10. 须大拏本生注释·珠贾卡品的注释
22. 大集义注 · 349 段
珠贾卡品的注释
Jūjakapabbavaṇṇanā
那时,在羯陵伽国一个叫敦尼维塔的婆罗门村里,住着一个名叫珠贾卡的婆罗门。他靠乞食得到了一百个咖哈巴那,存放在一户婆罗门人家里,然后又为了寻找财富而出门去了。他在外面耽搁了很久,那户婆罗门人家就把那一百个咖哈巴那花掉了。后来他回来讨要,那家人还不出钱,就把自己的女儿——名叫折敌——给了他。他带着她,回到羯陵伽国那个敦尼维塔婆罗门村住了下来。折敌对这位婆罗门照顾得很周到。那时,别的年轻婆罗门看到她的品行举止,就各自骂自己的妻子说:“这个女人把那年老的婆罗门照顾得那么好,你们为什么对我们这么不上心?”那些妻子就商量说:“我们要把这个折敌从这村子里赶走!”于是她们聚在河边台阶等地方,辱骂她。导师为了说明这件事,说道:
Tadā kāliṅgaraṭṭhe dunniviṭṭhabrāhmaṇagāmavāsī jūjako nāma brāhmaṇo bhikkhācariyāya kahāpaṇasataṃ labhitvā ekasmiṃ brāhmaṇakule ṭhapetvā puna dhanapariyesanatthāya gato. Tasmiṃ cirāyante brāhmaṇakulā kahāpaṇasataṃ valañjetvā pacchā itarena āgantvā codiyamānā kahāpaṇe dātuṃ asakkontā amittatāpanaṃ nāma dhītaraṃ tassa adaṃsu. So taṃ ādāya kāliṅgaraṭṭhe dunniviṭṭhabrāhmaṇagāmaṃ gantvā vasi. Amittatāpanā sammā brāhmaṇaṃ paricarati. Atha aññe taruṇabrāhmaṇā tassā ācārasampattiṃ disvā ‘‘ayaṃ mahallakabrāhmaṇaṃ sammā paṭijaggati, tumhe pana amhesu kiṃ pamajjathā’’ti attano attano bhariyāyo tajjenti. Tā ‘‘imaṃ amittatāpanaṃ imamhā gāmā palāpessāmā’’ti nadītitthādīsu sannipatitvā taṃ paribhāsiṃsu. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
在羯陵伽国,曾住着一位名叫珠贾卡的婆罗门。
他有一个年轻的妻子,名叫阿蜜达塔帕娜。
‘‘Ahu vāsī kaliṅgesu, jūjako nāma brāhmaṇo; Tassāsi daharā bhariyā, nāmenāmittatāpanā.
那些去河边打水的女人到了那里,就对她说:
女人们因为好奇,聚到一起辱骂她。
‘‘Tā naṃ tattha gatāvocuṃ, nadiṃ udakahāriyā; Thiyo naṃ paribhāsiṃsu, samāgantvā kutūhalā.
想必你的母亲是仇敌,想必你的父亲也是仇敌;
正是他们,趁你如此年幼,将你嫁与衰朽老翁。
‘‘Amittā nūna te mātā, amitto nūna te pitā; Ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu, evaṃ dahariyaṃ satiṃ.
你的亲族们真是没安好心,私下里商量着要坑你。
那些把你这个年轻姑娘,交给一个老头子的人。
‘‘Ahitaṃ vata te ñātī, mantayiṃsu rahogatā; Ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu, evaṃ dahariyaṃ satiṃ.
亲族实是仇敌,独处暗中商议:
那些将青春正好的你,交给衰朽之人。
‘‘Amittā vata te ñātī, mantayiṃsu rahogatā; Ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu, evaṃ dahariyaṃ satiṃ.
你的亲族私下商议,真是做了恶事;
他们把年轻的你,嫁给了年老之人。
‘‘Dukkaṭaṃ vata te ñātī, mantayiṃsu rahogatā; Ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu, evaṃ dahariyaṃ satiṃ.
你的亲族们真是坏透了,竟然背地里商量出这种主意。
那些人在你年老时把你交出去,就像这样,在你还年轻貌美的时候。
‘‘Pāpakaṃ vata te ñātī, mantayiṃsu rahogatā; Ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu, evaṃ dahariyaṃ satiṃ.
你的亲戚们私下商量的事,对你来说确实很不中听。
那些把你这样年轻的人,交给一个衰老之人的家伙们。
‘‘Amanāpaṃ vata te ñātī, mantayiṃsu rahogatā; Ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu, evaṃ dahariyaṃ satiṃ.
你和一个衰老的丈夫住在一起,过着不称心的生活;
你和一个衰老的丈夫住在一起,对你来说,死了比活着更好。
‘‘Amanāpavāsaṃ vasi, jiṇṇena patinā saha; Yā tvaṃ vasasi jiṇṇassa, mataṃ te jīvitā varaṃ.
善女子啊,美丽的人,想来你的父母不曾为你另寻夫婿;
他们竟把你许配给那衰朽老翁。
就这样,当你还是个年轻女子时。
‘‘Na hi nūna tuyhaṃ kalyāṇi, pitā mātā ca sobhane; Aññaṃ bhattāraṃ vindiṃsu, ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu; Evaṃ dahariyaṃ satiṃ.
第九日汝祭祀恶,火供未作;
谁将汝许配与衰老者,令汝年少守此念。
‘‘Duyiṭṭhaṃ te navamiyaṃ, akataṃ aggihuttakaṃ; Ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu, evaṃ dahariyaṃ satiṃ.
那些以梵行为最终归宿的沙门和婆罗门,
你却在世间辱骂那些持戒、多闻的人;
你这样一个年轻女子,竟然和衰老的人住在一起。
‘‘Samaṇe brāhmaṇe nūna, brahmacariyaparāyaṇe; Sā tvaṃ loke abhisapi, sīlavante bahussute; Yā tvaṃ vasasi jiṇṇassa, evaṃ dahariyā satī.
被蛇咬不算苦,被矛刺死也不算苦;
看到年老的丈夫,那才是剧烈的苦。
‘‘Na dukkhaṃ ahinā daṭṭhaṃ, na dukkhaṃ sattiyā hataṃ; Tañca dukkhañca tibbañca, yaṃ passe jiṇṇakaṃ patiṃ.
跟年老力衰的丈夫在一起,既没有嬉戏,也没有欢愉。
没有交谈,连笑一笑也不好看。
‘‘Natthi khiḍḍā natthi rati, jiṇṇena patinā saha; Natthi ālāpasallāpo, jagghitampi na sobhati.
当年轻男子和年轻女子独自待在隐蔽处交谈时,
所有那些藏在心里的忧愁,无论是什么,都会消失。
‘‘Yadā ca daharo daharā, mantayanti rahogatā; Sabbesaṃ sokā nassanti, ye keci hadayassitā.
“你年轻貌美,被男人们所渴求;
去亲戚家住吧,老家伙,你能从中得到什么快乐?”
‘‘Daharā tvaṃ rūpavatī, purisānaṃbhipatthitā; Gaccha ñātikule accha, kiṃ jiṇṇo ramayissatī’’ti.
这里,“有”就是“发生了”。“住在羯陵伽的人”,就是住在羯陵伽国一个难以亲近的婆罗门村里的人。“那些女人到了那里,对她说”,是说那个村子里那些到河边打水的女人到了那里,对她说。“女人们骂了她”,是说那些女人别的什么都没说,只是骂了她。“出于好奇”,就是好像忽然生起了好奇心。“聚拢过来”,就是从四周围住她。“当她年轻貌美时”,是指她还是个年轻、容貌正好的女子的时候。“在老人那里”,是在那个衰老老人的家里。“你的第九日供养被恶看了”,是说你的第九日供养将被恶看,你那一团粥将被一只大乌鸦先取走。“你的第九日供养被恶看了”也是一种文本,意思是第九日供养被你恶看了。“火供未作”,就是火供也没有被你完成。“诅咒”,就是骂沙门或婆罗门,或已止息恶或已舍离恶的人。正是怀着“你这种恶业的果报就是这个”的意图,他们才说了那些话。“笑也不好看”,是说露出断齿而笑的老人的笑也不好看。“一切人的愁都消失”,是说这一切人的愁都消失。“为何老”,是说这个老人怎么能以五种欲乐来享受呢。
Tattha ahūti ahosi. Vāsī kaliṅgesūti kāliṅgaraṭṭhesu dunniviṭṭhabrāhmaṇagāmavāsī. Tā naṃ tattha gatāvocunti tattha gāme tā itthiyo nadītitthe udakahārikā hutvā gatā naṃ avocuṃ. Thiyo naṃ paribhāsiṃsūti itthiyo na aññaṃ kiñci avocuṃ, atha kho naṃ paribhāsiṃsu. Kutūhalāti kotūhalajātā viya hutvā. Samāgantvāti samantā parikkhipitvā. Dahariyaṃ satinti dahariṃ taruṇiṃ sobhaggappattaṃ samānaṃ. Jiṇṇassāti jarājiṇṇassa gehe. Duyiṭṭhaṃ te navamiyanti tava navamiyaṃ yāgaṃ duyiṭṭhaṃ bhavissati, so te yāgapiṇḍo paṭhamaṃ mahallakakākena gahito bhavissati. ‘‘Duyiṭṭhā te navamiyā’’tipi pāṭho, navamiyā tayā duyiṭṭhā bhavissatīti attho. Akataṃ aggihuttakanti aggijuhanampi tayā akataṃ bhavissati. Abhisapīti samaṇabrāhmaṇe samitapāpe vā bāhitapāpe vā akkosi. Tassa te pāpassa idaṃ phalanti adhippāyeneva āhaṃsu. Jagghitampi na sobhatīti khaṇḍadante vivaritvā hasantassa mahallakassa hasitampi na sobhati. Sabbesaṃ sokā nassantīti sabbe etesaṃ sokā vinassanti. Kiṃ jiṇṇoti ayaṃ jiṇṇo taṃ pañcahi kāmaguṇehi kathaṃ ramayissatīti.
她从那些女人那里挨了一顿骂,提起水罐,一路哭着回到家。婆罗门问她:“夫人,你哭什么?”她就把事情告诉他,说了下面这首偈颂:
Sā tāsaṃ santikā paribhāsaṃ labhitvā udakaghaṭaṃ ādāya rodamānā gharaṃ gantvā ‘‘kiṃ bhoti rodasī’’ti brāhmaṇena puṭṭhā tassa ārocentī imaṃ gāthamāha –
“婆罗门,我不会去给你打水了。
婆罗门,那些女人骂我,都是因为你老成这样了。”
‘‘Na te brāhmaṇa gacchāmi, nadiṃ udakahāriyā; Thiyo maṃ paribhāsanti, tayā jiṇṇena brāhmaṇā’’ti.
这句话的意思是:婆罗门,就因为你已经老迈,那些女人才辱骂我。所以从今往后,我不再给你打水,也不再去河边了。
Tassattho – brāhmaṇa, tayā jiṇṇena maṃ itthiyo paribhāsanti, tasmā ito paṭṭhāya tava udakahārikā hutvā nadiṃ na gacchāmīti.
“你别替我做事,也别替我打水;
我要去取水,女士,请您别生气。”
‘‘Mā me tvaṃ akarā kammaṃ, mā me udakamāhari; Ahaṃ udakamāhissaṃ, mā bhoti kupitā ahū’’ti.
在那里,女士,他们会说“我去取水”。
Tattha udakamāhissanti bhoti ahaṃ udakaṃ āharissāmi.
我不是出生在那种家里,会让你去取水。
婆罗门,你要知道,我不会住在你家里。
‘‘Nāhaṃ tamhi kule jātā, yaṃ tvaṃ udakamāhare; Evaṃ brāhmaṇa jānāhi, na te vacchāmahaṃ ghare.
“婆罗门,你若不给我带来奴仆或婢女,
婆罗门,你要这样知道:我不会留在你身边。”
‘‘Sace me dāsaṃ dāsiṃ vā, nānayissasi brāhmaṇa; Evaṃ brāhmaṇa jānāhi, na te vacchāmi santike’’ti.
其中,“nāhaṃ”的意思是:婆罗门,在那种由丈夫亲自干活的家庭里,我不是出生在那里的。“yaṃ tvaṃ”的意思是:所以,你将去打来的水,对我来说没有用。
Tattha nāhanti brāhmaṇa, yamhi kule sāmiko kammaṃ karoti, nāhaṃ tattha jātā. Yaṃ tvanti tasmā yaṃ udakaṃ tvaṃ āharissasi, na mayhaṃ tena attho.
“我没有手艺,也没有钱财和粮食,婆罗门女;
我该从哪里给夫人您弄来男仆或女婢呢?
我会亲自侍奉您,女士,请您不要生气。”
‘‘Natthi me sippaṭhānaṃ vā, dhanaṃ dhaññañca brāhmaṇi; Kutohaṃ dāsaṃ dāsiṃ vā, ānayissāmi bhotiyā; Ahaṃ bhotiṃ upaṭṭhissaṃ, mā bhoti kupitā ahū’’ti.
来吧,我讲给你听,就像我所听到的那样。
这位须大拏王,就住在弯折的山里。
‘‘Ehi te ahamakkhissaṃ, yathā me vacanaṃ sutaṃ; Esa vessantaro rājā, vaṅke vasati pabbate.
“婆罗门,你去到那里之后,就向他讨要男奴和女奴;
那位刹帝利被乞求时,就会给你男奴和女奴。”
‘‘Taṃ tvaṃ gantvāna yācassu, dāsaṃ dāsiñca brāhmaṇa; So te dassati yācito, dāsaṃ dāsiñca khattiyo’’ti.
在那里,“来吧,我告诉你”的意思就是“我会告诉你”。她(婆罗门女)被天神附体之后说了这句话。
Tattha ehi te ahamakkhissanti ahaṃ te ācikkhissāmi. Idaṃ sā devatādhiggahitā hutvā āha.
“我已经老了,身体虚弱,这条路又长又难走;
女士,请不要悲伤哭泣,也不要心生忧愁。
我会侍奉您,请您不要生气。”
‘‘Jiṇṇohamasmi dubbalo, dīgho caddhā suduggamo; Mā bhoti paridevesi, mā ca tvaṃ vimanā ahu; Ahaṃ bhotiṃ upaṭṭhissaṃ, mā bhoti kupitā ahū’’ti.
其中,“我已年老,贤女”,即“我老了,怎么去呢?”
Tattha jiṇṇohamasmīti bhadde, ahaṃ jiṇṇo amhi, kathaṃ gamissāmīti.
如人未曾赴战阵,未战即已遭败北;
婆罗门汝亦如是,未曾临阵便已败。
‘‘Yathā agantvā saṅgāmaṃ, ayuddhova parājito; Evameva tuvaṃ brahme, agantvāva parājito.
婆罗门,你若不给我带来奴仆或婢女,
婆罗门,你要知道,我不会住在你家里。
我会做让你不高兴的事,那对你来说就是痛苦。
‘‘Sace me dāsaṃ dāsiṃ vā, nānayissasi brāhmaṇa; Evaṃ brāhmaṇa jānāhi, na te vacchāmahaṃ ghare; Amanāpaṃ te karissāmi, taṃ te dukkhaṃ bhavissati.
在星宿与诸季节之初,当你看见我妆饰之时,
与他人一起玩乐,那对你来说会是苦。
‘‘Nakkhatte utupubbesu, yadā maṃ dakkhisilaṅkataṃ; Aññehi saddhiṃ ramamānaṃ, taṃ te dukkhaṃ bhavissati.
“因为见不到我,年老而悲泣的你;
婆罗门啊,驼背和白发会越来越多。”
‘‘Adassanena mayhaṃ te, jiṇṇassa paridevato; Bhiyyo vaṅkā ca palitā, bahū hessanti brāhmaṇā’’ti.
在这里,“令你不悦的”是指:你到须大拏那里去,却没带男奴或女奴回来,对这样的你,我要做令你不高兴的事。“星宿季初”是指按星宿会合举行的节庆,或者按六季中每一季刚开始时举行的节庆。
Tattha amanāpaṃ teti vessantarassa santikaṃ gantvā dāsaṃ vā dāsiṃ vā anāharantassa tava aruccanakaṃ kammaṃ karissāmi. Nakkhatte utupubbesūti nakkhattayogavasena vā channaṃ utūnaṃ tassa tassa pubbavasena vā pavattesu chaṇesu.
婆罗门听了这话,心里害怕起来。导师为了说明这件事,就说道:
Taṃ sutvā brāhmaṇo bhīto ahosi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
从那以后,那个婆罗门因为害怕,就顺从了那个婆罗门女。
被欲贪折磨着,他对那位婆罗门女这样说道。
‘‘Tato so brāhmaṇo bhīto, brāhmaṇiyā vasānugo; Aṭṭito kāmarāgena, brāhmaṇiṃ etadabravi.
请你为我准备路上的干粮,还有炒米和糖团。
还有做好的蜜丸,以及炒粮,婆罗门女啊。
‘‘Pātheyyaṃ me karohi tvaṃ, saṃkulyā saguḷāni ca; Madhupiṇḍikā ca sukatāyo, sattubhattañca brāhmaṇi.
“我会带两个相匹配的奴童来。
他们会日夜不停地侍奉你。”
‘‘Ānayissaṃ methunake, ubho dāsakumārake; Te taṃ paricarissanti, rattindivamatanditā’’ti.
其中,“aṭṭito”是指被逼迫、被恼害。“Saguḷāni”是指saguḷa糕饼。“Sattubhatta”是指捆扎的炒面粉、散装炒面粉和布包饭。“Methunake”是指在种姓、族姓、家族和地域方面都相似的人。“Dāsakumārake”是指那些为了给你当奴仆而准备的男孩。
Tattha aṭṭitoti upadduto pīḷito. Saguḷāni cāti saguḷapūve ca. Sattubhattanti baddhasattuabaddhasattuñceva puṭabhattañca. Methunaketi jātigottakulapadesehi sadise. Dāsakumāraketi tava dāsatthāya kumārake.
她很快准备好了路上的干粮,然后告诉了那位婆罗门。婆罗门把家里不结实的地方加固好,修整了门户,从阿兰若里捡来柴火,用罐子打来水,把家里所有的器皿都装满。就在那里,他换上苦行者的装束,叮嘱她说:“贤妻,从今往后,不要在非时外出,在我回来之前,你要保持不放逸。”说完,他穿上鞋子,把干粮袋挎在肩上,右绕妻子阿弥陀陀波娜,满眼含泪地哭着离开了。为了说明这件事的含义,导师说道:
Sā khippaṃ pātheyyaṃ paṭiyādetvā brāhmaṇassa ārocesi. So gehe dubbalaṭṭhānaṃ thiraṃ katvā dvāraṃ saṅkharitvā araññā dārūni āharitvā ghaṭena udakaṃ āharitvā gehe sabbabhājanāni pūretvā tattheva tāpasavesaṃ gahetvā ‘‘bhadde, ito paṭṭhāya vikāle mā nikkhami, yāva mamāgamanā appamattā hohī’’ti ovaditvā upāhanaṃ āruyha pātheyyapasibbakaṃ aṃse laggetvā amittatāpanaṃ padakkhiṇaṃ katvā assupuṇṇehi nettehi roditvā pakkāmi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
说完这话,梵天亲眷穿上凉鞋;
随后他商议后,右绕妻子。
‘‘Idaṃ vatvā brahmabandhu, paṭimuñci upāhanā; Tato so mantayitvāna, bhariyaṃ katvā padakkhiṇaṃ.
“那位婆罗门泪流满面,守着誓愿,离开了;
他前往尸毗国那座繁荣富庶的都城,一路寻找奴仆。”
‘‘Pakkāmi so ruṇṇamukho, brāhmaṇo sahitabbato; Sivīnaṃ nagaraṃ phītaṃ, dāsapariyesanaṃ cara’’nti.
在此,“ruṇṇamukho”即满脸泪痕之意。“Sahitabbato”指已受持誓愿者,也就是穿上苦行衣的意思。“Caranti”则是为寻找奴仆而四处游走,朝着尸毗国的都城出发了。
Tattha ruṇṇamukhoti rudaṃmukho. Sahitabbatoti samādinnavato, gahitatāpasavesoti attho. Caranti dāsapariyesanaṃ caranto sivīnaṃ nagaraṃ ārabbha pakkāmi.
他到了那座城后,向聚集在那里的人群问道:“须大拏在哪里?”导师为了说明这件事,开示道:
So taṃ nagaraṃ gantvā sannipatitaṃ janaṃ ‘‘vessantaro kuhi’’nti pucchati. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
他到了那里以后,就对聚集在那儿的人们说:
须大拏王在哪里?我们去哪儿才能见到那位刹帝利?
‘‘So tattha gantvā avaca, ye tatthāsuṃ samāgatā; Kuhiṃ vessantaro rājā, kattha passemu khattiyaṃ.
那些聚集在那里的人对他说:
婆罗门啊,那位刹帝利正是因过度布施而被你们弄得落魄。
他被流放离开了自己的国土,住在凡迦山中。
‘‘Te janā taṃ avaciṃsu, ye tatthāsuṃ samāgatā; Tumhehi brahme pakato, atidānena khattiyo; Pabbājito sakā raṭṭhā, vaṅke vasati pabbate.
“婆罗门啊,这位刹帝利分明是你用极大的布施造就的;
他带着妻儿,住在弯山里。”
‘‘Tumhehi brahme pakato, atidānena khattiyo; Ādāya puttadārañca, vaṅke vasati pabbate’’ti.
其中,“pakatoti”的意思是:他受到逼迫折磨,没法在自己的城里住下去,如今就住在弯山上。
Tattha pakatoti upadduto pīḷito attano nagare vasituṃ alabhitvā idāni vaṅkapabbate vasati.
那些婆罗门手持土块、棍棒等东西,一边追着那个婆罗门,一边喊道:“你们把我们的国王赶走,现在又回来了,还站在这里!”那个婆罗门被天神附了身,就只走弯山那条路。导师为了说明这件事,说道:
Evaṃ ‘‘tumhe amhākaṃ rājānaṃ nāsetvā punapi āgatā idha tiṭṭhathā’’ti te leḍḍudaṇḍādihatthā brāhmaṇaṃ anubandhiṃsu. So devatādhiggahito hutvā vaṅkapabbatamaggameva gaṇhi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
婆罗门女所催逼,婆罗门贪欲炽盛;
在猛兽群集的林中,他遭遇了那苦难。
在犀牛与豹子出没的地方。
‘‘So codito brāhmaṇiyā, brāhmaṇo kāmagiddhimā; Aghaṃ taṃ paṭisevittha, vane vāḷamigākiṇṇe; Khaggadīpinisevite.
手持贝鲁婆木杖,携火供勺与水壶;
他进入了大森林,在那里听闻了迦摩陀。
‘‘Ādāya beḷuvaṃ daṇḍaṃ, aggihuttaṃ kamaṇḍaluṃ; So pāvisi brahāraññaṃ, yattha assosi kāmadaṃ.
他进入了那片大森林,豺狼群把他团团围住。
他哭喊着,迷失了方向,远远地离开了道路。
‘‘Taṃ paviṭṭhaṃ brahāraññaṃ, kokā naṃ parivārayuṃ; Vikkandi so vippanaṭṭho, dūre panthā apakkami.
“从那以后,那个婆罗门就去了,贪图财物,毫无节制。
在弯山的行走道路上迷失时,他说出了这些偈颂。”
‘‘Tato so brāhmaṇo gantvā, bhogaluddho asaññato; Vaṅkassorohaṇe naṭṭhe, imā gāthā abhāsathā’’ti.
这里,“苦”指的是被大众追缠的苦,以及深入山林的苦。“火供”指的是用来注火的小勺。“野狗围住了他”:他进入山林后,不知道通往弯山村的路,迷了路,在林中游荡。那时,当猎人之子为守护而坐在那里时,狗群围住了他。“他大声嚎叫”:他爬上一棵树,用很大的声音嚎叫。“迷失了”:道路不见了。“路途遥远”:远离了通往弯山的路。“贪着资具”:贪恋受用之物。“不自律”:破戒。“在弯山下坡处迷失”:在弯山的行走道路上迷失时。
Tattha aghaṃ tanti taṃ mahājanena anubandhanadukkhañceva vanapariyogāhanadukkhañca. Aggihuttanti aggijuhanakaṭacchuṃ. Kokā naṃ parivārayunti so hi araññaṃ pavisitvā vaṅkapabbatagāmimaggaṃ ajānanto maggamūḷho hutvā araññe vicari. Atha naṃ ārakkhaṇatthāya nisinnassa cetaputtassa sunakhā parivārayiṃsūti attho. Vikkandi soti so ekarukkhaṃ āruyha mahantena ravena kandi. Vippanaṭṭhoti vinaṭṭhamaggo. Dūre panthāti vaṅkapabbatagāmipanthato dūre pakkāmi. Bhogaluddhoti bhogaratto. Asaññatoti dussīlo. Vaṅkassorohaṇe naṭṭheti vaṅkapabbatassa gamanamagge vinaṭṭhe.
他被一群狗围着,坐在树上,说了这些偈颂:
So sunakhehi parivārito rukkhe nisinnova imā gāthā abhāsatha –
谁是那位像牛王一样尊贵、常胜不败的王子?
在危难中给人安稳的布施者,谁能让我知道那位须大拏?
‘‘Ko rājaputtaṃ nisabhaṃ, jayantamaparājitaṃ; Bhaye khemassa dātāraṃ, ko me vessantaraṃ vidū.
他成了乞求者的依靠,如大地承载众生;
如大地般的大王须大拏,谁能为我告知(他的消息)?
‘‘Yo yācataṃ patiṭṭhāsi, bhūtānaṃ dharaṇīriva; Dharaṇūpamaṃ mahārājaṃ, ko me vessantaraṃ vidū.
他成为乞求者的归宿,就像大海是一切河流的归处。
那位像大海一样的大王,谁能知道我的须大拏?
‘‘Yo yācataṃ gatī āsi, savantīnaṃva sāgaro; Sāgarūpamaṃ mahārājaṃ, ko me vessantaraṃ vidū.
善妙渡口水清澄,清凉悦意净人心;
白莲遍覆满水面,莲蕊花粉共严饰。
谁能为我辨认出那位如湖泊般的大王须大拏?
‘‘Kalyāṇatitthaṃ sucimaṃ, sītūdakaṃ manoramaṃ; Puṇḍarīkehi sañchannaṃ, yuttaṃ kiñjakkhareṇunā; Rahadūpamaṃ mahārājaṃ, ko me vessantaraṃ vidū.
犹如路旁菩提树,树荫清凉悦人心;
为疲惫者除劳顿,是倦者的休憩处。
谁能了解我那与此相类的大王须大拏呢?
‘‘Assatthaṃva pathe jātaṃ, sītacchāyaṃ manoramaṃ; Santānaṃ visametāraṃ, kilantānaṃ paṭiggahaṃ; Tathūpamaṃ mahārājaṃ, ko me vessantaraṃ vidū.
就像路边长起来的一棵榕树,树荫清凉,让人心生欢喜;
令疲惫者得平息,是困乏者的依皈;
如此譬喻的大王,谁是我的须大拏的知者?
‘‘Nigrodhaṃva pathe jātaṃ, sītacchāyaṃ manoramaṃ; Santānaṃ visametāraṃ, kilantānaṃ paṭiggahaṃ; Tathūpamaṃ mahārājaṃ, ko me vessantaraṃ vidū.
犹如路旁芒果树,清荫悦意可栖止;
能解疲者之困恼,亦为倦乏者归依。
大王啊,就像那样,有谁知道我的须大拏呢?
‘‘Ambaṃ iva pathe jātaṃ, sītacchāyaṃ manoramaṃ; Santānaṃ visametāraṃ, kilantānaṃ paṭiggahaṃ; Tathūpamaṃ mahārājaṃ, ko me vessantaraṃ vidū.
就像长在路边的沙罗树,树荫清凉,令人心生欢喜;
心相续的调伏者,是困乏者的依止处。
大王啊,像这样的譬喻,谁能了解我的须大拏?
‘‘Sālaṃ iva pathe jātaṃ, sītacchāyaṃ manoramaṃ; Santānaṃ visametāraṃ, kilantānaṃ paṭiggahaṃ; Tathūpamaṃ mahārājaṃ, ko me vessantaraṃ vidū.
犹如道旁生长之树,清凉荫凉悦人意;
为疲惫者消除困厄,作劳顿者所依归处。
有谁能真正了解我这位像那譬喻一样的大王须大拏呢?
‘‘Dumaṃ iva pathe jātaṃ, sītacchāyaṃ manoramaṃ; Santānaṃ visametāraṃ, kilantānaṃ paṭiggahaṃ; Tathūpamaṃ mahārājaṃ, ko me vessantaraṃ vidū.
我今悲叹入广林,
若谁言说“我知”者;斯人当令我生欢喜。
‘‘Evañca me vilapato, paviṭṭhassa brahāvane; Ahaṃ jānanti yo vajjā, nandiṃ so janaye mama.
“当我这样悲叹着,走进那片广阔的森林时,
只要有人仅凭那一句话就说‘我知道’,
能生出许多福德。”
‘‘Evañca me vilapato, paviṭṭhassa brahāvane; Ahaṃ jānanti yo vajjā, tāya so ekavācāya; Pasave puññaṃ anappaka’’nti.
在这里,“胜”指的是战胜吝啬之心。“谁能告诉我须大拏”意思是:谁能为我讲说须大拏?“成为依靠”就是成了倚靠。“疲惫之人”指筋疲力尽的人。“旅途劳累之人”指因赶路而疲惫的人。“接纳者”指接受者,也就是成为依靠处。“我知道”意思是:若有人会说“我知道须大拏居住的地方”。
Tattha jayantanti maccheracittaṃ vijayantaṃ. Ko me vessantaraṃ vidūti ko mayhaṃ vessantaraṃ ācikkheyyāti vadati. Patiṭṭhāsīti patiṭṭhā āsi. Santānanti parissantānaṃ. Kilantānanti maggakilantānaṃ. Paṭiggahanti paṭiggāhakaṃ patiṭṭhābhūtaṃ. Ahaṃ jānanti yo vajjāti ahaṃ vessantarassa vasanaṭṭhānaṃ jānāmīti yo vadeyyāti attho.
负责守护的质多之子听到他的悲叹声后,为了守护(须大拏),便化作猎鹿人,在林中游荡。他心想:“这个婆罗门是为了须大拏的住处而悲叹,可他并不是依法而来的,他一定会来讨要曼坻或孩子们,我就在这里把他杀掉。”于是,他走到婆罗门跟前,搭上弓,拉满弓弦,威胁道:“婆罗门,我不会让你活着!”导师为了阐明这个意思,说道:
Tassa taṃ paridevasaddaṃ sutvā ārakkhaṇatthāya ṭhapito cetaputto migaluddako hutvā araññe vicaranto ‘‘ayaṃ brāhmaṇo vessantarassa vasanaṭṭhānatthāya paridevati, na kho panesa dhammatāya āgato, maddiṃ vā dārake vā yācissati, idheva naṃ māressāmī’’ti tassa santikaṃ gantvā ‘‘brāhmaṇa, na te jīvitaṃ dassāmī’’ti dhanuṃ āropetvā ākaḍḍhitvā tajjesi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
林中游荡的猎人,察知了他的心;
婆罗门啊,这刹帝利因布施过甚,为你们所知。
他被流放离开自己的国土,住在弯折的山中。
‘‘Tassa ceto paṭissosi, araññe luddako caraṃ; Tumhehi brahme pakato, atidānena khattiyo; Pabbājito sakā raṭṭhā, vaṅke vasati pabbate.
婆罗门啊,刹帝利因过度布施而被你们所害。
“他带着妻子儿女,栖身于弯山之中。”
‘‘Tumhehi brahme pakato, atidānena khattiyo; Ādāya puttadārañca, vaṅke vasati pabbate.
愚笨的人总做不该做的事,从国中来到了林野;
寻找王子,就像水里的鹭鸶在找鱼一样。
‘‘Akiccakārī dummedho, raṭṭhā pavanamāgato; Rājaputtaṃ gavesanto, bako macchamivodake.
婆罗门,我不会在这里饶你的命。
这支箭是我为你射出的,它要喝你的血。
‘‘Tassa tyāhaṃ na dassāmi, jīvitaṃ idha brāhmaṇa; Ayañhi te mayā nunno, saro pissati lohitaṃ.
斩下你的头,割开连同心系的心脏;
婆罗门,我将用你的肉祭献路鸟。
‘‘Siro te vajjhayitvāna, hadayaṃ chetvā sabandhanaṃ; Panthasakuṇaṃ yajissāmi, tuyhaṃ maṃsena brāhmaṇa.
婆罗门,以你的肉、你的脂肪,还有你的头;
我要切开你的心脏,把它献作供养。
‘‘Tuyhaṃ maṃsena medena, matthakena ca brāhmaṇa; Āhutiṃ paggahessāmi, chetvāna hadayaṃ tava.
“婆罗门,你以你的肉为我善献、善祀;
你也不会把王子的妻子和儿女带走。”
‘‘Taṃ me suyiṭṭhaṃ suhutaṃ, tuyhaṃ maṃsena brāhmaṇa; Na ca tvaṃ rājaputtassa, bhariyaṃ putte ca nessasī’’ti.
在这里,你这个做不该做的事的人,就是做了不该做的事。愚痴者,就是没有智慧的人。从国土来到森林,就是从国土来到大森林。这支箭将要喝血,意思是这支箭将要喝你的血。杀死之后,意思是把他杀死后,等你从树上掉下来,就像摘棕榈果一样把你的头拔掉,连同筋腱一起切下心脏的肉,献给道路天神,作名为“路鸟”的祭祀。而你也带不走,意思是:这样一来,你就不能带走王子的妻子或儿女了。
Tattha akiccakārīti tvaṃ akiccakārako. Dummedhoti nippañño. Raṭṭhā pavanamāgatoti raṭṭhato mahāraññaṃ āgato. Saro pissatīti ayaṃ saro tava lohitaṃ pivissati. Vajjhayitvānāti taṃ māretvā rukkhā patitassa te sīsaṃ tālaphalaṃ viya luñcitvā sabandhanaṃ hadayamaṃsaṃ chinditvā panthadevatāya panthasakuṇaṃ nāma yajissāmi. Na ca tvanti evaṃ sante na tvaṃ rājaputtassa bhariyaṃ vā putte vā nessasīti.
他听了那番话,被死亡的恐惧所逼迫,于是说着妄语道:
So tassa vacanaṃ sutvā maraṇabhayatajjito musāvādaṃ kathento āha –
婆罗门使者不可杀害,彻塔之子,你听我说:
所以,确实不该杀害使者,这是自古以来的法。
‘‘Avajjho brāhmaṇo dūto, cetaputta suṇohi me; Tasmā hi dūtaṃ na hanti, esa dhammo sanantano.
所有尸毗人都已平息怒气,父亲想见他。
他的母亲也很虚弱,她的双眼不久就会衰坏。
‘‘Nijjhattā sivayo sabbe, pitā naṃ daṭṭhumicchati; Mātā ca dubbalā tassa, acirā cakkhūni jīyare.
“我是他们派来的使者,支提之子,请听我说:
我会把王子带走,你要是知道,就告诉我。”
‘‘Tesāhaṃ pahito dūto, cetaputta suṇohi me; Rājaputtaṃ nayissāmi, yadi jānāsi saṃsa me’’ti.
在这里,“被说服”就是“被劝服”。“不久眼睛将衰坏”意思是:因为不停地哭泣,用不了多久眼睛就会衰坏。
Tattha nijjhattāti saññattā. Acirā cakkhūni jīyareti niccarodanena na cirasseva cakkhūni jīyissanti.
那时,车达之子听说“须大拏好像是被接来了”,心中生起欢喜,把狗拴好,让婆罗门从树上下来,请他坐在枝叶铺成的座上,供养食物之后,说了这首偈颂:
Tadā cetaputto ‘‘vessantaraṃ kira ānetuṃ āgato’’ti somanassappatto hutvā sunakhe bandhitvā ṭhapetvā brāhmaṇaṃ otāretvā sākhāsanthare nisīdāpetvā bhojanaṃ datvā imaṃ gāthamāha –
“我所爱者的亲爱使者,我把这满钵之礼送给你;
婆罗门啊,还有这一罐蜂蜜,以及这块鹿腿肉。
我也要告诉你,那个能满足欲望者所安住的地方。”
‘‘Piyassa me piyo dūto, puṇṇapattaṃ dadāmi te; Imañca madhuno tumbaṃ, migasatthiñca brāhmaṇa; Tañca te desamakkhissaṃ, yattha sammati kāmado’’ti.
在这里,“对我所爱者”的意思是:对我所爱的须大拏来说,你就是那位可爱的使者。“满钵”的意思是:我送给你这满满一钵,来满足你心中的愿望。
Tattha piyassa meti mama piyassa vessantarassa tvaṃ piyo dūto. Puṇṇapattanti tava ajjhāsayapūraṇaṃ puṇṇapattaṃ dadāmīti.
《小森林篇》的注释
Cūḷavanavaṇṇanā
猎人儿子这样款待了那位婆罗门之后,把一罐蜂蜜和一根鹿腿肉交给他,作为路上吃的干粮,然后站在路上,举起右手,告诉他大士住的地方,说道:
Evaṃ cetaputto brāhmaṇaṃ bhojetvā pātheyyatthāya tassa madhuno tumbañceva pakkamigasatthiñca datvā magge ṭhatvā dakkhiṇahatthaṃ ukkhipitvā mahāsattassa vasanokāsaṃ ācikkhanto āha –
大婆罗门,这座山就是香山。
在那里,须大拏王与子女们一同安住。
‘‘Esa selo mahābrahme, pabbato gandhamādano; Yattha vessantaro rājā, saha puttehi sammati.
他保持着婆罗门的模样,拿着座具,蓄着胡须,头上盘着发髻;
穿兽皮衣的人躺在地上,向火神致敬。
‘‘Dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ, āsadañca masaṃ jaṭaṃ; Cammavāsī chamā seti, jātavedaṃ namassati.
这些树呈现青色,结着各种不同的果实。
高高耸立,如云之峰,青蓝如眼药之山。
‘‘Ete nīlā padissanti, nānāphaladharā dumā; Uggatā abbhakūṭāva, nīlā añjanapabbatā.
陀瓦萨卡纳树、佉陀罗树、婆罗树、颤动树和蔓藤,
它们为风所动,一同战栗,犹如刚饮过酒的年轻人。
‘‘Dhavassakaṇṇā khadirā, sālā phandanamāluvā; Sampavedhanti vātena, sakiṃ pītāva māṇavā.
在高处的树丛间,也只听得见合唱之声;
一群Najjuhā鸟与杜鹃鸟,从一棵树飞到另一棵树。
‘‘Upari dumapariyāyesu, saṅgītiyova suyyare; Najjuhā kokilasaṅghā, sampatanti dumā dumaṃ.
树木枝叶随风摇动,仿佛一路呼唤着那离去的人。
当来客到来时,它们会喜悦地迎接,使住在这里的人感到喜悦。
须大拏王和子女们一起安住的地方。
‘‘Avhayanteva gacchantaṃ, sākhāpattasamīritā; Ramayanteva āgantaṃ, modayanti nivāsinaṃ; Yattha vessantaro rājā, saha puttehi sammati.
“顶戴婆罗门形相,手持钩杓与发髻;
身着皮衣,卧于地上,礼敬火神。”
‘‘Dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ, āsadañca masaṃ jaṭaṃ; Cammavāsī chamā seti, jātavedaṃ namassatī’’ti.
其中,香山就是这座香山。沿着它的山脚朝北走,就能到达帝释天神赐予的修行处,须大拏王和妻子儿女一起住在那里,你会看到那个地方——这就是这句话的意思。婆罗门的外表,指的是最胜者出家时的装扮。带着钩子、勺子和发髻,是说为了把果子拉下来摘取,带着钩子、拨火用的勺子,还盘着发髻。穿皮衣,就是披着兽皮。躺在地上,就是铺着树叶睡在地上。dhavassakaṇṇā khadirā,指的是dhavā树、assakaṇṇā树和khadirā树。Sakiṃ pītāva māṇavā,指的是像酒鬼一样只喝一次。Upari dumapariyāyesū,指的是在树枝上。Saṅgītiyova suyyare,指的是各种鸟鸣叫的声音,听起来像天界的音乐。Najjuhā,指的是najjuhā鸟。Sampatantī,指的是鸣叫着四处游走。Sākhāpattasamīritā,指的是鸟被枝叶触碰而鸣叫,或者被风吹动的枝叶本身。Āgantanti,指的是前来的人。Yatthā,指的是须大拏所住的隐修处,到了那里之后,你便会见到这隐修处的殊胜。
Tattha gandhamādanoti esa gandhamādanapabbato, etassa pādena uttarābhimukho gacchanto yattha sakkadattiye assamapade vessantaro rājā saha puttadārehi vasati, taṃ passissasīti attho. Brāhmaṇavaṇṇanti seṭṭhapabbajitavesaṃ. Āsadañca masaṃ jaṭanti ākaḍḍhitvā phalānaṃ gahaṇatthaṃ aṅkusañca aggijuhanakaṭacchuñca jaṭāmaṇḍalañca dhārento. Cammavāsīti ajinacammadharo. Chamā setīti pathaviyaṃ paṇṇasanthare sayati. Dhavassakaṇṇā khadirāti dhavā ca assakaṇṇā ca khadirā ca. Sakiṃ pītāva māṇavāti ekavārameva pītā surāsoṇḍā viya. Upari dumapariyāyesūti rukkhasākhāsu. Saṅgītiyova suyyareti nānāsakuṇānaṃ vassantānaṃ saddā dibbasaṅgītiyo viya suyyare. Najjuhāti najjuhasakuṇā. Sampatantīti vikūjantā vicaranti. Sākhāpattasamīritāti sākhānaṃ pattehi saṅghaṭṭitā hutvā vikūjantā sakuṇā, vātena samīritā pattasākhāyeva vā. Āgantanti āgacchantaṃ janaṃ. Yatthāti yasmiṃ assame vessantaro vasati, tattha gantvā imaṃ assamapadasampattiṃ passissasīti.
接着,又进一步称赞那座隐修处,他说道:
Tato uttaripi assamapadaṃ vaṇṇento āha –
芒果、木苹果、菠萝蜜、娑罗树、阎浮树、毗醯勒树;
诃子、余甘子、菩提树,还有酸枣。
‘‘Ambā kapitthā panasā, sālā jambū vibhītakā; Harītakī āmalakā, assatthā badarāni ca.
这里还有可爱的廷婆楼树、榕树和迦毗他树;
蜜糖树滴着蜜,低处的无花果也熟了。
‘‘Cārutimbarukkhā cettha, nigrodhā ca kapitthanā; Madhumadhukā thevanti, nīce pakkā cudumbarā.
有石榴和葡萄,还有蜜枣;
在那里,它们各自取来没有蝇粪等杂质的蜂蜜来吃。
‘‘Pārevatā bhaveyyā ca, muddikā ca madhutthikā; Madhuṃ anelakaṃ tattha, sakamādāya bhuñjare.
此处有些芒果树已开花,另一些则立着二果;
还有些是生的和熟的,两种都呈蛙色。
‘‘Aññettha pupphitā ambā, aññe tiṭṭhanti dovilā; Aññe āmā ca pakkā ca, bhekavaṇṇā tadūbhayaṃ.
此处下方一男子,采摘芒果于树间;
或生或熟皆摘取,色香与味俱殊胜。
‘‘Athettha heṭṭhā puriso, ambapakkāni gaṇhati; Āmāni ceva pakkāni, vaṇṇagandharasuttame.
这对我来说实在太奇妙了,那“hīṅ”的声音在我心中浮现。
就像天神的住处,美得像欢喜园一样。
‘‘Ateva me acchariyaṃ, hīṅkāro paṭibhāti maṃ; Devānamiva āvāso, sobhati nandanūpamo.
易裂的椰子树,在椰枣树的大林中;
如串结的花环般立着,像旗幡顶端一样显现。
就像用各种颜色的花装饰天空,仿佛繁星点缀的夜空。
‘‘Vibhedikā nāḷikerā, khajjurīnaṃ brahāvane; Mālāva ganthitā ṭhanti, dhajaggāneva dissare; Nānāvaṇṇehi pupphehi, nabhaṃ tārācitāmiva.
库塔迦树、拘执树与多伽罗树,还有波吒厘树,都开花了;
普那伽树、山普那伽树,还有拘毗罗罗树,都开满了花。
‘‘Kuṭajī kuṭṭhatagarā, pāṭaliyo ca pupphitā; Punnāgā giripunnāgā, koviḷārā ca pupphitā.
伍答拉咖树、索摩罗树,还有许多沉香树。
普塔吉瓦树、迦拘陀和阿萨那树,在这里也都开花了。
‘‘Uddālakā somarukkhā, agaruphalliyā bahū; Puttajīvā ca kakudhā, asanā cettha pupphitā.
库塔迦树、萨拉拉树、尼帕树、憍赏弥树、面包果树和达婆树。
那里的沙罗树也开满了花,看上去就像一堆稻草。
‘‘Kuṭajā salaḷā nīpā, kosambā labujā dhavā; Sālā ca pupphitā tattha, palālakhalasannibhā.
离那里不远处,在令人心生欢喜的地面上,有一方莲池。
覆满红莲与青莲,犹如天界的欢喜园。
‘‘Tassāvidūre pokkharaṇī, bhūmibhāge manorame; Padumuppalasañchannā, devānamiva nandane.
此时杜鹃陶醉于花蜜之味,鸣声悦耳;
在应季盛开的树上,它们使树林回响。
‘‘Athettha puppharasamattā, kokilā mañjubhāṇikā; Abhinādenti pavanaṃ, utusampupphite dume.
莲花朵朵滴花蜜
此处南风与西风吹起
这座修行处到处散落着莲花的花粉。
‘‘Bhassanti makarandehi, pokkhare pokkhare madhū; Athettha vātā vāyanti, dakkhiṇā atha pacchimā; Padumakiñjakkhareṇūhi, okiṇṇo hoti assamo.
此间菱角粗大,可沉可浮;
鱼鳖穿杂,处处有近人之物。
蜂蜜从莲茎里流出,乳汁、酥油从莲藕间流出。
‘‘Thūlā siṅghāṭakā cettha, saṃsādiyā pasādiyā; Macchakacchapabyāviddhā, bahū cettha mupayānakā; Madhuṃ bhisehi savati, khīrasappi muḷālibhi.
那片树林香气怡人,吹送着各种芬芳和合之香;
整片树林被花香熏得醉人,枝头开满了花。
蜜蜂被花香吸引,从四面八方嗡嗡飞来。
‘‘Surabhī taṃ vanaṃ vāti, nānāgandhasamoditaṃ; Sammaddateva gandhena, pupphasākhāhi taṃ vanaṃ; Bhamarā pupphagandhena, samantā mabhināditā.
这里还有许多飞禽,种类不同、颜色各异。
它们和各自的妻子一起欢快地互相鸣叫应和。
‘‘Athettha sakuṇā santi, nānāvaṇṇā bahū dijā; Modanti saha bhariyāhi, aññamaññaṃ pakūjino.
难陀鸟和命子鸟,命子鸟是我们所珍爱的;
可爱的儿子们,可爱的喜悦者们,以莲池为家的鸟儿。
‘‘Nandikā jīvaputtā ca, jīvaputtā piyā ca no; Piyā puttā piyā nandā, dijā pokkharaṇīgharā.
它们像编好的花环一样竖立着,看起来就像旗帜的顶端一样。
用各种颜色的花,善巧地编缀得整整齐齐;
在那里,须大拏王与子女们一同安住。
‘‘Mālāva ganthitā ṭhanti, dhajaggāneva dissare; Nānāvaṇṇehi pupphehi, kusaleheva suganthitā; Yattha vessantaro rājā, saha puttehi sammati.
“保持着婆罗门的模样,拿着杵、黑羚羊皮和发髻。
身着皮衣,卧于地上,礼敬火神。”
‘‘Dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ, āsadañca masaṃ jaṭaṃ; Cammavāsī chamā seti, jātavedaṃ namassatī’’ti.
在这里,cārutimbarukkhā 是指金色的阎浮树。Madhumadhukā 是指味道甘甜的蜜树。Thevanti 是指闪闪发光。Pārevatā 是指形状像鸽足的树。Bhaveyyā 是指结长形果实的芭蕉树。Madhutthikā 是指不断滴下蜜汁的树,或者因为甘甜而像蜜滴一样。Sakamādāyā 是指自己亲手摘来享用。Dovilā 是指花和叶已经掉落、正在结果的树。Bhekavaṇṇā tadūbhaya 是指那些生的和熟的果实,颜色都像青蛙的背一样。Athettha heṭṭhā puriso 是指在这里的精舍中,人站在芒果树下就能摘到芒果,不需要爬上去。Vaṇṇagandharasuttame 是指这些树在颜色、香气、味道等方面都是最上等的。
Tattha cārutimbarukkhāti suvaṇṇatimbarukkhā. Madhumadhukāti madhurasā madhukā. Thevantīti virocanti. Pārevatāti pārevatapādasadisā rukkhā. Bhaveyyāti dīghaphalā kadaliyo. Madhutthikāti madhuttheve paggharantiyo, madhuratāya vā madhutthevasadisā. Sakamādāyāti taṃ sayameva gahetvā paribhuñjanti. Dovilāti patitapupphapattā sañjāyamānaphalā. Bhekavaṇṇā tadūbhayanti te ubhopi āmā ca pakkā ca maṇḍūkapiṭṭhivaṇṇāyeva. Athettha heṭṭhā purisoti atha ettha assame tesaṃ ambānaṃ heṭṭhā ṭhitakova puriso ambaphalāni gaṇhāti, ārohaṇakiccaṃ natthi. Vaṇṇagandharasuttameti etehi vaṇṇādīhi uttamāni.
我这边实在太奇妙了,对我来说极其稀有。“Hiṅkāro”就是发出“hin”的声音。“Vibhedikā”就是棕榈树。“Mālāva ganthitā”是说,在开满花的树上,花朵就像编好的花环一样挂在上头。“Dhajaggāneva dissare”是说,那些树看起来就像装饰过的幢顶。“Kuṭajī kuṭṭhatagarā”是指一种叫kuṭajī的树,以及kuṭṭha灌木和tagara灌木。“Giripunnāgā”是指大punnāga树。“Koviḷārā”是指一种叫koviḷāra的树。“Uddālakā”是指uddāla树。“Somarukkhā”是指开黄花的王树。“Phalliyā”是指一种叫phalliya的树。“Puttajīvā”是指大榕树。“Labujā”是指一种叫labuja的树。“Palālakhalasannibhā”是说,树下落下的成堆花朵,看起来就像稻草堆一样。
Ateva me acchariyanti ativiya me acchariyaṃ. Hiṅkāroti hinti karaṇaṃ. Vibhedikāti tālā. Mālāva ganthitāti supupphitarukkhānaṃ upari ganthitā mālā viya pupphāni tiṭṭhanti. Dhajaggāneva dissareti tāni rukkhāni alaṅkatadhajaggāni viya dissanti. Kuṭajī kuṭṭhatagarāti kuṭaji nāmekā rukkhajāti kuṭṭhagacchā ca tagaragacchā ca. Giripunnāgāti mahāpunnāgā. Koviḷārāti koviḷārarukkhā nāma. Uddālakāti uddālarukkhā. Somarukkhāti pītapupphavaṇṇā rājarukkhā. Phalliyāti phalliyarukkhā nāma. Puttajīvāti mahānigrodhā. Labujāti labujarukkhā nāma. Palālakhalasannibhāti tesaṃ heṭṭhā paggharitapupphapuñjā palālakhalasannibhāti vadati.
池塘指四方形的池塘。欢喜指像欢喜园里的欢喜池那样。被花香陶醉指被花香醉得摇来摇去。花蕊指花粉。每一片莲叶上指每一片红莲叶上。因为在那些莲叶上,花粉从花蕊散落下来,就成了所谓的莲蜜。南风以及西风到这里,就已经把一切方向和四隅的风都显示出来了。大菱角指大号的菱角。自然稻指自然生长的稻谷,也叫鹦鹉稻。落地稻指那些掉在地上的稻谷。成行游动指在清澈的水中成行游动、清晰可见,也就是在清水中成行排列、游动可见的景象。螃蟹指蟹类。蜜指藕节破裂时流出的汁液,形似蜂蜜。乳酥藕管指从藕管中流出的汁液宛如掺了乳的熟酥/生酥。
Pokkharaṇīti caturassapokkharaṇī. Nandaneti nandanavane nandāpokkharaṇī viya. Puppharasamattāti puppharasena mattā calitā. Makarandehīti kiñjakkhehi. Pokkharepokkhareti paduminipaṇṇe paduminipaṇṇe. Tesu hi kiñjakkhato reṇu bhassitvā pokkharamadhu nāma hoti. Dakkhiṇā atha pacchimāti ettāvatā sabbā disā vidisāpi vātā dassitā honti. Thūlāsiṅghāṭakāti mahantā siṅghāṭakā ca. Saṃsādiyāti sayaṃ jātasālī, sukasālītipi vuccanti. Pasādiyāti teyeva bhūmiyaṃ patitā. Byāviddhāti pasanne udake byāviddhā paṭipāṭiyā gacchantā dissanti. Mupayānakāti kakkaṭakā. Madhaunti bhisakoṭiyā bhinnāya paggharaṇaraso madhusadiso hoti. Khīrasappi muḷālibhīti muḷālehi paggharaṇaraso khīramissakanavanītasappi viya hoti.
“Sammaddateva”是说,仿佛让聚集而来的人们都陶醉了。“Samantā mabhināditā”是说,它们从四面八方鸣叫着,四处游走。“Nandikā”等就是它们的名字。其中,第一只说:“主人须大拏,你住在这片林子里,应当欢喜。”第二只说:“愿你安乐地活着,你的孩子们也安乐。”第三只说:“愿你活着,你亲爱的孩子们也活着。”第四只说:“愿你欢喜,你可爱的孩子们也欢喜。”它们就是由此得名的。“Pokkharaṇīgharā”是说,居于池塘中的众生。
Sammaddatevāti sampattajanaṃ madayati viya. Samantā mabhināditāti samantā abhinadantā vicaranti. ‘‘Nandikā’’tiādīni tesaṃ nāmāni. Tesu hi paṭhamā ‘‘sāmi vessantara, imasmiṃ vane vasanto nandā’’ti vadanti. Dutiyā ‘‘tvañca sukhena jīva, puttā ca te’’ti vadanti. Tatiyā ‘‘tvañca jīva, piyā puttā ca te’’ti vadanti. Catutthā ‘‘tvañca nanda, piyā puttā ca te’’ti vadanti. Tena tesaṃ etāneva nāmāni ahesuṃ. Pokkharaṇīgharāti pokkharaṇivāsino.
车夫之子这样讲完须大拏住的地方之后,究迦很满意,就上前招呼他,说了这首偈子:
Evaṃ cetaputtena vessantarassa vasanaṭṭhāne akkhāte jūjako tussitvā paṭisanthāraṃ karonto imaṃ gāthamāha –
“此我麨食与蜜合,
蜜团亦皆善制成;我以此麨食施汝。”
‘‘Idañca me sattubhattaṃ, madhunā paṭisaṃyutaṃ; Madhupiṇḍikā ca sukatāyo, sattubhattaṃ dadāmi te’’ti.
这里,“sattubhatta”指的是像熟蜜一样、被称为 sattu 的食物。这句话的意思是:这是我的,我给你,你拿去吧。
Tattha sattubhattanti pakkamadhusannibhaṃ sattusaṅkhātaṃ bhattaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – idaṃ mama atthi, taṃ te dammi, gaṇhāhi nanti.
他听了之后,支提之子说道:
Taṃ sutvā cetaputto āha –
你的资具就留着吧,我不想要资具;
婆罗门啊,从这里也拿些吧,婆罗门啊,随你心意去吧。
‘‘Tuyheva sambalaṃ hotu, nāhaṃ icchāmi sambalaṃ; Itopi brahme gaṇhāhi, gaccha brahme yathāsukhaṃ.
有一条只能一个人走的小路,笔直地通向那座修行静修处;
阿朱多仙人也在那里,牙齿沾满泥垢,头上满是尘土。
保持着婆罗门的模样,还带着须发和发髻。
‘‘Ayaṃ ekapadī eti, ujuṃ gacchati assamaṃ; Isīpi accuto tattha, paṅkadanto rajassiro; Dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ, āsadañca masaṃ jaṭaṃ.
“穿兽皮衣的人躺在地上,礼拜火神;
你去到他那里,向他请教,他会告诉你那条路。”
‘‘Cammavāsī chamā seti, jātavedaṃ namassati; Taṃ tvaṃ gantvāna pucchassu, so te maggaṃ pavakkhatī’’ti.
在这里,“sambala”指的是路上的干粮。“eti”的意思是:那条朝我们迎面而来的独行小道,笔直地通向那座修行居所。“accuta”:有一位名叫阿俱陀的仙人就住在那里。
Tattha sambalanti pātheyyaṃ. Etīti yo ekapadikamaggo amhākaṃ abhimukho eti, esa assamaṃ ujuṃ gacchati. Accutoti evaṃnāmako isi tattha vasati.
“听了这话,婆罗门对支提行了右绕礼,
他满心欢喜地离开了,前往阿朱多仙人所在之处。”
‘‘Idaṃ sutvā brahmabandhu, cetaṃ katvā padakkhiṇaṃ; Udaggacitto pakkāmi, yenāsi accuto isī’’ti.
在那里,yenāsīti(“yena”即“他曾在何处”)中,那位名为阿库托的仙人在什么地方,他就去了那个地方。
Tattha yenāsīti yasmiṃ ṭhāne accuto isi ahosi, tattha gatoti.