1094“何时我方能独居山窟,无有伴侣,安住其中?
以无常随观照一切存有,我这心愿,何时得以实现?
1095何时我成牟尼,弊衲袈裟蔽身,无我所亦无希求;
贪嗔与痴俱断,安乐游行林野,于彼悠然安住?
1096“何时我能照见此身无常,这本是死亡与疾病之巢穴,被老死所逼迫?
内观而住,离诸怖畏,独居山林——这样的日子,何时才会到来?
1097“何时我能将那生怖畏、引诸苦、随逐种种的渴爱蔓藤,
以智慧所成之利剑斩断而安住?这一刻何时才会到来?
1098“何时我才能勇猛地拿起那把以智慧铸成、光辉赫奕的圣者之剑?
何时我将疾速击破魔与魔军,安坐于狮子座?这一刻何时才会到来?
1099“何时我才能现身于善士们的集会中,与那些敬重正法、如如不动的圣者共处?
如实见法、调伏诸根,这般精进努力的情形,我何时才能拥有?
1100“何时疲乏、饥渴、风热、蚊虫和蛇蝎,才不逼恼我?
何时它们才不在山窟中,恼害这志求义利的我?
1101“那为大牟尼所证知、极难亲见的四圣谛,我何时才能得知?
心入等持、正念而行,我何时方能以智慧了达这些诸谛?
1102何时我止慧相资,照见无边色声香味触法悉皆炽燃,
此愿何日得成?
1103“何时,我被人以粗恶语指责时,不因此心生忧恼;
同样,受人称赞时,也不因此心生欢喜——这何时才能成为我的(境界)?
1104“何时我才能将诸蕴与无量之法,视同木、草、藤蔓一般呢?
何时我才能对内在与外在的一切,作平等的衡量?
1105“何时雨季的云,才会以新降的雨水,在林间打湿我与我的衣袍呢?
行走在仙人行过的路上,任雨水淋湿——那要到何时呢?
1106“何时,能于林间听到那冠羽孔雀——那栖于山洞的鸟——的啼声?
闻声之后,起身为证得不死而静虑,那要到何时呢?
1107何时我能以神通无碍,渡过恒河、耶牟那、萨罗沙底诸河,及那令人坠落深渊的恐怖母马之口;
此惊人之事,究竟何时方能成办?
1108“什么时候,我才能像一头无牵无挂的象那样游行,粉碎对感官欲乐的渴求?
舍离一切净相,专注于禅那——那要到何时才能实现呢?
1109“何时我才能像一个负债的穷人,为债主所逼迫,终获宝藏而满愿;
亲证大仙人的教法后,充满喜悦、得到满足——那要到何时才能实现呢?
1110多年以来,你一直恳求我说:“这在家生活,对你难道还不够吗?”
如今我已出家,心啊,你为何不策励呢?
1111心啊,岂非你曾向我恳求:“那山峡之间,有羽色斑斓的群鸟”?
那些啼声如大因陀罗雷音震吼的鸟儿,将在林中令修禅的你欢喜。
1112“在家庭的圈子里,在朋友、亲爱者与亲戚之中,在世间的嬉戏乐与种种欲乐中,
我舍离了这一切,来到这出家的生活,可是,心啊,你依然不满足于我。
1113“这心只是我的,不属他人;正当披甲备战之时,为何要哀泣?
见这一切皆动摇不定,我便出家,追求那不死之境。
1114“他是善说者、两足中最上者、大医王、调御丈夫。
‘心如猿猴,晃动不定;若未离欲,极难调伏。’
1115“感官欲乐确是多彩、甜蜜、悦意,无知的凡夫便沉湎其中。
他们寻求再生,渴求痛苦;为心所牵,便被弃堕地狱。
1116“安住在回荡着孔雀与苍鹭鸣声的林中,那里有豹与虎出没围绕而住;
‘放下对身体的牵挂,切莫错失道途!’从前,我的心就这样敦促我。
1117“你当修习禅那、诸根、诸力,以及七觉支与定之修习;
‘你当于佛陀的教法中,亲证三明。’过去,我的心就是这样督促我的。
1118“‘为证得不死,当修此出离之道,它终将灭尽一切苦;’
‘此八支圣道,能净除一切烦恼。’过去,心啊,你就是这样督促我的。
1119“如理观察诸蕴是苦,并舍弃那苦的生起之因;
就在此生,你应作苦的究竟终结。过去,心曾这样督促我。
1120“如理观察无常是苦,观察空、无我、灾祸与杀手;
‘止息心中游移的念头吧!’过去,心啊,你就是这样督促我的。
1121“‘要像个剃除须发、相貌粗陋、受人鄙弃的人,手持饭钵,在人家间乞食;
你要一心奉行大圣者的教言’,过去,心啊,你就是这样督促我的。
1122“善自调御,行于街巷,于诸家、欲乐中心无黏着;
‘犹如晴朗满月之夜的圆月’,心啊,过去你曾这般勉励我。
1123“你要成为林居者、乞食者,成为冢间住者、粪扫衣者;
“常坐不卧,恒乐头陀行。”——心啊,你过去正是这样督促我的。
1124“犹如有人种树求果,却要从根部将其砍断;
心啊,你正是如此行事:将我放在无常、动摇之中,又来催促于我。
1125“无形的心啊,远行的独游者,从今往后,我不再听命于你。
因为欲乐是苦,辛辣而有大恐怖,我当一心趋向涅槃而行。
1126“我非因厄运、非因无惭而出家,也非因一时念头,或远方的放逐。
我也并非为了谋生而出家;心啊,我是为了践履曾与你许下的诺言。
1127“‘少欲、舍弃诋毁、止息诸苦,此皆为善士所赞叹。’
心啊,那时你曾如此策励于我,如今却重拾旧习。
1128“渴爱、无明、可爱与不可爱、悦目的色、乐受,
可意的诸欲功德我已吐出,吐出之物,我不复吞咽。
1129心啊,一切处我皆顺你之语,多生流转未曾令你恼;
你自内生,我怀感恩以报,久转于你所造之苦。
1130心啊,唯你使我等成婆罗门,唯你使我等成刹帝利、作王之仆役;
有时我等为吠舍、为首陀罗,纵得生天受乐,亦全凭你之力。
1131“正是因你,我们沦为阿修罗;因你为根,我们堕为地狱众生;
有时我们也投生为畜生,或为饿鬼,也全因你之力。
1132“你难道不是一再欺骗我吗?一次又一次,像街头艺人那样,在我面前变幻不停?”
你如同对待疯子一般对待我,可是心啊,我何时曾辜负过你?
1133“往昔,这颗心曾随其所欲、随其所乐、随其所适,到处漫游,
“而今,我当以如理作意调伏此心,如同驯象师以钩调伏一头处于发情期的大象。”
1134导师已为我明示此世间:无常、不坚、无实。
心啊,奋跃入胜者之教,渡我越彼极难渡之巨流。
1135“心啊,这[情形]已不再如昔;我不会再回到你的掌控之下。
我已在大圣者的教法中出家,如我这般修行者,不会成为自趋毁灭者。
1136“高山、大海、河流、大地,四方、四维,下方与上方;
三界一切皆为无常所迫——心啊,你又能去向何方,寻得安乐与欢喜?
1137“心啊,你又能对我这志意坚定的人如何?心啊,我再不会任你支配;
我绝不再碰那两端开口的皮囊;可厌斥啊,这从九孔流泄不净的躯壳!
1138“野猪与羚羊常深入出没之处,那山坡石窟,原本就这般自然幽美。
在雨季新雨润泽的树林中,你进入石窟小屋,便将在那里欢喜安住。
1139“颈项翠蓝、冠羽秀美、羽翼斑斓的孔雀,
发出甜美悦耳、响如雷鸣的啼鸣,令在林中禅修的你心生欢喜。
1140天雨既歇,青草长及四指,林间繁花,宛如云霞弥漫;
山峦之间,我如倒树而卧,彼于我身,柔软犹如棉絮。
1141我当如主人般而行,凡有所得便以此为足;
我却不效那不知疲倦之人,如精心揉搓的猫皮袋,愈揉愈不平服。
1142“我当如主人般而行:凡有所得,便以此为足。
我将以精进之力调伏你,犹如善巧的驯象师以钩调御狂象。
1143凭你已善调伏、坚稳不动,我如驯马师驭直行良驹,
得踏上安稳之道,那条恒为护心者所行之道。
1144“我将以强力将你系缚于所缘,犹如以坚韧的绳索把大象拴在柱上;”
“你被我善加守护,依正念而善修习,将于一切有中无所依着。”
1145以慧斩断那随邪道而行之心,以修调伏,令其安住于正道;
观见集起、坏灭与生成,你将成为最上说法者的法嗣。
1146“心啊,你依于四颠倒之力牵引着我,犹如牵动村童一般。
你难道不应亲近那位断除结缚、满具悲悯的大牟尼吗?
1147“犹如一头野鹿,自在徜徉于彩绘的林间,我将登上那雨季浓云缭绕的可意的山峦;
在那远离纷扰的山中,我将欢悦安住;心啊,你无疑将归于寂灭。
1148“凡男女随你欲、受你驱使而活,所享何乐皆领纳;
彼等愚痴,随顺魔势,乐着于有——心啊,他们便是你的弟子。”
‘‘Kadā nuhaṃ pabbatakandarāsu, ekākiyo addutiyo vihassaṃ; Aniccato sabbabhavaṃ vipassaṃ, taṃ me idaṃ taṃ nu kadā bhavissati. ‘‘Kadā nuhaṃ bhinnapaṭandharo muni, kāsāvavattho amamo nirāso; Rāgañca dosañca tatheva mohaṃ, hantvā sukhī pavanagato vihassaṃ. ‘‘Kadā aniccaṃ vadharoganīḷaṃ, kāyaṃ imaṃ maccujarāyupaddutaṃ; Vipassamāno vītabhayo vihassaṃ, eko vane taṃ nu kadā bhavissati. ‘‘Kadā nuhaṃ bhayajananiṃ dukhāvahaṃ, taṇhālataṃ bahuvidhānuvattaniṃ; Paññāmayaṃ tikhiṇamasiṃ gahetvā, chetvā vase tampi kadā bhavissati. ‘‘Kadā nu paññāmayamuggatejaṃ, satthaṃ isīnaṃ sahasādiyitvā; Māraṃ sasenaṃ sahasā bhañjissaṃ, sīhāsane taṃ nu kadā bhavissati. ‘‘Kadā nuhaṃ sabbhi samāgamesu, diṭṭho bhave dhammagarūhi tādibhi; Yāthāvadassīhi jitindriyehi, padhāniyo taṃ nu kadā bhavissati. ‘‘Kadā nu maṃ tandi khudā pipāsā, vātātapā kīṭasarīsapā vā; Na bādhayissanti na taṃ giribbaje, atthatthiyaṃ taṃ nu kadā bhavissati. ‘‘Kadā nu kho yaṃ viditaṃ mahesinā, cattāri saccāni sududdasāni; Samāhitatto satimā agacchaṃ, paññāya taṃ taṃ nu kadā bhavissati. ‘‘Kadā nu rūpe amite ca sadde, gandhe rase phusitabbe ca dhamme; Ādittatohaṃ samathehi yutto, paññāya dacchaṃ tadidaṃ kadā me. ‘‘Kadā nuhaṃ dubbacanena vutto, tatonimittaṃ vimano na hessaṃ; Atho pasatthopi tatonimittaṃ, tuṭṭho na hessaṃ tadidaṃ kadā me. ‘‘Kadā nu kaṭṭhe ca tiṇe latā ca, khandhe imehaṃ amite ca dhamme; Ajjhattikāneva ca bāhirāni ca, samaṃ tuleyyaṃ tadidaṃ kadā me. ‘‘Kadā nu maṃ pāvusakālamegho, navena toyena sacīvaraṃ vane; Isippayātamhi pathe vajantaṃ, ovassate taṃ nu kadā bhavissati. ‘‘Kadā mayūrassa sikhaṇḍino vane, dijassa sutvā girigabbhare rutaṃ; Paccuṭṭhahitvā amatassa pattiyā, saṃcintaye taṃ nu kadā bhavissati. ‘‘Kadā nu gaṅgaṃ yamunaṃ sarassatiṃ, pātālakhittaṃ vaḷavāmukhañca ; Asajjamāno patareyyamiddhiyā, vibhiṃsanaṃ taṃ nu kadā bhavissati. ‘‘Kadā nu nāgova asaṅgacārī, padālaye kāmaguṇesu chandaṃ; Nibbajjayaṃ sabbasubhaṃ nimittaṃ, jhāne yuto taṃ nu kadā bhavissati. ‘‘Kadā iṇaṭṭova daliddako nidhiṃ, ārādhayitvā dhanikehi pīḷito; Tuṭṭho bhavissaṃ adhigamma sāsanaṃ, mahesino taṃ nu kadā bhavissati. ‘‘Bahūni vassāni tayāmhi yācito, ‘agāravāsena alaṃ nu te idaṃ’; Taṃ dāni maṃ pabbajitaṃ samānaṃ, kiṃkāraṇā citta tuvaṃ na yuñjasi. ‘‘Nanu ahaṃ citta tayāmhi yācito, ‘giribbaje citrachadā vihaṅgamā’; Mahindaghosatthanitābhigajjino, te taṃ ramessanti vanamhi jhāyinaṃ. ‘‘Kulamhi mitte ca piye ca ñātake, khiḍḍāratiṃ kāmaguṇañca loke; Sabbaṃ pahāya imamajjhupāgato, athopi tvaṃ citta na mayha tussasi. ‘‘Mameva etaṃ na hi tvaṃ paresaṃ, sannāhakāle paridevitena kiṃ; Sabbaṃ idaṃ calamiti pekkhamāno, abhinikkhamiṃ amatapadaṃ jigīsaṃ. ‘‘Suyuttavādī dvipadānamuttamo, mahābhisakko naradammasārathi ; ‘Cittaṃ calaṃ makkaṭasannibhaṃ iti, avītarāgena sudunnivārayaṃ’. ‘‘Kāmā hi citrā madhurā manoramā, aviddasū yattha sitā puthujjanā; Te dukkhamicchanti punabbhavesino, cittena nītā niraye nirākatā. ‘‘‘Mayūrakoñcābhirutamhi kānane, dīpīhi byagghehi purakkhato vasaṃ; Kāye apekkhaṃ jaha mā virādhaya’, itissu maṃ citta pure niyuñjasi. ‘‘‘Bhāvehi jhānāni ca indriyāni ca, balāni bojjhaṅgasamādhibhāvanā; Tisso ca vijjā phusa buddhasāsane’, itissu maṃ citta pure niyuñjasi. ‘‘‘Bhāvehi maggaṃ amatassa pattiyā, niyyānikaṃ sabbadukhakkhayogadhaṃ; Aṭṭhaṅgikaṃ sabbakilesasodhanaṃ’, itissu maṃ citta pure niyuñjasi. ‘‘‘Dukkhanti khandhe paṭipassa yoniso, yato ca dukkhaṃ samudeti taṃ jaha; Idheva dukkhassa karohi antaṃ’, itissu maṃ citta pure niyuñjasi. ‘‘‘Aniccaṃ dukkhanti vipassa yoniso, suññaṃ anattāti aghaṃ vadhanti ca; Manovicāre uparundha cetaso’, itissu maṃ citta pure niyuñjasi. ‘‘‘Muṇḍo virūpo abhisāpamāgato, kapālahatthova kulesu bhikkhasu; Yuñjassu satthuvacane mahesino’, itissu maṃ citta pure niyuñjasi. ‘‘‘Susaṃvutatto visikhantare caraṃ, kulesu kāmesu asaṅgamānaso; Cando yathā dosinapuṇṇamāsiyā’, itissu maṃ citta pure niyuñjasi. ‘‘‘Āraññiko hohi ca piṇḍapātiko, sosāniko hohi ca paṃsukūliko; Nesajjiko hohi sadā dhute rato’, itissu maṃ citta pure niyuñjasi. ‘‘Ropetva rukkhāni yathā phalesī, mūle taruṃ chettu tameva icchasi; Tathūpamaṃ cittamidaṃ karosi, yaṃ maṃ aniccamhi cale niyuñjasi. ‘‘Arūpa dūraṅgama ekacāri, na te karissaṃ vacanaṃ idānihaṃ; Dukkhā hi kāmā kaṭukā mahabbhayā, nibbānamevābhimano carissaṃ. ‘‘Nāhaṃ alakkhyā ahirikkatāya vā, na cittahetū na ca dūrakantanā; Ājīvahetū ca ahaṃ na nikkhamiṃ, kato ca te citta paṭissavo mayā. ‘‘‘Appicchatā sappurisehi vaṇṇitā, makkhappahānaṃ vūpasamo dukhassa’; Itissu maṃ citta tadā niyuñjasi, idāni tvaṃ gacchasi pubbaciṇṇaṃ. ‘‘Taṇhā avijjā ca piyāpiyañca, subhāni rūpāni sukhā ca vedanā; Manāpiyā kāmaguṇā ca vantā, vante ahaṃ āvamituṃ na ussahe. ‘‘Sabbattha te citta vaco kataṃ mayā, bahūsu jātīsu na mesi kopito; Ajjhattasambhavo kataññutāya te, dukkhe ciraṃ saṃsaritaṃ tayā kate. ‘‘Tvaññeva no citta karosi brāhmaṇo , tvaṃ khattiyo rājadasī karosi; Vessā ca suddā ca bhavāma ekadā, devattanaṃ vāpi taveva vāhasā. ‘‘Taveva hetū asurā bhavāmase, tvaṃmūlakaṃ nerayikā bhavāmase; Atho tiracchānagatāpi ekadā, petattanaṃ vāpi taveva vāhasā. ‘‘Nanu dubbhissasi maṃ punappunaṃ, muhuṃ muhuṃ cāraṇikaṃva dassayaṃ; Ummattakeneva mayā palobhasi, kiñcāpi te citta virādhitaṃ mayā. ‘‘Idaṃ pure cittamacāri cārikaṃ, yenicchakaṃ yatthakāmaṃ yathāsukhaṃ; Tadajjahaṃ niggahessāmi yoniso, hatthippabhinnaṃ viya aṅkusaggaho. ‘‘Satthā ca me lokamimaṃ adhiṭṭhahi,aniccato addhuvato asārato; Pakkhanda maṃ citta jinassa sāsane, tārehi oghā mahatā suduttarā. ‘‘Na te idaṃ citta yathā purāṇakaṃ, nāhaṃ alaṃ tuyha vase nivattituṃ ; Mahesino pabbajitomhi sāsane, na mādisā honti vināsadhārino. ‘‘Nagā samuddā saritā vasundharā, disā catasso vidisā adho divā; Sabbe aniccā tibhavā upaddutā, kuhiṃ gato citta sukhaṃ ramissasi. ‘‘Dhitipparaṃ kiṃ mama citta kāhisi, na te alaṃ citta vasānuvattako; Na jātu bhastaṃ ubhatomukhaṃ chupe, dhiratthu pūraṃ nava sotasandaniṃ. ‘‘Varāhaeṇeyyavigāḷhasevite, pabbhārakuṭṭe pakateva sundare; Navambunā pāvusasitthakānane, tahiṃ guhāgehagato ramissasi. ‘‘Sunīlagīvā susikhā supekhunā, sucittapattacchadanā vihaṅgamā; Sumañjughosatthanitābhigajjino, te taṃ ramessanti vanamhi jhāyinaṃ. ‘‘Vuṭṭhamhi deve caturaṅgule tiṇe, saṃpupphite meghanibhamhi kānane; Nagantare viṭapisamo sayissaṃ, taṃ me mudū hehiti tūlasannibhaṃ. ‘‘Tathā tu kassāmi yathāpi issaro, yaṃ labbhati tenapi hotu me alaṃ; Na tāhaṃ kassāmi yathā atandito, biḷārabhastaṃva yathā sumadditaṃ. ‘‘Tathā tu kassāmi yathāpi issaro, yaṃ labbhati tenapi hotu me alaṃ; Vīriyena taṃ mayha vasānayissaṃ, gajaṃva mattaṃ kusalaṅkusaggaho. ‘‘Tayā sudantena avaṭṭhitena hi, hayena yoggācariyova ujjunā; Pahomi maggaṃ paṭipajjituṃ sivaṃ, cittānurakkhīhi sadā nisevitaṃ. ‘‘Ārammaṇe taṃ balasā nibandhisaṃ, nāgaṃva thambhamhi daḷhāya rajjuyā; Taṃ me suguttaṃ satiyā subhāvitaṃ, anissitaṃ sabbabhavesu hehisi. ‘‘Paññāya chetvā vipathānusārinaṃ, yogena niggayha pathe nivesiya; Disvā samudayaṃ vibhavañca sambhavaṃ, dāyādako hehisi aggavādino. ‘‘Catubbipallāsavasaṃ adhiṭṭhitaṃ, gāmaṇḍalaṃva parinesi citta maṃ; Nanu saṃyojanabandhanacchidaṃ, saṃsevase kāruṇikaṃ mahāmuniṃ. ‘‘Migo yathā seri sucittakānane, rammaṃ giriṃ pāvusaabbhamāliniṃ ; Anākule tattha nage ramissaṃ , asaṃsayaṃ citta parā bhavissasi. ‘‘Ye tuyha chandena vasena vattino, narā ca nārī ca anubhonti yaṃ sukhaṃ; Aviddasū māravasānuvattino, bhavābhinandī tava citta sāvakā’’ti.