9. 维都拉本生注释(续) §1393
22. 大集义注 · 309 段
他听完国王的话,说道:“大王,您这说的是什么话呢?一匹马就足以代表一千匹马,一颗宝珠就足以代表一千颗宝珠。并不是所有的马都长得一样,请您先看看这匹马的速度吧。”说完,他翻身上马,驱马直奔城墙顶端。那座方圆七由旬的城池,仿佛被马匹们脖颈挨着脖颈团团围住一般。接着,马的身形看不见了,夜叉的身形也看不见了,只看见他腰间系着的那块红布。他从马上下来,说道:“大王,您看到这匹马的速度了吧?”国王说“看到了”之后,他又说:“现在请您再看,大王。”说着便驱马进入城内花园的池塘水面上,马蹄尖不沾水地飞掠而过。随后他让马在莲叶间穿行,然后击掌伸手,马便跑回来站在他的手掌上。于是他说道:“大王,像这样的马宝,还合您的意吗?”国王说“合意”之后,他又说:“大王,马宝的事先放一放,请您看看宝珠的大威神力吧。”为了展示宝珠的威神力,他开口说道:巴利
So rañño kathaṃ sutvā ‘‘mahārāja, kiṃ nāma etaṃ vadetha, eko asso assasahassaṃ lakkhaṃ hoti, eko maṇi maṇisahassaṃ lakkhaṃ hoti. Na hi sabbe assā ekasadisā, imassa tāva javaṃ passathā’’ti vatvā assaṃ abhiruhitvā pākāramatthakena pesesi. Sattayojanikaṃ nagaraṃ assehi gīvāya gīvaṃ paharantehi parikkhittaṃ viya ahosi. Athānukkamena assopi na paññāyi, yakkhopi na paññāyi, udare baddharattapaṭova paññāyi. So assato oruyha ‘‘diṭṭho, mahārāja, assassa vego’’ti vatvā ‘‘āma, diṭṭho’’ti vutte ‘‘idāni puna passa, mahārājā’’ti vatvā assaṃ antonagare uyyāne pokkharaṇiyā udakapiṭṭhe pesesi, khuraggāni atementova pakkhandi. Atha naṃ padumapattesu vicarāpetvā pāṇiṃ paharitvā hatthaṃ pasāresi, asso āgantvā pāṇitale patiṭṭhāsi. Tato ‘‘vaṭṭate evarūpaṃ assaratanaṃ narindā’’ti vatvā ‘‘vaṭṭatī’’ti vutte ‘‘mahārāja, assaratanaṃ tāva tiṭṭhatu, maṇiratanassa mahānubhāvaṃ passā’’ti vatvā tassānubhāvaṃ pakāsento āha –
这是我的摩尼宝珠,请你看看吧,两足尊!
在这里,也有女人们的身形,还有男人们的身形。巴利
‘‘Idañca me maṇiratanaṃ, passa tvaṃ dvipaduttama; Itthīnaṃ viggahā cettha, purisānañca viggahā.
“ 在这里,也有鹿之争斗,还有鸟之争斗;
请看宝珠中化现出的龙王与金翅鸟。”巴利
‘‘Migānaṃ viggahā cettha, sakuṇānañca viggahā; Nāgarājā supaṇṇā ca, maṇimhi passa nimmita’’nti.
在这里,“女性等”是指:因为在这颗宝珠宝石上,能见到许多装扮整齐的女性身形、男性身形,种种鹿群和鸟群,还有象兵等军队各部分,为了指出这些,才那样说。“所化”是指:请看宝珠中这样奇妙的化现之物。巴利
Tattha itthīnanti etasmiñhi maṇiratane alaṅkatapaṭiyattā anekā itthiviggahā purisaviggahā nānappakārā migapakkhisaṅghā senaṅgādīni ca paññāyanti, tāni dassento evamāha. Nimmitanti idaṃ evarūpaṃ accherakaṃ maṇimhi nimmitaṃ passa.
他说完“你再看看别的”之后,又用偈颂说道:巴利
‘‘Aparampi passāhī’’ti vatvā gāthā āha –
象兵、车兵、马兵和步兵,还有披甲的兵士;
请看宝珠中化现出的这支由四部分组成的大军。巴利
‘‘Hatthānīkaṃ rathānīkaṃ, asse pattī ca vammine; Caturaṅginimaṃ senaṃ, maṇimhi passa nimmitaṃ.
“ 骑象的、列阵的、坐战车的、步兵。
请看宝珠中化现出来的前锋军阵。”巴利
‘‘Hatthārohe anīkaṭṭhe, rathike pattikārake; Balaggāni viyūḷhāni, maṇimhi passa nimmita’’nti.
在这里,“前锋部队”就是指军队。“列阵”是指按阵形站好。巴利
Tattha balaggānīti balāneva. Viyūḷhānīti byūhavasena ṭhitāni.
城有高耸的城墙,还有许多高大的城门与门楼;
在十字路口的好地上,请看宝珠中化现出来的景象。巴利
‘‘Puraṃ uddhāpasampannaṃ, bahupākāratoraṇaṃ; Siṅghāṭake subhūmiyo, maṇimhi passa nimmitaṃ.
“ 城柱、壕沟与横木,门闩、瞭望台及城门;
请看宝珠中化现。”巴利
‘‘Esikā parikhāyo ca, palikhaṃ aggaḷāni ca; Aṭṭālake ca dvāre ca, maṇimhi passa nimmita’’nti.
在这当中,城就是都城。具备高耸的城墙基座,是指具备城墙的地基。众多高大的城墙和门楼,是指具足高耸的城墙以及设有门楼的城门。十字路口,是指街道交汇的地方。美地,是指城郊那些色彩斑斓、令人愉悦的地面。石柱,是指竖立在城门处的石柱。门闩就是门闩,这也是同一个读法。门扇是指城门的门板。城门则是指城门楼。巴利
Tattha puranti nagaraṃ. Uddhāpasampannanti pākāravatthunā sampannaṃ. Bahupākāratoraṇanti uccapākāratoraṇanagaradvārena sampannaṃ. Siṅghāṭaketi vīthicatukkāni. Subhūmiyoti nagarūpacāre vicittā ramaṇīyabhūmiyo. Esikāti nagaradvāresu uṭṭhāpite esikatthambhe. Palikhanti palighaṃ, ayameva vā pāṭho. Aggaḷānīti nagaradvārakavāṭāni. Dvāre cāti gopurāni ca.
你看,在门楼的通道上,有许许多多各种各样的鸟群。
天鹅、苍鹭、孔雀、鸳鸯和雉鸡。巴利
‘‘Passa toraṇamaggesu, nānādijagaṇā bahū; Haṃsā koñcā mayūrā ca, cakkavākā ca kukkuhā.
“ 许多多彩的拘那罗鸟、孔雀和命命鸟;
请看宝珠中化现出的种种鸟群聚集的景象。”巴利
‘‘Kuṇālakā bahū citrā, sikhaṇḍī jīvajīvakā; Nānādijagaṇākiṇṇaṃ, maṇimhi passa nimmita’’nti.
这里的“门楼之间的道路上”,是指在城中门楼顶上的道路上。“黑杜鹃”是指黑色的杜鹃鸟;“彩羽的”是指羽毛色彩斑斓的杜鹃鸟。巴利
Tattha toraṇamaggesūti etasmiṃ nagare toraṇaggesu. Kuṇālakāti kāḷakokilā. Citrāti citrapattakokilā.
看那座城墙坚固的城,奇妙得让人汗毛直竖;
旗帜高高飘扬,令人赏心悦目,地上铺满金色的细沙。巴利
‘‘Passa nagaraṃ supākāraṃ, abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ; Samussitadhajaṃ rammaṃ, soṇṇavālukasanthataṃ.
“ 且看此间树叶茅舍,分区而列,量度齐整;
诸处房舍之间,连廊与大道。”巴利
‘‘Passettha paṇṇasālāyo, vibhattā bhāgaso mitā; Nivesane nivese ca, sandhibyūhe pathaddhiyo’’ti.
在这里,“城墙坚固”是指被金墙环绕。“店铺”是指堆满各种货物的商店。“住所和房屋”是指房屋本身和房屋的地基。“连廊与小巷”是指房屋之间的连接处和走不通的巷子。“大道”是指贯通的街道。巴利
Tattha supākāranti kañcanapākāraparikkhittaṃ. Paṇṇasālāyoti nānābhaṇḍapuṇṇe āpaṇe. Nivesane nivese cāti gehāni ceva gehavatthūni ca. Sandhibyūheti gharasandhiyo ca anibbiddharacchā ca. Pathaddhiyoti nibbiddhavīthiyo.
酒馆、醉汉与屠场,饭铺、妓女和艺妓;
请看宝珠中幻化之相。巴利
‘‘Pānāgāre ca soṇḍe ca, sūnā odaniyā gharā; Vesī ca gaṇikāyo ca, maṇimhi passa nimmitaṃ.
还有花环匠、染布匠、香料匠和织布匠;
在金匠和珠宝匠那里,你看那宝珠中化现出来的景象。巴利
‘‘Mālākāre ca rajake, gandhike atha dussike; Suvaṇṇakāre maṇikāre, maṇimhi passa nimmitaṃ.
“ 还有厨师和厨役,以及跳舞的、演戏的和唱歌的。
请看宝珠中化现出的掌击歌者与陶鼓乐人。”巴利
‘‘Āḷārike ca sūde ca, naṭanāṭakagāyino; Pāṇissare kumbhathūnike, maṇimhi passa nimmita’’nti.
在这里,“嗜酒者”是指那些佩戴与自己身份相称的颈饰和耳饰的人:他们布置好酒摊之后,就坐在那里喝酒。“糕点师”是指做糕饼的人。“厨师”是指做饭的人。“击掌者”是指用手掌拍打伴奏唱歌的人。“陶罐鼓乐者”是指敲打陶罐和拍板演奏的人。巴利
Tattha soṇḍe cāti attano anurūpehi kaṇṭhakaṇṇapilandhanehi samannāgate āpānabhūmiṃ sajjetvā nisinne surāsoṇḍe ca. Āḷāriketi pūvapāke. Sūdeti bhattakārake. Pāṇissareti pāṇippahārena gāyante. Kumbhathūniketi ghaṭadaddarivādake.
你看,战鼓、腰鼓,还有螺贝、鼓和铜鼓;
请看,所有打击乐器都化现在宝珠之中。巴利
‘‘Passa bherī mudiṅgā ca, saṅkhā paṇavadindimā; Sabbañca tāḷāvacaraṃ, maṇimhi passa nimmitaṃ.
铜钹和琵琶,舞蹈、歌唱与美妙的演奏;
乐器敲击声响成一片,请看那宝珠中化现出来的景象。巴利
‘‘Sammatālañca vīṇañca, naccagītaṃ suvāditaṃ; Tūriyatāḷitasaṅghuṭṭhaṃ, maṇimhi passa nimmitaṃ.
“ 这里还有跳高者、拳击手,以及幻术师和美饰者;
请看宝珠里所化现的起尸咒师和理发师。”巴利
‘‘Laṅghikā muṭṭhikā cettha, māyākārā ca sobhiyā; Vetālike ca jalle ca, maṇimhi passa nimmita’’nti.
其中,“硬木拍板与铜钹”是指硬木等做成的拍板和铜钹。“种种乐器击打发出的响声”是指各种乐器被击打后发出的声音。“拳师”是指拳击力士。“美饰者”是指美化都城的女人和容貌端正的男人。“起尸咒师”是指让起尸鬼站起来的人。“理发师”是指给人剃胡须、沐浴的人。巴利
Tattha sammatālañcāti khadirādisammañceva kaṃsatālañca. Tūriyatāḷitasaṅghuṭṭhanti nānātūriyānaṃ tāḷitehi saṅghuṭṭhaṃ. Muṭṭhikāti muṭṭhikamallā. Sobhiyāti nagarasobhanā itthī ca sampannarūpā purisā ca. Vetāliketi vetālauṭṭhāpake. Jalleti massūni karonte nhāpite.
“ 在这里集会发生,挤满了男女众人;
请看宝珠中所化现的层层床座与诸地面。”巴利
‘‘Samajjā cettha vattanti, ākiṇṇā naranāribhi; Mañcātimañce bhūmiyo, maṇimhi passa nimmita’’nti.
在这当中,“床叠床”是指叠放在床上面的床。“地面”是指可爱的集会场地。巴利
Tattha mañcātimañceti mañcānaṃ upari baddhamañce. Bhūmiyoti ramaṇīyā samajjabhūmiyo.
“ 看啊,末罗族人正在集会中挥舞着加倍粗壮的手臂;
请看那颗宝珠中被化现出来的影像——那些已被击倒的人和已被降伏我慢的人。”巴利
‘‘Passa malle samajjasmiṃ, phoṭente diguṇaṃ bhujaṃ; Nihate nihatamāne ca, maṇimhi passa nimmita’’nti.
在这里,“聚会中”指末罗族的竞技场。“已击败”指已击倒、战胜(他人)后仍站立的人。“已征服傲慢者”指已被打败的人。巴利
Tattha samajjasminti mallaraṅge. Nihateti nihanitvā jinitvā ṭhite. Nihatamāneti parājite.
你看,在山脚下,有许多各种各样的野兽群。
狮子、老虎、野猪,还有熊、狼和鬣狗。巴利
‘‘Passa pabbatapādesu, nānāmigagaṇā bahū; Sīhā byagghā varāhā ca, acchakokataracchayo.
巴拉萨鹿(波罗萨鹿)、野牛、水牛、罗希塔鹿和鲁鲁鹿;
还有羚羊和野猪,以及成群结队的尼迦猪。巴利
‘‘Palāsādā gavajā ca, mahiṃsā rohitā rurū; Eṇeyyā ca varāhā ca, gaṇino nīkasūkarā.
“ 形形色色的迦达利鹿很多,还有猫、兔和豪猪;
你看,那宝珠里映现出各种鹿群聚集的景象。”巴利
‘‘Kadalimigā bahū citrā, biḷārā sasakaṇṭakā; Nānāmigagaṇākiṇṇaṃ, maṇimhi passa nimmita’’nti.
其中,palāsādā 指剑鹿,也有写成 palatā 的版本。gavajā 指野牛。varāhā 是一种鹿类。同样,gaṇino 和 nīkasūkarā 也是。bahū citrā 指各种不同种类、色彩斑斓的鹿。biḷārā 指林中的野猫。sasakaṇṭakā 指兔和豪猪。巴利
Tattha palāsādāti khaggamigā. ‘‘Palatā’’tipi pāṭho. Gavajāti gavayā. Varāhāti ekā migajātikā. Tathā gaṇino ceva nīkasūkarā ca. Bahū citrāti nānappakārā citrā migā. Biḷārāti araññabiḷārā. Sasakaṇṭakāti sasā ca kaṇṭakā ca.
河流皆有善渡处,铺以金色细沙;
清水澄澈潺潺流,鱼群游集其中。巴利
‘‘Najjāyo suppatitthāyo, soṇṇavālukasanthatā; Acchā savanti ambūni, macchagumbanisevitā.
“ 此间有鳄鱼、摩伽罗、恒河鳄与龟鳖;
叉尾鲇、帕乌萨、麦恰、巴拉加、蒙遮罗希塔诸鱼。”巴利
‘‘Kumbhīlā makarā cettha, susumārā ca kacchapā; Pāṭhīnā pāvusā macchā, balajā muñcarohitā’’ti.
在那里,诸河就是河流。铺着金砂是指河底铺满了金砂。鳄鱼等:这类水生动物在河里游动,你也应该在宝珠里看见它们。巴利
Tattha najjāyoti nadiyo. Soṇṇavālukasanthatāti suvaṇṇavālukāya santhatatalā. Kumbhīlāti ime evarūpā jalacarā antonadiyaṃ vicaranti, tepi maṇimhi passāhīti.
“ 被各种鸟群所充满,被各种树群所环绕。
请看宝珠中化现的琉璃水流。”巴利
‘‘Nānādijagaṇākiṇṇā, nānādumagaṇāyutā; Veḷuriyakarodāyo, maṇimhi passa nimmita’’nti.
在那里,所谓“琉璃河”,就是指那些冲击琉璃石而发出声音的河流。巴利
Tattha veḷuriyakarodāyoti veḷuriyapāsāṇe paharitvā saddaṃ karontiyo evarūpā najjāyoti.
请看此处莲池,四方分划齐整;
众鸟群集盈满,大鱼游栖其中。巴利
‘‘Passettha pokkharaṇiyo, suvibhattā catuddisā; Nānādijagaṇākiṇṇā, puthulomanisevitā.
“ 四周盈水此大地,大海为珥作庄严;
为林行所绕,且观宝石所化现。”巴利
‘‘Samantodakasampannaṃ, mahiṃ sāgarakuṇḍalaṃ; Upetaṃ vanarājehi, maṇimhi passa nimmita’’nti.
其中,“被大鳞鳍鱼所栖息”是指被大鱼所栖息。“被森林之王们”是指被树林之行列,或者这正是原文的读法。巴利
Tattha puthulomanisevitāti mahāmacchehi nisevitā. Vanarājehīti vanarājīhi, ayameva vā pāṭho.
看前方毗提诃,看后方瞿耶尼;
看啊,在宝珠中化现出的俱卢洲和赡部洲。巴利
‘‘Purato videhe passa, goyāniye ca pacchato; Kuruyo jambudīpañca, maṇimhi passa nimmitaṃ.
看日月照亮四方,
绕须弥山而周行;看宝珠中化现的。巴利
‘‘Passa candaṃ sūriyañca, obhāsante catuddisā; Sineruṃ anupariyante, maṇimhi passa nimmitaṃ.
须弥山、雪山、大海与大地,
以及四大天王;请看这宝珠中所化现的。巴利
‘‘Sineruṃ himavantañca, sāgarañca mahītalaṃ; Cattāro ca mahārāje, maṇimhi passa nimmitaṃ.
在园林里、在树丛中,在平台和石山上;
在悦意的紧那罗充满之处,请看宝珠中的化现。巴利
‘‘Ārāme vanagumbe ca, pāṭiye ca siluccaye; Ramme kimpurisākiṇṇe, maṇimhi passa nimmitaṃ.
帕鲁沙迦园、质多拉达园、弥萨迦园、欢喜园林,
再看宝珠中化现的毗阇耶多宫殿。巴利
‘‘Phārusakaṃ cittalataṃ, missakaṃ nandanaṃ vanaṃ; Vejayantañca pāsādaṃ, maṇimhi passa nimmitaṃ.
善法堂、三十三天,还有盛开的波利质多罗树;
请看宝珠中化现的伊罗婆那龙王。巴利
‘‘Sudhammaṃ tāvatiṃsañca, pārichattañca pupphitaṃ; Erāvaṇaṃ nāgarājaṃ, maṇimhi passa nimmitaṃ.
请看天女们,就像闪电从空中升起;
在欢喜园中游走的她们,请看宝珠上化现的身影。巴利
‘‘Passettha devakaññāyo, nabhā vijjurivuggatā; Nandane vicarantiyo, maṇimhi passa nimmitaṃ.
“ 你看这里的天女们,她们在引诱天子们;
天子正享乐时,请看宝珠中化现出来的景象。”巴利
‘‘Passettha devakaññāyo, devaputtapalobhinī; Devaputte ramamāne, maṇimhi passa nimmita’’nti.
其中,毗提诃指东毗提诃洲;牛货指西牛货洲;俱卢指北俱卢洲以及南方的赡部洲。绕行指日月绕着须弥山运行。平铺指像铺展开后摆在石板背面的样子。巴利
Tattha videheti pubbavidehadīpaṃ. Goyāniyeti aparagoyānadīpaṃ. Kuruyoti uttarakuru ca dakkhiṇato jambudīpañca. Anupariyanteti ete candimasūriye sineruṃ anupariyāyante. Pāṭiyeti pattharitvā ṭhapite viya piṭṭhipāsāṇe.
在超过一千座的宫殿里,地面铺满了琉璃板;
当它燃烧发光时,请看那宝珠中以光泽化现出来的形象。巴利
‘‘Parosahassapāsāde, veḷuriyaphalasanthate; Pajjalante ca vaṇṇena, maṇimhi passa nimmitaṃ.
在三十三天、夜摩天,还有兜率天和化乐天,
在他化自在天中,请看宝珠里所化现的景象。巴利
‘‘Tāvatiṃse ca yāme ca, tusite cāpi nimmite; Paranimmitavasavattino, maṇimhi passa nimmitaṃ.
“ 请看此处池塘,水清澈洁净;
遍布白睡莲,以及红莲青莲。”巴利
‘‘Passettha pokkharaṇiyo, vippasannodikā sucī; Mandālakehi sañchannā, padumuppalakehi cā’’ti.
在这里,“超过一千”是指三十三天界中超过一千座的宫殿。巴利
Tattha parosahassanti tāvatiṃsabhavane atirekasahassapāsāde.
白纹十道,悦目青纹十;
褐黄六道,姜黄十五,又十四。巴利
‘‘Dasettha rājiyo setā, dasa nīlā manoramā; Cha piṅgalā pannarasa, haliddā ca catuddasa.
彼处二十为黄金所成,二十为白银所成;
具胭脂虫色泽光辉者,如是三十,悉皆显现。巴利
‘‘Vīsati tattha sovaṇṇā, vīsati rajatāmayā; Indagopakavaṇṇābhā, tāva dissanti tiṃsati.
此间墨黑十道、六道,茜草红二十五道;
间以般度迦花,缀以青莲,斑斓可爱。巴利
‘‘Dasettha kāḷiyo chacca, mañjeṭṭhā pannavīsati; Missā bandhukapupphehi, nīluppalavicittikā.
“ 这样具足一切肢节、光明炽盛、光耀;
大王,请您看看这份赌注,无上两足尊!”巴利
‘‘Evaṃ sabbaṅgasampannaṃ, accimantaṃ pabhassaraṃ; Odhisuṅkaṃ mahārāja, passa tvaṃ dvipaduttamā’’ti.
这里,这个宝石块上有十道白色条纹,也就是十道白纹。六道黄褐色和十五道,就是六道加十五道,一共二十一道黄褐色条纹。姜黄色,是指姜黄色的条纹,有十四道。三十道,是指胭脂虫色的光泽,有三十道条纹。十和六,就是十道加六道,一共十六道黑色条纹。二十五,是指二十五道茜草色、非常明亮的条纹。与般度迦花(bandhuka/bandhujīvaka)相杂,意思是请你看这些黑色和茜草色的条纹与这些花混在一起,显得色彩斑斓。因为在这里,黑色条纹与般度迦花相杂,茜草色条纹与青莲花相杂,显得色彩斑斓。Odhisuṅka 就是赌注的份额。谁在赌博中赢了我,这个赌注的份额就归他,他这样说。然而在义注中也有这样的文本:“让赌注归你吧,大王。”它的意思是:两足尊啊,请你看这个如此这般的宝石块,大王,就让这个作为赌注吧。谁在赌博中赢了我,这个就归他。巴利
Tattha dasettha rājiyo setāti etasmiṃ maṇikkhandhe dasa setarājiyo. Cha piṅgalā pannarasāti cha ca pannarasa cāti ekavīsati piṅgalarājiyo . Haliddāti haliddavaṇṇā catuddasa. Tiṃsatīti indagopakavaṇṇābhā tiṃsa rājiyo. Dasa chaccāti dasa ca cha ca soḷasa kāḷarājiyo. Pannavīsatīti pañcavīsati mañjeṭṭhavaṇṇā pabhassarā. Missā bandhukapupphehīti kāḷamañjeṭṭhavaṇṇarājiyo etehi missā vicittikā passa. Ettha hi kāḷarājiyo bandhujīvakapupphehi missā, mañjeṭṭharājiyo nīluppalehi vicittikā. Odhisuṅkanti suṅkakoṭṭhāsaṃ. Yo maṃ jūte jinissati, tassimaṃ suṅkakoṭṭhāsaṃ passāti vadati. Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘hotu suṅkaṃ, mahārājā’’tipi pāṭho. Tassattho – dvipaduttama passa tvaṃ imaṃ evarūpaṃ maṇikkhandhaṃ, idameva, mahārāja, suṅkaṃ hotu. Yo maṃ jūte jinissati, tassidaṃ bhavissatīti.
富楼那这样说之后,又说道:“大王,我如果在掷骰中输了,就把这颗摩尼宝珠献出来,那你拿什么来赌呢?”国王说:“亲爱的孩子,除了我的身体、王后和白伞之外,其余属于我的一切都拿来当赌注。”富楼那说:“既然如此,大王,别拖延了,我从远方赶来,请赶快让人把赌场准备好。”国王便命令大臣们去办。他们很快就把赌场布置好,给国王铺上最上等的座垫,也给其他各位国王摆好座位,又给富楼那安排了合适的座位,然后向国王禀报时间到了。于是,富楼那用偈颂对国王说道:巴利
Evaṃ vatvā puṇṇako ‘‘mahārāja, ahaṃ tāva jūte parājito imaṃ maṇiratanaṃ dassāmi, tvaṃ pana kiṃ dassasī’’ti āha. ‘‘Tāta, mama sarīrañca deviñca setacchattañca ṭhapetvā sesaṃ mama santakaṃ suṅkaṃ hotū’’ti. ‘‘Tena hi, deva, mā cirāyi, ahaṃ dūrāgato, khippaṃ jūtamaṇḍalaṃ sajjāpehī’’ti. Rājā amacce āṇāpesi. Te khippaṃ jūtamaṇḍalaṃ sajjetvā rañño varapotthakattharaṇaṃ santharitvā sesarājūnañcāpi āsanāni paññapetvā puṇṇakassapi patirūpaṃ āsanaṃ paññapetvā rañño kālaṃ ārocayiṃsu. Tato puṇṇako rājānaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
“ 大王,请上前到那个标记去吧,像这样的摩尼宝珠,您这里根本没有。
我们要凭规矩赢,不靠耍横硬来;你要是输了,就赶紧把赌注交给我们。”巴利
‘‘Upāgataṃ rāja mupehi lakkhaṃ, netādisaṃ maṇiratanaṃ tavatthi; Dhammena jissāma asāhasena, jito ca no khippamavākarohī’’ti.
这句话的意思是:大王,赌厅里该做的事已经做完、准备好了,像这样的摩尼宝珠你并没有。别再拖延纠缠了,上前就位吧,到掷骰子的地方去。我们玩的时候要依法取胜,让我们只靠法、不靠强横来赢。可要是你输了,那就赶紧把财物交出来——也就是说,输了就别再拖,立刻把钱拿出来。巴利
Tassattho – mahārāja, jūtasālāya kammaṃ upāgataṃ niṭṭhitaṃ, etādisaṃ maṇiratanaṃ tava natthi, mā papañcaṃ karohi, upehi lakkhaṃ akkhehi kīḷanaṭṭhānaṃ upagaccha. Kīḷantā ca mayaṃ dhammena jissāma, dhammeneva no asāhasena jayo hotu. Sace pana tvaṃ jito bhavissasi, atha no khippamavākarohi, papañcaṃ akatvāva jito dhanaṃ dadeyyāsīti vuttaṃ hoti.
这时,国王对他说:“青年,你称我为‘国王’,不必因此害怕,我们的胜负只依法判定,不靠强横手段。”富楼那听了这话,为了让那些国王也知道“我们的胜负纯粹是依法而定”,便请他们作证,用偈颂说道:巴利
Atha naṃ rājā ‘‘māṇava, tvaṃ maṃ ‘rājā’ti mā bhāyi, dhammeneva no asāhasena jayaparājayo bhavissatī’’ti āha. Taṃ sutvā puṇṇako ‘‘amhākaṃ dhammeneva jayaparājayabhāvaṃ jānāthā’’ti tepi rājāno sakkhiṃ karonto gāthamāha –
“ 般遮罗人、前来迎接的苏罗森人,摩差人与末地人,连同羯羯迦人;
愿他们看见我们这场无欺的较量——在我等集会中,他们不会无所作为。”巴利
‘‘Pañcāla paccuggata sūrasena, macchā ca maddā saha kekakebhi; Passantu note asaṭhena yuddhaṃ, na no sabhāyaṃ na karonti kiñcī’’ti.
在这里,“已升起”是指因为已经升起、已经出名、已经显眼,所以就直接用这个名字来称呼般遮罗王。“鱼”是指你,善友鱼王。“末地”是指末地王。“与伽伽迦比一起”是指与那个名叫伽伽迦比的地方同时存在的伽伽迦比王,也包括你。或者,把“一起”放在“伽伽迦比”这个词后面,再把“已升起”当作修饰修罗色那的词,那么意思就是:般遮罗、已升起的修罗色那,连同鱼王、末地王、伽伽迦比王以及其他诸王——应当这样理解这里的含义。“愿他们看到我们”意思是愿这些国王看到我们两人这场没有欺诈的较量。“在会议厅里,他们并非什么都不做”:这里的“不”只是个虚词。在会议厅里,他们并非不作任何见证;他们对刹帝利和婆罗门都会作见证。因此,如果出现什么不合理的事,你们就不能说“我们没听过、我们没看见”,你们要保持警觉,不要放逸。巴利
Tattha paccuggatāti uggatattā paññātattā pākaṭattā pañcālarājānamevālapati. Macchā cāti tvañca, samma maccharāja. Maddāti maddarāja. Saha kekakebhīti kekakebhināmena janapadena saha vattamānakekakebhirāja, tvañca. Atha vā sahasaddaṃ ‘‘kekakebhī’’ti padassa pacchato ṭhapetvā paccuggatasaddañca sūrasenavisesanaṃ katvā pañcālapaccuggatasūrasena macchā ca maddā ca kekakebhi saha sesarājāno cāti evamettha attho daṭṭhabbo. Passantu noteti amhākaṃ dvinnaṃ ete rājāno asaṭhena akkhayuddhaṃ passantu. Na no sabhāyaṃ na karonti kiñcīti ettha noti nipātamattaṃ, sabhāyaṃ kiñci sakkhiṃ na na karonti, khattiyepi brāhmaṇepi karontiyeva, tasmā sace kiñci akāraṇaṃ uppajjati, ‘‘na no sutaṃ, na no diṭṭha’’nti vattuṃ na labhissatha, appamattā hothāti.
夜叉将军就这样请国王们来作证。国王也由一百位国王簇拥着,带着富那迦走进了赌厅。大家都坐在合适的座位上,把金制骰子放在银盘上。富那迦急急忙忙地说:“大王,骰子的玩法有花鬘、有漩涡、多数、寂静善等二十四种,请您从中选一种合意的玩法吧。”国王说了声“好”,就选了“多数”。富那迦选了“有漩涡”。于是国王对他说:“那么,年轻人,你来掷骰子吧。”富那迦回禀道:“大王,第一轮不该轮到我掷,请您先掷。”国王答应了。原来,国王在过去第三世时,有一位曾做过他母亲的守护天神,靠着那位天神的威神力,国王在赌局中总能获胜。那时,那位天神正站在离他不远的地方。国王忆起那位天女,一面唱着赌胜的歌谣,一面说出了以下偈颂:巴利
Evaṃ yakkhasenāpati rājāno sakkhiṃ akāsi. Rājāpi ekasatarājaparivuto puṇṇakaṃ gahetvā jūtasālaṃ pāvisi. Sabbepi patirūpāsanesu nisīdiṃsu, rajataphalake suvaṇṇapāsake ṭhapayiṃsu. Puṇṇako turitaturito āha ‘‘mahārāja, pāsakesu āyā nāma mālikaṃ sāvaṭṭaṃ bahulaṃ santibhadrādayo catuvīsati, tesu tumhe attano ruccanakaṃ āyaṃ gaṇhathā’’ti. Rājā ‘‘sādhū’’ti bahulaṃ gaṇhi. Puṇṇako sāvaṭṭaṃ gaṇhi. Atha naṃ rājā āha ‘‘tena hi tāva māṇava, pāsake pātehī’’ti. ‘‘Mahārāja, paṭhamaṃ mama vāro na pāpuṇāti, tumhe pātethā’’ti vutte rājā ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchi. Tassa pana tatiye attabhāve mātubhūtapubbā ārakkhadevatā, tassā ānubhāvena rājā jūte jināti. Sā tassa avidūre ṭhitā ahosi. Rājā devadhītaraṃ anussaritvā jūtagītaṃ gāyanto imā gāthā āha –
一切河流都是弯弯曲曲地流,一切森林都是木头构成的;
一切女人一旦得到隐蔽之处,就会做恶事。
那么,母亲,请看着我吧,愿我的胜利显现出来。
母亲,请慈悯我,愿我赢得大胜。
天女啊,今日请守护我;女神啊,请垂看,莫令我消失。
慈悲的依怙者啊,请看顾吉祥,为了守护。
阎浮金制成的骰子,四方形,八指长;
你在大众之中光彩夺目,愿你成为能满足一切愿望的人。
天神啊,请赐我胜利,请看看我这个福分浅薄的人。
对母亲有慈悯心的人,总能见到吉祥的事。
“ 八重被说成花环,有漩涡的六重被认为。
四分应多知,两点寂止吉祥者;
二十四项收入,以及牟尼王所开示的二十四项收入。”巴利
‘‘Sabbā nadī vaṅkagatī, sabbe kaṭṭhamayā vanā; Sabbitthiyo kare pāpaṃ, labhamāne nivātake. (jā. 2.21.308); ‘‘Atha passatu maṃ amma, vijayaṃ me padissatu; Anukampāhi me amma, mahantaṃ jayamessatu. ‘‘Devate tvajja rakkha devi, passa mā maṃ vibhāveyya; Anukampakā patiṭṭhā ca, passa bhadrāni rakkhituṃ. ‘‘Jambonadamayaṃ pāsaṃ, caturaṃsamaṭṭhaṅguli; Vibhāti parisamajjhe, sabbakāmadado bhava. ‘‘Devate me jayaṃ dehi, passa maṃ appabhāginaṃ; Mātānukampako poso, sadā bhadrāni passati. ‘‘Aṭṭhakaṃ mālikaṃ vuttaṃ, sāvaṭṭañca chakaṃ mataṃ; Catukkaṃ bahulaṃ ñeyyaṃ, dvibindusantibhadrakaṃ; Catuvīsati āyā ca, munindena pakāsitā’’ti.
国王唱完这首赌骰歌,用手转动骰子,抛向空中。由于普那卡的威力,骰子朝国王输的方向落去。国王因为对赌术极其精通,察觉骰子正朝自己输的方向落下,就在半空中把它们收拢抓住,然后又抛向空中。第二次,他又察觉骰子正朝自己输的方向落下,同样一把抓住。于是普那卡心想:“这位国王和我这样的夜叉赌骰子,骰子快落下时他总能收拢抓住,这到底是什么原因?”他观察之后,知道了国王的守护天神的威力,便睁开双眼,像发怒一样盯着她看。那位天神惊恐万分,逃到铁围山顶,浑身颤抖地站在那里观望。国王第三次抛出骰子,虽然知道它们正朝自己输的方向落下,却因为普那卡的威力,伸出手也抓不住。骰子落定,国王输了。这时,普那卡知道国王已经败北,便拍手发出洪亮的声音,三遍发出狮子吼:“我赢了!”这声音传遍了整个赡部洲。为了说明这件事,导师说道:巴利
Rājā evaṃ jūtagītaṃ gāyitvā pāsake hatthena parivattetvā ākāse khipi. Puṇṇakassa ānubhāvena pāsakā rañño parājayāya bhassanti. Rājā jūtasippamhi atikusalatāya pāsake attano parājayāya bhassante ñatvā ākāseyeva saṅkaḍḍhanto gahetvā puna ākāse khipi. Dutiyampi attano parājayāya bhassante ñatvā tatheva aggahesi. Tato puṇṇako cintesi ‘‘ayaṃ rājā mādisena yakkhena saddhiṃ jūtaṃ kīḷanto bhassamāne pāsake saṅkaḍḍhitvā gaṇhāti, kiṃ nu kho kāraṇa’’nti. So olokento tassa ārakkhadevatāya ānubhāvaṃ ñatvā akkhīni ummīletvā kuddho viya naṃ olokesi. Sā bhītatasitā palāyitvā cakkavāḷapabbatamatthakaṃ patvā kampamānā oloketvā aṭṭhāsi. Rājā tatiyampi pāsake khipitvā attano parājayāya bhassante ñatvāpi puṇṇakassānubhāvena hatthaṃ pasāretvā gaṇhituṃ nāsakkhi. Te rañño parājayāya patiṃsu. Athassa parājitabhāvaṃ ñatvā puṇṇako apphoṭetvā mahantena saddena ‘‘jitaṃ me’’ti tikkhattuṃ sīhanādaṃ nadi. So saddo sakalajambudīpaṃ phari. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
他们因骰子而迷醉,就这样走了进去——俱卢族的国王,还有那个叫富楼那的夜叉。
国王抓住了败筹,那个叫富楼那的夜叉抓住了胜筹。巴利
‘‘Te pāvisuṃ akkhamadena mattā, rājā kurūnaṃ puṇṇako cāpi yakkho; Rājā kaliṃ viccinamaggahesi, kaṭaṃ aggahī puṇṇako nāma yakkho.
“ 他们在那里赌骰子时,双方聚到了一起,在国王面前,也在同伴们中间。
夜叉战胜了人中最殊胜的英雄,当时那里爆发出一片喧闹嘈杂的喊声。”巴利
‘‘Te tattha jūte ubhaye samāgate, raññaṃ sakāse sakhīnañca majjhe; Ajesi yakkho naravīraseṭṭhaṃ, tatthappanādo tumulo babhūvā’’ti.
在那里,他们进入——就是走进了赌厅。拣择——国王在二十四种玩法中挑选时,选中了败签,也就是拿到了输的那一签。执取胜券——一个叫富楼那的夜叉拿到了胜券。这两位相聚赌局——意思是他们俩聚在赌局里,一起赌了起来。王——那时,在一百位国王面前以及其他朋友中间,那个夜叉战胜了人中英杰——国王。那里爆发出巨大的喧闹声——在那个赌局圈子里,响起了巨大的喊声:“你们知道吗,国王输了,我赢了,我赢了!”巴利
Tattha pāvisunti jūtasālaṃ pavisiṃsu. Viccinanti rājā catuvīsatiyā āyesu vicinanto kaliṃ parājayaggāhaṃ aggahesi. Kaṭaṃ aggahīti puṇṇako nāma yakkho jayaggāhaṃ gaṇhi. Te tattha jūte ubhaye samāgateti te tattha jūte samāgatā ubho jūtaṃ kīḷiṃsūti attho. Raññanti atha tesaṃ ekasatarājūnaṃ sakāse avasesānañca sakhīnaṃ majjhe so yakkho naravīraseṭṭhaṃ rājānaṃ ajesi. Tatthappanādo tumulo babhūvāti tasmiṃ jūtamaṇḍale ‘‘rañño parājitabhāvaṃ jānātha, jitaṃ me, jitaṃ me’’ti mahanto saddo ahosi.
国王输了,心里很不痛快。这时,普纳迦为了安慰他,说了一首偈颂:巴利
Rājā parājito anattamano ahosi. Atha naṃ samassāsento puṇṇako gāthamāha –
“ 大王,胜与败,归于奋力者中之一方;
人中之主啊,你以最胜之财而败,已被我击败,速速交出。”巴利
‘‘Jayo mahārāja parājayo ca, āyūhataṃ aññatarassa hoti; Janinda jīnosi varaddhanena, jito ca me khippamavākarohī’’ti.
在这件事上,“努力争取”是指两个人拼命较量时,结果只会属于其中一方,所以不要想“我输了”。“你输了”就是你已经败了。“以最殊胜的财富”就是以最高的赌注。“赶快给我”就是快点把我赢得的财物交给我。巴利
Tattha āyūhatanti dvinnaṃ vāyāmamānānaṃ aññatarassa eva hoti, tasmā ‘‘parājitomhī’’ti mā cintayi. Jīnosīti parihīnosi. Varaddhanenāti paramadhanena. Khippamavākarohīti khippaṃ me jayaṃ dhanaṃ dehīti.
这时,国王对他说:“拿着吧,孩子。”一边说着,一边诵出这首偈颂:巴利
Atha naṃ rājā ‘‘gaṇha, tātā’’ti vadanto gāthamāha –
“ 象、牛、马与珠宝耳珰,以及大地上为我所有的众宝;
迦旃延,取此最胜之财,携之而去,随你所愿,任意所往。”巴利
‘‘Hatthī gavāssā maṇikuṇḍalā ca, yañcāpi mayhaṃ ratanaṃ pathabyā; Gaṇhāhi kaccāna varaṃ dhanānaṃ, ādāya yenicchasi tena gacchā’’ti.
“ 象、牛、马与宝珠耳珰,以及你大地上的一切珍宝;
其中至胜者,名唤维杜罗,是善巧能言之人——他已为我所赢,请将他赐给我。”巴利
‘‘Hatthī gavāssā maṇikuṇḍalā ca, yañcāpi tuyhaṃ ratanaṃ pathabyā; Tesaṃ varo vidhuro nāma kattā, so me jito taṃ me avākarohī’’ti.
在这里,所谓“他已被我赢,请把他赐给我”,意思是:我已经赢了你国土中最上等的宝物,而维杜罗正是所有宝物中最殊胜的那一个。所以,天神,他确实可以说已被我赢了,请把他赐给我。巴利
Tattha so me jito taṃ meti mayā hi tava vijite uttamaṃ ratanaṃ jitaṃ, so ca sabbaratanānaṃ varo vidhuro, tasmā, deva, so mayā jito nāma hoti, taṃ me dehīti.
“ 他既是我自己,也是我的皈依、我的去处、我的洲岛、我的庇护、我的归宿;
他不能用财物来衡量,这个造作者和我的生命是等同的。”巴利
‘‘Attā ca me so saraṇaṃ gatī ca, dīpo ca leṇo ca parāyaṇo ca; Asantuleyyo mama so dhanena, pāṇena me sādiso esa kattā’’ti.
在这里,“他是我的我”意思是:他就是我的我;而且我说过“除了保留我之外,其余的都布施出去”,所以不要执取那个我。而且不只是我而已,他对我来说还是皈依处、去处、明灯、庇护所和归宿。“他不可以用财物来衡量”意思是:他不可以和七宝一起拿来衡量。巴利
Tattha attā ca me soti so mayhaṃ attā ca, mayā ca ‘‘attānaṃ ṭhapetvā sesaṃ dassāmī’’ti vuttaṃ, tasmā taṃ mā gaṇhi. Na kevalañca attāva , atha kho me so saraṇañca gati ca dīpo ca leṇo ca parāyaṇo ca. Asantuleyyo mama so dhanenāti sattavidhena ratanena saddhiṃ na tuletabboti.
“ 你我之争若久持,恐无了期;不如同去问他本人。
请他为我们阐明此义——他怎么说,便作我们二人的共论。”巴利
‘‘Ciraṃ vivādo mama tuyhañcassa, kāmañca pucchāma tameva gantvā; Esova no vivaratu etamatthaṃ, yaṃ vakkhatī hotu kathā ubhinna’’nti.
在这里,让他亲自把“他是你的自我,还是不是”这个意思讲清楚。所谓“让我们两人的说法成立”,意思是:不管他说什么,那就算作我们两人共同的说法,以那个为准。巴利
Tattha vivaratu etamatthanti ‘‘so tava attā vā na vā’’ti etamatthaṃ esova pakāsetu. Hotu kathā ubhinnanti yaṃ so vakkhati, sāyeva no ubhinnaṃ kathā hotu, taṃ pamāṇaṃ hotūti attho.
“ 年轻人,你说的确实是真话,而且并不粗暴。
我们就去问他本人,这样我们两人都会满意。”巴利
‘‘Addhā hi saccaṃ bhaṇasi, na ca māṇava sāhasaṃ; Tameva gantvā pucchāma, tena tussāmubho janā’’ti.
在这里,年轻人,你并不是用强迫的方式对我说粗暴的话。巴利
Tattha na ca māṇava sāhasanti mayhaṃ pasayha sāhasikavacanaṃ na ca bhaṇasi.
国王说完这话,就带着那一百位国王和富那迦,满心欢喜,快步赶往法堂。智者也从座位上起身,向国王行礼后,站在一旁。这时,富那迦对大士说:“智者啊,‘你安住于法,就算为了活命也不说妄语’——这样的名声已经传遍整个世界。而我今天就要看看你是不是真的安住于法。”说完,他说了这首偈颂:巴利
Evaṃ vatvā rājā ekasatarājāno puṇṇakañca gahetvā tuṭṭhamānaso vegena dhammasabhaṃ agamāsi. Paṇḍitopi āsanā oruyha rājānaṃ vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Atha puṇṇako mahāsattaṃ āmantetvā ‘‘paṇḍita, ‘tvaṃ dhamme ṭhito jīvitahetupi musāvādaṃ na bhaṇasī’ti kittisaddo te sakalaloke phuṭo, ahaṃ pana te ajja dhamme ṭhitabhāvaṃ jānissāmī’’ti vatvā gāthamāha –
“ 天神们真的在宣说吗:在俱卢国人中,有一位名叫维杜罗的大臣安住于法?
你是国王的奴仆,还是他的亲属?世间称你为‘维杜拉’,这个称呼到底指什么?”巴利
‘‘Saccaṃ nu devā vidahū kurūnaṃ, dhamme ṭhitaṃ vidhuraṃ nāmamaccaṃ; Dāsosi rañño uda vāsi ñāti, vidhuroti saṅkhā katamāsi loke’’ti.
在这里,诸天神是不是真的在宣说:库卢国中那位名叫维杜罗、安住于法的大臣?意思是说:在库卢国里,有一位名叫维杜罗的大臣安住于法,就算为了活命也不说妄语——诸天神就是这样宣说、讲述、阐明的。那些这样宣说的诸天神,是在如实宣说,还是只是在说不实的话?所谓“世间称你为维杜罗”,这个名称的施设到底是什么?意思是说:你在世间被称作“维杜罗”的这个名称施设,究竟是什么?你说明一下。你是国王的奴仆,出身比较低贱,还是和他同等,甚至比他更高贵的亲属?先告诉我这件事:你是国王的奴仆,还是他的亲属?巴利
Tattha saccaṃ nu devā vidahū kurūnaṃ, dhamme ṭhitaṃ vidhuraṃ nāmamaccanti ‘‘kurūnaṃ raṭṭhe vidhuro nāma amacco dhamme ṭhito jīvitahetupi musāvādaṃ na bhaṇatī’’ti evaṃ devā vidahū vidahanti kathenti pakāsenti, evaṃ vidahamānā te devā saccaṃ nu vidahanti, udāhu abhūtavādāyeveteti. Vidhuroti saṅkhā katamāsi loketi yā esā tava ‘‘vidhuro’’ti loke saṅkhā paññatti, sā katamā āsi, tvaṃ pakāsehi, kiṃ nu rañño dāso nīcatarajātiko, udāhu samo vā uttaritaro vā ñātīti idaṃ tāva me ācikkha, dāsosi rañño, uda vāsi ñātīti.
这时,大士心想:“他这样问我,我确实可以让他相信‘我是国王的亲属’,或者‘我比国王更尊贵’,甚至‘我和国王毫无关系’。但即便如此,在这个世上,没有什么比真实更可靠的依怙了,我应该只说真话。”为了说明“青年,我既不是国王的亲属,也不是比他更尊贵的人,而是四种奴仆中的一种”,他说了这两首偈颂:巴利
Atha mahāsatto ‘‘ayaṃ maṃ evaṃ pucchati, ahaṃ kho panetaṃ ‘rañño ñātī’tipi ‘rañño uttaritaro’tipi ‘rañño na kiñci homī’tipi saññāpetuṃ sakkomi, evaṃ santepi imasmiṃ loke saccasamo avassayo nāma natthi, saccameva kathetuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā ‘‘māṇava, nevāhaṃ rañño ñāti, na uttaritaro, catunnaṃ pana dāsānaṃ aññataro’’ti dassetuṃ gāthādvayamāha –
有些奴仆是家里生下来的,有些是用钱财买来的。
有些奴仆是自己主动投靠的,有些则是因恐惧而沦为奴仆。巴利
‘‘Āmāyadāsāpi bhavanti heke, dhanena kītāpi bhavanti dāsā; Sayampi heke upayanti dāsā, bhayā paṇunnāpi bhavanti dāsā.
“ 这些人不过是人的四种奴仆;确实,我也是从母胎生出来的。
国王有兴盛,也有衰败;我是国王的奴仆,就算远走他方,也还是奴仆。
青年,愿如法地把我交给你。”巴利
‘‘Ete narānaṃ caturova dāsā, addhā hi yonito ahampi jāto; Bhavo ca rañño abhavo ca rañño, dāsāhaṃ devassa parampi gantvā; Dhammena maṃ māṇava tuyha dajjā’’ti.
这里,“娘胎里的奴婢”是指从女奴肚子里生下来的奴婢。有些人自己也来当奴婢,凡是属于侍从这一类的人,全都自己接受了奴婢的身份,所以就叫奴婢。“因害怕而被赶走”,是指因为怕国王或怕盗贼,从自己住的地方被赶出去,成了奴隶一类的人,就算跑到别的国家去,也还是奴婢。确实,年轻人,从出身来说,我也是这四种奴婢出身中的一种,就是从奴婢出身者的胎里生出来的奴婢。国王无论在世还是不在世,无论兴旺还是衰败,我都不能说谎。就算走得很远,我依然是陛下的奴仆。“给”是指国王用胜利财把我砍伤后交给你,也应当依法、如法地给。巴利
Tattha āmāyadāsāti dāsiyā kucchimhi jātadāsā. Sayampi heke upayanti dāsāti ye keci upaṭṭhākajātikā, sabbe te sayaṃ dāsabhāvaṃ upagatā dāsā nāma. Bhayā paṇunnāti rājabhayena vā corabhayena vā attano vasanaṭṭhānato paṇunnā karamarā hutvā paravisayaṃ gatāpi dāsāyeva nāma. Addhā hi yonito ahampi jātoti māṇava, ekaṃseneva ahampi catūsu dāsayonīsu ekato sayaṃ dāsayonito nibbattadāso. Bhavo ca rañño abhavo ca raññoti rañño vuḍḍhi vā hotu avuḍḍhi vā, na sakkā mayā musā bhāsituṃ. Parampīti dūraṃ gantvāpi ahaṃ devassa dāsoyeva. Dajjāti maṃ rājā jayadhanena khaṇḍetvā tuyhaṃ dento dhammena sabhāvena dadeyyāti.
富那迦听了这话,欢喜满足,没有再拍手,用偈颂说道:巴利
Taṃ sutvā puṇṇako haṭṭhatuṭṭho puna apphoṭetvā gāthamāha –
“ 这就是我今天的第二次胜利,因为被提问的办事者确实解答了问题。
最胜王啊,你确实表现出非法之相,竟然不认可我的善说。”巴利
‘‘Ayaṃ dutīyo vijayo mamajja, puṭṭho hi kattā vivarettha pañhaṃ; Adhammarūpo vata rājaseṭṭho, subhāsitaṃ nānujānāsi mayha’’nti.
这里,“最胜王”是指:这位最胜王确实表现出不合正法的样子。“善说”是指维杜罗智者善巧宣说、善加决断的话。“你不认可我”是说:现在你为什么不认可这位维杜罗智者?为什么不给?为了什么缘故不给?他这样说道。巴利
Tattha rājaseṭṭhoti ayaṃ rājaseṭṭho adhammarūpo vata. Subhāsitanti vidhurapaṇḍitena sukathitaṃ suvinicchitaṃ. Nānujānāsi mayhanti idānetaṃ vidhurapaṇḍitaṃ mayhaṃ kasmā nānujānāsi, kimatthaṃ na desīti vadati.
国王听了这话,心里很不高兴,想道:“这位智者不把我这样赐给他荣耀的人放在眼里,现在反倒看重刚见到的那个年轻人。”他对大士动了怒,说道:“年轻人,如果他真是我的奴仆,你就把他抓了带走吧。”接着说了这首偈颂——巴利
Taṃ sutvā rājā anattamano hutvā ‘‘paṇḍito mādisaṃ yasadāyakaṃ anoloketvā idāni diṭṭhaṃ māṇavakaṃ oloketī’’ti mahāsattassa kujjhitvā ‘‘māṇava, sace so dāso me bhaveyya, taṃ gahetvā gacchā’’ti vatvā gāthamāha –
“ 如果他真的这样为我们解答了问题,我就是奴仆,而且不是亲属。
迦旃延,你就拿走财宝里最好的那一份,带上它,想去哪儿就去哪儿吧。”巴利
‘‘Evaṃ ce no so vivarettha pañhaṃ, dāsohamasmi na ca khosmi ñāti; Gaṇhāhi kaccāna varaṃ dhanānaṃ, ādāya yenicchasi tena gacchā’’ti.
在这里,如果他这样为我们解答问题,说“我是奴仆,不是亲属”,在此集会大众中这样开示,那你还待着干什么?拿走这整个世间财宝中最珍贵的那一份,拿取之后,你想去哪里就去哪里吧。巴利
Tattha evaṃ ce no so vivarettha pañhanti sace so amhākaṃ pañhaṃ ‘‘dāsohamasmi, na ca khosmi ñātī’’ti evaṃ vivari ettha parisamaṇḍale, atha kiṃ acchasi, sakalaloke dhanānaṃ varaṃ etaṃ gaṇha, gahetvā ca pana yena icchasi, tena gacchāti.
国王说完这番话后,心里又想:“这位青年带着智者随心所欲地走了之后,从他一离开的时候起,我就很难再听到那种甜美的法谈了。不如我把他安置在我的位置上,请他坐上装饰好的法座,然后向他请教在家生活的问题。”于是国王对他说:“智者啊,您走了以后,我就很难再听到那种甜美的法谈了。请您坐上装饰好的法座,代我坐在我的位置上,为我讲说在家生活的问题吧。”他回答“好”,便坐上装饰好的法座,国王提问后他作了回答。那里,这个问题就是——巴利
Evañca pana vatvā rājā cintesi ‘‘paṇḍitaṃ gahetvā māṇavo yathāruci gamissati, tassa gatakālato paṭṭhāya mayhaṃ madhuradhammakathā dullabhā bhavissati, yaṃnūnāhaṃ imaṃ attano ṭhāne ṭhapetvā alaṅkatadhammāsane nisīdapetvā gharāvāsapañhaṃ puccheyya’’nti. Atha naṃ rājā evamāha ‘‘paṇḍita, tumhākaṃ gatakāle mama madhuradhammakathā dullabhā bhavissati, alaṅkatadhammāsane nisīdāpetvā attano ṭhāne ṭhatvā mayhaṃ gharāvāsapañhaṃ kathethā’’ti. So ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā alaṅkatadhammāsane nisīditvā raññā pañhaṃ puṭṭho vissajjesi. Tatrāyaṃ pañho –
维杜罗啊,安住于自家中的在家人,
其生计如何得安稳?又如何得摄受?巴利
‘‘Vidhura vasamānassa, gahaṭṭhassa sakaṃ gharaṃ; Khemā vutti kathaṃ assa, kathaṃ nu assa saṅgaho.
“ 怎样才能不伤害别人,又成为说真话的年轻人?
从这个世界到另一个世界,死后怎样才能不忧愁?”巴利
‘‘Abyābajjhaṃ kathaṃ assa, saccavādī ca māṇavo; Asmā lokā paraṃ lokaṃ, kathaṃ pecca na socatī’’ti.
在这里,怎样才算安稳的生活呢?就是说,一个住在家里、过在家生活的人,怎样才能过得安稳、没有恐惧?他又怎样才能有摄受呢?也就是四种摄受法——布施、爱语、利行、同事——怎样才能在他身上具足?无苦,就是没有痛苦。成为说真实语的人,是说这个年轻人怎样才能真正称得上说真实语?去后,就是死后前往他世。巴利
Tattha khemā vutti kathaṃ assāti kathaṃ gharāvāsaṃ vasantassa gahaṭṭhassa khemā nibbhayā vutti bhaveyya. Kathaṃ nu assa saṅgahoti catubbidho saṅgahavatthusaṅkhāto saṅgaho tassa kathaṃ bhaveyya . Abyābajjhanti niddukkhatā. Saccavādī cāti kathaṃ nu māṇavo saccavādī nāma bhaveyya. Peccāti paralokaṃ gantvā.
智者听了这话,就向国王解说那个问题。导师为了阐明这件事,说道:巴利
Taṃ sutvā paṇḍito rañño pañhaṃ kathesi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
他在这里有敏锐的智慧,有坚定的智慧,有聪慧的智慧,是能看清利益的人。
一切法已被了知,维杜罗这样说道。巴利
‘‘Taṃ tattha gatimā dhitimā, matimā atthadassimā; Saṅkhātā sabbadhammānaṃ, vidhuro etadabravi.
不要和别人的妻子来往,也不要独自享用美味。
不该亲近顺世论,这不是增长智慧的做法。巴利
‘‘Na sādhāraṇadārassa, na bhuñje sādumekako; Na seve lokāyatikaṃ, netaṃ paññāya vaḍḍhanaṃ.
持戒具足威仪行,不放逸者善明察;
谦恭不慢心调柔,和蔼亲切性温软。巴利
‘‘Sīlavā vattasampanno, appamatto vicakkhaṇo; Nivātavutti atthaddho, surato sakhilo mudu.
能团结朋友,又乐于分享,还善于安排。
总是用饭食和饮料让沙门、婆罗门满足。巴利
‘‘Saṅgahetā ca mittānaṃ, saṃvibhāgī vidhānavā; Tappeyya annapānena, sadā samaṇabrāhmaṇe.
想要追求正法、能够记住听闻过的法,还应该善于提问;
应当恭敬地亲近持戒、多闻的人。巴利
‘‘Dhammakāmo sutādhāro, bhaveyya paripucchako; Sakkaccaṃ payirupāseyya, sīlavante bahussute.
居家而住的在家人,自处于其家,
如是则活命安稳;他的摄养,岂非亦当如是。巴利
‘‘Gharamāvasamānassa, gahaṭṭhassa sakaṃ gharaṃ; Khemā vutti siyā evaṃ, evaṃ nu assa saṅgaho.
“ 愿他这样没有恼害,而且是说真话的年轻人;
从这个世界到另一个世界,如此死后就不会忧愁。”巴利
‘‘Abyābajjhaṃ siyā evaṃ, saccavādī ca māṇavo; Asmā lokā paraṃ lokaṃ, evaṃ pecca na socatī’’ti.
比丘们,其中“在那里,那位”的意思是:以智慧之行而具足行持、以不间断的精进而具足坚定、以如大地般广大的智慧而具足思择、以能洞察微细深妙之义的智慧而具足见义、以被称为抉择了知的慧而成为一切法的衡量者的那位维杜罗智者,向那位国王在那个正法集会中说了“不应有共妻”等这番话。其中,侵犯他人妻子的人,就叫作“共妻者”,不应成为那样的人。“不应独食美味”:不应不施予他人而独自享用殊胜美味的美食。“顺世论”:是依止于无益之事、不导向天界之道、不能出离生死、属于诡辩闲谈的顺世论主张,不应亲近。“这不是智慧的增上”:因为顺世论不会使智慧增长。“具戒者”:具足不破损的五戒。“具足仪轨者”:具备居家生活的义务或国王的义务。“不放逸者”:在善法上不放逸。“谦下行者”:不摆架子,行为谦下,接受教导和教诫。“不顽固者”:远离顽固和悭吝。“柔和者”:具备柔和的特质。“和蔼者”:说令人喜爱的话。“温和者”:身、语、意都不粗暴。巴利
Tattha taṃ tatthāti bhikkhave, taṃ rājānaṃ tattha dhammasabhāyaṃ ñāṇagatiyā gatimā, abbocchinnavīriyena dhitimā, bhūrisamāya vipulāya paññāya matimā, saṇhasukhumatthadassinā ñāṇena atthadassimā, paricchinditvā jānanañāṇasaṅkhātāya paññāya sabbadhammānaṃ saṅkhātā, vidhurapaṇḍito etaṃ ‘‘na sādhāraṇadārassā’’tiādivacanaṃ abravi. Tattha yo paresaṃ dāresu aparajjhati , so sādhāraṇadāro nāma, tādiso na assa bhaveyya. Na bhuñje sādumekakoti sādurasaṃ paṇītabhojanaṃ aññesaṃ adatvā ekakova na bhuñjeyya. Lokāyatikanti anatthanissitaṃ saggamaggānaṃ adāyakaṃ aniyyānikaṃ vitaṇḍasallāpaṃ lokāyatikavādaṃ na seveyya. Netaṃ paññāya vaḍḍhananti na hi etaṃ lokāyatikaṃ paññāya vaḍḍhanaṃ. Sīlavāti akhaṇḍehi pañcahi sīlehi samannāgato. Vattasampannoti gharāvāsavattena vā rājavattena vā samannāgato. Appamattoti kusaladhammesu appamatto. Nivātavuttīti atimānaṃ akatvā nīcavutti ovādānusāsanipaṭicchako. Atthaddhoti thaddhamacchariyavirahito. Suratoti soraccena samannāgato. Sakhiloti pemanīyavacano. Mudūti kāyavācācittehi apharuso.
能摄受朋友的人,就是能摄受善友的人。在布施等事情上,谁想以某种方式被摄受,他就用那种方式去摄受谁。能分享的人,就是能对如法的沙门、婆罗门,以及贫穷、困苦、乞讨的人等分享的人。有方法的人,就是在一切事务上都具备方法,比如知道“这个时候适合耕种,那个时候适合播种”。能让人满足的人,就是把拿到的器皿都装满再给,让人满足。爱法的人,就是喜爱、希求传承下来的法和善行之法的人。持闻的人,就是所听闻之法的承载者。好问的人,就是亲近如法的沙门、婆罗门后,喜欢用“尊者,什么是善”这样的话来请教的人。恭敬,就是以敬意行事。他的摄受会这样成就吗?他的摄受就会这样成就。说真实语的人,这样修行的人,就可以称为说真实语的人。巴利
Saṅgahetā ca mittānanti kalyāṇamittānaṃ saṅgahakaro. Dānādīsu yo yena saṅgahaṃ icchati, tassa teneva saṅgāhako. Saṃvibhāgīti dhammikasamaṇabrāhmaṇānañceva kapaṇaddhikavaṇibbakayācakādīnañca saṃvibhāgakaro. Vidhānavāti ‘‘imasmiṃ kāle kasituṃ vaṭṭati, imasmiṃ kāle vapituṃ vaṭṭatī’’ti evaṃ sabbakiccesu vidhānasampanno. Tappeyyāti gahitagahitabhājanāni pūretvā dadamāno tappeyya. Dhammakāmoti paveṇidhammampi sucaritadhammampi kāmayamāno patthayamāno. Sutādhāroti sutassa ādhārabhūto. Paripucchakoti dhammikasamaṇabrāhmaṇe upasaṅkamitvā ‘‘kiṃ, bhante, kusala’’ntiādivacanehi paripucchanasīlo. Sakkaccanti gāravena. Evaṃ nu assa saṅgahoti saṅgahopissa evaṃ kato nāma bhaveyya. Saccavādīti evaṃ paṭipannoyeva sabhāvavādī nāma siyā.
大士这样为国王讲说了居家的问题之后,从座上下来,向国王行礼。国王也对他作了极大的恭敬,然后在一百位国王的簇拥下,回到了自己的住处。巴利
Evaṃ mahāsatto rañño gharāvāsapañhaṃ kathetvā pallaṅkā oruyha rājānaṃ vandi. Rājāpissa mahāsakkāraṃ katvā ekasatarājūhi parivuto attano nivesanameva gato.
大士却转身回去了。这时,富那迦对他说:巴利
Mahāsatto pana paṭinivatto. Atha naṃ puṇṇako āha –
“ 来吧,我们现在就走,我的主人已经把你赐给了我们。
你只管为我的利益去做,这是自古以来的法则。”巴利
‘‘Ehi dāni gamissāma, dinno no issarena me; Mamevatthaṃ paṭipajja, esa dhammo sanantano’’ti.
其中,“dinno no”里的“no”只是个语气词,意思是“你是主人赐给我的”。至于“sanantano”:当你为我的利益而行时,也就等于实践了主人的利益。而这样为主人谋利益,就是自古以来的法则,是古代智者的本性。巴利
Tattha dinno noti ettha noti nipātamattaṃ, tvaṃ issarena mayhaṃ dinnoti attho. Sanantanoti mama atthaṃ paṭipajjantena hi tayā attano sāmikassa attho paṭipanno hoti. Yañcetaṃ sāmikassa atthakaraṇaṃ nāma, esa dhammo sanantano porāṇakapaṇḍitānaṃ sabhāvoti.
维杜罗智者说道:巴利
Vidhurapaṇḍito āha –
“ 青年,我知道我已属于你,我是你的主人国王赐给你的;
请您在我们家里住上三天,好让我们趁这段时间教导儿子们。”巴利
‘‘Jānāmi māṇava tayāhamasmi, dinnohamasmi tava issarena; Tīhañca taṃ vāsayemu agāre, yenaddhunā anusāsemu putte’’ti.
在这里,我知道“我是由你而有的”,也就是“我是由你得到的”,而且得到的方式不是别的样子。“我是被你的主人赐给你的”——意思是,我是被我的主人、那位国王赐给了你。“三天”呢,年轻人,我对你有很大的帮助,我没有看国王的脸色,只说了实话,因此我才由你得到。你要知道我对你有大恩。我们会让你在我们自己家里住上三天,所以,在这段时间里,我们用来教导儿子和妻子,请你忍耐一下。巴利
Tattha tayāhamasmīti tayā laddhohamasmīti jānāmi, labhantena ca na aññathā laddho. Dinnohamasmi tava issarenāti mama issarena raññā ahaṃ tava dinno. Tīhaṃ cāti māṇava, ahaṃ tava bahūpakāro, rājānaṃ anoloketvā saccameva kathesiṃ, tenāhaṃ tayā laddho, tvaṃ me mahantaguṇabhāvaṃ jānāhi, mayaṃ tīṇipi divasāni attano agāre vāsemu, tasmā yenaddhunā yattakena kālena mayaṃ puttādāre anusāsemu, taṃ kālaṃ adhivāsehīti.
富那迦听了这话,心里想:“智者说得对,他对我帮助很大。就算他说‘你坐七天,或者半个月吧’,我也应该答应。”于是他说了这首偈子:巴利
Taṃ sutvā puṇṇako ‘‘saccaṃ paṇḍito āha, bahūpakāro esa mama, ‘sattāhampi aḍḍhamāsampi nisīdāhī’ti vutte adhivāsetabbamevā’’ti cintetvā gāthamāha –
“ 愿此于我如是成就,且容我们共住三日;你们今日便在家中把该办的事办了,
今日便教导儿女妻室,好让他们在您辞世之后得享安乐。”巴利
‘‘Taṃ me tathā hotu vasemu tīhaṃ, kurutaṃ bhavajja gharesu kiccaṃ; Anusāsataṃ puttadāre bhavajja, yathā tayī pecca sukhī bhaveyyā’’ti.
在这里,你说的“那是我的”,愿那一切都同样成为我的。“bhavajja”是说:尊者从今天起教导三天。“tayī pecca”是说:在您离去之后,愿您的儿子和妻子过得安乐,请这样教导他们。巴利
Tattha taṃ meti yaṃ tvaṃ vadesi, sabbaṃ taṃ mama tathā hotu. Bhavajjāti bhavaṃ ajja paṭṭhāya tīhaṃ anusāsatu. Tayī peccāti yathā tayi gate pacchā tava puttadāro sukhī bhaveyya, evaṃ anusāsatu.
富那迦说完这番话,就和菩萨一起走进了他的住处。导师为了说明这件事,说了下面的话:巴利
Evaṃ vatvā puṇṇako mahāsattena saddhiṃyeva tassa nivesanaṃ pāvisi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
“ 满愿夜叉称善哉,与维杜罗俱离去;
群象骏马所游宫,圣者至尊乃入之。”巴利
‘‘Sādhūti vatvāna pahūtakāmo, pakkāmi yakkho vidhurena saddhiṃ; Taṃ kuñjarājaññahayānuciṇṇaṃ, pāvekkhi antepuramariyaseṭṭho’’ti.
在这里,pahūtakāmo 是指大富者。kuñjarājaññahayānuciṇṇaṃ 是指为象与良马所遍满,圆满具足。ariyaseṭṭho 是指在圣行中最为殊胜。夜叉补那迦进入了那位智者的后宫。巴利
Tattha pahūtakāmoti mahābhogo. Kuñjarājaññahayānuciṇṇanti kuñjarehi ca ājaññahayehi ca anuciṇṇaṃ paripuṇṇaṃ. Ariyaseṭṭhoti ācāraariyesu uttamo puṇṇako yakkho paṇḍitassa antepuraṃ pāvisi.
菩萨有三个宫殿,供三个季节之用。其中一座叫鹳,一座叫孔雀,一座叫爱旗。针对这三座宫殿,说了下面这首偈颂:巴利
Mahāsattassa pana tiṇṇaṃ utūnaṃ atthāya tayo pāsādā ahesuṃ. Tesu eko koñco nāma, eko mayūro nāma, eko piyaketo nāma. Te sandhāya ayaṃ gāthā vuttā –
“ 他来到了那处有苍鹭、孔雀和可爱旗帜的极其美妙之地。
那里食物丰盛,饮食众多,就像帝释天神的宫殿一样。”巴利
‘‘Koñcaṃ mayūrañca piyañca ketaṃ, upāgamī tattha surammarūpaṃ; Pahūtabhakkhaṃ bahuannapānaṃ, masakkasāraṃ viya vāsavassā’’ti.
在那三座宫殿当中,当时他自己住在哪一座,就从那一座出发,带着富那迦来到那座天神般美丽、圆满的宫殿。巴利
Tattha tatthāti tesu tīsu pāsādesu yattha tasmiṃ samaye attanā vasati, taṃ surammarūpaṃ pāsādaṃ puṇṇakaṃ ādāya upāgami.
他到了之后,又让人把装饰华丽的殿堂第七层的寝宫和大厅都布置好,铺好吉祥卧具,备齐各种饮食等物,然后把五百个像天女一样的女人交给他,说:“让她们做你的侍从,你就在这里安心住下,不要厌烦。”交代完就回自己的住处去了。他走后,那些女人拿起各种乐器,为了侍奉富那迦而开始唱歌跳舞。为了说明这件事的含义,导师说:巴利
So upagantvā ca pana alaṅkatapāsādassa sattamāya bhūmiyā sayanagabbhañceva mahātalañca sajjāpetvā sirisayanaṃ paññāpetvā sabbaṃ annapānādividhiṃ upaṭṭhapetvā devakaññāyo viya pañcasatā itthiyo ‘‘imā te pādaparicārikā hontu, anukkaṇṭhanto idha vasāhī’’ti tassa niyyādetvā attano vasanaṭṭhānaṃ gato. Tassa gatakāle tā itthiyo nānātūriyāni gahetvā puṇṇakassa paricariyāya naccādīni paṭṭhapesuṃ. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
“ 彼处严妆诸女子,歌舞相邀呼贵贱;
宛如天界众天女。”巴利
‘‘Tattha naccanti gāyanti, avhayanti varāvaraṃ; Accharā viya devesu, nāriyo samalaṅkatā’’ti.
在那里,她们一边跳舞一边唱歌,呼唤着一位比一位更出众的人。巴利
Tattha avhayanti varāvaranti varato varaṃ naccañca gītañca karontiyo pakkosanti.
“ 护法让夜叉与女人们一起,配上饭食和饮品;
那时,他正反复思量着真实之义,就在妻子跟前走了进去。”巴利
‘‘Samaṅgikatvā pamadāhi yakkhaṃ, annena pānena ca dhammapālo; Atthatthamevānuvicintayanto , pāvekkhi bhariyāya tadā sakāse’’ti.
在这里,“与女人一起”是指既和女人在一起,也享有饭食和饮料。“护法”是指法的保护者、守护者。“真实义”就是指真实存在的义理。“妻子”是指所有妻妾中最年长的那位妻子。巴利
Tattha pamadāhīti pamadāhi ceva annapānehi ca samaṅgikatvā. Dhammapāloti dhammassa pālako gopako. Atthatthamevāti atthabhūtameva atthaṃ. Bhariyāyāti sabbajeṭṭhikāya bhariyāya.
那身体涂着栴檀香的香汁,就像阎浮檀金的纯金块一样;
他对妻子说:“来吧,女士,请听我说;你这红褐色眼睛的人,去把儿子们叫来。”巴利
‘‘Taṃ candanagandharasānulittaṃ, suvaṇṇajambonadanikkhasādisaṃ; Bhariyaṃvacā ‘ehi suṇohi bhoti, puttāni āmantaya tambanette’’’ti.
其中,“妻子的话”是指对正妻说。“召唤”就是叫过来。巴利
Tattha bhariyaṃvacāti jeṭṭhabhariyaṃ avaca. Āmantayāti pakkosa.
听了丈夫的话之后,她又对那位指甲红褐、眼睛美丽的儿媳说:
“ 把那些披甲持铠、肤色如青莲的儿子们叫来吧。”巴利
‘‘Sutvāna vākyaṃ patino anujjā, suṇisaṃ vaca tambanakhiṃ sunettaṃ; ‘Āmantaya vammadharāni cete, puttāni indīvarapupphasāme’’’ti.
在那里,anujjā是她的名字。她听了那番话后,泪流满面地哭着心想:“我亲自去叫儿子们来不合适,还是派媳妇去吧。”于是她走到媳妇住的地方,对指甲赤褐、美眼的媳妇说了话。披甲持铠者指披着铠甲、勇猛有力的人,意思是能干;或者这里“铠甲”指的就是装饰物品,所以也有佩戴饰物者的意思。Ceteti是以该名字称呼她,儿子们指我的儿子和女儿们。肤如青莲也是在称呼她。巴利
Tattha anujjāti evaṃnāmikā. Suṇisaṃvaca tambanakhiṃ sunettanti sā tassa vacanaṃ sutvā assumukhī rodamānā ‘‘sayaṃ gantvā putte pakkosituṃ ayuttaṃ, suṇisaṃ pesessāmī’’ti tassā nivāsaṭṭhānaṃ gantvā tambanakhiṃ sunettaṃ suṇisaṃ avaca. Vammadharānīti vammadhare sūre, samattheti attho, ābharaṇabhaṇḍameva vā idha ‘‘vamma’’nti adhippetaṃ, tasmā ābharaṇadharetipi attho. Ceteti taṃ nāmenālapati, puttānīti mama putte ca dhītaro ca. Indīvarapupphasāmeti taṃ ālapati.
她答应了一声“好”,就从高楼上下来,四处走动查看,然后说:“你们的父亲想给你们教诫,叫你们过去,据说这是你们见他〔父亲〕的最后一面了。”于是她把他〔智者〕的所有亲友和儿女们都召集到一起。护法王子一听到这句话,就哭着在众多年幼弟弟的簇拥下来到父亲身边。智者一看到他们,就再也无法保持镇定,双眼满是泪水,拥抱他们,亲吻他们的头顶,把长子在自己怀里放了一会儿,又把他〔护法王子〕从怀里放下,然后从内室出来,在大厅中央结跏趺坐,给一千个儿子作了教诫。为了说明这件事的含义,世尊说道:巴利
Sā ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā pāsādā oruyha anuvicaritvā ‘‘pitā vo ovādaṃ dātukāmo pakkosati, idaṃ kira vo tassa pacchimadassana’’nti sabbamevassa suhadajanañca puttadhītaro ca sannipātesi. Dhammapālakumāro pana taṃ vacanaṃ sutvāva rodanto kaniṭṭhabhātikagaṇaparivuto pitu santikaṃ agamāsi. Paṇḍito te disvāva sakabhāvena saṇṭhātuṃ asakkonto assupuṇṇehi nettehi āliṅgitvā sīse cumbitvā jeṭṭhaputtaṃ muhuttaṃ hadaye nipajjāpetvā hadayā otāretvā sirigabbhato nikkhamma mahātale pallaṅkamajjhe nisīditvā puttasahassassa ovādaṃ adāsi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24