10. 须大拏本生注释·大林注疏
22. 大集义注 · 266 段
跋勒德瓦哲正走着路,看见了阿朱多仙人。
跋勒德瓦哲见到他之后,就和那位圣者互相欢喜地问候。
‘‘Gacchanto so bhāradvājo, addassa accutaṃ isiṃ; Disvāna taṃ bhāradvājo, sammodi isinā saha.
尊者,您还好吗?您没有病痛吧?
你靠捡拾落穗过日子吗?树根和野果够多吗?
‘‘Kacci nu bhoto kusalaṃ, kacci bhoto anāmayaṃ; Kacci uñchena yāpesi, kacci mūlaphalā bahū.
“牛虻和蚊子是不是很少,爬虫是不是也几乎没有?
在这猛兽遍布的森林里,难道就没有伤害吗?”
‘‘Kacci ḍaṃsā makasā ca, appameva sarīsapā; Vane vāḷamigākiṇṇe, kacci hiṃsā na vijjatī’’ti.
这里,“婆罗堕阇”是指究迦。“appameva”就是极少的意思。“hiṃsā”是指他们那些蚊虻之类对你们造成的伤害。
Tattha bhāradvājoti jūjako. Appamevāti appāyeva. Hiṃsāti tesaṃ vasena tumhākaṃ vihiṃsā.
婆罗门啊,我安好无恙,身无疾苦;
我以拾穗度日,根茎果实丰足。
‘‘Kusalañceva me brahme, atho brahme anāmayaṃ; Atho uñchena yāpemi, atho mūlaphalā bahū.
还有牛虻和蚊子,以及各种爬虫,其实也都很稀少。
在野兽出没的树林里,我没有遭受伤害。
‘‘Atho ḍaṃsā makasā ca, appameva sarīsapā; Vane vāḷamigākiṇṇe, hiṃsā mayhaṃ na vijjati.
我在茅舍里住了很多年,
我不记得曾经生起过什么让人不舒服的病。
‘‘Bahūni vassapūgāni, assame vasato mama; Nābhijānāmi uppannaṃ, ābādhaṃ amanoramaṃ.
大梵天神,欢迎你来,而且你来得正是时候。
尊者,请进来,洗洗你的脚吧。
‘‘Svāgataṃ te mahābrahme, atho te adurāgataṃ; Anto pavisa bhaddante, pāde pakkhālayassu te.
黑柿果、皮亞羅果,摩度迦果、伽蘇瑪利果;
梵天神啊,此諸細果殊勝,請屢屢享用。
‘‘Tindukāni piyālāni, madhuke kāsumāriyo; Phalāni khuddakappāni, bhuñja brahme varaṃ varaṃ.
“这水也是清凉的,是从山洞里取来的。
大婆罗门,如果你愿意的话,就从这水中喝吧。”
‘‘Idampi pānīyaṃ sītaṃ, ābhataṃ girigabbharā; Tato piva mahābrahme, sace tvaṃ abhikaṅkhasī’’ti.
“凡是接受下来的布施,对这一切都作了尊奉之礼;
桑阇耶自己的儿子,被尸毗人赶出了家乡;
我为了见他而来到这里,你要是知道,就告诉我。”
‘‘Paṭiggahitaṃ yaṃ dinnaṃ, sabbassa agghiyaṃ kataṃ; Sañjayassa sakaṃ puttaṃ, sivīhi vippavāsitaṃ; Tamahaṃ dassanamāgato, yadi jānāsi saṃsa me’’ti.
在那里,我为了见他而来。苦行者说:
Tattha tamahaṃ dassanamāgatoti taṃ ahaṃ dassanāya āgato. Tāpaso āha –
您不是为了福德才来到尸毗王面前的。
我想,您想要的是国王那位忠贞的妻子吧;
我想,你是想要女奴迦诃耆那和男奴阇利吧。
‘‘Na bhavaṃ eti puññatthaṃ, sivirājassa dassanaṃ; Maññe bhavaṃ patthayati, rañño bhariyaṃ patibbataṃ; Maññe kaṇhājinaṃ dāsiṃ, jāliṃ dāsañca icchasi.
“或者,是为了把母子三人从阿兰若带出来才来的?
婆罗门啊,他没有财富,也没有财物和谷物。”
‘‘Atha vā tayo mātāputte, araññā netumāgato; Na tassa bhogā vijjanti, dhanaṃ dhaññañca brāhmaṇā’’ti.
在这里,“他没有财富”的意思是:婆罗门啊,那位住在森林里的须大拏,根本没有财富可得,也没有钱财和粮食,他过着穷困的日子。你到他跟前去,又能做什么呢?
Tattha na tassa bhogāti bho brāhmaṇa, tassa vessantarassa araññe viharantassa neva bhogā vijjanti, dhanadhaññañca na vijjati, duggato hutvā vasati, tassa santikaṃ gantvā kiṃ karissasīti?
听了这话,久迦说道:
Taṃ sutvā jūjako āha –
我没有对尊者发怒,也不是来乞求的;
见到圣者们是好事,和他们相处总是快乐的。
‘‘Akuddharūpohaṃ bhoto, nāhaṃ yācitumāgato; Sādhu dassanamariyānaṃ, sannivāso sadā sukho.
“我从没见过那位被尸毗人赶出家园的尸毗王;
我正是为了见他而来,你要是知道他在哪儿,就告诉我吧。”
‘‘Adiṭṭhapubbo sivirājā, sivīhi vippavāsito; Tamahaṃ dassanamāgato, yadi jānāsi saṃsa me’’ti.
它的意思是:贤者啊,我不是容易发怒的人,到此为止就够了。而且我来这里,并不是要向须大拏乞求什么。能见到诸圣者是好事,和他们相处也很快乐。我是他的老师,那位婆罗门。自从他被尸毗人放逐以后,我就再没见过他,所以我是为了见他而来的。如果你知道他的住处,就告诉我吧。
Tassattho – ahaṃ, bho tāpasa, akuddharūpo, alaṃ ettāvatā, ahaṃ pana na kiñci vessantaraṃ yācitumāgato, ariyānaṃ pana dassanaṃ sādhu, sannivāso ca tehi saddhiṃ sukho. Ahaṃ tassa ācariyabrāhmaṇo, mayā ca so yato sivīhi vippavāsito, tato paṭṭhāya adiṭṭhapubbo, tenāhaṃ taṃ dassanatthāya āgato. Yadi tassa vasanaṭṭhānaṃ jānāsi, saṃsa meti.
他听了那番话,相信了,就说:“好吧,明天我再告诉你,今天你先在这里住下。”他用各种果子让他吃饱,第二天为他指路时,伸出右手指着说——
So tassa vacanaṃ sutvā saddahitvā ‘‘hotu sve saṃsissāmi te, ajja tāva idheva vasāhī’’ti taṃ phalāphalehi santappetvā punadivase maggaṃ dassento dakkhiṇahatthaṃ pasāretvā āha –
大婆罗门啊,这就是那座香醉山;
在那里,须大拏王与子女们一同安住。
‘‘Esa selo mahābrahme, pabbato gandhamādano; Yattha vessantaro rājā, saha puttehi sammati.
保持着婆罗门的模样,带着坐具和祭杓,结着发髻;
穿兽皮衣的人躺在地上,向火神致敬。
‘‘Dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ, āsadañca masaṃ jaṭaṃ; Cammavāsī chamā seti, jātavedaṃ namassati.
这些树呈现青色,结着各种不同的果实。
高高耸起,犹如云峰,青蓝色如同眼药山。
‘‘Ete nīlā padissanti, nānāphaladharā dumā; Uggatā abbhakūṭāva, nīlā añjanapabbatā.
达瓦萨卡那树、佉陀罗树、婆罗双树、颤动藤;
它们为风所动,一同战栗,犹如刚饮过酒的年轻人。
‘‘Dhavassakaṇṇā khadirā, sālā phandanamāluvā; Sampavedhanti vātena, sakiṃ pītāva māṇavā.
在树冠上方,传来的正是如同合唱一样的声音;
从树上,一群杜鹃鸟飞到一棵又一棵树。
‘‘Upari dumapariyāyesu, saṃgītiyova suyyare; Najjuhā kokilasaṅghā, sampatanti dumā dumaṃ.
枝叶被风吹动,像是在向行走的人招手。
它们让到来的人感到愉悦,让居住的人感到快乐;
在那里,须大拏王与子女们一同安住。
‘‘Avhayanteva gacchantaṃ, sākhāpattasamīritā; Ramayanteva āgantaṃ, modayanti nivāsinaṃ; Yattha vessantaro rājā, saha puttehi sammati.
他保持着婆罗门的外表,穿着蚁垤色的衣服,留着发髻;
穿兽皮的人躺在地上,向火神行礼。
‘‘Dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ, āsadañca masaṃ jaṭaṃ; Cammavāsī chamā seti, jātavedaṃ namassati.
在令人心生欢喜的地面上,迦利利花环铺展开来。
地面像嫩绿的草一样青翠,那里不会扬起尘土。
‘‘Karerimālā vitatā, bhūmibhāge manorame; Saddalāharitā bhūmi, na tatthuddhaṃsate rajo.
颜色像孔雀的脖子,摸起来像棉花一样柔软。
草长得不高,四周只有四指高。
‘‘Mayūragīvasaṅkāsā, tūlaphassasamūpamā; Tiṇāni nātivattanti, samantā caturaṅgulā.
芒果、阎浮果、木苹果,还有低处成熟的优昙跋罗果;
那些树木可以享用,让这片树林成为喜乐增长的地方。
‘‘Ambā jambū kapitthā ca, nīce pakkā cudumbarā; Paribhogehi rukkhehi, vanaṃ taṃ rativaḍḍhanaṃ.
像琉璃一样的颜色,鱼群聚集、在其中游动;
清澈芬芳的水,在那里也流淌着。
‘‘Veḷuriyavaṇṇasannibhaṃ, macchagumbanisevitaṃ; Suciṃ sugandhaṃ salilaṃ, āpo tatthapi sandati.
离它不远处有一方莲池,坐落在一片令人心生欢喜的地上。
覆满红莲与青莲,犹如天界的欢喜园。
‘‘Tassāvidūre pokkharaṇī, bhūmibhāge manorame; Padumuppalasañchannā, devānamiva nandane.
“婆罗门,在那池塘里有三种青莲;
有的青色,有的白色,有的红色,五彩缤纷。”
‘‘Tīṇi uppalajātāni, tasmiṃ sarasi brāhmaṇa; Vicittaṃ nīlānekāni, setā lohitakāni cā’’ti.
它的意思和前面说的完全一样。“Karerimālā vitatā”是说用迦罗利花铺满。“Saddalāharitā”是说因为常青草而呈现绿色。“Na tatthuddhaṃsate rajo”是说在那片树林里,连一点点灰尘都不会扬起来。“Tūlaphassasamūpamā”是说触感柔软,像棉花一样。“Tiṇāni nātivattanti”是说那片地上的草颜色像孔雀脖子,只长到四指高,就不再往上长了。“Ambā jambū kapitthā ca”就是芒果树、阎浮树和木苹果树。“Paribhogehī”是指各种开花结果的受用树木。“Sandati”是说在那片林丛的弯曲山中,水顺着小河流下来,也就是流淌的意思。“Vicittaṃ nīlānekāni, setā lohitakāni ca”是说有些是青色的,有些是白色的,有些是红色的——因为有了这三种优钵罗类莲花,那个池塘变得色彩斑斓,看起来就像精心装饰过的花篮一样美丽。
Tassattho heṭṭhā vuttasadisoyeva. Karerimālā vitatāti kareripupphehi vitatā. Saddalāharitāti dhuvasaddalena haritā. Na tatthuddhaṃsate rajoti tasmiṃ vane appamattakopi rajo na uddhaṃsate. Tūlaphassasamūpamāti mudusamphassatāya tūlaphassasadisā. Tiṇāni nātivattantīti tāni tassā bhūmiyā mayūragīvavaṇṇāni tiṇāni samantato caturaṅgulappamāṇāneva vattanti, tato pana uttari na vaḍḍhanti. Ambā jambū kapitthā cāti ambā ca jambū ca kapitthā ca. Paribhogehīti nānāvidhehi pupphūpagaphalūpagehi paribhogarukkhehi. Sandatīti tasmiṃ vanasaṇḍe vaṅkapabbate kunnadīhi otarantaṃ udakaṃ sandati, pavattatīti attho. Vicittaṃ nīlānekāni, setā lohitakāni cāti ekāni nīlāni, ekāni setāni, ekāni lohitakānīti imehi tīhi uppalajātehi taṃ saraṃ vicittaṃ. Susajjitapupphacaṅkoṭakaṃ viya sobhatīti dasseti.
这样描述完方形池塘之后,接着描述目支邻陀池,他说道:
Evaṃ caturassapokkharaṇiṃ vaṇṇetvā puna mucalindasaraṃ vaṇṇento āha –
那里的红莲花,还有白香莲,都像亚麻布一样。
迦蓝巴迦花覆盖着的那座湖,名叫目支邻陀。
‘‘Khomāva tattha padumā, setasogandhikehi ca; Kalambakehi sañchanno, mucalindo nāma so saro.
在那里,莲花盛开,看上去一望无际。
热季和冬季开的花,高到膝盖,铺展开来。
‘‘Athettha padumā phullā, apariyantāva dissare; Gimhā hemantikā phullā, jaṇṇutagghā upattharā.
“各种芬芳的香气四处飘散,地上铺满了五彩缤纷的花朵。
蜜蜂被花香吸引,从四面八方嗡嗡作响。”
‘‘Surabhī sampavāyanti, vicittapupphasanthatā; Bhamarā pupphagandhena, samantā mabhināditā’’ti.
在那里,像亚麻布一样洁白。被白睡莲、香睡莲和迦蓝巴迦花覆盖着,那个湖(就这样被花覆盖了)。看起来无边无际,就像没有限量一样。夏季和冬季的(莲花),是指在夏季和冬季都开花的莲花。齐膝深的,是说它们在齐膝深的水里铺展开来盛开,看起来就像铺开的垫子一样。色彩缤纷、铺满花朵,是说它们色彩斑斓,被花朵铺满,常年散发着芳香。
Tattha khomāvāti khomamayā viya paṇḍarā. Setasogandhikehi cāti setuppalehi ca sogandhikehi ca kalambakehi ca so saro sañchanno. Apariyantāva dissareti aparimāṇā viya dissanti. Gimhā hemantikāti gimhe ca hemantike ca pupphitapadumā. Jaṇṇutagghā upattharāti jaṇṇupamāṇe udake upattharā phullā honti, santhatā viya khāyanti. Vicittapupphasanthatāti vicittā hutvā pupphehi santhatā sadā surabhī sampavāyanti.
婆罗门啊,就在那水岸边,树木挺立着;
迦昙波树、波吒厘树开着花,羊蹄甲树也开花了。
‘‘Athettha udakantasmiṃ, rukkhā tiṭṭhanti brāhmaṇa; Kadambā pāṭalī phullā, koviḷārā ca pupphitā.
安古罗树、迦支迦罗树,还有波利质多树,都开花了;
瓦拉纳树和瓦亚那树等树木,散布在目支邻陀湖的两岸。
‘‘Aṅkolā kacchikārā ca, pārijaññā ca pupphitā; Vāraṇā vayanā rukkhā, mucalindamubhato saraṃ.
阔荚合欢树与白花帕利娑树,芬芳的帕达迦花随风飘送。
尼衮迪树、西利尼衮迪树,还有阿萨那树,都在这里开花了。
‘‘Sirīsā setapārisā, sādhu vāyanti paddhakā; Nigguṇḍī sirīnigguṇḍī, asanā cettha pupphitā.
潘古拉树很多,谢喇树很多,还有索班佳那树也开花了;
鸡檀迦树、翅子树和咖那韦拉树都开花了。
‘‘Paṅgurā bahulā selā, sobhañjanā ca pupphitā; Ketakā kaṇikārā ca, kaṇaverā ca pupphitā.
阿朱那树、阿朱迦那树和摩诃男树都开满了花。
紧叔迦树繁花满枝,挺立着,仿佛在燃烧。
‘‘Ajjunā ajjukaṇṇā ca, mahānāmā ca pupphitā; Supupphitaggā tiṭṭhanti, pajjalanteva kiṃsukā.
白叶树、七叶树,芭蕉与红花树;
Dhanutakkārī 树以花,及尸沙婆树之遮盖物。
‘‘Setapaṇṇī sattapaṇṇā, kadaliyo kusumbharā; Dhanutakkārī pupphehi, sīsapāvaraṇāni ca.
阿奇瓦树、萨拉瓦树,还有开满花的萨拉吉亚树;
白沉香、多伽罗香,还有曼西库塔、库拉瓦拉。
‘‘Acchivā sallavā rukkhā, sallakiyo ca pupphitā; Setageru ca tagarā, maṃsikuṭṭhā kulāvarā.
“这里的树,无论幼小还是老迈,都笔直不弯,还开着花。
他们站在隐修处的两边,也站在火屋的四周。”
‘‘Daharā rukkhā ca vuddhā ca, akuṭilā cettha pupphitā; Assamaṃ ubhato ṭhanti, agyāgāraṃ samantato’’ti.
在那里,“站立”的意思是环绕湖泊站着。“咖丹巴”就是咖丹巴树。“迦奇卡勒”等等也是同名的树。“巴利坚那”是红色的花环。“瓦拉那、瓦亚那”就是瓦拉那树和瓦亚那树。“目支邻陀两侧”就是目支邻陀湖的两边。“白巴利萨”是白色丛树。据说那些树树干是白色的,叶子很大,花像金合欢树的花。“尼贡迪、西利尼贡迪”就是普通的尼贡迪和黑色的尼贡迪。“班古拉”是班古拉树。“库孙巴勒”是一丛一丛长的树。“以弓树和塔卡里树之花”由弓树和塔卡里树之花庄严。“西斯巴瓦拉那”由西斯巴树和瓦拉那树庄严。“阿奇瓦”等也是树。“白格鲁与达格勒”就是白格鲁和达格勒。“曼西库塔、库拉瓦拉”就是曼西树、库塔树和库拉瓦拉树。“不弯曲”是正直的。“火屋四周”是环绕火屋而立。
Tattha tiṭṭhantīti saraṃ parikkhipitvā tiṭṭhanti. Kadambāti kadambarukkhā. Kacchikārā cāti evaṃnāmakā rukkhā. Pārijaññāti rattamālā. Vāraṇā vayanāti vāraṇarukkhā ca vayanarukkhā ca. Mucalindamubhato saranti mucalindassa sarassa ubhayapassesu. Setapārisāti setagaccharukkhā . Te kira setakkhandhā mahāpaṇṇā kaṇikārasadisapupphā honti. Nigguṇḍī sirīnigguṇḍīti pakatinigguṇḍī ceva kāḷanigguṇḍī ca. Paṅgurāti paṅgurarukkhā. Kusumbharāti ekagacchā. Dhanutakkārī pupphehīti dhanūnañca takkārīnañca pupphehi sobhitā. Sīsapāvaraṇāni cāti sīsapehi ca varaṇehi ca sobhitā. Acchivātiādayopi rukkhāyeva. Setageru ca tagarāti setageru ca tagarā ca. Maṃsikuṭṭhā kulāvarāti maṃsigacchā ca kuṭṭhagacchā ca kulāvarā ca. Akuṭilāti ujukā. Agyāgāraṃ samantatoti agyāgāraṃ parikkhipitvā ṭhitāti attho.
在这里的水岸边,有一丛繁茂的罗勒;
绿豆草、卡勒提草和苔藓头,长着很多。
‘‘Athettha udakantasmiṃ, bahujāto phaṇijjako; Muggatiyo karatiyo, sevālasīsakā bahū.
堤岸翻腾涌动,一片混乱翻滚;苍蝇像阿魏胶网一样密密麻麻。
这里还有达西马坎贾卡,以及许多低矮的卡拉姆巴卡。
‘‘Uddāpavattaṃ ulluḷitaṃ, makkhikā hiṅgujālikā; Dāsimakañjako cettha, bahū nīcekalambakā.
婆罗门啊,被艾拉姆弗拉卡覆盖的树木立着。
这些花佩戴整整七天,它们的香气也不会消失。
‘‘Elamphurakasañchannā, rukkhā tiṭṭhanti brāhmaṇa; Sattāhaṃ dhāriyamānānaṃ, gandho tesaṃ na chijjati.
穆伽邻陀湖的两边,美丽的花朵盛开挺立;
青莲花覆盖着那片树林,显得格外美丽。
‘‘Ubhato saraṃ mucalindaṃ, pupphā tiṭṭhanti sobhanā; Indīvarehi sañchannaṃ, vanaṃ taṃ upasobhati.
佩戴了半个月,它们的香气也不会消失;
蓝花、白水藤,开满花的山耳花;
那片树林被迦勒树和突拉西树覆盖着。
‘‘Aḍḍhamāsaṃ dhāriyamānānaṃ, gandho tesaṃ na chijjati; Nīlapupphī setavārī, pupphitā girikaṇṇikā; Kalerukkhehi sañchannaṃ, vanaṃ taṃ tulasīhi ca.
花枝用香气彻底薰香了那片树林。
蜜蜂被花香吸引,从四面八方嗡嗡鸣叫着。
‘‘Sammaddateva gandhena, pupphasākhāhi taṃ vanaṃ; Bhamarā pupphagandhena, samantā mabhināditā.
“婆罗门,那个湖里有三种瓜;
有些大得像水罐,那两个大得像鼓。”
‘‘Tīṇi kakkārujātāni, tasmiṃ sarasi brāhmaṇa; Kumbhamattāni cekāni, murajamattāni tā ubho’’ti.
这里,phaṇijjaka 就是 bhūtanaka。muggatiyo 是一种绿豆。karatiyo 是王豆。sevālasīsakā 这些也只是树丛,不过 sīsaka 指的是红栴檀。uddāpavattaṃ ulluḷitaṃ 的意思是:那片水被堤岸的边界围住,被风吹得翻涌起来,就那样停在那里。makkhikā hiṅgujālikā 的意思是:在叫做 hiṅgujāla、开满花的树丛中,五颜六色的蜜蜂发出甜美的声音鸣叫着,在那里飞来飞去。dāsimakañjako 这两种树也在这里。nīcekalambakā 就是低矮的 kalambaka。elamphurakasañchannā 就是被一种叫 elamphuraka 的藤蔓覆盖着。tesaṃ 指的是那藤蔓的花,或者所有这些 dāsimakañjaka 等的花,它们的香气七天都不会消失。这些花就这样香气充盈,各处地面铺满了像银片一样的细沙。gandho tesaṃ 指的是那些青莲花等的香气,半个月都不会消失。nīlapupphī 等是花藤。tulasīhi 就是连同罗勒树丛一起。kakkārujātāni 就是藤果。其中,一条藤的果实大如水罐,两条藤的果实大如鼓。因此说“那两个大如鼓”。
Tattha phaṇijjakoti bhūtanako. Muggatiyoti ekā muggajāti. Karatiyoti rājamāso. Sevālasīsakāti imepi gacchāyeva, api ca sīsakāti rattacandanaṃ vuttaṃ. Uddāpavattaṃ ulluḷitanti taṃ udakaṃ tīramariyādabandhaṃ vātāpahataṃ ulluḷitaṃ hutvā tiṭṭhati. Makkhikā hiṅgujālikāti hiṅgujālasaṅkhāte vikasitapupphagacche pañcavaṇṇā madhumakkhikā madhurassarena viravantiyo tattha vicarantīti attho. Dāsimakañjako cetthāti imāni dve rukkhajātiyo ca ettha. Nīcekalambakāti nīcakalambakā. Elamphurakasañchannāti evaṃnāmikāya valliyā sañchannā. Tesanti tesaṃ tassā valliyā pupphānaṃ sabbesampi vā etesaṃ dāsimakañjakādīnaṃ pupphānaṃ sattāhaṃ gandho na chijjati. Evaṃ gandhasampannāni pupphāni, rajatapaṭṭasadisavālukapuṇṇā bhūmibhāgā. Gandho tesanti tesaṃ indīvarapupphādīnaṃ gandho aḍḍhamāsaṃ na chijjati. Nīlapupphītiādikā pupphavalliyo. Tulasīhi cāti tulasigacchehi ca. Kakkārujātānīti valliphalāni. Tattha ekissā valliyā phalāni mahāghaṭamattāni, dvinnaṃ mudiṅgamattāni. Tena vuttaṃ ‘‘murajamattāni tā ubho’’ti.
这里有很多芥菜,还有青翠的河流;
刀剑如棕榈树般挺立,许多青莲花可采摘。
‘‘Athettha sāsapo bahuko, nādiyo haritāyuto; Asī tālāva tiṭṭhanti, chejjā indīvarā bahū.
有阿波他藤和太阳藤,还有那蜜香的迦利藤;
无忧树和欢喜藤,还有瓦利波与小花藤。
‘‘Apphoṭā sūriyavallī ca, kāḷīyā madhugandhiyā; Asokā mudayantī ca, vallibho khuddapupphiyo.
拘兰达迦树、阿诺迦树,还有开满花的龙茉莉。
爬上树站着的,是开满花的紧叔迦藤。
‘‘Koraṇḍakā anojā ca, pupphitā nāgamallikā; Rukkhamāruyha tiṭṭhanti, phullā kiṃsukavalliyo.
卡特鲁哈花、婆桑提花,郁地花与蜜香花;
尼利耶、须摩那、班迪花间,巴突穆多罗辉光赫奕。
‘‘Kaṭeruhā ca vāsantī, yūthikā madhugandhiyā; Niliyā sumanā bhaṇḍī, sobhati padumuttaro.
喇叭花、海棉花,还有盛开的翅子树花;
它们看起来像金色的网,又像美丽火焰的尖端。
‘‘Pāṭalī samuddakappāsī, kaṇikārā ca pupphitā; Hemajālāva dissanti, ruciraggi sikhūpamā.
“那些陆地上生的花,还有水里生的花,
在那里,这一切都能看见,这大海就是这样的令人欢喜。”
‘‘Yāni tāni ca pupphāni, thalajānudakāni ca; Sabbāni tattha dissanti, evaṃ rammo mahodadhī’’ti.
这里,“芥子”指的是悉达多树。“众多”就是很多。“为绿叶所饰的河流”指被绿色环绕的河流。这两种也是蒜的品种,那里这种蒜也很多,这就是这句话的意思。“八十棵棕榈树挺立着”,意思是那些名叫“八十”的树,长在湿润的土地上,像棕榈树一样挺立着。“水边有许多可折取的蓝睡莲”,意思是水边有许多金色的蓝睡莲,长得茂密,可以一把一把地折下来。“阿波他”指阿波他藤。“瓦利波”和“小花”指瓦利波藤和小花藤。“那伽茉莉”指藤那伽与茉莉。“青须摩那”指青须摩那、普通须摩那与班提。“青须摩那藤”指有香叶的藤类。“迦提鲁哈”和“婆桑提”指这两种花丛。“蜜香”指与蜜相同的气味。“青藤须摩那、普通须摩那与班提”指青藤须摩那、普通须摩那与班提。“钵头摩多罗”指如此名称的树。“迦尼迦罗”指藤迦尼迦罗与树迦尼迦罗。“金网”指看起来像铺开的金网。“大海洋”指作为大水聚处之依止的目支邻陀池。
Tattha sāsapoti siddhatthako. Bahukoti bahu. Nādiyo haritāyutoti haritena āyuto nādiyo. Imā dvepi lasuṇajātiyo, sopi lasuṇo tattha bahukoti attho. Asī tālāva tiṭṭhantīti asīti evaṃnāmakā rukkhā siniddhāya bhūmiyā ṭhitā tālā viya tiṭṭhanti. Chejjā indīvarā bahūti udakapariyante bahū suvaṇṇaindīvarā muṭṭhinā chinditabbā hutvā ṭhitā. Apphoṭāti apphoṭavalliyo. Vallibho khuddapupphiyoti vallibho ca khuddapupphiyo ca. Nāgamallikāti vallināgā ca mallikā ca. Kiṃsukavalliyoti sugandhapattā vallijātī. Kaṭeruhā ca vāsantīti ime ca dve pupphagacchā. Madhugandhiyāti madhusamānagandhā. Niliyā sumanā bhaṇḍīti nīlavallisumanā ca pakatisumanā ca bhaṇḍī ca. Padumuttaroti evaṃnāmako rukkho. Kaṇikārāti vallikaṇikārā rukkhakaṇikārā. Hemajālāvāti pasāritahemajālā viya dissanti. Mahodadhīti mahato udakakkhandhassa ādhārabhūto mucalindasaroti.
那时,在这座池塘里,有许多以水为家的生物;
罗希塔鱼、纳拉皮鱼、辛古鱼,鳄鱼、摩伽罗鱼和苏苏鱼。
‘‘Athassā pokkharaṇiyā, bahukā vārigocarā; Rohitā naḷapī siṅgū, kumbhilā makarā susū.
蜜树与甘草,塔利沙及毗耶迦;
拘檀陀、跋陀牟多,白花并洛卢巴。
‘‘Madhu ca madhulaṭṭhi ca, tālisā ca piyaṅgukā; Kuṭandajā bhaddamuttā, setapupphā ca lolupā.
芬芳多伽罗香树,众多高梗树;
波陀迦、那罗陀、木香,焦木与哈雷努迦。
‘‘Surabhī ca rukkhā tagarā, bahukā tuṅgavaṇṭakā; Paddhakā naradā kuṭṭhā, jhāmakā ca hareṇukā.
“姜黄、香石、希利吠罗和古古脂,
破风木、胡荽子、闭鞘姜、樟脑,还有卡陵迦香。”
‘‘Haliddakā gandhasilā, hiriverā ca guggulā; Vibhedikā corakā kuṭṭhā, kappūrā ca kaliṅgukā’’ti.
在这里,因为那片湖和池塘相似,所以就把这片湖说成是池塘。“Rohita”等名称,是那些水生动物的名字。“madhu ca”就是没有苍蝇的蜜。“madhulaṭṭhi ca”就是甘草藤。“tālisā ca”等,则是所有香料类。
Tattha athassā pokkharaṇiyāti idha pokkharaṇisadisatāya sarameva pokkharaṇīti vadati. Rohitātiādīni tesaṃ vārigocarānaṃ nāmāni. Madhu cāti nimmakkhikamadhu ca. Madhulaṭṭhi cāti laṭṭhimadhukañca. Tālisā cātiādikā sabbā gandhajātiyo.
这里还有狮子、老虎、食人者和象。
羚羊、羚羊鹿,以及罗希迦鹿、娑罗跋鹿这些鹿类。
‘‘Athettha sīhabyagghā ca, purisālū ca hatthiyo; Eṇeyyā pasadā ceva, rohiccā sarabhā migā.
有库塔狗,也有狗,还有像芦苇一样的陀利耶。
牦牛、摇摆者、跳跃者、被烧尽的、猕猴、棉絮。
‘‘Koṭṭhasuṇā suṇopi ca, tuliyā naḷasannibhā; Cāmarī calanī laṅghī, jhāpitā makkaṭā picu.
螃蟹、卡塔玛雅鸟、伊迦鸟,还有许许多多的牛头鸟。
犀牛、野猪、猫鼬,这里还有许多黑色的动物。
‘‘Kakkaṭā kaṭamāyā ca, ikkā goṇasirā bahū; Khaggā varāhā nakulā, kāḷakettha bahūtaso.
水牛、狗与豺,还有庞帕卡兽,四周到处都是。
蜥蜴、象额鹿,还有花斑鹿和豹。
‘‘Mahiṃsā soṇasiṅgālā, pampakā ca samantato; Ākucchā pacalākā ca, citrakā cāpi dīpiyo.
鹈鹕和食腐者,狮子,还有捕食牛群的野兽;
八足蜘蛛、孔雀,还有光泽鸟和雉鸡。
‘‘Pelakā ca vighāsādā, sīhā gogaṇisādakā; Aṭṭhapādā ca morā ca, bhassarā ca kukutthakā.
鹧鸪鸟、鸡和龙,彼此互相鸣叫着;
婆迦鸟、白鹭、najjuhā鸟、dindibhā鸟,还有kuñjavājitā鸟。
‘‘Caṅkorā kukkuṭā nāgā, aññamaññaṃ pakūjino; Bakā balākā najjuhā, dindibhā kuñjavājitā.
虎齿鸟、铜背鸟、螺蛳鸟,还有命命鸟;
迦频阇罗鸟、鹧鸪鸟、拘罗鸟,还有波提瞿陀迦鸟。
‘‘Byagghinasā lohapiṭṭhā, pampakā jīvajīvakā; Kapiñjarā tittirāyo, kulā ca paṭikutthakā.
曼达拉卡鸟、赛拉凯度鸟,还有名叫班度提提拉的那些鸟;
还有白鹭鸟和赤鹭鸟,以及果达咖鸟和身因鸟。
‘‘Mandālakā celakeṭu, bhaṇḍutittiranāmakā; Celāvakā piṅgalāyo, goṭakā aṅgahetukā.
“迦陵频伽鸟、沙鸡鸟,还有乌浑迦罗鸟和鸮鸟;
到处挤满了各种鸟群,到处是各种鸟鸣声交织在一起。”
‘‘Karaviyā ca saggā ca, uhuṅkārā ca kukkuhā; Nānādijagaṇākiṇṇaṃ, nānāsaranikūjita’’nti.
其中,purisālū 指母骡面女夜叉。Rohiccā 和 sarabha 鹿,指红鹿和獐子鹿。Koṭṭhasukā 指豺狼,也写作 Kotthusuṇā。Suṇopi 等则属于小型鹿类。Tuliyā 指蝙蝠。Naḷasannibhā 指毛色像芦苇花的野犬。Cāmarī、calanī、laṅghī 分别指拂尘鹿、移动鹿和跳跃鹿。Jhāpitā 猴指两种猴类。Pici 指一种在箭竹丛边活动觅食的猴子。Kakkaṭā 和 kaṭamāyā 是两种大鹿。Ikkā 指熊。Goṇasirā 指林中野牛。这里说的黑鹿,就是名为黑鹿的,这一类很多。Soṇasiṅgālā 指野犬和豺狼。Pampakā 指围着精舍栖息的大竹。Ākucchā 指蜥蜴。Pacalākā 指象额鹿。Citrakā 和 dīpiyo 指花斑鹿和豹子。
Tattha purisālūti vaḷavāmukhayakkhiniyo. Rohiccā sarabhā migāti rohitā ceva sarabhā migā ca. Koṭṭhasukāti siṅgālasunakhā. ‘‘Kotthusuṇā’’tipi pāṭho. Suṇopi cāti esāpekā khuddakamigajāti. Tuliyāti pakkhibiḷārā. Naḷasannibhāti naḷapupphavaṇṇā rukkhasunakhā. Cāmarī calanī laṅghīti cāmarīmigā ca calanīmigā ca laṅghīmigā ca. Jhāpitā makkaṭāti dve makkaṭajātiyova. Picūti sarapariyante gocaraggāhī eko makkaṭo. Kakkaṭā kaṭamāyā cāti dve mahāmigā. Ikkāti acchā. Goṇasirāti araññagoṇā. Kāḷakettha bahūtasoti kāḷamigā nāmettha bahūtaso. Soṇasiṅgālāti rukkhasunakhā ca siṅgālā ca. Pampakāti assamapadaṃ parikkhipitvā ṭhitā mahāveḷupampakā. Ākucchāti godhā. Pacalākā cāti gajakumbhamigā. Citrakā cāpi dīpiyoti citrakamigā ca dīpimigā ca.
Pelakā 就是兔子。Vighāsādā 是秃鹫这类鸟。Sīhā 是鬃狮。Gogaṇisādakā 是那些习性凶恶、专门扑食牛群的野兽。Aṭṭhapādā 是八足鹿。Bhassarā 是白天鹅。Kukutthakā 是雉鸡。Caṅkorā 是昌科拉鸟。Kukkuṭā 是林鸡。Dindibhā、kuñja、vājitā 这三种也都是鸟。Byagghinasā 是隼。Lohapiṭṭhā 是红色羽毛的鸟。Pampakā 是蓬帕卡鸟。Kapiñjarā 和 tittirā 就是迦频阇罗鸟和鹧鸪。Kulā 和 paṭikutthakā 这两种也是鸟。Mandālakā 和 celakeṭu 就是曼达拉卡鸟和赛拉凯度鸟。Bhaṇḍū 和 tittirā 这类名为 Bhaṇḍutittira。Celāvakā 和 piṅgalā 是两种鸟,同样,goṭakā 和 aṅgahetukā 也是鸟。Saggā 是沙鸡。Uhuṅkārā 是猫头鹰。
Pelakā cāti sasā. Vighāsādāti ete gijjhā sakuṇā. Sīhāti kesarasīhā. Gogaṇisādakāti gogaṇe gahetvā khādanasīlā duṭṭhamigā. Aṭṭhapādāti sarabhā migā. Bhassarāti setahaṃsā. Kukutthakāti kukutthakasakuṇā. Caṅkorāti caṅkorasakuṇā. Kukkuṭāti vanakukkuṭā. Dindibhā kuñjavājitāti ime tayopi sakuṇāyeva. Byagghinasāti senā. Lohapiṭṭhāti lohitavaṇṇasakuṇā. Pampakāti pampaṭakā. Kapiñjarā tittirāyoti kapiñjarā ca tittirā ca. Kulā ca paṭikutthakāti imepi dve sakuṇā. Mandālakā celakeṭūti mandālakā ceva celakeṭu ca. Bhaṇḍutittiranāmakāti bhaṇḍū ca tittirā ca nāmakā ca. Celāvakāpiṅgalāyoti dve sakuṇajātiyo ca, tathā goṭakā aṅgahetukā. Saggāti cātakasakuṇā. Uhuṅkārāti ulūkā.
这里还有一些鸟,羽毛是青色的,叫声悦耳动听;
它们和妻子们一起欢快地嬉戏,互相叽叽喳喳地叫着。
‘‘Athettha sakuṇā santi, nīlakā mañjubhāṇakā; Modanti saha bhariyāhi, aññamaññaṃ pakūjino.
这里还有一些鸟,卵生,鸣声悦耳,羽色洁白;
白顶鸟、善眼鸟,卵生,尾羽斑斓。
‘‘Athettha sakuṇā santi, dijā mañjussarā sitā; Setacchikūṭā bhadrakkhā, aṇḍajā citrapekhuṇā.
这里那里有一些鸟,是卵生的,叫声悦耳,羽毛洁白。
青颈孔雀们互相啼叫着。
‘‘Athettha sakuṇā santi, dijā mañjussarā sitā; Sikhaṇḍī nīlagīvāhi, aññamaññaṃ pakūjino.
库库塔卡鸟、库利拉卡鸟、科特哈鸟,还有莲池鸟。
咖拉梅亚鸟、巴利亚卡鸟,咖丹巴鸟和苏瓦萨利卡鸟。
‘‘Kukutthakā kuḷīrakā, koṭṭhā pokkharasātakā; Kālāmeyyā balīyakkhā, kadambā suvasāḷikā.
黄色的、红色的、白色的,这里还有许多芦苇。
瓦拉纳的蜂鸟王,以及咖丹巴树和善歌的杜鹃。
‘‘Haliddā lohitā setā, athettha nalakā bahū; Vāraṇā bhiṅgarājā ca, kadambā suvakokilā.
鹫鸟、鱼鹰、天鹅,还有哀鸣的阿吒鸟。
帕卡鹅非常强壮,雉鸡和命命鸟。
‘‘Ukkusā kurarā haṃsā, āṭā parivadentikā; Pākahaṃsā atibalā, najjuhā jīvajīvakā.
鸽、日雁与鸳鸯,及河中游鸟;
象吼声中可爱之地,双双依时啼鸣。
‘‘Pārevatā ravihaṃsā, cakkavākā nadīcarā; Vāraṇābhirudā rammā, ubho kālūpakūjino.
这里有许多鸟,各种颜色,数量众多。
它们和各自的妻子一起欢喜,互相鸣叫应和。
‘‘Athettha sakuṇā santi, nānāvaṇṇā bahū dijā; Modanti saha bhariyāhi, aññamaññaṃ pakūjino.
这里有许多鸟,种种颜色,各种各样的飞禽,数量众多。
所有悦耳的鸟都在鸣唱,目支邻陀湖的两岸都是如此。
‘‘Athettha sakuṇā santi, nānāvaṇṇā bahū dijā; Sabbe mañjū nikūjanti, mucalindamubhato saraṃ.
这里也有一些鸟,它们叫做迦罗毗伽鸟。
它们和雌鸟一起欢享快乐,彼此相互鸣叫。
‘‘Athettha sakuṇā santi, karaviyā nāma te dijā; Modanti saha bhariyāhi, aññamaññaṃ pakūjino.
这里有一些鸟,那些飞禽名叫迦罗毗伽。(“此处”指这片林园,“诸鸟”指众多飞禽,“那些名为迦罗毗伽的诸鸟”意为名为迦罗毗伽的鸟类。)
所有声音悦耳的鸟都一起鸣唱,在目支邻陀湖的两岸。
‘‘Athettha sakuṇā santi, karaviyā nāma te dijā; Sabbe mañjū nikūjanti, mucalindamubhato saraṃ.
羚羊群集、大象所栖之林,
众藤密覆、蕉鹿所游之地。
‘‘Eṇeyyapasadākiṇṇaṃ, nāgasaṃsevitaṃ vanaṃ; Nānālatāhi sañchannaṃ, kadalīmigasevitaṃ.
这里芥子很多,野稻和稗子也很多;
那里还有不种自熟的稻米,甘蔗也多得数不清。
‘‘Athettha sāsapo bahuko, nīvāro varako bahu; Sāli akaṭṭhapāko ca, ucchu tattha anappako.
这条路只能一个人走,笔直地通向那座修行处;
到了那里的人,不会遇到饥饿、口渴和不乐。
在那里,须大拏王与子女们一同安住。
‘‘Ayaṃ ekapadī eti, ujuṃ gacchati assamaṃ; Khudaṃ pipāsaṃ aratiṃ, tattha patto na vindati; Yattha vessantaro rājā, saha puttehi sammati.
“戴着婆罗门的模样,拿着手杖和缠结的发髻。
身着皮衣,卧于地上,礼敬火神。”
‘‘Dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ, āsadañca masaṃ jaṭaṃ; Cammavāsī chamā seti, jātavedaṃ namassatī’’ti.
在这其中,“青色者”是指有彩色条纹羽毛的鸟。“音声柔美、白色者”是指叫声始终甜美悦耳的鸟。“有白色眼峰、目光美好者”是指两侧都有白色眼峰、眼睛美丽的鸟。“有彩色羽毛者”是指羽毛色彩斑斓的鸟。“蟹形者”是指螃蟹。“库塔”等就是鸟类。“瓦拉纳”是指具有象形特征的鸟。“迦丹巴”是指大迦丹巴鸟,这里取此义。“苏瓦果基拉”是指与杜鹃一起活动的鹦鹉和杜鹃。“乌库萨”是黑鹞。“库拉拉”是白鹞。“汉萨”是鸟类中的天鹅。“阿陀”是指嘴形如勺的鸟。“帕里瓦登提卡”是一种鸟。“瓦拉纳鸣声可爱者”是指鸣声可爱的瓦拉纳鸟。“两者于晨暮鸣叫”是指它们在傍晚与清晨时分,在山脚下共同发出同一种鸣响而鸣叫。“散布着羚羊与花鹿”是指遍布着羚羊与花鹿。在这其中,到达却不获得者——婆罗门啊,到达了须大拏仙居处的人,在那里仙居中,无论是饥饿,还是口渴想喝水,或是厌倦,都不会得到。
Tattha nīlakāti citrarājipattā. Mañjūssarā sitāti nibaddhamadhurassarā. Setacchikūṭā bhadrakkhāti ubhayapassesu setehi akkhikūṭehi samannāgatā sundarakkhā. Citrapekhuṇāti vicitrapattā. Kuḷīrakāti kakkaṭakā. Koṭṭhātiādayo sakuṇāva. Vāraṇāti hatthiliṅgasakuṇā. Kadambāti mahākadambā gahitā. Suvakokilāti kokilehi saddhiṃ vicaraṇasuvakā ceva kokilā ca. Ukkusāti kāḷakurarā. Kurarāti setakurarā. Haṃsāti sakuṇahaṃsā. Āṭāti dabbisaṇṭhānamukhasakuṇā. Parivadentikāti ekā sakuṇajāti. Vāraṇābhirudā rammāti rammābhirudā vāraṇā. Ubho kālūpakūjinoti sāyaṃ pāto pabbatapādaṃ ekaninnādaṃ karontā nikūjanti. Eṇeyyapasadākiṇṇanti eṇeyyamigehi ca pasadamigehi ca ākiṇṇaṃ. Tattha patto na vindatīti brāhmaṇa, vessantarassa assamapadaṃ patto puriso tattha assame chātakaṃ vā pānīyapipāsaṃ vā ukkaṇṭhitaṃ vā na paṭilabhati.
“梵志闻此言,右绕礼仙人;
满心欢喜地,前往须大拏所在之处。”
‘‘Idaṃ sutvā brahmabandhu, isiṃ katvā padakkhiṇaṃ; Udaggacitto pakkāmi, yattha vessantaro ahū’’ti.
在这里,“须大拏曾经在哪里”意思是:他去了须大拏曾经所在的那个地方。
Tattha yattha vessantaro ahūti yasmiṃ ṭhāne vessantaro ahosi, taṃ ṭhānaṃ gatoti.