1. 优塔罗长老偈巴利
1. Uttarattheragāthā
121 “ 没有任何一种‘有’是恒常的,诸行亦非永远常住;
那些蕴生起,又相继灭去。注疏 3
122 “ 了知此过患,我于‘有’已无所求;
出离一切欲乐,我已证得漏尽。”巴利 注疏 2
‘‘Natthi koci bhavo nicco, saṅkhārā vāpi sassatā; Uppajjanti ca te khandhā, cavanti aparāparaṃ. ‘‘Etamādīnaṃ ñatvā, bhavenamhi anatthiko; Nissaṭo sabbakāmehi, patto me āsavakkhayo’’ti.
如是,具寿优塔罗长老宣说了这些偈颂。巴利
Itthaṃ sudaṃ āyasmā uttaro thero gāthāyo abhāsitthāti.
2. 宾头卢长老偈巴利
2. Piṇḍolabhāradvājattheragāthā
123 “ 此生非依无益(之道)而活,然而食物也并非内心的安宁之处;
看清这堆骨肉由食物支撑,我于是踏上游方乞食之路。注疏 3
124 “ 礼敬供养于诸家,彼等称之如泥沼;
细箭难拔之恭敬,卑劣之人难舍弃。”巴利 注疏 2
‘‘Nayidaṃ anayena jīvitaṃ, nāhāro hadayassa santiko; Āhāraṭṭhitiko samussayo, iti disvāna carāmi esanaṃ. ‘‘Paṅkoti hi naṃ pavedayuṃ, yāyaṃ vandanapūjanā kulesu; Sukhumaṃ sallaṃ durubbahaṃ, sakkāro kāpurisena dujjaho’’ti.
如是,具寿宾头卢·婆罗堕阇长老宣说了这些偈颂。巴利
Itthaṃ sudaṃ āyasmā piṇḍolabhāradvājo thero gāthāyo abhāsitthāti.
3. 瓦利耶长老偈巴利
3. Valliyattheragāthā
125 “ 好比一只猿猴钻进有五扇门的小屋,
它绕着各扇门来回打转,反复地敲击抓碰。注疏 2
126 “ 站住,猴子,莫要乱窜!于你而言,境况已今非昔比;
你已被慧所制伏,走不了多远的。’”巴利 注疏 2
‘‘Makkaṭo pañcadvārāyaṃ, kuṭikāyaṃ pasakkiya; Dvārena anupariyeti, ghaṭṭayanto muhuṃ muhuṃ. ‘‘Tiṭṭha makkaṭa mā dhāvi, na hi te taṃ yathā pure; Niggahītosi paññāya, neva dūraṃ gamissatī’’ti.
……瓦利耶长老……巴利
… Valliyo thero….
4. 恒河岸长老偈巴利
4. Gaṅgātīriyattheragāthā
127 “ 我在恒河岸边,用三片棕榈叶搭了一间小屋;
我的钵如浸过尸水之器,我身披粪扫衣。注疏 3
128 “ 两个雨季中,我只说过一句话;
第三个雨季,黑暗之堆聚已被我击破。”巴利 注疏 2
‘‘Tiṇṇaṃ me tālapattānaṃ, gaṅgātīre kuṭī katā; Chavasittova me patto, paṃsukūlañca cīvaraṃ. ‘‘Dvinnaṃ antaravassānaṃ, ekā vācā me bhāsitā; Tatiye antaravassamhi, tamokhandho padālito’’ti.
……恒河岸长老……巴利
… Gaṅgātīriyo thero….
5. 阿基那长老偈巴利
5. Ajinattheragāthā
129 “ 纵使他具足三明,是战胜死亡的无漏者,
无知的愚人却因他寂寂无名而轻视他。注疏 2
130 “ 然而,任何获得饮食的人,
他即使品性不善,也依然受到他们的尊敬。”巴利 注疏 2
‘‘Api ce hoti tevijjo, maccuhāyī anāsavo; Appaññātoti naṃ bālā, avajānanti ajānatā. ‘‘Yo ca kho annapānassa, lābhī hotīdha puggalo; Pāpadhammopi ce hoti, so nesaṃ hoti sakkato’’ti.
6. 咩离者长老偈巴利
6. Meḷajinattheragāthā
131 “ 当我听闻导师宣说法时,
对于一切知者、无敌者,我没有任何疑惑。注疏 2
132 “ 对于商队首领、大英雄、御者中最殊胜者,
于道或于行道,我无有疑惑。”巴利 注疏 2
‘‘Yadāhaṃ dhammamassosiṃ, bhāsamānassa satthuno; Na kaṅkhamabhijānāmi, sabbaññūaparājite. ‘‘Satthavāhe mahāvīre, sārathīnaṃ varuttame; Magge paṭipadāyaṃ vā, kaṅkhā mayhaṃ na vijjatī’’ti.
……咩离者长老……巴利
… Meḷajino thero….
7. 罗陀长老偈巴利
7. Rādhattheragāthā
133 “ 犹如覆蔽不严的房屋,雨水便会渗入;
如是,未修习之心,贪欲即能将其刺透。注疏 2
134 “ 犹如覆蔽严密的房屋,雨水不会渗入;
如此善加修习的心,贪欲便无法渗入。”巴利 注疏 2
‘‘Yathā agāraṃ ducchannaṃ, vuṭṭhī samativijjhati; Evaṃ abhāvitaṃ cittaṃ, rāgo samativijjhati. ‘‘Yathā agāraṃ succhannaṃ, vuḍḍhī na samativijjhati; Evaṃ subhāvitaṃ cittaṃ, rāgo na samativijjhatī’’ti.
……罗陀长老……巴利
… Rādho thero….
8. 苏罗陀长老偈巴利
8. Surādhattheragāthā
135 “ 确实,我的再生已尽,胜者的教法已修习圆满;
那名为‘网’的已被舍断,有爱已彻底根除。注疏 2
136 “ 为了什么目的而出家,从在家生活走向非家生活;
那个目标我已达成:一切结缚的灭尽。”巴利 注疏 2
‘‘Khīṇā hi mayhaṃ jāti, vusitaṃ jinasāsanaṃ; Pahīno jālasaṅkhāto, bhavanetti samūhatā. ‘‘Yassatthāya pabbajito, agārasmānagāriyaṃ; So me attho anuppatto, sabbasaṃyojanakkhayo’’ti.
9. 乔达摩长老偈巴利
9. Gotamattheragāthā
137 “ 圣者不系缚于女人,便得安乐而眠;
因为在应恒常防护的女人中,真实极为难得。注疏 2
138 “ 爱欲啊!我们已将你杀害,如今于你再无亏欠;
我们如今走向涅槃,到了那里,便不再有悲伤。”巴利 注疏 2
‘‘Sukhaṃ supanti munayo, ye itthīsu na bajjhare; Sadā ve rakkhitabbāsu, yāsu saccaṃ sudullabhaṃ. ‘‘Vadhaṃ carimha te kāma, anaṇā dāni te mayaṃ; Gacchāma dāni nibbānaṃ, yattha gantvā na socatī’’ti.
……乔达摩长老……巴利
… Gotamo thero….
10. 瓦萨帕长老偈巴利
10. Vasabhattheragāthā
139 “ 他先是毁灭自己,随后又去毁灭他人;
他彻底毁灭自己,恰如以鸟媒诱杀群鸟。注疏 3
140 “ 婆罗门不在于外表,内在的品质才是婆罗门;
凡心怀恶行者,他才是黑者,须阇之主啊。”巴利 注疏 3
‘‘Pubbe hanati attānaṃ, pacchā hanati so pare; Suhataṃ hanti attānaṃ, vītaṃseneva pakkhimā. ‘‘Na brāhmaṇo bahivaṇṇo, anto vaṇṇo hi brāhmaṇo; Yasmiṃ pāpāni kammāni, sa ve kaṇho sujampatī’’ti.
……瓦萨帕长老……巴利
… Vasabho thero….
优陀罗、宾头卢、瓦利耶、蒂利耶仙人
阿耆那、梅腊吉那、拉陀、苏拉陀、乔达摩
以及瓦萨帕,便是这十位具足大神通的长老。巴利
Uttaro ceva piṇḍolo, valliyo tīriyo isi; Ajino ca meḷajino, rādho surādho gotamo; Vasabhena ime honti, dasa therā mahiddhikāti.
1. 大准陀长老偈巴利
1. Mahācundattheragāthā
141 “ 由渴求听闻,所闻便得增长;由所闻增长,智慧便得增长。
以智慧了知法义,了知法义则带来安乐。注疏 3
142 “ 应当亲近僻静的坐卧处,为脱出结缚而修习。
若在那里未能寻得喜乐,便应安住于僧团,善自守护,具足正念。”巴利 注疏 2
‘‘Sussūsā sutavaddhanī, sutaṃ paññāya vaddhanaṃ; Paññāya atthaṃ jānāti, ñāto attho sukhāvaho. ‘‘Sevetha pantāni senāsanāni, careyya saṃyojanavippamokkhaṃ; Sace ratiṃ nādhigaccheyya tattha, saṅghe vase rakkhitatto satimā’’ti.
……大准陀长老……巴利
… Mahācundo thero….
2. 光仆长老偈巴利
2. Jotidāsattheragāthā
143 那些人以缠杂之业、种种之行,
暴戾相加,迫害众人。
他们同样会于此地毁灭,因为业果绝不消亡。注疏 3
144 “ 人无论造作何业,是善业还是恶业,
他造作什么业,便成为那业的继承者。”巴利 注疏 2
‘‘Ye kho te veṭhamissena , nānattena ca kammunā; Manusse uparundhanti, pharusūpakkamā janā; Tepi tattheva kīranti, na hi kammaṃ panassati. ‘‘Yaṃ karoti naro kammaṃ, kalyāṇaṃ yadi pāpakaṃ; Tassa tasseva dāyādo, yaṃ yaṃ kammaṃ pakubbatī’’ti.
……光仆长老……巴利
… Jotidāso thero….
3. 赫冉雅迦尼长老偈巴利
3. Heraññakānittheragāthā
145 “ 昼夜流逝,寿命随之断灭;
众生的寿命渐渐耗尽,犹如小川之水。注疏 2
146 “ 愚人造作恶业时,浑然不觉;
而后它将变为苦楚,因其果报实为恶故。”巴利 注疏 2
‘‘Accayanti ahorattā, jīvitaṃ uparujjhati; Āyu khīyati maccānaṃ, kunnadīnaṃva odakaṃ. ‘‘Atha pāpāni kammāni, karaṃ bālo na bujjhati; Pacchāssa kaṭukaṃ hoti, vipāko hissa pāpako’’ti.
……赫冉雅迦尼长老……巴利
… Heraññakānitthero….
4. 索马米塔长老偈巴利
4. Somamittattheragāthā
147 “ 正如攀上一根细小的木头,就会在汪洋大海中沉没一样。
同样,依止懈怠者,善行者亦将沉没。
因此,应当远离那懈怠、精进下劣之人。注疏 2
148 “ 应与那些远离的圣者、已立定志向者、禅修者,
恒常与精进不懈的智者共住。”巴利 注疏 2
‘‘Parittaṃ dārumāruyha, yathā sīde mahaṇṇave; Evaṃ kusītamāgamma, sādhujīvīpi sīdati; Tasmā taṃ parivajjeyya, kusītaṃ hīnavīriyaṃ. ‘‘Pavivittehi ariyehi, pahitattehi jhāyibhi; Niccaṃ āraddhavīriyehi, paṇḍitehi sahāvase’’ti.
……索马米塔长老……巴利
… Somamitto thero….
5. 萨跋弥塔长老偈巴利
5. Sabbamittattheragāthā
149 “ 人系着于人,人依止于人;
人为人所伤,人又伤害人。注疏 2
150 “ 众人与众人所生之众,于他复有何益?
既伤害众多之人,便舍弃众人而离去。”巴利 注疏 2
‘‘Jano janamhi sambaddho , janamevassito jano; Jano janena heṭhīyati, heṭheti ca jano janaṃ. ‘‘Ko hi tassa janenattho, janena janitena vā; Janaṃ ohāya gacchaṃ taṃ, heṭhayitvā bahuṃ jana’’nti.
……萨跋弥塔长老……巴利
… Sabbamitto thero….
6. 玛哈迦喇长老偈巴利
6. Mahākāḷattheragāthā
151 “ 有一高大黧黑的女子,形如乌鸦,她先折断一条大腿,再折断另一条大腿;
她折断一条手臂,又折断另一条手臂;接着,像打碎凝乳罐一样,击碎了头颅;
她将它们拼接好后,便坐了下来。注疏 3
152 “ 确实,那无明之人造作执取,那愚者便一再地、一再地遭受痛苦。
因此,了知者不应造作执取,免使我再度头颅破碎,倒卧不起。”巴利 注疏 2
‘‘Kāḷī itthī brahatī dhaṅkarūpā, satthiñca bhetvā aparañca satthiṃ; Bāhañca bhetvā aparañca bāhaṃ, sīsañca bhetvā dadhithālakaṃva; Esā nisinnā abhisandahitvā. ‘‘Yo ve avidvā upadhiṃ karoti, punappunaṃ dukkhamupeti mando; Tasmā pajānaṃ upadhiṃ na kayirā, māhaṃ puna bhinnasiro sayissa’’nti .
……玛哈迦喇长老……巴利
… Mahākāḷo thero….
7. 提舍长老偈巴利
7. Tissattheragāthā
153 剃发披袈裟者,多招怨敌近身;
然亦受得饮食、衣服、床卧之利养。注疏 2
154 “ 了知此中过患,于恭敬利养见大怖畏;
所得微薄、无有漏染,比丘具念而游行。”巴利 注疏 2
‘‘Bahū sapatte labhati, muṇḍo saṅghāṭipāruto; Lābhī annassa pānassa, vatthassa sayanassa ca. ‘‘Etamādīnavaṃ ñatvā, sakkāresu mahabbhayaṃ; Appalābho anavassuto, sato bhikkhu paribbaje’’ti.
……提舍长老……巴利
… Tisso thero….
8. 金毗罗长老偈巴利
8. Kimilattheragāthā
155 “ 于东竹林园,释迦子们结为友伴,
舍弃了丰厚的财物,满足于托钵所得的食物。注疏 3
156 “ 精进已发,心志坚定,恒常坚固精勤者。
舍离世间之乐,以法乐为乐。”巴利 注疏 2
‘‘Pācīnavaṃsadāyamhi , sakyaputtā sahāyakā; Pahāyānappake bhoge, uñchāpattāgate ratā. ‘‘Āraddhavīriyā pahitattā, niccaṃ daḷhaparakkamā; Ramanti dhammaratiyā, hitvāna lokiyaṃ rati’’nti.
……金毗罗长老……巴利
… Kimilo thero….
9. 难陀长老偈巴利
9. Nandattheragāthā
157 “ 由于不如理作意,我一味沉迷于装扮与修饰;
我轻浮躁动,被感官欲望的渴求所折磨。注疏 3
158 “ 由善巧方便的、身为太阳族亲属的佛陀,
我如理修行,将心从有中拔除了。”巴利 注疏 2
‘‘Ayoniso manasikārā, maṇḍanaṃ anuyuñjisaṃ; Uddhato capalo cāsiṃ, kāmarāgena aṭṭito. ‘‘Upāyakusalenāhaṃ, buddhenādiccabandhunā; Yoniso paṭipajjitvā, bhave cittaṃ udabbahi’’nti.
……难陀长老……巴利
… Nando thero….
10. 西利玛长老偈巴利
10. Sirimattheragāthā
159 “ 若自己心未入定,他人却称赞他;
他人徒劳称赞,因自心实未入定。注疏 2
160 “ 若自己心得善定,他人却指责他;
他人徒然指责,因自己已善住于定。”巴利 注疏 3
‘‘Pare ca naṃ pasaṃsanti, attā ce asamāhito; Moghaṃ pare pasaṃsanti, attā hi asamāhito. ‘‘Pare ca naṃ garahanti, attā ce susamāhito; Moghaṃ pare garahanti, attā hi susamāhito’’ti.
……西利玛长老……巴利
… Sirimā thero….
准陀、光奴,及赫冉雅迦尼长老;
月友、遍友,迦罗、帝须与枳弥罗;
难陀与具祥:这十位具大神力的长老。巴利
Cundo ca jotidāso ca, thero heraññakāni ca; Somamitto sabbamitto, kālo tisso ca kimilo ; Nando ca sirimā ceva, dasa therā mahiddhikāti.
1. 优塔罗长老偈巴利
1. Uttarattheragāthā
161 “ 我已遍知诸蕴,已善断除渴爱;
我已修习诸觉支,诸漏已尽。注疏 2
162 “ 遍知诸蕴后,拔除了那贪欲之网,
修习诸觉支后,我将无漏而寂灭。”巴利 注疏 2
‘‘Khandhā mayā pariññātā, taṇhā me susamūhatā; Bhāvitā mama bojjhaṅgā, patto me āsavakkhayo. ‘‘Sohaṃ khandhe pariññāya, abbahitvāna jāliniṃ; Bhāvayitvāna bojjhaṅge, nibbāyissaṃ anāsavo’’ti.
……优塔罗长老……巴利
… Uttaro thero….
2. 跋达吉长老偈巴利
2. Bhaddajittheragāthā
163 “ 曾有位名为般那德的国王,他的祭祀柱是纯金所成;
横宽十六[寻],高达千[寻]。注疏 3
164 “ 它有千节之高、百个圆球顶,幡帜高悬,由绿色宝石所成;
在那里,六千乾达婆,分作七群,翩然起舞。”巴利 注疏 2
‘‘Panādo nāma so rājā, yassa yūpo suvaṇṇayo; Tiriyaṃ soḷasubbedho , ubbhamāhu sahassadhā. ‘‘Sahassakaṇḍo satageṇḍu, dhajālu haritāmayo; Anaccuṃ tattha gandhabbā, chasahassāni sattadhā’’ti.
……跋达吉长老……巴利
… Bhaddajitthero….
3. 庄严长老偈巴利
3. Sobhitattheragāthā
165 “ 具念、有慧之比丘,他发勤精进,具足势力。
我曾在一夜之中,忆念五百劫。注疏 2
166 “ 修习四念处、七觉支与八圣道,
我于一夜之间,忆念了五百劫。”巴利 注疏 2
‘‘Satimā paññavā bhikkhu, āraddhabalavīriyo; Pañca kappasatānāhaṃ, ekarattiṃ anussariṃ. ‘‘Cattāro satipaṭṭhāne, satta aṭṭha ca bhāvayaṃ; Pañca kappasatānāhaṃ, ekarattiṃ anussari’’nti.
……庄严长老……巴利
… Sobhito thero….
4. 瓦利耶长老偈巴利
4. Valliyattheragāthā
167 “ 精进坚固者应尽之责,志求觉悟者当行之事。
我将践行而不退转——请看这精进与奋起之力。注疏 2
168 “ 也请你为我开示那条直达不死甘露的直路。
我以智慧证知智慧,犹如恒河之流汇入大海。”巴利 注疏 2
‘‘Yaṃ kiccaṃ daḷhavīriyena, yaṃ kiccaṃ boddhumicchatā; Karissaṃ nāvarajjhissaṃ , passa vīriyaṃ parakkama. ‘‘Tvañca me maggamakkhāhi, añjasaṃ amatogadhaṃ; Ahaṃ monena monissaṃ, gaṅgāsotova sāgara’’nti.
……瓦利耶长老……巴利
… Valliyo thero….
5. 维塔索迦长老偈巴利
5. Vītasokattheragāthā
169 “ 理发师来到我面前,要为我剃除头发。
接着,我拿起一面镜子,端详自己的身体。注疏 2
170 “ 此身已观空无实,黑暗迷冥俱散灭;
一切缠缚烦恼断,从今更无后有生。”巴利 注疏 2
‘‘Kese me olikhissanti, kappako upasaṅkami; Tato ādāsamādāya, sarīraṃ paccavekkhisaṃ. ‘‘Tuccho kāyo adissittha, andhakāro tamo byagā; Sabbe coḷā samucchinnā, natthi dāni punabbhavo’’ti.
……维塔索迦长老……巴利
… Vītasoko thero….
6. 普纳玛萨长老偈巴利
6. Puṇṇamāsattheragāthā
171 “ 为证得离轭安稳,我舍断了五种盖障;
执持法镜,成就自知自见的智慧。注疏 3
172 “ 我谛观此身,内外一切悉皆彻见;
内观外察,只见此身空洞。”巴利 注疏 2
‘‘Pañca nīvaraṇe hitvā, yogakkhemassa pattiyā; Dhammādāsaṃ gahetvāna, ñāṇadassanamattano. ‘‘Paccavekkhiṃ imaṃ kāyaṃ, sabbaṃ santarabāhiraṃ; Ajjhattañca bahiddhā ca, tuccho kāyo adissathā’’ti.
……普纳玛萨长老……巴利
… Puṇṇamāso thero….
7. 难陀迦长老偈巴利
7. Nandakattheragāthā
173 “ 犹如良种骏马,虽偶有失蹄,旋即重新稳稳站起;
深生悚惧后,他毫不退缩地肩负起重担。注疏 3
174 “ 如是具足正见、为正自觉者之弟子,
请视我如良驹,为佛陀亲生之子。”巴利 注疏 2
‘‘Yathāpi bhaddo ājañño, khalitvā patitiṭṭhati; Bhiyyo laddāna saṃvegaṃ, adīno vahate dhuraṃ. ‘‘Evaṃ dassanasampannaṃ, sammāsambuddhasāvakaṃ; Ājānīyaṃ maṃ dhāretha, puttaṃ buddhassa orasa’’nti.
8. 跋罗陀长老偈巴利
8. Bharatattheragāthā
175 “ 来,难陀迦,我们一同到亲教师那里去。
我们将在最胜的佛陀面前,作狮子吼。注疏 3
176 “ 正是出于那般悲悯,牟尼才令我们出家。
我们所追求的目标——一切结缚的灭尽,如今已经达成。”巴利 注疏 2
‘‘Ehi nandaka gacchāma, upajjhāyassa santikaṃ; Sīhanādaṃ nadissāma, buddhaseṭṭhassa sammukhā. ‘‘Yāya no anukampāya, amhe pabbājayī muni; So no attho anuppatto, sabbasaṃyojanakkhayo’’ti.
……跋罗陀长老……巴利
… Bharato thero….
9. 婆罗堕阇长老偈巴利
9. Bhāradvājattheragāthā
177 “ 智者如此作狮子吼,犹如雄狮在山窟中。
这些克敌制胜的勇士,已击败魔王及魔军。注疏 2
178 “ 我已承事导师,亦礼敬法与僧团。
而我,见到无漏之子,欢喜悦意,心满意足。”巴利 注疏 2
‘‘Nadanti evaṃ sappaññā, sīhāva girigabbhare; Vīrā vijitasaṅgāmā, jetvā māraṃ savāhaniṃ . ‘‘Satthā ca pariciṇṇo me, dhammo saṅgho ca pūjito; Ahañca vitto sumano, puttaṃ disvā anāsava’’nti.
婆罗堕阇长老巴利
… Bhāradvājo thero….
10. 康哈地那长老偈巴利
10. Kaṇhadinnattheragāthā
179 “ 我亲近善士,恒常听闻正法。
听闻之后,我便依教修习,行于那直通不死之道。注疏 3
180 “ 作为具念者,我已断除有贪,有贪于我心中不复存在。
它于我,过去未曾有,未来将不会有,现在也不可得。”巴利 注疏 3
‘‘Upāsitā sappurisā, sutā dhammā abhiṇhaso; Sutvāna paṭipajjissaṃ, añjasaṃ amatogadhaṃ. ‘‘Bhavarāgahatassa me sato, bhavarāgo puna me na vijjati; Na cāhu na ca me bhavissati, na ca me etarahi vijjatī’’ti.
……康哈地那长老……巴利
… Kaṇhadinno thero….
郁多罗长老、跋陀罗耆长老,索毗多与仙人跋利耶,
离忧长老,并满月、难陀迦。
跋罗陀、婆罗堕阇,与康哈地那大牟尼。巴利
Uttaro bhaddajitthero, sobhito valliyo isi; Vītasoko ca yo thero, puṇṇamāso ca nandako; Bharato bhāradvājo ca, kaṇhadinno mahāmunīti.
1. 弥嘎西罗长老偈巴利
1. Migasirattheragāthā
181 “ 自从我出家于正自觉者的教法,
于解脱之际,我便升起,超越欲界。注疏 2
182 “ 那时,梵天神正注视着,我的心便得解脱;
我的解脱不可动摇,一切结缚皆已灭尽。”巴利 注疏 2
‘‘Yato ahaṃ pabbajito, sammāsambuddhasāsane; Vimuccamāno uggacchiṃ, kāmadhātuṃ upaccagaṃ. ‘‘Brahmuno pekkhamānassa, tato cittaṃ vimucci me; Akuppā me vimuttīti, sabbasaṃyojanakkhayā’’ti.
……弥嘎西罗长老……巴利
… Migasiro thero….
2. 尸婆迦长老偈巴利
2. Sivakattheragāthā
183 “ 那些屋舍是无常的,于处处一再地生起。
寻找那造屋者,苦啊——一再生死。注疏 2
184 “ 造屋者,你已被看见!你再也不能建造屋舍。
你的所有椽子都已折断,栋梁也已碎裂。
此心既成无有边际,即于此处吹散诸烦恼。”巴利 注疏 2
‘‘Aniccāni gahakāni, tattha tattha punappunaṃ; Gahakāraṃ gavesanto, dukkhā jāti punappunaṃ. ‘‘Gahakāraka diṭṭhosi, puna gehaṃ na kāhasi; Sabbā te phāsukā bhaggā, thūṇikā ca vidālitā ; Vimariyādikataṃ cittaṃ, idheva vidhamissatī’’ti.
……尸婆迦长老……巴利
… Sivako thero….
3. 优波婆那长老偈巴利
3. Upavāṇattheragāthā
185 “ 世间中的阿拉汉、善逝者,是为风病所恼的牟尼;
若有热水,婆罗门,请给予牟尼。注疏 2
186 “ 为应供养者所供养,为应恭敬者所恭敬,
为应敬奉者所敬奉——我愿供养他。”巴利 注疏 2
‘‘Arahaṃ sugato loke, vātehābādhito muni; Sace uṇhodakaṃ atthi, munino dehi brāhmaṇa. ‘‘Pūjito pūjaneyyānaṃ , sakkareyyāna sakkato; Apacitopaceyyānaṃ , tassa icchāmi hātave’’ti.
优波婆那长老巴利
… Upavāṇo thero….
4. 伊西丁那长老偈巴利
4. Isidinnattheragāthā
187 “ 我见过那些持法的近事男,口说“欲乐无常”,
却深深贪著珠宝耳环,挂念着子女与妻子。注疏 3
188 “ 他们确实不知法,虽口中也说‘欲乐无常’。
他们没有力量断除贪欲,因此系着于子女、妻子与财富。”巴利 注疏 2
‘‘Diṭṭhā mayā dhammadharā upāsakā, kāmā aniccā iti bhāsamānā; Sārattarattā maṇikuṇḍalesu, puttesu dāresu ca te apekkhā. ‘‘Addhā na jānanti yatodha dhammaṃ, kāmā aniccā iti cāpi āhu; Rāgañca tesaṃ na balatthi chettuṃ, tasmā sitā puttadāraṃ dhanañcā’’ti.
……伊西丁那长老……巴利
… Isidinno thero….
5. 桑布罗·迦旃延长老偈巴利
5. Sambulakaccānattheragāthā
189 天雨降时雷亦鸣,
我独栖此可怖窟。
当我独自在这阴森可怖的洞穴中安住时,
既无恐惧,亦无惊慌,毛发也不竖立。注疏 2
190 “ 独处可怖石窟,此乃我之常法;
我既如是安住,无有怖畏,无有惊惶,身毛不竖。”巴利 注疏 2
‘‘Devo ca vassati devo ca gaḷagaḷāyati, Ekako cāhaṃ bherave bile viharāmi; Tassa mayhaṃ ekakassa bherave bile viharato, Natthi bhayaṃ vā chambhitattaṃ vā lomahaṃso vā. ‘‘Dhammatā mamasā yassa me, ekakassa bherave bile; Viharato natthi bhayaṃ vā, chambhitattaṃ vā lomahaṃso vā’’ti.
桑布罗·迦旃延长老巴利
… Sambulakaccāno thero….
6. 尼达迦长老偈巴利
6. Nitakattheragāthā
191 “ 谁的心如磐石,安住而无动摇;
于可染着之事,他已离染;于可恼怒之事,他不起恼怒。
谁的心如此修习,苦又从何处侵及?注疏 2
192 “ 我心犹如磐石,安住不动摇;
于可染着之事已离染,于可恼怒之事不起恼怒;
如此修习之心,苦又能从何处降临于我?”巴利 注疏 2
‘‘Kassa selūpamaṃ cittaṃ, ṭhitaṃ nānupakampati; Virattaṃ rajanīyesu, kuppanīye na kuppati; Yassevaṃ bhāvitaṃ cittaṃ, kuto taṃ dukkhamessati. ‘‘Mama selūpamaṃ cittaṃ, ṭhitaṃ nānupakampati; Virattaṃ rajanīyesu, kuppanīye na kuppati; Mamevaṃ bhāvitaṃ cittaṃ, kuto maṃ dukkhamessatī’’ti.
……尼达迦长老……巴利
… Nitako thero….
7. 索纳波帝里亚长老偈巴利
7. Soṇapoṭiriyattheragāthā
193 “ 布满繁星的夜晚,并非只用来安眠;
对明智者而言,这夜晚正是用来觉醒的。注疏 3
194 “ 若从象背跌落,再遭那大象踩踏,
我宁可于战斗中阵亡,也胜过战败苟活。”巴利 注疏 2
‘‘Na tāva supituṃ hoti, ratti nakkhattamālinī; Paṭijaggitumevesā, ratti hoti vijānatā. ‘‘Hatthikkhandhāvapatitaṃ , kuñjaro ce anukkame; Saṅgāme me mataṃ seyyo, yañce jīve parājito’’ti.
……索纳波帝里亚长老……巴利
… Soṇo poṭiriyo thero ….
8. 尼萨帕长老偈巴利
8. Nisabhattheragāthā
195 “ 舍离五种欲乐,那些悦意可爱、令人愉悦之物;
依信离家而出家,愿他成为苦的终结者。注疏 2
196 “ 我不欢喜死亡,亦不欢喜生命;
我唯待时节,具正知、持正念。”巴利 注疏 2
‘‘Pañca kāmaguṇe hitvā, piyarūpe manorame; Saddhāya gharā nikkhamma, dukkhassantakaro bhave. ‘‘Nābhinandāmi maraṇaṃ, nābhinandāmi jīvitaṃ; Kālañca paṭikaṅkhāmi, sampajāno patissato’’ti.
……尼萨帕长老……巴利
… Nisabho thero….
9. 优萨跋长老偈巴利
9. Usabhattheragāthā
197 “ 将芒果嫩芽色的袈裟搭于肩头,
我坐于象颈,入村托钵乞食。注疏 2
198 “ 当我从象背上下来时,心中便生起了悚惧感。
当时我内心炽燃,而后归于寂静,证得了诸漏的灭尽。”巴利 注疏 2
‘‘Ambapallavasaṅkāsaṃ, aṃse katvāna cīvaraṃ; Nisinno hatthigīvāyaṃ, gāmaṃ piṇḍāya pāvisiṃ. ‘‘Hatthikkhandhato oruyha, saṃvegaṃ alabhiṃ tadā; Sohaṃ ditto tadā santo, patto me āsavakkhayo’’ti.
……优萨跋长老……巴利
… Usabho thero….
10. 破布者长老偈巴利
10. Kappaṭakurattheragāthā
199 此人弊衣蔽体,确为弊衣之行者;
于澄澈满溢、不死之小罐中耽醉于法,其步已立,为采撷诸禅那。注疏 2
200 “ 破衣人,不要打瞌睡,莫让我在你耳边敲打提醒你;
劫波咤,你真是不知分寸,竟在僧团中打瞌睡。”巴利 注疏 3
‘‘Ayamiti kappaṭo kappaṭakuro, acchāya atibharitāya ; Amataghaṭikāyaṃ dhammakaṭamatto , katapadaṃ jhānāni ocetuṃ. ‘‘Mā kho tvaṃ kappaṭa pacālesi, mā tvaṃ upakaṇṇamhi tāḷessaṃ; Na hi tvaṃ kappaṭa mattamaññāsi, saṅghamajjhamhi pacalāyamānoti.
……破布者长老……巴利
… Kappaṭakuro thero….
弥伽西罗与尸婆迦,及智者优波婆那;
伊西丁那、迦旃延,以及具大威力的尼达迦;
波提利亚之子尼沙巴、乌萨巴、卡帕塔库罗。巴利
Migasiro sivako ca, upavāno ca paṇḍito; Isidinno ca kaccāno, nitako ca mahāvasī; Poṭiriyaputto nisabho, usabho kappaṭakuroti.
1. 童子迦叶长老偈巴利
1. Kumārakassapattheragāthā
201 “ 善哉诸佛!善哉诸法!善哉我师之成就!
如是妙法,弟子已于其中亲证。”注疏 2
202 “ 在数不尽的劫中,他们获得了有身;
这是他们最后、最末的蕴身;
生死轮回,如今不再有后有。”
……童子迦叶长老……巴利 注疏 2
‘‘Aho buddhā aho dhammā, aho no satthu sampadā; Yattha etādisaṃ dhammaṃ, sāvako sacchikāhi’’ti. ‘‘Asaṅkheyyesu kappesu, sakkāyādhigatā ahū; Tesamayaṃ pacchimako, carimoyaṃ samussayo; Jātimaraṇasaṃsāro, natthi dāni punabbhavo’’ti. … Kumārakassapo thero….
2. 达玛巴喇长老偈巴利
2. Dhammapālattheragāthā
203 “ 诚然,那年轻的比丘精勤于佛陀的教法,
众人沉睡时他醒觉,他的生命不会空过。注疏 3
204 “ 因此,于信心、戒行、净信与见法,
智者应当精勤修习,并常忆念诸佛的教法。”巴利 注疏 2
‘‘Yo have daharo bhikkhu, yuñjati buddhasāsane; Jāgaro sa hi suttesu , amoghaṃ tassa jīvitaṃ. ‘‘Tasmā saddhañca sīlañca, pasādaṃ dhammadassanaṃ; Anuyuñjetha medhāvī, saraṃ buddhāna sāsana’’nti.
……达玛巴喇长老……巴利
… Dhammapālo thero….
3. 梵摩离长老偈巴利
3. Brahmālittheragāthā
205 “ 谁的诸根归于寂静,犹如良马被调御师善巧调伏?
谁是那断除慢心、已证无漏的如是者,连诸天神都仰慕他呢?”注疏 2
206 “ 我的诸根已归于寂静,犹如良驹被调御师善加调伏;
我是那断除慢心、已证无漏的如是者,诸天神也仰慕我。”巴利 注疏 2
‘‘Kassindriyāni samathaṅgatāni, assā yathā sārathinā sudantā; Pahīnamānassa anāsavassa, devāpi kassa pihayanti tādino’’ti. ‘‘Mayhindriyāni samathaṅgatāni, assā yathā sārathinā sudantā; Pahīnamānassa anāsavassa, devāpi mayhaṃ pihayanti tādino’’ti.
……梵摩离长老……巴利
… Brahmāli thero….
4. 摩伽罗阇长老偈巴利
4. Mogharājattheragāthā
207 “ 莫伽罗阇比丘,外相虽陋,心意善妙,恒常安住于等持;
“ 在寒冬的冷夜里,比丘,你将如何安度?”注疏 2
208 “ 我听说,摩揭陀国处处庄稼成熟;
我将在稻草覆盖下安卧,如同其他安乐生活者那样。”巴利 注疏 2
‘‘Chavipāpaka cittabhaddaka, mogharāja satataṃ samāhito; Hemantikasītakālarattiyo , bhikkhu tvaṃsi kathaṃ karissasi’’. ‘‘Sampannasassā magadhā, kevalā iti me sutaṃ; Palālacchannako seyyaṃ, yathaññe sukhajīvino’’ti.
……摩伽罗阇长老……巴利
… Mogharājā thero….
5. 毗舍佉般遮罗子长老偈巴利
5. Visākhapañcālaputtattheragāthā
209 “ 不应抬举他人,亦不应贬抑他人;对于已渡彼岸者,既不应轻蔑,亦不应喧扰。
不应在集会中自我夸耀,不骄慢,言语有度,善持戒行。注疏 3
210 “ 善于照见极微细、极微妙之义理,心意善巧,行止谦和者,
亲近戒德成就者,则涅槃于他实不难得。”巴利 注疏 2
‘‘Na ukkhipe no ca parikkhipe pare, okkhipe pāragataṃ na eraye; Na cattavaṇṇaṃ parisāsu byāhare, anuddhato sammitabhāṇi subbato. ‘‘Susukhumanipuṇatthadassinā, matikusalena nivātavuttinā; Saṃsevitavuddhasīlinā, nibbānaṃ na hi tena dullabha’’nti.
……毗舍佉般遮罗子长老……巴利
… Visākho pañcālaputto thero ….
6. 小迦罗长老偈巴利
6. Cūḷakattheragāthā
211 孔雀啼鸣,冠羽姝美,尾翎斑斓,绀颈秀容,声韵清扬;
大地芳草萋萋,水泽盈满,长空好云舒卷。注疏 3
212 “ 修持禅那的人,容色安悦,内心喜乐;于佛陀的教法中精勤努力,实为善妙。
那至纯至净、微细难见的无上不死境界,你当去亲证。”巴利 注疏 2
‘‘Nadanti morā susikhā supekhuṇā, sunīlagīvā sumukhā sugajjino; Susaddalā cāpi mahāmahī ayaṃ, subyāpitambu suvalāhakaṃ nabhaṃ. ‘‘Sukallarūpo sumanassa jhāyataṃ , sunikkamo sādhu subuddhasāsane; Susukkasukkaṃ nipuṇaṃ sududdasaṃ, phusāhi taṃ uttamamaccutaṃ pada’’nti.
……小迦罗长老……巴利
… Cūḷako thero….
7. 无匹长老偈巴利
7. Anūpamattheragāthā
213 “ 被欢喜与慢所支配的心,如同被架在矛上。
你总是走向那竖着刑柱与砧板的地方。注疏 2
214 “ 那正是我所说的垢秽之心,我所说的欺诳之心。
你已获得了难逢的导师,请勿将我引向无益之事。”巴利 注疏 2
‘‘Nandamānāgataṃ cittaṃ, sūlamāropamānakaṃ; Tena teneva vajasi, yena sūlaṃ kaliṅgaraṃ. ‘‘Tāhaṃ cittakaliṃ brūmi, taṃ brūmi cittadubbhakaṃ; Satthā te dullabho laddho, mānatthe maṃ niyojayī’’ti.
……无匹长老……巴利
… Anūpamo thero….
8. 跋耆德长老偈巴利
8. Vajjitattheragāthā
215 “ 在漫长的轮回中,我于诸趣间辗转流转。
不见圣谛,凡夫盲目。注疏 3
216 “ 一旦我住于不放逸,轮回便被连根斩断。
一切趣皆已断尽,如今不再有后有。”巴利 注疏 2
‘‘Saṃsaraṃ dīghamaddhānaṃ, gatīsu parivattisaṃ; Apassaṃ ariyasaccāni, andhabhūto puthujjano. ‘‘Tassa me appamattassa, saṃsārā vinaḷīkatā; Sabbā gatī samucchinnā, natthi dāni punabbhavo’’ti.
9. 散希塔长老偈巴利
9. Sandhitattheragāthā
217 “ 在那棵绿意明耀、枝叶繁茂的毕钵罗树下
我正念具足,获得了一个与佛相关的想念。注疏 3
218 “ 在三十一劫之前,那时我获得了那个想。
凭藉彼想之力,我证得漏尽。”
……散希塔长老……巴利 注疏 4
‘‘Assatthe haritobhāse, saṃvirūḷhamhi pādape; Ekaṃ buddhagataṃ saññaṃ, alabhitthaṃ patissato. ‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ saññamalabhiṃ tadā; Tassā saññāya vāhasā, patto me āsavakkhayo’’ti. … Sandhito thero….
童子迦叶长老,护法长老与梵摩离长老;
茂伽罗阇长老,毗舍佉长老,朱利迦长老与阿努波摩长老。
瓦吉多长老与桑迪多长老——清除烦恼尘垢者。巴利
Kumārakassapo thero, dhammapālo ca brahmāli; Mogharājā visākho ca, cūḷako ca anūpamo; Vajjito sandhito thero, kilesarajavāhanoti.
偈颂二集之中,凡九十八首偈;
乃四十九位通达法义的长老所宣说。巴利
Gāthādukanipātamhi, navuti ceva aṭṭha ca; Therā ekūnapaññāsaṃ, bhāsitā nayakovidāti.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21