”巴利
‘‘Athosadhehi dibbehi, jappaṃ mantapadāni ca; Evaṃ taṃ asakkhi satthuṃ, katvā parittamattano’’ti.
在这里,“不能”就是“不能”;“抓住”是指抓住。巴利
Tattha asakkhīti sakkhi. Satthunti gaṇhituṃ.
他这样把大士弄得虚弱后,用藤条编了一个筐,把大士塞进去,但因为身体太大,塞不进去。他就用脚跟踹,硬把他塞了进去。然后提起筐子,走到一个村子,在村子中央放下来,大声喊道:“想看龙跳舞的人,都过来!”全村的人都聚了过来。这时,阿拉帕亚那说:“出来吧,大龙!”大士心想:“今天我应该让众人欢喜,表演一番。这样阿拉帕亚那得到很多财物,心满意足,就会放了我。他让我做什么,我就做什么。”于是阿拉帕亚那把大士从筐里取出来,说:“变大!”他就变大了。又说:“变小、变卷曲、蜕皮、一只脚、两只脚、三只脚、四只脚、五只脚、六只脚、七只脚、八只脚、九只脚、十只脚、二十只脚、三十只脚、四十只脚、五十只脚、一百只脚,变高、变低、显露全身、隐没全身、显现半身,变青色、黄色、红色、白色、深红色,放出火焰,放出水,放出烟。”大士在这些形态中都一一化现出来,表演舞蹈。看到这一幕,没有人能忍住眼泪。巴利
Iti so mahāsattaṃ dubbalaṃ katvā vallīhi peḷaṃ sajjetvā mahāsattaṃ tattha pakkhipi, sarīrassa mahantatāya tattha na pavisati. Atha naṃ paṇhiyā koṭṭento pavesetvā peḷaṃ ādāya ekaṃ gāmaṃ gantvā gāmamajjhe otāretvā ‘‘nāgassa naccaṃ daṭṭhukāmā āgacchantū’’ti saddamakāsi. Sakalagāmavāsino sannipatiṃsu. Tasmiṃ khaṇe alampāyano ‘‘nikkhama mahānāgā’’ti āha. Mahāsatto cintesi ‘‘ajja mayā parisaṃ tosentena kīḷituṃ vaṭṭati. Evaṃ alampāyano bahuṃ dhanaṃ labhitvā tuṭṭho maṃ vissajjessati. Yaṃ yaṃ esa maṃ kāreti, taṃ taṃ karissāmī’’ti. Atha naṃ so peḷato nīharitvā ‘‘mahā hohī’’ti āha. So mahā ahosi, ‘‘khuddako, vaṭṭo, vammito, ekapphaṇo, dviphaṇo, tipphaṇo, catupphaṇo, pañca, cha, satta, aṭṭha, nava, dasa vīsati, tiṃsati, cattālīsa, paṇṇāsapphaṇo, satapphaṇo, ucco, nīco, dissamānakāyo, adissamānakāyo, dissamānaupaḍḍhakāyo , nīlo, pīto, lohito, odāto, mañjaṭṭhiko hohi, aggijālaṃ vissajjehi, udakaṃ, dhūmaṃ vissajjehī’’ti. Mahāsatto imesupi ākāresu vuttavutte attabhāve nimminitvā naccaṃ dassesi. Taṃ disvā koci assūni sandhāretuṃ nāsakkhi.
人们给了他很多金银、衣物、饰品等东西。就这样,他在那个村子里得到了大约一千。他当初抓住大士的时候虽然说过“得到一千就放了他”,可是得到这些财物之后,他因为贪财又想:“光在一个村子里我就得了这么多,听说在城里能得更多。”于是就不肯放他走。他在那个村子里安了家,做了一个宝筐,把大士放进去,自己坐上舒适的车子,带着一大群随从出发,一路在村庄、城镇等地让大士表演,渐渐来到了波罗奈。他给龙王喂蜜团,也杀死青蛙来喂,但龙王因为怕他不放自己走,不肯吃东西。尽管龙王不吃东西,他还是从四个城门村开始,到各处让龙王表演了大约一个月。到了十五布萨日,他禀报国王说:“今天我要在您面前让他表演。”国王便命人在城中击鼓,召集大众。王宫庭院里系好了层层叠起的床座。巴利
Manussā bahūni hiraññasuvaṇṇavatthālaṅkārādīni adaṃsu. Iti tasmiṃ gāme sahassamattaṃ labhi. So kiñcāpi mahāsattaṃ gaṇhanto ‘‘sahassaṃ labhitvā taṃ vissajjessāmī’’ti āha, taṃ pana dhanaṃ labhitvā ‘‘gāmakepi tāva mayā ettakaṃ dhanaṃ laddhaṃ, nagare kira bahuṃ labhissāmī’’ti dhanalobhena taṃ na muñci. So tasmiṃ gāme kuṭumbaṃ saṇṭhapetvā ratanamayaṃ peḷaṃ kāretvā tattha mahāsattaṃ pakkhipitvā sukhayānakaṃ āruyha mahantena parivārena nikkhamitvā taṃ gāmanigamādīsu kīḷāpento anupubbena bārāṇasiṃ pāpuṇi. Nāgarājassa pana madhulāje deti, maṇḍūke māretvā deti, so gocaraṃ na gaṇhāti avissajjanabhayena. Gocaraṃ aggaṇhantampi puna naṃ cattāro dvāragāme ādiṃ katvā tattha tattha māsamattaṃ kīḷāpesi. Pannarasauposathadivase pana ‘‘ajja tumhākaṃ santike kīḷāpessāmī’’ti rañño ārocāpesi. Rājā nagare bheriṃ carāpetvā mahājanaṃ sannipātāpesi. Rājaṅgaṇe mañcātimañcaṃ bandhiṃsu.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24