10. 须大拏本生注释·《帝释天神篇》的注释
22. 大集义注 · 140 段
《帝释天神篇》的注释
Sakkapabbavaṇṇanā
他们这样彼此欢喜地交谈时,帝释天神心想:“这位须大拏王昨天为了究迦,让大地震动,把孩子们布施了出去。现在如果有哪个卑劣的人来找他,向他讨要具足一切好相的曼坻,让国王孤身一人,把曼坻带走,那他就会无依无靠,失去一切助缘。我应该化作婆罗门的模样,到他那里去,向他讨要曼坻,让他把布施波罗蜜修到顶点,使曼坻成为谁也不能再夺走的存在,然后再把曼坻还给他本人,之后我再回去。”于是,在太阳升起的时候,他来到须大拏面前。为了说明这件事,导师说道:
Evaṃ tesu aññamaññaṃ sammodanīyaṃ kathaṃ kathentesu sakko cintesi ‘‘ayaṃ vessantaro rājā hiyyo jūjakassa pathaviṃ unnādetvā dārake adāsi, idāni taṃ koci hīnapuriso upasaṅkamitvā sabbalakkhaṇasampannaṃ maddiṃ yācitvā rājānaṃ ekakaṃ katvā maddiṃ gahetvā gaccheyya, tato esa anātho nippaccayo bhaveyya. Ahaṃ brāhmaṇavaṇṇena naṃ upasaṅkamitvā maddiṃ yācitvā pāramikūṭaṃ gāhāpetvā kassaci avissajjiyaṃ katvā puna naṃ tasseva datvā āgamissāmī’’ti. So sūriyuggamanavelāya tassa santikaṃ agamāsi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
“从那时起,当黑夜结束、太阳即将升起的时候,
帝释天神化作婆罗门的模样,清晨出现在他们面前。”
‘‘Tato ratyā vivasāne, sūriyassuggamanaṃ pati; Sakko brāhmaṇavaṇṇena, pāto tesaṃ adissathā’’ti.
在这里,清晨时他出现在他们面前,意思是:就在清晨,他以清晰可见的形象站在那两个人面前;站定之后,他向他们问候,说道:
Tattha pāto tesaṃ adissathāti pātova nesaṃ dvinnampi janānaṃ paññāyamānarūpo purato aṭṭhāsi, ṭhatvā ca pana paṭisanthāraṃ karonto āha –
尊者,您还好吗?尊者,您身体没有病痛吗?
你们靠捡拾落穗过活吗?树根和果实还多吗?
‘‘Kacci nu bhoto kusalaṃ, kacci bhoto anāmayaṃ; Kacci uñchena yāpetha, kacci mūlaphalā bahū.
“牛虻和蚊子是不是很少,爬虫是不是也不多?
在野兽出没的树林里,难道就没有伤害吗?”
‘‘Kacci ḍaṃsā makasā ca, appameva sarīsapā; Vane vāḷamigākiṇṇe, kacci hiṃsā na vijjatī’’ti.
我们的梵行是善的,婆罗门啊,也无病痛;
我们靠捡拾落穗过活,树根和果实也很多。
‘‘Kusalañceva no brahme, atho brahme anāmayaṃ; Atho uñchena yāpema, atho mūlaphalā bahū.
还有牛虻和蚊子,以及爬虫也确实很少;
在这野兽遍布的树林里,我不曾受到伤害。
‘‘Atho ḍaṃsā makasā ca, appameva sarīsapā; Vane vāḷamigākiṇṇe, hiṃsā mayhaṃ na vijjati.
我们这些在森林里生活、为活命而忧愁的人,已经住了七个月。
这是我们第二次见到这位容色如天神的婆罗门。
他拿着竹杖,身上披着兽皮衣。
‘‘Satta no māse vasataṃ, araññe jīvasokinaṃ; Idaṃ dutiyaṃ passāma, brāhmaṇaṃ devavaṇṇinaṃ; Ādāya veḷuvaṃ daṇḍaṃ, dhārentaṃ ajinakkhipaṃ.
大梵天神,欢迎你来,你来得真好。
尊者,请进去吧,洗洗你的脚。
‘‘Svāgataṃ te mahābrahme, atho te adurāgataṃ; Anto pavisa bhaddante, pāde pakkhālayassu te.
胭脂木果、波罗树果、蜜果、迦苏摩梨果;
梵天神啊,请吃这些小小的果子,最上的一颗又一颗。
‘‘Tindukāni piyālāni, madhuke kāsumāriyo; Phalāni khuddakappāni, bhuñja brahme varaṃ varaṃ.
“这水也是清凉的,是从山洞里取来的。
大梵天神,如果你愿意,那就从那里喝吧。”
‘‘Idampi pānīyaṃ sītaṃ, ābhataṃ girigabbharā; Tato piva mahābrahme, sace tvaṃ abhikaṅkhasī’’ti.
这样和他互相问候之后,大士——
Evaṃ tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā mahāsatto –
“那么,你是以什么相貌,或者又以什么原因,
我已到了这大片森林里,你被我问到了,就告诉我吧。”
‘‘Atha tvaṃ kena vaṇṇena, kena vā pana hetunā; Anuppatto brahāraññaṃ, taṃ me akkhāhi pucchito’’ti. –
他问起对方来的原因。于是帝释对他说:“大王,我年纪大了,来这里是想向您讨要您的妻子玛迪,请把她给我吧。”说完,就说了这首偈颂:
Āgamanakāraṇaṃ pucchi. Atha naṃ sakko ‘‘mahārāja, ahaṃ mahallako, idhāgacchanto tava bhariyaṃ maddiṃ yācituṃ āgato, taṃ me dehī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
“譬如盈满江河,终年不涸;
我今为乞求而来,恳请把妻子给我。”
‘‘Yathā vārivaho pūro, sabbakālaṃ na khīyati; Evaṃ taṃ yācitāgacchiṃ, bhariyaṃ me dehi yācito’’ti.
听到这话,大士并没有把这句话说出口:“昨天我已经把孩子们给了那个婆罗门,如今我一个人在森林里,怎么能把摩提给出去呢?”他就像把千枚金币的钱袋往伸出的手上一放那样,毫无迟疑、毫无系缚,内心不退转,发出震动整座山的吼声,说出这首偈颂:
Evaṃ vutte mahāsatto ‘‘hiyyo me brāhmaṇassa dārakā dinnā, araññe ekako hutvā kathaṃ te maddiṃ dassāmī’’ti avatvā pasāritahatthe sahassatthavikaṃ ṭhapento viya asajjitvā abajjhitvā anolīnamānaso hutvā giriṃ unnādento imaṃ gāthamāha –
“婆罗门,你向我要什么,我就给什么,绝不犹豫。
我乐于布施,对已有的东西从不藏私。”
‘‘Dadāmi na vikampāmi, yaṃ maṃ yācasi brāhmaṇa; Santaṃ nappaṭiguyhāmi, dāne me ramatī mano’’ti.
在这里,“存在的,我不隐藏”意思是:凡是真实存在的,我都不隐瞒。
Tattha santaṃ nappaṭiguyhāmīti saṃvijjamānaṃ na guyhāmi.
他这样说完,立刻用净水壶取来水,把水倒在手上,将自己心爱的妻子交给了那位婆罗门。就在那一刻,前面所说的种种奇迹全都显现了。导师为了阐明这件事的意义,说道:
Evañca pana vatvā sīghameva kamaṇḍalunā udakaṃ āharitvā udakaṃ hatthe pātetvā piyabhariyaṃ brāhmaṇassa adāsi. Taṅkhaṇeyeva heṭṭhā vuttappakārāni sabbāni acchariyāni pāturahesuṃ. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
牵着玛蒂的手,拿起盛水的净瓶;
尸毗国的繁荣者向婆罗门作了布施。
‘‘Maddiṃ hatthe gahetvāna, udakassa kamaṇḍaluṃ; Brāhmaṇassa adā dānaṃ, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano.
那时出现了可怕的景象,那时出现了令人毛骨悚然的景象;
当摩帝妃被舍弃时,大地震动了起来。
‘‘Tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ, tadāsi lomahaṃsanaṃ; Maddiṃ pariccajantassa, medanī sampakampatha.
“其额不皱,不生气,不哭泣;
她只是默默地看着他,心想:他(国王)知道何者是最殊胜的。”
‘‘Nevassa maddī bhākuṭi, na sandhīyati na rodati; Pekkhatevassa tuṇhī sā, eso jānāti yaṃ vara’’nti.
在这其中,“他行了布施”的意思是:他这样说完之后便作了布施——“喂,婆罗门啊,对我来说,这比百倍、千倍、十万倍更可爱,甚至比一切知智更可爱。愿我这次布施,成为我通达一切知智的助缘。”此事在经中也有这样的记载:
Tattha adā dānanti ‘‘ambho brāhmaṇa, maddito me sataguṇena sahassaguṇena satasahassaguṇena sabbaññutaññāṇameva piyataraṃ, idaṃ me dānaṃ sabbaññutaññāṇappaṭivedhassa paccayo hotū’’ti vatvā dānaṃ adāsi vuttampi cetaṃ –
舍弃迦利子、迦那希那女,及忠贞的玛蒂王后;
我未曾思虑,唯为成就菩提故。
“二子于我非所憎,曼坻王妃亦非厌;
一切知智我所爱,是故施舍所爱者。”
‘‘Jāliṃ kaṇhājinaṃ dhītaṃ, maddiṃ deviṃ patibbataṃ; Cajamāno na cintesiṃ, bodhiyāyeva kāraṇā. ‘‘Na me dessā ubho puttā, maddī devī na dessiyā; Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā piye adāsaha’’nti. (cariyā. 1.118-119);
那时,大地连同水界一起震动。比丘们,在那一刻,曼迪并没有因为心想“国王把我送给一个年老的婆罗门”而以愤怒而皱眉。她既不沮丧,也不哭。她只是安静地站着,心想:“像我这样的女宝,他既然肯布施出去,就不会没有理由。他一定知道什么才是最殊胜的。”她就这样凝视着国王那张宛如盛开莲花般的脸,一直看着。这就是这段话的意思。
Tattha sampakampathāti pathavī udakapariyantaṃ katvā kampittha. Nevassa maddī bhākuṭīti bhikkhave, tasmiṃ khaṇe maddī ‘‘maṃ mahallakassa brāhmaṇassa rājā detī’’ti kodhavasena bhākuṭipi nāhosi. Na sandhīyati na rodatīti neva maṅku ahosi, na akkhīni pūretvā rodati, atha kho tuṇhī sā hutvā ‘‘mādisaṃ itthiratanaṃ dadamāno na nikkāraṇā dassati, eso yaṃ varaṃ, taṃ jānātī’’ti phullapadumavaṇṇaṃ assa mukhaṃ pekkhateva, olokayamānāva ṭhitāti attho.
这时,大士心想:“曼坻怎么样了?”便朝她的脸看去。曼坻也说:“夫君,您为什么看我?”说完,她发出狮子吼,诵出这首偈颂——
Atha mahāsatto ‘‘kīdisā maddī’’ti tassā mukhaṃ olokesi. Sāpi ‘‘sāmi kiṃ maṃ olokesī’’ti vatvā sīhanādaṃ nadantī imaṃ gāthamāha –
“我是他年少时娶的妻子,丈夫是我的主人;
他想把我送给谁,就送给谁;想卖掉我,或者杀掉我,都随他的便。”
‘‘Komārī yassāhaṃ bhariyā, sāmiko mama issaro; Yassicche tassa maṃ dajjā, vikkiṇeyya haneyya vā’’ti.
在这里,所谓“我年少时是谁的妻子”,意思是:我年纪还小的时候就是你的妻子,而你就是我的主人、我的丈夫。所谓“他想把(我)送给谁”,就是说:既然他是主人,如果他想把我这个婢女送给谁,就可以送给谁。所谓“或者卖掉”,就是说:如果需要钱财,就可以卖掉;如果需要肉,就可以杀掉。所以,你们觉得怎样合适,就怎样做吧,我不会生气。
Tattha komārī yassāhaṃ bhariyāti ahaṃ yassa tava daharikā bhariyā, so tvaññeva mama issaro sāmiko. Yassicche tassāti issaro ca nāma dāsiṃ maṃ yassa dātuṃ iccheyya, tassa dadeyya. Vikkiṇeyya vāti dhanena vā atthe sati vikkiṇeyya, maṃsena vā atthe sati haneyya, tasmā yaṃ vo ruccati, taṃ karotha, nāhaṃ kujjhāmīti.
帝释天神知道了他们那殊胜的心意后,便作了称赞。导师为了阐明这件事,说道:
Sakko tesaṃ paṇītajjhāsayataṃ viditvā thutiṃ akāsi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
帝释天神明白了他们的想法,就说了这样的话:
所有那些障碍都已被你战胜,无论是天界的还是人间的。
‘‘Tesaṃ saṅkappamaññāya, devindo etadabravi; Sabbe jitā te paccūhā, ye dibbā ye ca mānusā.
你的声音在大地上回响,传到了天界。
闪电从四方涌现,犹如群山间的回响。
‘‘Ninnāditā te pathavī, saddo te tidivaṅgato; Samantā vijjutā āguṃ, girīnaṃva patissutā.
那罗陀与波跋陀两位都随喜你。
因陀罗、梵天神、生主、苏摩、阎摩、多闻天王;
所有天神都随喜,因为他做的是很难做到的事。
‘‘Tassa te anumodanti, ubho nāradapabbatā; Indo ca brahmā pajāpati, somo yamo vessavaṇo; Sabbe devānumodanti, dukkarañhi karoti so.
对于布施难舍之物、行难行之业的人,
不善之人不会照着去做,善士的法他们难以追随。
‘‘Duddadaṃ dadamānānaṃ, dukkaraṃ kamma kubbataṃ; Asanto nānukubbanti, sataṃ dhammo durannayo.
因此,善人与不善人,从此生之后的趣向各不相同。
不善的人堕入地狱,善人则往生天界。
‘‘Tasmā satañca asataṃ, nānā hoti ito gati; Asanto nirayaṃ yanti, santo saggaparāyaṇā.
“汝施儿女,林中住时施妻;
不越梵乘,愿彼于天界为汝成熟。”
‘‘Yametaṃ kumāre adā, bhariyaṃ adā vane vasaṃ; Brahmayānamanokkamma, sagge te taṃ vipaccatū’’ti.
在这里,“障碍”指敌人。“天界的”指阻碍天界福报的。“人界的”指阻碍人间福报的。那这些又是哪些呢?就是悭吝之法。所有这些,都被那位布施儿女和妻子的大士战胜了。因此说“一切障碍都被战胜了”。“他行难行之事”——那位须大拏王独自住在林中,把妻子布施给婆罗门,这样行持极难行之事——所有天人就是这样随喜赞叹的。他为了随喜功德而说了“那在林住者……”这首偈颂。“在林住者”指住在林中的人。“梵乘”指最殊胜的车乘。因为三类善行法以及这样的布施法,都是圣道的助缘,所以被称为“梵乘”。因此,今天正在布施的这个人所圆满的这梵乘,不堕入恶趣之地,愿它在天界为你成熟,并在异熟终结时,成为给予一切知智之法。
Tattha paccūhāti paccatthikā. Dibbāti dibbasampattipaṭibāhakā. Mānusāti manussasampattipaṭibāhakā. Ke pana teti? Macchariyadhammā. Te sabbe puttadāraṃ dentena mahāsattena jitā. Tenāha ‘‘sabbe jitā te paccūhā’’ti. Dukkarañhi karoti soti so vessantaro rājā ekakova araññe vasanto bhariyaṃ brāhmaṇassa dento dukkaraṃ karotīti evaṃ sabbe devā anumodantīti vadati. ‘‘Yameta’’nti gāthaṃ anumodanaṃ karonto āha. Vane vasanti vane vasanto. Brahmayānanti seṭṭhayānaṃ. Tividho hi sucaritadhammo evarūpo ca dānadhammo ariyamaggassa paccayo hotīti ‘‘brahmayāna’’nti vuccati. Tasmā yaṃ taṃ idaṃ ajja dānaṃ dadatopi nipphannaṃ brahmayānaṃ apāyabhūmiṃ anokkamitvā sagge te taṃ vipaccatu, vipākapariyosāne ca sabbaññutaññāṇadāyakaṃ hotūti.
帝释天神这样随喜之后,心想:“现在我不该在这里制造麻烦,应该把她交还给他本人,然后离开。”于是说道:
Evamassa sakko anumodanaṃ katvā ‘‘idāni mayā idha papañcaṃ akatvā imaṃ imasseva datvā gantuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā āha –
我把妻子曼坻布施给您,她一切肢体妙好;
您与曼坻相配,曼坻也与夫君相合。
‘‘Dadāmi bhoto bhariyaṃ, maddiṃ sabbaṅgasobhanaṃ; Tvañceva maddiyā channo, maddī ca patinā saha.
就像牛奶和海螺,两者颜色看起来一样;
同样地,你和曼坻也是心意一致。
‘‘Yathā payo ca saṅkho ca, ubho samānavaṇṇino; Evaṃ tuvañca maddī ca, samānamanacetasā.
“你二人被放逐于此林中,双双共栖草庵;
刹帝利族姓圆满,父母两系俱出高门。
你们应当通过布施持续不断地修功德。”
‘‘Avaruddhettha araññasmiṃ, ubho sammatha assame; Khattiyā gottasampannā, sujātā mātupettito; Yathā puññāni kayirātha, dadantā aparāpara’’nti.
在这里,“被覆盖”是指相配、合适。“两者颜色相同”是说两人外貌相似,都是清净的。“心意相同”是说他们在行为举止等方面心意一致,具备同等的心。“被放逐在这里”是说他们被逐出国土后,住在这片森林里。“怎样修功德”是说:就像你们在捷图多罗城里做了许多功德,昨天为儿子们布施,今天为妻子布施;不要仅仅因此就满足,从今以后要继续不断地布施,做与你们相称的功德。
Tattha channoti anurūpo. Ubho samānavaṇṇinoti samānavaṇṇā ubhopi parisuddhāyeva. Samānamanacetasāti ācārādīhi kammehi samānena manasaṅkhātena cetasā samannāgatā. Avaruddhetthāti raṭṭhato pabbājitā hutvā ettha araññe vasatha. Yathā puññānīti yathā jetuttaranagare vo bahūni puññāni katāni, hiyyo puttānaṃ ajja bhariyāya dānavasenapi katānīti ettakeneva paritosaṃ akatvā ito uttaripi aparāparaṃ dadantā yathānurūpāni puññāni kareyyāthāti.
帝释天神说完这番话,就让大士接受了摩蒂,为了表明自己就是来赐予恩典的人,便说道:
Evañca pana vatvā sakko mahāsattassa maddiṃ paṭicchāpetvā varaṃ dātuṃ attānaṃ ācikkhanto āha –
“我是帝释天王,已来到你跟前;
王仙啊,请许愿吧,我赐你八个愿望。”
‘‘Sakkohamasmi devindo, āgatosmi tavantike; Varaṃ varassu rājisi, vare aṭṭha dadāmi te’’ti.
他正说着话,就以天人之身放出光明,像初升的太阳一样停在虚空中。于是,菩萨接受恩赐,说道:
Kathentoyeva ca dibbattabhāvena jalanto taruṇasūriyo viya ākāse aṭṭhāsi. Tato bodhisatto varaṃ gaṇhanto āha –
帝释天神,一切众生之主,如果你能赐我一个恩惠:
愿父亲随喜我,让我从这里回到自己的家。
愿他以座位相邀,愿他首选此愿。
‘‘Varaṃ ce me ado sakka, sabbabhūtānamissara; Pitā maṃ anumodeyya, ito pattaṃ sakaṃ gharaṃ; Āsanena nimanteyya, paṭhametaṃ varaṃ vare.
我不会赞同杀害任何人,哪怕是造下恶业的人;
我愿把该杀的人从杀戮中救出来,这在我的愿望中是第二个更殊胜的愿望。
‘‘Purisassa vadhaṃ na roceyyaṃ, api kibbisakārakaṃ; Vajjhaṃ vadhamhā moceyyaṃ, dutiyetaṃ varaṃ vare.
“不论年长者、年少者,还是中年人,
愿他们只依靠我而生活,我选此为第三愿。
‘‘Ye vuḍḍhā ye ca daharā, ye ca majjhimaporisā; Mameva upajīveyyuṃ, tatiyetaṃ varaṃ vare.
不近他人妇,恒守自家妻;
不受女人制,此第四愿我择。
‘‘Paradāraṃ na gaccheyyaṃ, sadārapasuto siyaṃ; Thīnaṃ vasaṃ na gaccheyyaṃ, catutthetaṃ varaṃ vare.
帝释天神,愿我得子,愿子长寿;
愿彼以正法降伏大地——此第五胜愿,我自择之。
‘‘Putto me sakka jāyetha, so ca dīghāyuko siyā; Dhammena jine pathaviṃ, pañcametaṃ varaṃ vare.
从那以后,到了夜里破晓、太阳升起的时候,
愿天界的食物出现在我面前,这是我所有愿望中的第六个。
‘‘Tato ratyā vivasāne, sūriyassuggamanaṃ pati; Dibbā bhakkhā pātubhaveyyuṃ, chaṭṭhametaṃ varaṃ vare.
我布施的时候,财富不要因此耗尽;布施之后,我也不要后悔。
布施时,我愿让心变得清净欢喜,这是殊胜愿望中最殊胜的第七个。
‘‘Dadato me na khīyetha, datvā nānutapeyyahaṃ; Dadaṃ cittaṃ pasādeyyaṃ, sattametaṃ varaṃ vare.
“从此处解脱的我,是往生天界的殊胜行者;
愿我从那以后不再退转,这是我殊胜愿望中的第八个。”
‘‘Ito vimuccamānāhaṃ, saggagāmī visesagū; Anivatti tato assaṃ, aṭṭhametaṃ varaṃ vare’’ti.
在这里,“应当随喜”的意思是应当接受,不应生气。“从这里到达”是指从这片阿兰若回到自己的家。“以座位”是指国王的座位。他说“请把王位给我”。“即便是造过罪的人”——意思是,成为国王之后,即使有人犯了王法、本该被处死,我也要把他从杀戮中解救出来;对这样的人,我也不喜欢处死他。“他们应当依我而活”——意思是所有这些人都依靠我而生活。“以法征服”——意思是他应当以法征服、以法治理王国。“殊胜行者”——意思是成为殊胜的往生者,我已投生到兜率天,他这样说。“从那里不再退转”——意思是从兜率天死后,来到人间得到人身,在未来生命中不再退转,愿能证得一切知智,他这样说。
Tattha anumodeyyāti sampaṭiccheyya na kujjheyya. Ito pattanti imamhā araññā sakaṃ gharaṃ anuppattaṃ. Āsanenāti rājāsanena. Rajjaṃ me detūti vadati. Api kibbisakārakanti rājā hutvā rājāparādhikampi vajjhaṃ vadhamhā moceyyaṃ, evarūpassapi me vadho nāma na ruccatu. Mameva upajīveyyunti sabbete maññeva nissāya upajīveyyuṃ. Dhammena jineti dhammena jinātu, dhammena rajjaṃ kāretūti attho. Visesagūti visesagamano hutvā tusitapure nibbatto homīti vadati. Anivattitato assanti tusitabhavanato cavitvā manussattaṃ āgato punabhave anivatti assaṃ, sabbaññutaṃ sampāpuṇeyyanti vadati.
听了他的那番话后,天帝释这样说道:
“你的父亲不久就会从那里来看你。”
‘‘Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, devindo etadabravi; ‘Aciraṃ vata te tato, pitā taṃ daṭṭhumessatī’’’ti.
大王,这里“将见”的意思是:您的母亲和父亲不久就会想见到您,他们会来到这里;来了以后,他们会把白伞盖交给您,把王位正式托付给您,然后带您回捷图答罗城。您所有的心愿都会圆满实现。不要忧虑,要保持不放逸,大王。
Tattha daṭṭhumessatīti mahārāja, tava mātā ca pitā ca acireneva taṃ passitukāmo hutvā idhāgamissati, āgantvā ca pana setacchattaṃ datvā rajjaṃ niyyādetvā jetuttaranagarameva nessati, sabbe te manorathā matthakaṃ pāpuṇissanti, mā cintayi, appamatto hohi, mahārājāti.
帝释天神这样给了大士教诫之后,就回到了自己的住处。导师为了阐明这件事,说道:
Evaṃ mahāsattassa ovādaṃ datvā sakko sakaṭṭhānameva gato. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
“摩伽婆、天王、苏阇之夫说完这番话后,
给了须大拏恩惠之后,就离开,回到了天界。”
‘‘Idaṃ vatvāna maghavā, devarājā sujampati; Vessantare varaṃ datvā, saggakāyaṃ apakkamī’’ti.
在这里,“须大拏”指的是“给须大拏”或“对须大拏(太子)”。“已离去”就是已经走了、确实已到达的意思。
Tattha vessantareti vessantarassa. Apakkamīti gato anuppattoyevāti.