1. 庵嘎妮迦婆罗堕阇长老偈
1. Aṅgaṇikabhāradvājattheragāthā
219非理求清净,林中奉事火;
不识清净道,为求不死苦行。
220“我由安乐而得此安乐——请看,这就是法随法行的善妙!
三明已然证得,佛陀之教已奉行。
221“从前我只算梵天的亲属,如今我是真正的婆罗门。
我是三明者、已沐浴者;我是通晓圣典者、已达吠陀彼岸者。”
‘‘Ayoni suddhimanvesaṃ, aggiṃ paricariṃ vane; Suddhimaggaṃ ajānanto, akāsiṃ amaraṃ tapaṃ . ‘‘Taṃ sukhena sukhaṃ laddhaṃ, passa dhammasudhammataṃ; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ. ‘‘Brahmabandhu pure āsiṃ, idāni khomhi brāhmaṇo; Tevijjo nhātako camhi, sottiyo camhi vedagū’’ti.
… 庵嘎妮迦婆罗堕阇长老 …
… Aṅgaṇikabhāradvājo thero….
2. 巴遮亚长老偈
2. Paccayattheragāthā
222“我出家方五日,尚为有学,心愿未满。
我进入住处后,心生如是决意:
223“不食、不饮,也不走出住处;
也不侧卧躺下,直到渴爱之箭被拔除。
224“当我这样安住时,看我的精进与奋力。
三明已经证得,佛陀的教法已经完成。”
‘‘Pañcāhāhaṃ pabbajito, sekho appattamānaso, Vihāraṃ me paviṭṭhassa, cetaso paṇidhī ahu. ‘‘Nāsissaṃ na pivissāmi, vihārato na nikkhame; Napi passaṃ nipātessaṃ, taṇhāsalle anūhate. ‘‘Tassa mevaṃ viharato, passa vīriyaparakkamaṃ; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
……巴遮亚长老……
… Paccayo thero….
3. 拔古喇长老偈
3. Bākulattheragāthā
225“若有人该先办的正事未办,过后才想去行,
他便从安稳处堕落,事后追悔莫及。
226“做了便说,未做则不说。
只说不做之人,智者能彻底了知。
227“涅槃确实极其安乐,是正自觉者所宣说的。
无忧、无垢、安稳,一切苦悉止息于此。”
‘‘Yo pubbe karaṇīyāni, pacchā so kātumicchati; Sukhā so dhaṃsate ṭhānā, pacchā ca manutappati. ‘‘Yañhi kayirā tañhi vade, yaṃ na kayirā na taṃ vade; Akarontaṃ bhāsamānaṃ, parijānanti paṇḍitā. ‘‘Susukhaṃ vata nibbānaṃ, sammāsambuddhadesitaṃ; Asokaṃ virajaṃ khemaṃ, yattha dukkhaṃ nirujjhatī’’ti.
… 拔古喇长老 …
… Bākulo thero….
4. 陀尼耶长老偈
4. Dhaniyattheragāthā
228“若欲安乐而住,心向沙门之道;
则不应轻慢僧伽的衣、饮、食。
229“若欲安乐而住,心向沙门之道;
应如蛇居鼠穴一般,安住于坐卧处。
230“若欲安乐而住,心向沙门之道;
当于一切所得知足,并修此一法。”
‘‘Sukhaṃ ce jīvituṃ icche, sāmaññasmiṃ apekkhavā; Saṅghikaṃ nātimaññeyya, cīvaraṃ pānabhojanaṃ. ‘‘Sukhaṃ ce jīvituṃ icche, sāmaññasmiṃ apekkhavā; Ahi mūsikasobbhaṃva, sevetha sayanāsanaṃ. ‘‘Sukhaṃ ce jīvituṃ icche, sāmaññasmiṃ apekkhavā; Itarītarena tusseyya, ekadhammañca bhāvaye’’ti.
5. 摩当伽子长老偈
5. Mātaṅgaputtattheragāthā
231“太冷了,太热了,天色也已太晚;”
如此放逸本分的青年,便让时机空过了。
232“而那视冷热如同草芥之人,
行人所应行之事,便不舍离安乐。
233“吉祥草、香茅草、灯心草、香根草、文阇草与芦苇,
以胸推开[杂草],培育远离(独处)。”
‘‘Atisītaṃ atiuṇhaṃ, atisāyamidaṃ ahu; Iti vissaṭṭhakammante, khaṇā accenti māṇave. ‘‘Yo ca sītañca uṇhañca, tiṇā bhiyyo na maññati; Karaṃ purisakiccāni, so sukhā na vihāyati. ‘‘Dabbaṃ kusaṃ poṭakilaṃ, usīraṃ muñjapabbajaṃ; Urasā panudissāmi, vivekamanubrūhaya’’nti.
…… 摩当伽子长老 ……
… Mātaṅgaputto thero….
6. 驼背索毗多长老偈
6. Khujjasobhitattheragāthā
234“那些住在华氏城的沙门,善于言辞、广学多闻;
他们之中,有一位长寿者站在门口——正是驼背索毗多。
235华氏城中诸沙门,善巧谈论博多闻;
其中一位长寿者,立于门前随风摇。
236“凭借善战、善祭与战场之胜,
由践行梵行,他如是得享安乐。”
‘‘Ye cittakathī bahussutā, samaṇā pāṭaliputtavāsino; Tesaññataroyamāyuvā, dvāre tiṭṭhati khujjasobhito. ‘‘Ye cittakathī bahussutā, samaṇā pāṭaliputtavāsino; Tesaññataroyamāyuvā, dvāre tiṭṭhati māluterito. ‘‘Suyuddhena suyiṭṭhena, saṅgāmavijayena ca; Brahmacariyānuciṇṇena, evāyaṃ sukhamedhatī’’ti.
驼背索毗多长老
… Khujjasobhito thero….
7. 瓦拉纳长老偈
7. Vāraṇattheragāthā
237“世间人之中,若有人侵害其他众生,
此人今生与来世,两处皆会堕落。
238“若有人以慈心,哀愍一切众生,
像这样的人,福德充盈。
239“应当学习善说,亲近承事沙门;
独坐静处,心得寂止。”
‘‘Yodha koci manussesu, parapāṇāni hiṃsati; Asmā lokā paramhā ca, ubhayā dhaṃsate naro. ‘‘Yo ca mettena cittena, sabbapāṇānukampati; Bahuñhi so pasavati, puññaṃ tādisako naro. ‘‘Subhāsitassa sikkhetha, samaṇūpāsanassa ca; Ekāsanassa ca raho, cittavūpasamassa cā’’ti.
… 瓦拉纳长老 …
… Vāraṇo thero….
8. 瓦西迦长老偈
8. Vassikattheragāthā
240“哪怕只有一人,具信而有智慧,在无信的亲族中;
他安住于法、戒行具足,这便为亲族带来了利益。
241“我出于悲悯,呵责并劝诫了我的亲族;
他们凭着对亲族的情谊,为诸比丘行了供养。
242“他们辞世、命终之后,便往生三十三天的安乐。
我的兄弟与母亲,耽著欲乐,便在其中受用所欲之乐。”
‘‘Ekopi saddho medhāvī, assaddhānīdha ñātinaṃ; Dhammaṭṭho sīlasampanno, hoti atthāya bandhunaṃ. ‘‘Niggayha anukampāya, coditā ñātayo mayā; Ñātibandhavapemena, kāraṃ katvāna bhikkhusu. ‘‘Te abbhatītā kālaṅkatā, pattā te tidivaṃ sukhaṃ; Bhātaro mayhaṃ mātā ca, modanti kāmakāmino’’ti.
……瓦西迦长老……
… Vassiko thero….
9. 亚索阇长老偈
9. Yasojattheragāthā
243“双膝骨节凸起,身形瘦削,青筋暴露。
饮食知量,内心不屈的人。”
244“在旷野深林之中,为牛虻与蚊虫所困恼,
应如战阵前首之象,正念安忍。
245“一人住时如梵天神,二人住时如天神;
三人住时如村落,过此则唯喧嚷矣。”
‘‘Kālapabbaṅgasaṅkāso, kiso dhamanisanthato; Mattaññū annapānamhi, adīnamanaso naro’’. ‘‘Phuṭṭho ḍaṃsehi makasehi, araññasmiṃ brahāvane; Nāgo saṅgāmasīseva, sato tatrādhivāsaye. ‘‘Yathā brahmā tathā eko, yathā devo tathā duve; Yathā gāmo tathā tayo, kolāhalaṃ tatuttari’’nti.
……亚索阇长老……
… Yasojo thero….
10. 萨蒂玛提亚长老偈
10. Sāṭimattiyattheragāthā
246“过去你怀有信心,今日却已荡然无存。
属于你的自当归你,我并未造作任何恶行。
247“信心原本无常、易动,我早已如此照见。
众生时而贪著,时而离欲;在此当中,牟尼有何减损?
248“牟尼的食物,挨家挨户,一点点地烹煮。
我将托钵而行,我的双腿尚有气力。”
‘‘Ahu tuyhaṃ pure saddhā, sā te ajja na vijjati; Yaṃ tuyhaṃ tuyhamevetaṃ, natthi duccaritaṃ mama. ‘‘Aniccā hi calā saddā, evaṃ diṭṭhā hi sā mayā; Rajjantipi virajjanti, tattha kiṃ jiyyate muni. ‘‘Paccati munino bhattaṃ, thokaṃ thokaṃ kule kule; Piṇḍikāya carissāmi, atthi jaṅghabalaṃ mamā’’ti.
萨蒂玛提亚长老
… Sāṭimattiyo thero….
11. 优波离长老偈
11. Upālittheragāthā
249“他凭信心出家,是一位新出家者,
应当亲近善友——他们活命清净,精勤不懈。
250因信出家初受戒,新学比丘住僧团;
智者安住僧伽内,当勤修学于戒律。
251“凭信心出家,新近出家,尚为新学。
于适宜与不适宜中具足善巧,应无所偏执而游行。”
‘‘Saddhāya abhinikkhamma, navapabbajito navo; Mitte bhajeyya kalyāṇe, suddhājīve atandite. ‘‘Saddhāya abhinikkhamma, navapabbajito navo; Saṅghasmiṃ viharaṃ bhikkhu, sikkhetha vinayaṃ budho. ‘‘Saddhāya abhinikkhamma, navapabbajito navo; Kappākappesu kusalo, careyya apurakkhato’’ti.
12. 优塔罗巴拉长老偈
12. Uttarapālattheragāthā
252“我确是一个聪慧的人,足以思择义理;
世间那五种欲乐,以迷妄将我击倒。
253“跃入魔罗的领域,被一支坚利的箭射中;
我却能从死王的罗网中解脱;
254“我已断尽一切欲乐,击破了一切有;
生死轮回已尽,不复有再生。”
‘‘Paṇḍitaṃ vata maṃ santaṃ, alamatthavicintakaṃ; Pañca kāmaguṇā loke, sammohā pātayiṃsu maṃ. ‘‘Pakkhando māravisaye, daḷhasallasamappito; Asakkhiṃ maccurājassa, ahaṃ pāsā pamuccituṃ. ‘‘Sabbe kāmā pahīnā me, bhavā sabbe padālitā ; Vikkhīṇo jātisaṃsāro, natthi dāni punabbhavo’’ti.
优塔罗巴拉长老
… Uttarapālo thero….
13. 阿比布塔长老偈
13. Abhibhūtattheragāthā
255“所有聚集于此的亲属们,请谛听!
我将为你们开示正法——生而再生,即是苦。
256“你们当奋起,当精进,当一心投入佛陀的教法!
要像大象摧毁芦草屋那样,彻底粉碎死魔的军队。
257“于此法与律,不放逸安住;
舍生死轮回,终尽一切苦。”
‘‘Suṇātha ñātayo sabbe, yāvantettha samāgatā; Dhammaṃ vo desayissāmi, dukkhā jāti punappunaṃ. ‘‘Ārambhatha nikkamatha, yuñjatha buddhasāsane; Dhunātha maccuno senaṃ, naḷāgāraṃva kuñjaro. ‘‘Yo imasmiṃ dhammavinaye, appamatto vihassati ; Pahāya jātisaṃsāraṃ, dukkhassantaṃ karissatī’’ti.
…阿比布塔长老…
… Abhibhūto thero….
14. 乔达摩长老偈
14. Gotamattheragāthā
258“流转轮回中,我确曾堕入地狱,又数数投生鬼界;
我也曾多次长久地住于充满痛苦的畜生道中。
259“我也曾获得人身,又一再地往生天界;
我住于色界、无色界,也住于无想与非想处。
260“诸生起已善知无坚实,有为、动摇、受他驱迫;
了知彼大势力之生起,具念者唯证得寂静。”
‘‘Saṃsaraṃ hi nirayaṃ agacchissaṃ, petalokamagamaṃ punappunaṃ; Dukkhamamhipi tiracchānayoniyaṃ, nekadhā hi vusitaṃ ciraṃ mayā. ‘‘Mānusopi ca bhavobhirādhito, saggakāyamagamaṃ sakiṃ sakiṃ; Rūpadhātusu arūpadhātusu, nevasaññisu asaññisuṭṭhitaṃ. ‘‘Sambhavā suviditā asārakā, saṅkhatā pacalitā saderitā; Taṃ viditvā mahamattasambhavaṃ, santimeva satimā samajjhaga’’nti.
……乔达摩长老……
… Gotamo thero….
15. 哈利德长老偈
15. Hāritattheragāthā
261“应先行者,却欲后作,
他便从安稳处堕落,事后追悔莫及。
262“当言所行,不当言所不行。
只说不做之人,智者能彻底了知。
263“涅槃确实极其安乐,是正自觉者所宣说的。
无忧、无垢、安稳,一切苦悉止息于此。”
‘‘Yo pubbe karaṇīyāni, pacchā so kātumicchati; Sukhā so dhaṃsate ṭhānā, pacchā ca manutappati. ‘‘Yañhi kayirā tañhi vade, yaṃ na kayirā na taṃ vade; Akarontaṃ bhāsamānaṃ, parijānanti paṇḍitā. ‘‘Susukhaṃ vata nibbānaṃ, sammāsambuddhadesitaṃ; Asokaṃ virajaṃ khemaṃ, yattha dukkhaṃ nirujjhatī’’ti.
16. 维玛喇长老偈
16. Vimalattheragāthā
264“远离恶友,应当亲近最上之人;
应安住于他的教诫,希求那不动摇的安乐。
265“正如攀上一根细小的木头,就会在汪洋大海中沉没一样。
同样,依止懈怠者,善自活命者也会沉没。
是故当远离那懈怠、精进下劣之人;
266“当亲近独处离欲的圣者、志行坚定者、勤修禅定者。
与常恒精进者、智者共住。”
‘‘Pāpamitte vivajjetvā, bhajeyyuttamapuggalaṃ; Ovāde cassa tiṭṭheyya, patthento acalaṃ sukhaṃ. ‘‘Parittaṃ dārumāruyha, yathā sīde mahaṇṇave; Evaṃ kusītamāgamma, sādhujīvīpi sīdati; Tasmā taṃ parivajjeyya, kusītaṃ hīnavīriyaṃ. ‘‘Pavivittehi ariyehi, pahitattehi jhāyibhi; Niccaṃ āraddhavīriyehi, paṇḍitehi sahāvase’’ti.
……维玛喇长老……
… Vimalo thero….
安伽尼迦·婆罗堕阇,帕恰亚·拔古罗仙人;
陀尼耶、马唐葛子,索毗陀·瓦拉那仙人。
瓦西迦与亚索阇,萨提玛提耶与优波离;
乌得拉波罗、阿毗浮、乔达摩与哈利陀。
三集所列长老名目:涅槃、无垢、所作;
四十八首偈颂,称扬十六长老。
Aṅgaṇiko bhāradvājo, paccayo bākulo isi; Dhaniyo mātaṅgaputto, sobhito vāraṇo isi. Vassiko ca yasojo ca, sāṭimattiyupāli ca; Uttarapālo abhibhūto, gotamo hāritopi ca. Thero tikanipātamhi, nibbāne vimalo kato; Aṭṭhatālīsa gāthāyo, therā soḷasa kittitāti.