10. 须大拏本生注释(续) §1715
22. 大集义注 · 376 段
那位名叫曼坻、具足一切美好庄严的公主对他说：
你不实地乱说什么呢？你这话说得真恶劣。
‘‘Tamabravi rājaputtī, maddī sabbaṅgasobhanā; Abhumme kathaṃ nu bhaṇasi, pāpakaṃ vata bhāsasi.
大王，你一个人独自前往，这是不合法的。
我也跟着你去，刹帝利，你去哪里我就去哪里。
‘‘Nesa dhammo mahārāja, yaṃ tvaṃ gaccheyya ekako; Ahampi tena gacchāmi, yena gacchasi khattiya.
要么与你同死，要么无你而活。
离开你而活着，倒不如死了更好。
‘‘Maraṇaṃ vā tayā saddhiṃ, jīvitaṃ vā tayā vinā; Tadeva maraṇaṃ seyyo, yaṃ ce jīve tayā vinā.
把火点起来，让它聚成一团火焰。
对我来说，与其离开你活着，不如死了更好。
‘‘Aggiṃ ujjālayitvāna, ekajālasamāhitaṃ; Tattha me maraṇaṃ seyyo, yaṃ ce jīve tayā vinā.
犹如母象跟随林中调顺的长牙象，
穿越山间险隘，穿越平坦与崎岖之处。
‘‘Yathā āraññakaṃ nāgaṃ, dantiṃ anveti hatthinī; Jessantaṃ giriduggesu, samesu visamesu ca.
“我就这样跟着你，带着孩子们从后面一路随行。
我将成为你容易抚养的人，不会成为你的负担。”
‘‘Evaṃ taṃ anugacchāmi, putte ādāya pacchato; Subharā te bhavissāmi, na te hessāmi dubbharā’’ti.
在这里，“不真实啊”的意思是：你确实对我讲了不真实的事。“这不是法”是说：这不是事物的本然，不是这个道理。“那正是”是说：和你一起经历的那种死，那才是更好的死。“在那里”是说：在那个成一片烈火的木柴堆里。“游行的”是说：正在四处游荡。
Tattha abhummeti abhūtaṃ vata me katheyyāsi. Nesa dhammoti na eso sabhāvo, netaṃ kāraṇaṃ. Tadevāti tayā saddhiṃ yaṃ maraṇaṃ atthi, tadeva maraṇaṃ seyyo. Tatthāti tasmiṃ ekajālabhūte dārucitake. Jessantanti vicarantaṃ.
她这样说完之后，又像是曾经亲眼见过一样，描述起雪山地区来，说道：
Evañca pana vatvā sā puna diṭṭhapubbaṃ viya himavantappadesaṃ vaṇṇentī āha –
见这些孩子，灵巧可爱、言语甜蜜，
坐在林中丛薮；你便不会贪恋王位。
‘‘Ime kumāre passanto, mañjuke piyabhāṇine; Āsīne vanagumbasmiṃ, na rajjassa sarissasi.
“望着这些孩子，乖巧可爱，言语甜蜜；”
在树林深处嬉戏玩耍时，你就不会再惦记王位了。
‘‘Ime kumāre passanto, mañjuke piyabhāṇine; Kīḷante vanagumbasmiṃ, na rajjassa sarissasi.
“望着这些孩子，乖巧可爱，言语甜蜜；”
在这宜人的净修林中，你将不再思念王位。
‘‘Ime kumāre passanto, mañjuke piyabhāṇine; Assame ramaṇīyamhi, na rajjassa sarissasi.
见诸童子可爱语柔和，
嬉戏于宜人修行林，你将不贪恋王位。
‘‘Ime kumāre passanto, mañjuke piyabhāṇine; Kīḷante assame ramme, na rajjassa sarissasi.
看到这些打扮得漂漂亮亮、戴着花环的王子们，
在这宜人的净修林中，你将不再思念王位。
‘‘Ime kumāre passanto, māladhārī alaṅkate; Assame ramaṇīyamhi, na rajjassa sarissasi.
看见这些戴着花环、打扮漂亮的少年，
在宜人的修行林里嬉戏玩乐时，你就不会惦记王位了。
‘‘Ime kumāre passanto, māladhārī alaṅkate; Kīḷante assame ramme, na rajjassa sarissasi.
若见花鬘诸王子，翩翩起舞于林间；
在彼悦意隐修处，王位之念不复生。
‘‘Yadā dakkhisi naccante, kumāre māladhārine; Assame ramaṇīyamhi, na rajjassa sarissasi.
当你见到那些戴花环的王子们翩翩起舞时，
在宜人的修行林里嬉戏玩乐时，你就不会惦记王位了。
‘‘Yadā dakkhisi naccante, kumāre māladhārine; Kīḷante assame ramme, na rajjassa sarissasi.
当你看到那头六十岁的大象，
独自在林中游荡的象王，你便不再眷恋王位。
‘‘Yadā dakkhisi mātaṅgaṃ, kuñjaraṃ saṭṭhihāyanaṃ; Ekaṃ araññe carantaṃ, na rajjassa sarissasi.
当你见到那头六十岁的巨象，
早晚漫游，你将不再贪恋王位。
‘‘Yadā dakkhisi mātaṅgaṃ, kuñjaraṃ saṭṭhihāyanaṃ; Sāyaṃ pāto vicarantaṃ, na rajjassa sarissasi.
当六十岁雄象行于母象群之前，
发出鹤鸣。
听了它的吼声之后，你将不再记得王位。
‘‘Yadā kareṇusaṅghassa, yūthassa purato vajaṃ; Koñcaṃ kāhati mātaṅgo, kuñjaro saṭṭhihāyano; Tassa taṃ nadato sutvā, na rajjassa sarissasi.
当你在林间开阔处从两边看见那施欲乐者；
在猛兽群集的森林中，你将不再贪恋王位。
‘‘Dubhato vanavikāse, yadā dakkhisi kāmado; Vane vāḷamigākiṇṇe, na rajjassa sarissasi.
傍晚看见一头鹿，戴着五重花环走来。
紧那罗在跳舞时，你也不会思念王位。
‘‘Migaṃ disvāna sāyanhaṃ, pañcamālinamāgataṃ; Kimpurise ca naccante, na rajjassa sarissasi.
当你听到信度河奔流之声，
以及紧那罗的歌声，你将不会忆念王位。
‘‘Yadā sossasi nigghosaṃ, sandamānāya sindhuyā; Gītaṃ kimpurisānañca, na rajjassa sarissasi.
当你听到住在山洞里的猫头鹰发出的声音，
当猫头鹰鸣叫时，你不会再想着王位了。
‘‘Yadā sossasi nigghosaṃ, girigabbharacārino; Vassamānassulūkassa, na rajjassa sarissasi.
当你在林中听闻狮、虎、犀牛、野牛之声，皆是猛兽之音；
那时你不会忆念王位。
‘‘Yadā sīhassa byagghassa, khaggassa gavayassa ca; Vane sossasi vāḷānaṃ, na rajjassa sarissasi.
众雌孔雀围绕着他，他头顶孔雀翎冠；
你将看见孔雀起舞，便不再贪恋王位。
‘‘Yadā morīhi parikiṇṇaṃ, barihīnaṃ matthakāsinaṃ; Moraṃ dakkhisi naccantaṃ, na rajjassa sarissasi.
当孔雀被一群雌孔雀环绕，那卵生、羽色斑斓的鸟儿；
你将会看到一只正在跳舞的孔雀，那时你就不会惦记王位了。
‘‘Yadā morīhi parikiṇṇaṃ, aṇḍajaṃ citrapakkhinaṃ; Moraṃ dakkhisi naccantaṃ, na rajjassa sarissasi.
当你看到蓝颈戴冠的孔雀，被雌孔雀团团围住、
翩翩起舞时，你就不会再贪恋王位了。
‘‘Yadā morīhi parikiṇṇaṃ, nīlagīvaṃ sikhaṇḍinaṃ; Moraṃ dakkhisi naccantaṃ, na rajjassa sarissasi.
当你在冬季看到大地上树木开花时，
当微风送来阵阵芬芳时，你就不会再惦记王位了。
‘‘Yadā dakkhisi hemante, pupphite dharaṇīruhe; Surabhiṃ sampavāyante, na rajjassa sarissasi.
寒冬月里，你看见大地一片翠绿，
遍布红娘子虫，便不再贪恋王位。
‘‘Yadā hemantike māse, haritaṃ dakkhisi medaniṃ; Indagopakasañchannaṃ, na rajjassa sarissasi.
当你在冬季，看见大地上生长的植物开花时，
拘陀花、频婆阇罗树，还有盛开的卢达帕达卡花；
当香风阵阵吹来时，你就不会再惦记王位了。
‘‘Yadā dakkhisi hemante, pupphite dharaṇīruhe; Kuṭajaṃ bimbajālañca, pupphitaṃ loddapaddhakaṃ; Suratiṃ sampavāyante, na rajjassa sarissasi.
“当你在冬季的月份里，看到森林繁花盛开的时候，
还有那些垂落的花和落下的花，你不会再惦记王位了。”
‘‘Yadā hemantike māse, vanaṃ dakkhisi pupphitaṃ; Opupphāni ca paddhāni, na rajjassa sarissasī’’ti.
在这里，“美言”指甜美的言语。“象群”指象的群体。“群”指走在象群前面的领头象。“两侧”指两边。“林苑花开”指丛林茂盛开花之处。“满欲者”指能满足我一切愿望的。“信度河”指河流。“鸣叫的猫头鹰”指正在鸣叫的猫头鹰鸟。“猛兽”指凶猛的野兽。因为它们在傍晚时分发出的声音会像五种乐器合奏一样，所以他说：听了它们的声音后，你就不会再去想念王位了。“孔雀尾”指被尾屏覆盖的。“山顶居者”指常住在山顶上的。“Mattakāsina”也是一种读法，意思是因欲乐而陶醉安坐的。“赤芽网”指红色嫩芽的树。“垂花”指垂挂的花和已落下的花。
Tattha mañjuketi madhurakathe. Kareṇusaṅghassāti hatthinighaṭāya. Yūthassāti hatthiyūthassa purato vajanto gacchanto. Dubhatoti ubhayapassesu. Vanavikāseti vanaghaṭāyo. Kāmadoti mayhaṃ sabbakāmado. Sindhuyāti nadiyā. Vassamānassulūkassāti ulūkasakuṇassa vassamānassa. Vāḷānanti vāḷamigānaṃ. Tesañhi sāyanhasamaye so saddo pañcaṅgikatūriyasaddo viya bhavissati, tasmā tesaṃ saddaṃ sutvā rajjassa na sarissasīti vadati, barihīnanti kalāpasañchannaṃ . Matthakāsinanti niccaṃ pabbatamatthake nisinnaṃ. ‘‘Mattakāsina’’ntipi pāṭho, kāmamadamattaṃ hutvā āsīnanti attho. Bimbajālanti rattaṅkurarukkhaṃ. Opupphānīti olambakapupphāni patitapupphāni.
就像曼坻身为雪山居民那样，用这几首偈颂赞美了雪山。
Evaṃ maddī himavantavāsinī viya ettakāhi gāthāhi himavantaṃ vaṇṇesīti.
弗沙王后心里也想：“我儿子去接受严厉的教诫了，不知道他现在怎么样？我去看看就明白了。”于是她乘着不起眼的车乘前去，站在庄严寝宫的门口，听到他们的对话后，便悲伤地哭了起来。导师为了说明这件事的含义，说道：
Phussatīpi kho devī ‘‘puttassa me kaṭukasāsanaṃ gataṃ, kiṃ nu kho karoti, gantvā jānissāmī’’ti paṭicchannayoggena gantvā sirigabbhadvāre ṭhitā tesaṃ taṃ sallāpaṃ sutvā kalunaṃ paridevi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
听闻儿子与儿媳的哀号悲泣，
那声名卓著的王女哀恸悲叹。
‘‘Tesaṃ lālappitaṃ sutvā, puttassa suṇisāya ca; Kalunaṃ paridevesi, rājaputtī yasassinī.
我宁可把毒药吃掉，宁可从悬崖上跳下去；
我宁可被绳子捆死，为什么要把儿子须大拏放逐出去？
他们把没有过错的人赶走。
‘‘Seyyo visaṃ me khāyitaṃ, papātā papateyyahaṃ; Rajjuyā bajjha miyyāhaṃ, kasmā vessantaraṃ puttaṃ; Pabbājenti adūsakaṃ.
精通诵经的施主，有求必应、毫不吝啬；
受到诸王礼敬，声名远扬、享有盛誉；
为什么要把毫无过失的须大拏之子放逐呢？
‘‘Ajjhāyakaṃ dānapatiṃ, yācayogaṃ amacchariṃ; Pūjitaṃ paṭirājūhi, kittimantaṃ yasassinaṃ; Kasmā vessantaraṃ puttaṃ, pabbājenti adūsakaṃ.
奉养父母的人，在家族中敬重长辈的人；
为什么他们要把毫无过失的须大拏王子放逐呢？
‘‘Mātāpettibharaṃ jantuṃ, kule jeṭṭhāpacāyikaṃ; Kasmā vessantaraṃ puttaṃ, pabbājenti adūsakaṃ.
“对国王有益，对王后有益，对亲族有益，对朋友有益；
对全国都有利益吗？为什么要把须大拏的儿子……
他们说把一个没有过错的人赶走。”
‘‘Rañño hitaṃ devihitaṃ, ñātīnaṃ sakhinaṃ hitaṃ; Hitaṃ sabbassa raṭṭhassa, kasmā vessantaraṃ puttaṃ; Pabbājenti adūsaka’’nti.
这里，“王女”指弗沙提，也就是末地王的女儿。“我将堕下”意思是：我将会堕落下去。“被绳绑而亡”是指用绳子绑住脖子而死。“为何”的意思是：像这样，在我还活着的时候，他们到底因为什么原因，把我那没有过失的儿子从国中流放了呢？“教师”是指通达三部吠陀，并且在各种技艺上达到精通的人。
Tattha rājaputtīti phussatī maddarājadhītā. Papateyyahanti papateyyaṃ ahaṃ. Rajjuyā bajjha miyyāhanti rajjuyā gīvaṃ bandhitvā mareyyaṃ ahaṃ. Kasmāti evaṃ amatāyameva mayi kena kāraṇena mama puttaṃ adūsakaṃ raṭṭhā pabbājenti. Ajjhāyakanti tiṇṇaṃ vedānaṃ pāraṅgataṃ, nānāsippesu ca nipphattiṃ pattaṃ.
她就这样悲泣了一阵，安慰了儿子和儿媳，然后来到国王面前，说道：
Iti sā kalunaṃ paridevitvā puttañca suṇisañca assāsetvā rañño santikaṃ gantvā āha –
如蜜遭劫夺，似芒果坠地；
汝国亦当如是，无罪者被放逐。
‘‘Madhūniva palātāni, ambāva patitā chamā; Evaṃ hessati te raṭṭhaṃ, pabbājenti adūsakaṃ.
就像羽毛已经脱落的天鹅，在一片没有水的池塘里；
被大臣们抛弃后，大王，你会独自一人衰败下去。
‘‘Haṃso nikhīṇapattova, pallalasmiṃ anūdake; Apaviddho amaccehi, eko rājā vihiyyasi.
“我对你这么说，大王，愿你不要错过利益。
不要因为尸毗人的话，就把他这个没罪的人赶走。”
‘‘Taṃ taṃ brūmi mahārāja, attho te mā upaccagā; Mā naṃ sivīnaṃ vacanā, pabbājesi adūsaka’’nti.
在这里，“已飞离的”是指像苍蝇已飞离的蜂蜜一样；“像掉在地上的芒果”就像落在地上的熟芒果。这是在说明：我的儿子这样被放逐后，你的国土就会变成所有人都能共用的了。“羽毛流尽”就像羽毛脱落一样。“被大臣们抛弃”是指被和我儿子一起出生的六万大臣丢弃之后。“你会衰败”是指你会疲惫受苦。“因尸毗人的话”是指因为尸毗人的话——不要放逐我这个没有过错的儿子。
Tattha palātānīti palātamakkhikāni madhūni viya. Ambāva patitā chamāti bhūmiyaṃ patitaambapakkāni viya. Evaṃ mama putte pabbājite tava raṭṭhaṃ sabbasādhāraṇaṃ bhavissatīti dīpeti. Nikhīṇapattovāti paggharitapatto viya. Apaviddho amaccehīti mama puttena sahajātehi saṭṭhisahassehi amaccehi chaḍḍito hutvā. Vihiyyasīti kilamissasi. Sivīnaṃ vacanāti sivīnaṃ vacanena mā naṃ adūsakaṃ mama puttaṃ pabbājesīti.
国王听了这话，说道：
Taṃ sutvā rājā āha –
“我敬奉正法，高举尸毗人律法之幢；
我放逐亲子，因他于我实比性命更可亲。”
‘‘Dhammassāpacitiṃ kummi, sivīnaṃ vinayaṃ dhajaṃ; Pabbājemi sakaṃ puttaṃ, pāṇā piyataro hi me’’ti.
它的意思是：贤善的夫人，我训导并放逐这位像尸毗族旗帜一样的维桑塔拉王子，是为了向尸毗国历代先王传承下来的正法表达敬意。所以，即使他比我的生命还珍贵，我仍然要放逐他。
Tassattho – bhadde, ahaṃ sivīnaṃ dhajaṃ vessantaraṃ kumāraṃ vinayanto pabbājento siviraṭṭhe porāṇakarājūnaṃ paveṇidhammassa apacitiṃ kummi karomi, tasmā sacepi me pāṇā piyataro so, tathāpi naṃ pabbājemīti.
她听完之后，一边悲泣哀叹一边说道：
Taṃ sutvā sā paridevamānā āha –
其往昔的幢幡顶端，就像盛开的翅子树花一样。
他出行时，众人跟随而行；今日他却将独自离去。
‘‘Yassa pubbe dhajaggāni, kaṇikārāva pupphitā; Yāyantamanuyāyanti, svajjekova gamissati.
昔时幡顶宛如迦尼迦罗花林，随他而行；
今日他却将独自离去。
‘‘Yassa pubbe dhajaggāni, kaṇikāravanāniva; Yāyantamanuyāyanti, svajjekova gamissati.
他过去的那些军队，曾像开满花的翅子树一样。
他出行时，众人跟随而行；今日他却将独自离去。
‘‘Yassa pubbe anīkāni, kaṇikārāva pupphitā; Yāyantamanuyāyanti, svajjekova gamissati.
他昔日的军队如迦尼迦罗花林，追随他前行；
今日唯他一人，将独自前往。
‘‘Yassa pubbe anīkāni, kaṇikāravanāniva; Yāyantamanuyāyanti, svajjekova gamissati.
颜色如胭脂虫，犍陀罗的黄色毛毯；
那些跟随正在前行者的人，今天他将独自一人离去。
‘‘Indagopakavaṇṇābhā , gandhārā paṇḍukambalā; Yāyantamanuyāyanti, svajjekova gamissati.
过去他出门时，要么骑大象，要么坐轿子，要么乘马车；
这位须大拏王如今怎么能徒步走路呢？
‘‘Yo pubbe hatthinā yāti, sivikāya rathena ca; Svajja vessantaro rājā, kathaṃ gacchati pattiko.
栴檀涂身、歌舞相唤者，
怎能持剃刀与兽皮、负斧与筐而行？
‘‘Kathaṃ candanalittaṅgo, naccagītappabodhano; Khurājinaṃ pharasuñca, khārikājañca hāhiti.
何故不携出袈裟与兽皮？
既入大林，何故不系树皮衣？
‘‘Kasmā nābhiharissanti, kāsāvā ajināni ca; Pavisantaṃ brahāraññaṃ, kasmā cīraṃ na bajjhare.
那些国王出家后的人，到底是怎么穿着树皮衣的呢？
曼坻将如何披着拘舍草制树皮衣呢？
‘‘Kathaṃ nu cīraṃ dhārenti, rājapabbajitā janā; Kathaṃ kusamayaṃ cīraṃ, maddī paridahissati.
曾穿迦尸衣，亦着亚麻俱致婆布；
今唯披库沙草衣，曼坻将如何度日？
‘‘Kāsiyāni ca dhāretvā, khomakoṭumbarāni ca; Kusacīrāni dhārentī, kathaṃ maddī karissati.
她曾乘坐轿子、肩舆与车乘出行；
她今天为何肢体端丽，徒步走在路上。
‘‘Vayhāhi pariyāyitvā, sivikāya rathena ca; Sā kathajja anujjhaṅgī, pathaṃ gacchati pattikā.
双手柔软、双足善养之女，
今日何以她毫无怨言地徒步走在路上？
‘‘Yassā mudutalā hatthā, caraṇā ca sukhedhitā; Sā kathajja anujjhaṅgī, pathaṃ gacchati pattikā.
她的脚掌柔软，双脚也被安乐地养育着；
她穿着金鞋走路，被金鞋夹挤着。
她如今怎能不再抱怨，赤着脚走在路上。
‘‘Yassā mudutalā pādā, caraṇā ca sukhedhitā; Pādukāhi suvaṇṇāhi, pīḷamānāva gacchati; Sā kathajja anujjhaṅgī, pathaṃ gacchati pattikā.
那位佩花环的女子，曾行于千名女子之前；
她今日为何肢体端好，独自一人走向树林？
‘‘Yāssu itthisahassānaṃ, purato gacchati mālinī; Sā kathajja anujjhaṅgī, vanaṃ gacchati ekikā.
昔闻豺嗥屡惊惶，每每心悸胆欲摧；
如今何故怯弱女，竟无怨尤入林去。
‘‘Yāssu sivāya sutvāna, muhuṃ uttasate pure; Sā kathajja anujjhaṅgī, vanaṃ gacchati bhīrukā.
那只属于因陀罗族的猫头鹰，正在下雨；
听了那叫声就害怕，像喝了酒一样浑身发抖。
那个肢体纤细的胆小女孩今天怎能走向森林。
‘‘Yāssu indasagottassa, ulūkassa pavassato; Sutvāna nadato bhītā, vāruṇīva pavedhati; Sā kathajja anujjhaṅgī, vanaṃ gacchati bhīrukā.
就像一只失去幼雏的母鸟，看见空空的鸟巢一样；
我将长久因痛苦而煎熬，来到这座空城。
‘‘Sakuṇī hataputtāva, suññaṃ disvā kulāvakaṃ; Ciraṃ dukkhena jhāyissaṃ, suññaṃ āgammimaṃ puraṃ.
就像失去幼雏的母鸟，望着空空的巢一样；
见不到心爱的儿子们，我会变得消瘦又苍白。
‘‘Sakuṇī hataputtāva, suññaṃ disvā kulāvakaṃ; Kisā paṇḍu bhavissāmi, piye putte apassatī.
就像失去孩子的母鸟，望着空空的巢一样；
我就那样一次次四处奔走，却见不到心爱的儿子们。
‘‘Sakuṇī hataputtāva, suññaṃ disvā kulāvakaṃ; Tena tena padhāvissaṃ, piye putte apassatī.
犹如失去幼雏的俱罗利鸟，望着空空的鸟巢；
我将长久地在痛苦中煎熬，来到这座空城。
‘‘Kurarī hatachāpāva, suññaṃ disvā kulāvakaṃ; Ciraṃ dukkhena jhāyissaṃ, suññaṃ āgammimaṃ puraṃ.
就像一只失去幼鸟的鹬鸟，看见自己的巢空了一样；
见不到心爱的儿子们，我会变得消瘦又苍白。
‘‘Kurarī hatachāpāva, suññaṃ disvā kulāvakaṃ; Kisā paṇḍu bhavissāmi, piye putte apassatī.
就像一只失去幼鸟的鹬鸟，看见自己的巢空了一样；
我到处奔跑，见不到心爱的儿子们。
‘‘Kurarī hatachāpāva, suññaṃ disvā kulāvakaṃ; Tena tena padhāvissaṃ, piye putte apassatī.
她定似那雌赤麻鸭，困守在无水的池沼；
来到这座空城，我将长久在苦中煎熬。
‘‘Sā nūna cakkavākīva, pallalasmiṃ anūdake; Ciraṃ dukkhena jhāyissaṃ, suññaṃ āgammimaṃ puraṃ.
她一定就像一只雌红鸭，在那没有水的池塘里；
见不到心爱的儿子们，我会变得又瘦又苍白。
‘‘Sā nūna cakkavākīva, pallalasmiṃ anūdake; Kisā paṇḍu bhavissāmi, piye putte apassatī.
她定如那雌红鸭，在无水的池塘中；
见不到心爱的儿子，便到处奔走。
‘‘Sā nūna cakkavākīva, pallalasmiṃ anūdake; Tena tena padhāvissaṃ, piye putte apassatī.
“我这样哀哭时，国王把无辜的儿子逐出国土，
弃于森林；我想，我的命怕是难保了。”
‘‘Evaṃ me vilapantiyā, rājā puttaṃ adūsakaṃ; Pabbājesi vanaṃ raṭṭhā, maññe hissāmi jīvita’’nti.
其中，“翅子树”是指：因为用黄金饰品和黄金衣物装饰，就像开满花的翅子树一样。“跟随前往的人”是指：为了园林、林苑游玩等事而前往的须大拏，她们跟着去。“他今日将独自”是指：他今天将独自一人前往。“诸军”是指象军等。“犍陀罗的黄色毛毯”是指：出产于犍陀罗国、价值十万、披在军队上的红色毛毯。“将带着”是指：扛在肩上带走。“进入时”是指：对进入的人。“为何迟迟不系缚”是指：懂得系缚的人为何不系缚树皮衣。“王出家者”是指：曾为国王而后出家之人。“科穆国、科图姆巴拉国出产的衣服”是指：出产于科穆国、科图姆巴拉国的衣服。
Tattha kaṇikārāvāti suvaṇṇābharaṇasuvaṇṇavatthapaṭimaṇḍitattā supupphitā kaṇikārā viya. Yāyantamanuyāyantīti uyyānavanakīḷādīnaṃ atthāya gacchantaṃ vessantaraṃ anugacchanti. Svajjekovāti so ajja ekova hutvā gamissati. Anīkānīti hatthānīkādīni. Gandhārā paṇḍukambalāti gandhāraraṭṭhe uppannā satasahassagghanakā senāya pārutā rattakambalā. Hāhitīti khandhe katvā harissati. Pavisantanti pavisantassa. Kasmā cīraṃ na bajjhareti kasmā bandhituṃ jānantā vākacīraṃ na bandhanti. Rājapabbajitāti rājāno hutvā pabbajitā. Khomakoṭumbarānīti khomaraṭṭhe koṭumbararaṭṭhe uppannāni sāṭakāni.
她今天怎么样了？就是说她今天如何。“四肢无可指责”是指四肢没有可指责的地方。“像被压迫着走”是说她像颤抖着、颤抖着站立那样走。在“那曾为千女之所有”等句中，“assu”是语助词，意思是“那”；也有写本作“那个她”。“母豺”指母豺。“从前”指以前住在城里。“因达萨族”指憍尸迦族。“像酒女一样”指像被天神附体的夜叉女奴。“以苦”指因与儿子分离而忧愁的痛苦。“来到了我这城”指来到我儿子离去后这曾是儿子住所的城。“亲爱的儿子们”乃指维桑达罗与马蒂。“Hatachāpā”指幼崽已丧者。“从王国放逐到山林”：若确实将他从王国放逐至林中。
Sā kathajjāti sā kathaṃ ajja. Anujjhaṅgīti agarahitaaṅgī. Pīḷamānāva gacchatīti kampitvā kampitvā tiṭṭhantī viya gacchati. Yāssu itthisahassānantiādīsu assūti nipāto, yāti attho. ‘‘Yā sā’’tipi pāṭho. Sivāyāti siṅgāliyā. Pureti pubbe nagare vasantī. Indasagottassāti kosiyagottassa. Vāruṇīvāti devatāpaviṭṭhā yakkhadāsī viya. Dukkhenāti puttaviyogasokadukkhena. Āgammi maṃ puranti imaṃ mama putte gate puttanivesanaṃ āgantvā. Piye putteti vessantarañceva maddiñca sandhāyāha. Hatachāpāti hatapotakā. Pabbājesi vanaṃ raṭṭhāti yadi naṃ raṭṭhā pabbājesīti.
苏跋达天后听到哭声后，胜军王那边所有的尸毗族少女都聚拢过来，放声大哭。她们听到那哭声后，大士的住处里也同样大哭起来。就这样，两个王族中有些人无法保持镇定，像被狂风摧倒的娑罗树一样，倒地翻滚，哀泣不止。导师为了说明这件事，说了下面的话：
Deviyā paridevitasaddaṃ sutvā sabbā sañjayassa sivikaññā samāgatā pakkandiṃsu. Tāsaṃ pakkanditasaddaṃ sutvā mahāsattassapi nivesane tatheva pakkandiṃsu. Iti dvīsu rājakulesu keci sakabhāvena saṇṭhātuṃ asakkontā vātavegena pamadditā sālā viya patitvā parivattamānā parideviṃsu. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
听了她的哀号悲泣，后宫里所有众多的女子
尸毗族的少女们聚到一起，举起手臂放声痛哭。
‘‘Tassā lālappitaṃ sutvā, sabbā antepure bahū; Bāhā paggayha pakkanduṃ, sivikaññā samāgatā.
“就像娑罗树林被狂风猛烈摇撼、摧折压倒，
儿子和妻子们躺在维桑塔拉（须大拏）的住所里。
‘‘Sālāva sampamathitā, mālutena pamadditā; Senti puttā ca dārā ca, vessantaranivesane.
妃嫔、王子、吠舍与婆罗门；
在须大拏住处，高举双臂放声痛哭。
‘‘Orodhā ca kumārā ca, vesiyānā ca brāhmaṇā; Bāhā paggayha pakkanduṃ, vessantaranivesane.
象兵、列阵之卒、车战之士、徒步之众，
于须大拏住处，高举双臂，放声号哭。
‘‘Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā; Bāhā paggayha pakkanduṃ, vessantaranivesane.
夜尽破晓时，旭日初升际；
须大拏王乃前来，为行布施故。
‘‘Tato ratyā vivasāne, sūriyassuggamanaṃ pati; Atha vessantaro rājā, dānaṃ dātuṃ upāgami.
要给想要衣服的人布施衣服，给嗜酒的人布施酒。
把食物好好布施给需要食物的人。
‘‘Vatthāni vatthakāmānaṃ, soṇḍānaṃ detha vāruṇiṃ; Bhojanaṃ bhojanatthīnaṃ, sammadeva pavecchatha.
不要伤害任何来这里乞讨的人。
用饭食和饮水款待他们，让他们受到礼敬后再上路。
‘‘Mā ca kañci vanibbake, heṭṭhayittha idhāgate; Tappetha annapānena, gacchantu paṭipūjitā.
此处喧腾可怖洪大之声，
众人以布施将你逐出，你却再度行施。
‘‘Athettha vattatī saddo, tumulo bheravo mahā; Dānena taṃ nīharanti, puna dānaṃ adā tuvaṃ.
彼诸乞人喜若狂，纵疲犹自蜂拥至；
尸毗国运增益者，大王启行离去时。
‘‘Te su mattā kilantāva, sampatanti vanibbakā; Nikkhamante mahārāje, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane.
树啊，他们确实把那棵结满各种果实的树砍倒了。
就像他们把无罪的须大拏驱逐出国。
‘‘Acchecchuṃ vata bho rukkhaṃ, nānāphaladharaṃ dumaṃ; Yathā vessantaraṃ raṭṭhā, pabbājenti adūsakaṃ.
贤者们，他们确实砍倒了那棵树，那棵能满足一切愿望的树。
就像他们把没有过错的须大拏从国土中驱逐出去一样。
‘‘Acchecchuṃ vata bho rukkhaṃ, sabbakāmadadaṃ dumaṃ; Yathā vessantaraṃ raṭṭhā, pabbājenti adūsakaṃ.
贤者们啊，他们确实把那棵能带来一切所欲之味的树砍倒了。
就像他们把无罪的须大拏赶出了国土。
‘‘Acchecchuṃ vata bho rukkhaṃ, sabbakāmarasāharaṃ; Yathā vessantaraṃ raṭṭhā, pabbājenti adūsakaṃ.
“不论年长者、年少者，还是中年人，
大王出城离去时，他们高举双臂，放声痛哭。
为尸毗国增添荣光的人。
‘‘Ye vuḍḍhā ye ca daharā, ye ca majjhimaporisā; Bāhā paggayha pakkanduṃ, nikkhamante mahārāje; Sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane.
王宫侍卫和国王后宫的女眷们，
大王出城离去时，她们举起双臂，放声痛哭。
为尸毗国带来繁荣兴盛的人。
‘‘Atiyakkhā vassavarā, itthāgārā ca rājino; Bāhā paggayha pakkanduṃ, nikkhamante mahārāje; Sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane.
城里的那些女人也在那里放声痛哭。
当那位为尸毗国带来繁荣的大王出城时，
‘‘Thiyopi tattha pakkanduṃ, yā tamhi nagare ahu; Nikkhamante mahārāje, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane.
不管是婆罗门，还是沙门，或者是其他乞食的人；
他们举起手臂，放声哭喊：“这真是不法啊，诸位贤友！”
‘‘Ye brāhmaṇā ye ca samaṇā, aññe vāpi vanibbakā; Bāhā paggayha pakkanduṃ, ‘adhammo kira bho’ iti.
如吠桑陀罗王，于自家城中行祭祀布施；
因尸毗人之言，被逐出自国。
‘‘Yathā vessantaro rājā, yajamāno sake pure; Sivīnaṃ vacanatthena, samhā raṭṭhā nirajjati.
布施了七百头大象，全都用各种装饰品装扮得华丽庄严；
那些大象披着金色象衣，配有金鞍。
‘‘Satta hatthisate datvā, sabbālaṅkārabhūsite; Suvaṇṇakacche mātaṅge, hemakappanavāsase;
骑在坐骑上的村长们，手里拿着长矛和象钩，
这位须大拏王，就这样被赶出了自己的国土。
‘‘Ārūḷhe gāmaṇīyehi, tomaraṅkusapāṇibhi; Esa vessantaro rājā, samhā raṭṭhā nirajjati.
布施七百匹马，一切装饰严饰；
如信度良种所生，迅疾的乘骑。
‘‘Satta assasate datvā, sabbālaṅkārabhūsite; Ājānīyeva jātiyā, sindhave sīghavāhane.
骑在坐骑上的村长们，手持弓箭与短矛；
这位须大拏王，就这样被赶出了自己的国土。
‘‘Ārūḷhe gāmaṇīyehi, illiyācāpadhāribhi; Esa vessantaro rājā, samhā raṭṭhā nirajjati.
布施了七百辆车，披挂好铠甲，旗帜高高竖起；
在岛上，还有虎皮（座）上，全都装饰得富丽堂皇。
‘‘Satta rathasate datvā, sannaddhe ussitaddhaje; Dīpe athopi veyagghe, sabbālaṅkārabhūsite.
当首领们登上车乘，手持弓箭，身披铠甲；
这位须大拏王，就这样被赶出了自己的国土。
‘‘Ārūḷhe gāmaṇīyehi, cāpahatthehi vammibhi; Esa vessantaro rājā, samhā raṭṭhā nirajjati.
布施七百名女子，各各立于战车之上；
身披金绳，以黄金严饰。
‘‘Satta itthisate datvā, ekamekā rathe ṭhitā; Sannaddhā nikkharajjūhi, suvaṇṇehi alaṅkatā.
她们以黄色为装饰，穿着黄色衣服，佩戴黄色饰品；
她们睫毛修长、面带微笑，容貌端正，腰肢纤细、身材匀称；
这位须大拏王被逐出了自己的国土。
‘‘Pītālaṅkārā pītavasanā, pītābharaṇabhūsitā; Āḷārapamhā hasulā, susaññā tanumajjhimā; Esa vessantarā rājā, samhā raṭṭhā nirajjati.
布施七百头母牛，皆配铜制接乳器；
此须大拏王，从自己的国土被驱逐。
‘‘Satta dhenusate datvā, sabbā kaṃsupadhāraṇā; Esa vessantaro rājā, samhā raṭṭhā nirajjati.
布施了七百个女仆，又布施了七百个男仆；
这位须大拏王，就这样被赶出了自己的国土。
‘‘Satta dāsisate datvā, satta dāsasatāni ca; Esa vessantaro rājā, samhā raṭṭhā nirajjati.
把象、马和车乘布施出去，还有打扮得漂漂亮亮的女人；
这位须大拏王，就这样被逐出了自己的国土。
‘‘Hatthī assarathe datvā, nāriyo ca alaṅkatā; Esa vessantaro rājā, samhā raṭṭhā nirajjati.
那时出现了令人恐惧的景象，那时出现了让人毛骨悚然的一幕。
在大布施被献上时，大地震动了起来。
‘‘Tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ, tadāsi lomahaṃsanaṃ; Mahādāne padinnamhi, medanī sampakampatha.
“那时出现了令人恐惧的景象，那时出现了让人毛骨悚然的一幕。
那位国王双手合十恭敬行礼，却被赶出了自己的国土。”
‘‘Tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ, tadāsi lomahaṃsanaṃ; Yaṃ pañjalikato rājā, samhā raṭṭhā nirajjatī’’ti.
比丘们，这里说的“斯维妇女”是指：听到弗沙的哭喊声后，珊阇耶王所在的斯维国所有妇女都聚到一起，放声痛哭。“在须大拏的住所”：在那里，听到妇女们的哭声，须大拏的住所里也同样痛哭起来。两个王族中，有些人无法保持镇定，就像被狂风吹倒的娑罗树一样，倒在地上翻滚着悲泣。比丘们，“接着，天亮之后”：那一夜过去，太阳升起时，负责布施的人向国王禀报：“布施的东西已经准备好了。”于是，须大拏国王一早就沐浴，佩戴好所有装饰，享用完美味殊胜的饮食，在众多民众的围绕下，前往布施堂，准备举行七百大施。
Tattha sivikaññāti bhikkhave, phussatiyā paridevitasaddaṃ sutvā sabbāpi sañjayassa sivirañño itthiyo samāgatā hutvā pakkanduṃ parideviṃsu. Vessantaranivesaneti tattha itthīnaṃ pakkanditasaddaṃ sutvā vessantarassapi nivesane tatheva pakkanditvā dvīsu rājakulesu keci sakabhāvena saṇṭhātuṃ asakkontā vātavegena sampamathitā sālā viya patitvā parivattantā parideviṃsu. Tato ratyā vivasāneti bhikkhave, tato tassā rattiyā accayena sūriye uggate dānaveyyāvatikā ‘‘dānaṃ paṭiyādita’’nti rañño ārocayiṃsu. Atha vessantaro rājā pātova nhatvā sabbālaṅkārappaṭimaṇḍito sādurasabhojanaṃ bhuñjitvā mahājanaparivuto sattasatakaṃ mahādānaṃ dātuṃ dānaggaṃ upāgami.
“你们布施吧！”他到了那里，向六万大臣下令时这样说道。“酒”：他知道“施酒是没有果报的”，即使如此，他还是让人施酒，心想：“别让那些嗜酒的人来到布施场后说：‘我们在须大拏的布施场里竟然没喝到酒。’”“对乞求者”：对乞求者当中的任何一个人，你们都不要伤害。“已受恭敬”：他说，他们已经受到我的恭敬，你们要让他们一边称赞我一边离去。
Dethāti tattha gantvā saṭṭhisahassaamacce āṇāpento evamāha. Vāruṇinti ‘‘majjadānaṃ nāma nipphala’’nti jānāti, evaṃ santepi ‘‘surāsoṇḍā dānaggaṃ patvā ‘vessantarassa dānagge suraṃ na labhimhā’ti vattuṃ mā labhantū’’ti dāpesi. Vanibbaketi vanibbakajanesu kañci ekampi mā viheṭhayittha. Paṭipūjitāti mayā pūjitā hutvā yathā maṃ thomayamānā gacchanti , tathā tumhe karothāti vadati.
就这样，他举行了七百大施：七百头大象，配有金饰、金幢，覆盖着金网；七百匹同样装饰的马；七百辆马车，围以狮皮等，镶满种种宝石，竖立金幢；七百名佩戴一切装饰、容貌最美的刹帝利少女等女子；七百名善加调教、训练有素的男仆；同样还有七百名女仆；七百头以优等公牛为首、乳汁满桶的母牛；以及无量的饮品和食物。当他这样布施时，杰图答拉城的居民——刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗等人——都悲叹道：“主人啊，尸毗国的居民因为Vessantara说‘我要布施’就要放逐他，你却反而更加努力地布施了。”因此经中这样说：
Iti so suvaṇṇālaṅkārānaṃ suvaṇṇadhajānaṃ hemajālappaṭicchannānaṃ hatthīnaṃ sattasatāni ca, tathārūpānaññeva assānaṃ sattasatāni ca, sīhacammādīhi parikkhittānaṃ nānāratanavicitrānaṃ suvaṇṇadhajānaṃ rathānaṃ sattasatāni, sabbālaṅkārappaṭimaṇḍitānaṃ uttamarūpadharānaṃ khattiyakaññādīnaṃ itthīnaṃ sattasatāni, suvinītānaṃ susikkhitānaṃ dāsānaṃ sattasatāni, tathā dāsīnaṃ sattasatāni, varausabhajeṭṭhakānaṃ kuṇḍopadohinīnaṃ dhenūnaṃ sattasatāni, aparimāṇāni pānabhojanānīti sattasatakaṃ mahādānaṃ adāsi. Tasmiṃ evaṃ dānaṃ dadamāne jetuttaranagaravāsino khattiyabrāhmaṇavessasuddādayo ‘‘sāmi, vessantara siviraṭṭhavāsino taṃ ‘dānaṃ detī’ti pabbājenti, tvaṃ puna dānameva desī’’ti parideviṃsu. Tena vuttaṃ –
“此时此处起喧声，喧闹可怖复洪大；
因布施故人逐汝，汝却重又行布施。”
‘‘Athettha vattatī saddo, tumulo bheravo mahā; Dānena taṃ nīharanti, puna dānaṃ adā tuva’’nti.
那些接受布施的人拿了布施之后，心想：“听说须大拏王现在要把我们弄得无依无靠，自己跑进森林里去。从今以后，我们该去找谁依靠呢？”他们就像被砍断了脚一样，跌倒在地，翻来滚去，大声哭号。导师为了说明这件事，说了下面这段话：
Dānapaṭiggāhakā pana dānaṃ gahetvā ‘‘idāni kira vessantaro rājā amhe anāthe katvā araññaṃ pavisissati, ito paṭṭhāya kassa santikaṃ gamissāmā’’ti chinnapādā viya patantā āvattantā parivattantā mahāsaddena parideviṃsu. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
“那些乞讨者确实如醉如狂、疲惫不堪，纷纷瘫倒在地；
当尸毗国繁荣的增大王出家离去时。”
‘‘Te su mattā kilantāva, sampatanti vanibbakā; Nikkhamante mahārāje, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane’’ti.
在这里，“te su mattā”里的“su”只是个语气助词，整句意思是“那些乞讨者”。“Mattā kilantā vā”意思是好像醉了一样，好像累了一样。“Sampatantī”是说他们翻滚着倒在地上。“Acchecchuṃ vatā”中“acchecchuṃ”是砍断的意思，“vatā”只是个语气助词。“Yathā”表示原因。“Atiyakkhā”指通晓未来预言的占卜者。“Vassavarā”指种子已经除去的、看守后宫的人。“Vacanatthenā”指以言语为原因。“Samhā raṭṭhā nirajjatīti”指从自己的国家离去。“Gāmaṇīyehīti”指象师。“Ājānīyevāti”指具足良种者。“Gāmaṇīyehīti”指马师。“Illiyācāpadhāribhī”指那些手持短剑和弓的人。“Dīpe athopi veyyagghe”指以豹皮和虎皮作为围帐装饰。“Ekamekā rathe ṭhitāti”据说他把每一个女宝安置在战车上，令八十八个各色婢女围绕，然后施与。
Tattha te su mattāti su-kāro nipātamatto, te vanibbakāti attho. Mattā kilantāvāti mattā viya kilantā viya ca hutvā. Sampatantīti parivattitvā bhūmiyaṃ patanti. Acchecchuṃ vatāti chindiṃsu, vatāti nipātamattaṃ. Yathāti yena kāraṇena. Atiyakkhāti bhūtavijjā ikkhaṇikāpi. Vassavarāti uddhaṭabījā orodhapālakā. Vacanatthenāti vacanakāraṇena. Samhā raṭṭhā nirajjatīti attano raṭṭhā niggacchati. Gāmaṇīyehīti hatthācariyehi. Ājānīyevāti jātisampanne . Gāmaṇīyehīti assācariyehi. Illiyācāpadhāribhīti illiyañca cāpañca dhārentehi. Dīpe athopi veyyaggheti dīpicammabyagghacammaparikkhitte. Ekamekā rathe ṭhitāti so kira ekamekaṃ itthiratanaṃ rathe ṭhapetvā aṭṭhaaṭṭhavaṇṇadāsīhi parivutaṃ katvā adāsi.
“Nikkharajjūhī”是指用金线做成的腰带。“Āḷārapamhā”是指眼睛又大又圆、眼窝宽阔。“Hasulā”是指还没开口就先笑的人。“Susaññā”是指臀部长得很好看的女子。“Tanumajjhimā”是指腰身纤细得像手掌一样。那时，诸天神在赡部洲向国王们宣告：“须大拏王正在行大布施。”于是那些刹帝利凭着天神之力来到这里，把她们带走。“Kaṃsupadhāraṇā”里的“kaṃsa”在这里指银，意思是：连银制的接乳容器也一起给了。“Padinnamhī”是指在施物正被给予的时候。“Sampakampathā”是指因布施的威力而大地震动。“Yaṃ pañjalikato”是说：须大拏王行完大布施，举起合掌的双手，向自己所施的布施致敬，并发愿：“愿此布施成为我成就一切知智的助缘。”那时同样可怖，就在那一刻大地震动，这就是其含义。“Nirajjatī”是指这样做了之后就这样离去，谁也拦不住他，这就是其含义。
Nikkharajjūhīti suvaṇṇasuttamayehi pāmaṅgehi. Āḷārapamhāti visālakkhigaṇḍā. Hasulāti mhitapubbaṅgamakathā. Susaññāti sussoṇiyo. Tanumajjhimāti karatalamiva tanumajjhimabhāgā. Tadā pana devatāyo jambudīpatale rājūnaṃ ‘‘vessantaro rājā mahādānaṃ detī’’ti ārocayiṃsu, tasmā te khattiyā devatānubhāvenāgantvā tā gaṇhitvā pakkamiṃsu. Kaṃsupadhāraṇāti idha kaṃsanti rajatassa nāmaṃ, rajatamayena khīrapaṭicchanabhājanena saddhiññeva adāsīti attho. Padinnamhīti dīyamāne. Sampakampathāti dānatejena kampittha. Yaṃ pañjalikatoti yaṃ so vessantaro rājā mahādānaṃ datvā añjaliṃ paggayha attano dānaṃ namassamāno ‘‘sabbaññutaññāṇassa me idaṃ paccayo hotū’’ti pañjalikato ahosi, tadāpi bhīsanakameva ahosi, tasmiṃ khaṇe pathavī kampitthāti attho. Nirajjatīti evaṃ katvā niggacchatiyeva, na koci naṃ nivāretīti attho.
再说，就在他布施的时候，天色已经傍晚了。他回到自己住处，心想：“先向父母礼别，明天再出发。”于是坐上装饰华丽的车，前往父母住的地方。曼坻妃也想：“我要和丈夫一起去，请父母允许。”就和他一起去了。大士向父亲行礼后，说明了自己要离开的事。导师为了阐明这件事，说道：
Apica kho tassa dānaṃ dadantasseva sāyaṃ ahosi. So attano nivesanameva gantvā ‘‘mātāpitaro vanditvā sve gamissāmī’’ti cintetvā alaṅkatarathena mātāpitūnaṃ vasanaṭṭhānaṃ gato. Maddīdevīpi ‘‘ahaṃ sāminā saddhiṃ gantvā mātāpitaro anujānāpessāmī’’ti teneva saddhiṃ gatā. Mahāsatto pitaraṃ vanditvā attano gamanabhāvaṃ kathesi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
我启白具法殊胜王散若耶：
大王既已放逐我，我今往赴弯山。
‘‘Āmantayittha rājānaṃ, sañjayaṃ dhamminaṃ varaṃ; Avaruddhasi maṃ deva, vaṅkaṃ gacchāmi pabbataṃ.
大王，凡是已经存在的众生，以及将来会出现的众生，
他们就是对感官享乐永不满足，才走向阎魔的领地。
‘‘Ye hi keci mahārāja, bhūtā ye ca bhavissare; Atittāyeva kāmehi, gacchanti yamasādhanaṃ.
我曾在本国亲自主祭，往昔于己城为祭主；
只因尸毗人的一句话，我便从自己的国土被驱逐。
‘‘Svāhaṃ sake abhissasiṃ, yajamāno sake pure; Sivīnaṃ vacanatthena, samhā raṭṭhā nirajjahaṃ.
“我愿承受此苦，在猛兽群集的林中；
在犀牛与豹出没之地，我修积福德。
你们正陷在泥沼里。”
‘‘Aghaṃ taṃ paṭisevissaṃ, vane vāḷamigākiṇṇe; Khaggadīpinisevite, ahaṃ puññāni karomi; Tumhe paṅkamhi sīdathā’’ti.
在这里，“法王中最殊胜的”是指在如法的国王们当中最为第一。“你驱逐了”是指你把他们赶出了国土。“已存在者”是指过去已生的。“将存在者”是指那些未来将会出现的，以及现在已经出生的。“阎魔的治所”是阎魔王下达命令的地方。“我曾压迫自己城中的居民”：我曾压迫自己城里的居民。是在做什么呢？是在城中行祭祀。不过巴利圣典中写的是“so ahaṃ”。“我已离开”就是我已经出走。“那苦”：住在林中必须承受的苦，我将去承受它。“在泥沼中”：而你们却沉溺在欲乐的泥沼里——他这样说道。
Tattha dhamminaṃ varanti dhammikarājūnaṃ antare uttamaṃ. Avaruddhasīti raṭṭhā nīharasi. Bhūtāti atītā. Bhavissareti ye ca anāgate bhavissanti , paccuppanne ca nibbattā. Yamasādhananti yamarañño āṇāpavattiṭṭhānaṃ. Svāhaṃ sake abhissasinti so ahaṃ attano nagaravāsinoyeva pīḷesiṃ. Kiṃ karonto? Yajamāno sake pureti. Pāḷiyaṃ pana ‘‘so aha’’nti likhitaṃ. Nirajjahanti nikkhanto ahaṃ. Aghaṃ tanti yaṃ araññe vasantena paṭisevitabbaṃ dukkhaṃ, taṃ paṭisevissāmi. Paṅkamhīti tumhe pana kāmapaṅkamhi sīdathāti vadati.
菩萨用这四首偈颂跟父王谈完之后，就走到母亲面前，行礼之后，请求母亲允许自己出家，这样说道：
Iti mahāsatto imāhi catūhi gāthāhi pitarā saddhiṃ kathetvā mātu santikaṃ gantvā vanditvā pabbajjaṃ anujānāpento evamāha –
慈母允我出家，出家于我诚可悦；
我曾于自城受灌顶，昔亦于自城行祭。
因为尸毗人的那句话，我舍弃了自己的国土。
‘‘Anujānāhi maṃ amma, pabbajjā mama ruccati; Svāhaṃ sake abhissasiṃ, yajamāno sake pure; Sivīnaṃ vacanatthena, samhā raṭṭhā nirajjahaṃ.
“我要在猛兽出没的树林里，承受那份苦；
在犀牛和豹子出没的地方，我修积福德；
你们陷在泥里了。”
‘‘Aghaṃ taṃ paṭisevissaṃ, vane vāḷamigākiṇṇe; Khaggadīpinisevite, ahaṃ puññāni karomi; Tumhe paṅkamhi sīdathā’’ti.
弗沙提听了这话，说道：
Taṃ sutvā phussatī āha –
“我允许你，儿子，愿你的出家顺利成就。
这位曼坻美丽贤淑，身材匀称，腰身纤细。
‘‘Anujānāmi taṃ putta, pabbajjā te samijjhatu; Ayañca maddī kalyāṇī, susaññā tanumajjhimā;
就让她和孩子们待在这儿吧，到森林里又能做什么呢？”
Acchataṃ saha puttehi, kiṃ araññe karissatī’’ti.
在这里，“成就”是指通过禅那而成就。说“让她留下”就是“留下吧”，意思是说“就留在这里”。
Tattha samijjhatūti jhānena samiddhā hotu. Acchatanti acchatu, idheva hotūti vadati.
“就算她不愿意，我也狠不下心带女仆去森林。
如果她愿意，就让她跟来；如果她不愿意，就让她留下吧。”
‘‘Nāhaṃ akāmā dāsimpi, araññaṃ netumussahe; Sace icchati anvetu, sace nicchati acchatū’’ti.
在这里，“不情愿”的意思是：母亲啊，你这是在说什么？如果人家不愿意，我连一个女仆都不会强行带走。
Tattha akāmāti amma, kiṃ nāmetaṃ kathetha, ahaṃ anicchāya dāsimpi netuṃ na ussahāmīti.
国王听了儿子的话之后，就去请求儿媳。导师为了说明这件事，说道：
Tato puttassa kathaṃ sutvā rājā suṇhaṃ yācituṃ paṭipajji. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
是故大王当往儿媳前，殷勤恳请求所愿；
汝行清净如檀香，莫令尘垢污其身。
‘‘Tato suṇhaṃ mahārājā, yācituṃ paṭipajjatha; Mā candanasamācāre, rajojallaṃ adhārayi.
“既着迦尸衣，莫披吉祥草；
林中苦住实难堪，勒迦那，汝勿去。”
‘‘Mā kāsiyāni dhāretvā, kusacīraṃ adhārayi; Dukkho vāso araññasmiṃ, mā hi tvaṃ lakkhaṇe gamī’’ti.
在这里，比丘们，“他前往”是说：国王听了儿子的话之后，就去恳求儿媳。“身上涂满红栴檀的人”是指身体涂满了红栴檀。“具相者，你不要去”是说：具足善妙相好的人，你不要到森林里去。
Tattha paṭipajjathāti bhikkhave, puttassa kathaṃ sutvā rājā suṇhaṃ yācituṃ paṭipajji. Candanasamācāreti lohitacandanena parikiṇṇasarīre. Mā hi tvaṃ lakkhaṇe gamīti subhalakkhaṇena samannāgate mā tvaṃ araññaṃ gamīti.
“那位公主曼坻，容貌端正、全身相好庄严，对他这样说道：
没有须大拏在身边，那样的快乐我不想要。”
‘‘Tamabravi rājaputtī, maddī sabbaṅgasobhanā; Nāhaṃ taṃ sukhamiccheyyaṃ, yaṃ me vessantaraṃ vinā’’ti.
在那里，她对那位公公这样说道：“……”
Tattha tamabravīti taṃ sasuraṃ abravi.
那位让尸毗国繁荣昌盛的大王对她说：
来吧，曼坻，请你听一听，森林里那些让人难以忍受的东西。
‘‘Tamabravi mahārājā, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano; Iṅgha maddi nisāmehi, vane ye honti dussahā.
很多虫子、飞蛾、蚊子和蜜蜂，
他们也会在那里伤害你，那对你来说会更痛苦。
‘‘Bahū kīṭā paṭaṅgā ca, makasā madhumakkhikā; Tepi taṃ tattha hiṃ seyyuṃ, taṃ te dukkhataraṃ siyā.
再看其他那些住在河边、受着煎熬的众生；
那些名叫蟒蛇的蛇，其实没有毒，却力气很大。
‘‘Apare passa santāpe, nadīnupanisevite; Sappā ajagarā nāma, avisā te mahabbalā.
