胜者世系灯(续) §9
胜者世系灯 · 426 段
示现种种神变之后
精勤龙象,蒙牟尼开许,
说“此是汝最后相见”已,
五百弟子围绕,如导师之威仪;
Vividhiddhivikubbaṇaṃ vidhāya Yatināgo muninā katāvakāso, Tava pacchimadassananti vatvā Nivuto pañcasatehi satthukappo; ()
礼敬世尊右绕已,
乃往母亲住处。
在出生时的卧床上躺下
般涅槃时,大地震动。
Abhinamma padakkhiṇaṃ karitvā Bhagavantaṃ samupecca mātugehaṃ, Janito’varake nipajjaka mañce Parinibbāyi tadā’si bhūmicālo; ()
其后,名为拘律陀的长老龙象,
既蒙准许,如是般涅槃。
复次,将遗骨舍利示现之后,
牟尼令他们建造了塔庙;
Atha kolitanāmatheranāgo Parinibbāyi tathā katāvakāso, Puna dhātusarīra mappayitvā Munikārāpayi cetiyāni tesaṃ; ()
其妙相为众人眼目所喜见,
牟尼渐次游化,抵达毗舍离城。
善着下衣,善披上衣,于诸家间。
为乞食而行,犹如象王,自在游履。
Janalocanapīyamānarūpo Muni vesālipuraṃ kamena patvā, Sunivatthasupāruto kulesu Cari piṇḍāya karī’va sericārī; ()
世尊已用过早餐,
欲与阿难尊者共作日间宴坐。
于是说:“取坐具。”
他前往名为遮波拉的塔庙。
Bhagavā paribhuttapātarāso Bhavatā’nandadivāvihārakāmo, Atha gaṇha nisīdananti vatvā Gami cāpālasamaññacetiyaṃhi; ()
于是世尊在那里坐下。
那时,侍者中的最胜者前往那里。
说 “乌德那塔庙亦是悦意” 已,
乃合掌而坐。
Atha kho bhagavā nisidi yena Tadupaṭṭhākavaro’pagamma tena, Katapañjaliko nisidi vatvā Ramaṇīyaṃti udenacetiyampi; ()
善逝的殊胜神足法。
比丘于四者善修习、善行持。
牟尼复言“多修习”,
若堪忍,牟尼可住一劫。
Sugatassa panī’ddhipādadhammā Caturo bhikkhu subhāvitā suciṇṇā, Bahulīkaḷitā’ti cāha bhīyyo Muni tiṭṭheyya sace khameyya kappaṃ; ()
悲心遍满意乐者
已战胜魔者,唯三度如是
当牟尼使(它)平直之时,
在广大光明相的念诵中
Karuṇāparibhāvitāsayena Jitamārena tivāra mattamevaṃ, Ujukaṃ muninā karīyamāne Vipulobhāsanimittajappanamhi; ()
犹如另一位心被缠缚者
他失念之心被粗暴魔所夺
他未洞察,亦未祈请。
“世尊,愿您住世满寿量劫。”
Pariyuṭṭhitamānaso riva’ñño Kharamārena pamuṭṭhamānaso so, Na ca taṃ paṭivijjhi neva yāci Bhagavā tiṭṭhatu yāvatā’yukappaṃ; ()
去吧,你为何迟疑?如今正是时候——
以苦行为财者,已发欢喜,说完便离去。
具足自在力者,于须臾间,
于不远处的树根下而坐;
Vaja kaṅkhasi yassadānikālaṃ Pahitā’nandatapodhano’tivatvā, Vasavattivasikato muhuttaṃ Avidūramhi nisīdi rukkhamūle; ()
世尊、堪化者之亲,
径往彼放逸者之亲处。
如蛇已吞食犁杖
因傲慢而不肯弯折身杖
Upagañchiya bodhaneyya bandhu Bhagavā yena pamatta bandhu tena, Bhujagoriva bhuttanaṅgalena Abhimānena anonataṅgayaṭṭhi; ()
某时,那名为阿阇波罗(牧羊)的
在优楼频螺,榕树根下。
“所作已办”……你所作的承诺
已写在我的心册上;
Ajapālasamaññino kadāci Uruvelāya vaṭaddumassa mūle, Katakicca? Tayā katā paṭiññā Likhitā vattati cittapotthake me; ()
沙门们已乘你的教法渡过
现今持法、随法行者,
乐修、多闻,
善学、善辩、已得调伏;
Samaṇā tava sāsanā’va tiṇṇā Adhunā dhammadharā’nudhammacārī, Paṭipattiratā bahussutā ca Suviyattā suvisāradā vinītā; ()
禁绝外道论者之论
他们以与法俱行、具足神变
他们宣说正法,也令他人宣说正法;
愿尊者由此般涅槃——如是当说。
Paṭisiddhaparappavādivādā Sahadhammena sapāṭihāriyaṃ te, Kathayanti kathāpayanti dhammaṃ Parinibbātu tato bhavantya voca, ()
一切佛事悉皆圆满
牟尼如是三度宣说
“无依”者,指于诸有中无所依止。
这是为了遮止(随顺世俗的)欲求。
Pariniṭṭhitasabbabuddhakicco Munirevaṃ samudirite tivāraṃ, Analanti nirālayo bhavesu Tadū’(pacchandasikaṃ) nisedhanāya; ()
愿彼少事安住,三月期满,魔罗不兴;
真谛光明遍耀,恶暗悉除,历四十五载。
正断尽爱著者,于三界有宅中,为法王灯。
他说“将般涅槃”,并于当日舍弃了寿行之势力。
Appossukko samāno viharatu kalimā ho timāsaccayena Saccālokappakāso durita tamahido pañcatāḷisavassaṃ; Sammā khīṇassineho tibhuvanabhavane dhammarājappadīpo Nibbāyissatya’bhāsi tadahani vijahañcā’yu saṅkhāravegaṃ ()
在遮巴拉支提,他以念与正知如此舍弃寿行,
大地震动,发出如同击鼓般深沉而响亮的声音,
百臂闪电击打干燥的云鼓,发出轰然鸣响。
世间陷于忧悲与黑暗,生起恐怖、令人身毛竖立;
Cāpāle cetiye’vaṃ vijahati satiyā sampajaññenavāyu- Saṅkāre bhūmicālo bhavi paṭupaṭahārāva gambhiraghoso, Gajchiṃsu vijjurājibhujasatapahaṭā sukkhajimūtabheri Loko sokandhakāre paripati janito bhiṃsano lomahaṃso; ()
如此,此为第二十八品,出自名为美德难德的行者所造之《胜者史灯》;该书以法喜滋养一切诗心为因由,其中近因部分阐明世尊舍弃寿行之事。
Itimedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santike nidāne bhagavato āyusaṅkhārossajjana pavatti paridīpo aṭṭhavīsatimo saggo.
世尊来到阿难所住之处,坐下,
以善系缚、高举的合掌,礼敬足莲:
“尊者,干燥的大地被摇动,令人恐怖,身毛竖立,”
“生起,何故大地女震动?”如是问;
Yenā’nando vasati bhagavā tena gantvā nisinno Pādambhoje sumahiya suhebaddhamuddhāñjalihi, Bhante sukkhāsati ca elitā hiṃsano lomahaṃso Jāto kasmā vasumativadhū sampavedhītya’pucchi; ()
下方虚空中,大风猛烈吹动时,
由风持载的水地,安立其上的尘土地,
如激流摇荡,波涛荡漾、波鬘翻涌,
没入其中者——阿难,此即大地震动之处。
Heṭṭhā’kāse balavapavane vāyamāne kadāci Vātaṭṭhā yā salilapathavī taṭṭhitā paṃsubhumi, Saṅkampante yatharivatari lola kallolamāli- Majjhotiṇṇā pathavicalanaṭṭhāna mānanda ce’taṃ; ()
有些沙门、婆罗门,是无量的。
已修习水想者,于微细地……
已证神通,纯熟自在,他们是得定者
震动此界,此亦成为地动之处
Appekacce samaṇa samaṇabrāhmaṇā appamāṇā Āposaññā sukhumapathavi bhāvitā santi yesaṃ, Pattābhiññā paricitavasī te samāpattilābhī Kampentīmaṃ tadapi bhavate bhūmicālassa ṭhānaṃ; ()
入胎之时,及正知具念而从母胎出时
于最后身,尔时亦然。
当人中雄狮证悟正自觉时,此大地亦震动;
沙门,这些法乃是大地震动之因;
Gabbhokkanto bhacati ca yadā sampajāno satova Gabbhasmā nikkhamati carime attabhāve tadāpi, Sambodhiṃ vā purisanisaho bujjhate kampate’yā Ete dhammā samaṇa mahato bhumicālassa hetu; ()
成佛已,为世间眼,转法轮于诸众生;
当其弃舍寿行势力之时。
此大地震动,当他触证蕴般涅槃界时
阿难,这些便是大地震动之因。
Buddho hutvā bhuvananayano dhammacakkaṃ pajānaṃ Saṃvattetī vijahati yadā cā’yusaṅkhāravegaṃ, Kampatye’sāpathavi phusate khandhanibbānadhātuṃ Ānande’te mahatipathavikampanatthāya hetu; ()
以此方式,安慰了满怀悲戚的阿难长老。
安慰之后,他更层层深入地广开法义。
阿难,我曾住于尼连禅河岸边,
降伏水魔者之阿阇波罗树根处;
Tabyāsenabbigatahadayā’nandamānandatheraṃ Assāsetvā uparupari so desanaṃ vaḍḍhayitvā, Ānandā’haṃ karahacivasiṃ yassa nerañjarāya Najjā tire jitajalamucassā’japālassa mūle; ()
到那里后,愿世尊触证诸蕴的涅槃界。
心怀嫉妒、虚伪与垢秽的恶魔这样说
既得机会,他又以同样方式向我乞求;
而我今日正安坐于这极为殊妙的遮巴拉支提。
Tatrā’gantvā phusatu bhagavā khandha nibbānadhātuṃ Issāmāyāmalinahadayo pāpimā iccavoca, Laddhokāso punarapi kamamaṃ evamevā’bhiyāci Ajjā’sīnaṃ paramarucire pya’tra cāpālacetye; ()
偈意如是:汝且于此少病少恼,三月之内,
世尊诸蕴当入寂灭。
我已向具念、具正知的比丘宣说;
战胜魔罗(Namuci)者已舍弃寿行法。
Apposasukekā tvamiha kalimā hohi māsehi tīhi Khandhānaṃ nibbuti bhagavato hessatī’ccetamatthaṃ, Ārocentena hi kasatimatā samapajaññena bhikkhu Ossaṭṭho me jitanamucinā cā’yusaṅkhāradhammo; ()
如是说已,阿难长老顶礼世尊足下如月之莲,
顶礼之后,他说道:“世尊!为利益众生故,请住寿一劫,”
如是三次,为至极大悲所驱使而再再恳请,
“此时不宜,善逝。”如是说后;
Evaṃ vutte caraṇakamalacanda mānandathero Natvā bhante bahujanahitatthāya tiṭṭhā’yukappaṃ, Vatatikkhattuṃ paramakaruṇācodito yācidāni Nā’yaṃ kālo bhavati sugataṃ yāvanāyi’cca’voca; ()
你既信奉世尊的正觉,
为何压制十力者不可逾越之言说?
当世尊于一一相现起时,
正如你们那样,因染污而犯下恶作与过失;
Sambodhiṃ tvaṃ yadi bhagavato saddahanto’si kasmā Nippīḷesī dasabala manullaṅghanīyā’bhilāpaṃ, Tasmiṃ tasmiṃ sati bhagavatā ka yamāne nimitte Tumheve’taṃ viya kalimatā dukkatañcā’paraddhaṃ; ()
若你向十力者乞求,却遭言辞拒绝,
导师未允你所请,你便与所爱者别离。
沙门,我岂非早已对你说:凡有为法,
既已生、已成而不变坏者,于此何由可得?
Yāceyyāsi yadi dasabalaṃ ce paṭikkhippa vācā Satthā’datte tava tatiyakaṃ vippayogo piyehi, Naṇvā’kkhāto samaṇa paṭigacceva me saṅkhataṃ yaṃ Jātaṃ bhūtaṃ avipariṇataṃ taṃ kuto’ pe’ttha labbhā; ()
世尊以一向不虚、真实相应之语,
已为阿难比丘如是宣说:寿行正在衰灭。
如同已挖掘的井穴,那言语也是如此。
为了守护生命,不应再返回言语。
Ekaṃsenā’vitathavacasā saccasandhena cāyu- Saṅkhāro’ hīyati bhagavatā vyākatā’nanda bhikkhu, Yāsā vācā yathariva chiyāmuttakhāṇo tathā taṃ Paccāgacche napunavacanaṃ jīvitārakkhahetu; ()
如是说已,善逝即刻步履如香象之王,
往诣毗舍离广袤阿拉咖萨拉林。
与阿难长老一同抵达了重阁讲堂。
这样说道:“迅速召集沙门大众!”
Evaṃ vatvā sapadi sugato gandhanāgindagāmī Yenāraññaṃ vipulamalakāsāravesāliyaṃ so, Kūṭāgāraṃ tadavasariyā’nandatherena saddhiṃ Iccābhāsī samaṇaparisaṃ sannipātehi sīghaṃ; ()
那位被忧愁之箭刺中的具寿说道:“如是,世尊!”
那位具寿在侍者堂中,用了一个月时间召集瓦西族群众,
集合既毕,侍者乃就尊者足下白时;
世尊于是前往,坐于座上。
Evaṃ bhante lapitavacano sokasallena viddho Sohā’yasmā vasigaṇa mupaṭṭhānasāḷāya māsuṃ, Rāsikatvā mahitacaraṇo’pāhano tassa kālaṃ Ārocesi gamiya bhagavā pīṭhikāyaṃ nisajja; ()
召集沙门众后,世尊说道:“诸比丘,于我已有诸菩提分法,
这些法,是我自所证得,并已善为你们宣说,
应善加受持,如理修习,使教法得以久住。
应修习,应善护持,应奉行。如是说已;”
Āmantetvā samaṇaparisaṃ bodhipakakkhe bhavā me Yete dhammā sayamadhigatā desitā sādhukaṃ vo, Uggaṇhitvā yathariva siyā sāsanañcaddhanīyaṃ Bhāvetabbā suparihariyā sevitabbā’ti vatvā; ()
世尊说:“我不久当般涅槃。”
诸座之光明,犹如照耀世间的灯炬。
诸位沙门,你们皆应以不放逸成就此事。
诸行由集而生,为相所击。
Nibbāyissatya’vaca bhagavā accayenā’cirena Temāsānaṃ bhuvanabhavanu’jjotapajjotarūpo; Tumhe sampādayatha samaṇā appamādena sabbe Saṅkhārā yaṃ samudayamayā lakkhaṇabbhāhatā’ti; ()
清晨,导师达到手指如嫩芽般舒展安放的状态。
已达者、导师,随行者众多,以衣覆身而行。
身光照耀,映得护城河、街巷与城墙遍呈红色。
他的足底有轮宝等相庄严,名为沙离毗舍离;(双连结)
Pubbaṇhe so karakisalayā’dhāna’viṭṭhānapatto Patto satthā pacuracaraṇo cīvaracchannaganto, Gattobhāsāruṇitaparikhāvīthipākāracakkaṃ Cakkaṅkeha’ṅkitapadatalassālivesālināmaṃ; () (Yamakabandhanaṃ)
巡行于各家之间,托钵乞食。
食后,这位世间眼者以他那青莲花般的双眼,
阿难,具象步的如来作大象回望之势,回望毗舍离城;
回望已,说道:‘这是我最后的一望。’
Āhiṇḍitvā tahi manugharaṃ piṇḍa manvesamāno Pacchābhattaṃ bhuvananayano locanindīvarehi, Taṃ vesāliṃ dviradagatimā’nanda nāgāpalokaṃ Oloketvā ida mavaca me pacchimaṃ dassana’nti; ()
从彼处而来,为诸弟子所亲近、眼目所乐见者,
安住于班达村林中,是降伏见论之象的狮子。
吐宣甘美悦耳、甚深法音,
而作是言:诸比丘,我渴爱已尽,更无后有。
Tambhāṭhānā nayanasubhagaṃ sevito sāvakehi Bhaṇḍaggāmāṭavi mavasaṭo diṭṭhivādībhasīho, Nicchāretvā sarasamadhuraṃ dhammagambhīraghosaṃ Taṇhākhīṇā mamapunabhavo bhikkhave natthya’bhāsi; ()
诸比丘!你们应善加守护三学。
如是说已,具足大智慧的自成就者、众生之主,
他又从那村庄前往象村、庵婆村与阎浮村,
所行已弃,如象王行进。
Tisso sikkhā pariharatha vo sādhukaṃ bhikkhave’ti Evaṃ vatvā matibhagavatibhattubhūto sayambhu, Tamhāgāmā punarupagamī hatthigāma’mbagāmaṃ Jambuggāmaṃ vamitagamano hatthivikkantigantā; ()
到达财富之处,心之财富名为善食,
彼无受用者,复至另一城,形如婆罗提之夫,
诸沙门,当摄心专注,善听此言:
我当为你们宣说四种崇高准则——如是告已,即为开示。
Patvā bhogāyatana manaso bhoganāmaṃ subhikkhaṃ Nibbhogo so nagaramaparaṃ bhāratibhatturūpo, Cittābhogaṃ kurutha samaṇā sādhukaṃtaṃ suṇātha Desissāmī’tya’vadi caturo vo uḷārāpadese; ()
此是法,此是律,此是导师之教。
这确实是我从世尊面前亲闻的。
诸比丘,若有比丘作证而这样对我说:
不应接受其说,也不应反驳;
Eso dhammo bhavati vinayo sāsanaṃ satthu cedaṃ Abbhaññātaṃ vata bhagavato sammukhā me sutanti, Sakkhīkatvā yadi vadati maṃ bhikkhave koci bhikkhu Nādatabbaṃ tadadhivacanaṃ nappaṭikkositabbaṃ; ()
我所安立于三藏中的文句,
无论进入何处,在何处便可看见我于此处所作的明确判定,
“你们应当去”——此比丘善持之语;
若不尔者,其余恶语名为恶持,应当舍弃。
Pakkhittānaṃ mama tipiṭake tappadabyañjanānaṃ Yaṃyaṃṭhānaṃ avatarati saṃdissate niddhamettha, Gantabbaṃ vo sugahitamidaṃ bhāsitaṃ bhikkhunoti Chaḍḍetabbaṃ kavacanamitaraṃ duggahītanti no ce;()
于彼住处,大比丘僧众安住;
彼处诸长老比丘,持三藏者,为长老传承之幢帜。
凡于我面前,有名望、具能力者,或比丘,
对于他们,此已了知、善受持,如是说时;
Āvāse yo viharati mahābhikkhusaṅgo amutra Therā bhikkhū tipiṭakadharā theravaṃsaddhajā ye, Yvābhiññāto paṭibalataro bhikkhu vā sammukhā me Tesaṃ tesaṃ idamavagataṃ suggahītatti vutte; ()
也将彼引入律、导师的经与阿毗达摩中
若有相合,则应当受持;若无相合,则不应受持。
“你们应当受持我所说的这四种分别之无过失处与有过失处。”牟尼如是说,彼常远离诤论之执取。
牟尼常为汝等说道:‘汝等应当持守,执取战场[Pali: ranādhānagāhī,或指‘把持战阵’]者;’
Otāretvā tadapi vinaye satthu suttābhidhamme Saṃsandantaṃ yadipana paṭiggaṇhitabbaṃkata na noce, Cattāro me itivibhajite nippadesāpadese Dhāreyyātha’bruvi muni ranādhānagāhī sadā vo; ()
抵巴瓦胜城,卸蕴聚重担,
住芒果林中,闻法王念我。
生起强烈的意欲,心念迅捷,渴仰亲见的喜悦。
铁匠之子准陀前往礼敬莲足,
Patvā pāvāpuravara matho’ropitakkhandhabhāro Ambāraññe viharati mamaṃ dhammarājāti sutvā, Tibbacchando javanamatino dassanassādanamhi Cundo gantvā caraṇakamalaṃ vandi kammāraputto; ()
专心听闻正法,退坐一面,
于首日仅以见导师,便证入流,
他向慧主、世尊佛陀请求翌日供养。
准陀犹如明月升于东山,步入自家宅邸。
Sammādhammassavaṇapasuto ekamantaṃ nisinno Sotāpanno paṭhamadivase dassanenevasatthu, Buddhaṃ paññābhagavatipatiṃ svatanāyā’bhiyācaṃ Cando pubbācalamiva gharaṃ pāvisi cundanāmo; ()
居士于彼夜尽时,备办众多嚼食啖食,味极甘美;
并备猪肉,柔软可口。
富者禀告法王:
世尊,今正是时,饮食已办。
Sampādetvāgahapati bahuṃ tāyaratyā’vasāne Khajjaṃ bhojjaṃ sumadhutaraṃ sūkaraṃ maddavampi, Pakkhittojaṃ pacuravibhavo ñāpayī dhammarañño Kālo bhante’tarahi bhagavā niṭṭhitaṃ bhojananti; ()
双肩如沙罗树干般宽阔,两臂修长匀称,身色宛如绿豆,他取
以钵袋覆好的钵,色如成熟的尼拘律果,
披上粪扫衣,围绕身体而穿着。
登上宫殿内时,他身现金色光辉;
Sālakkhandhāyatabhujayugo muggavaṇṇaṃ gahetvā Pattaṃ pattatthavikapihitaṃ pakkanigrodhavaṇṇaṃ, Acchādetvā parivutavasi cīvaraṃ paṃsukūlaṃ Pāsādabbhantara mabhiruhī tassa sovaṇṇavaṇṇo; ()
十力者犹如初升的太阳,在东方山顶
坐于铺设好的、宝石镶嵌的吉祥座上,
你呼唤了战胜财主的准陀——太阳族——之后,
以柔和谦恭之态对导师说道:
Bālādiccori’va dasabalo tāva pubbācalagge Paññattasmiṃ ratanakhavite bhaddapīṭhe nisajja, Āmantetvā jitadhanapatiṃ cundamādiccabandhu Satthāraṃ tvaṃ parivisiminā maddavenātya’bhāsi; ()
亲手供养以善逝为首的比丘僧众,令其满足;
将肉埋入坑中,继而世尊所食余物……
胜者唤醒虔信、乐于闻法的铁匠之子纯陀,
如莲出淤泥,教诫后离去。
Santappetvā sugatapamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ sahatthā Maṃsaṃ sobbhe nikhaṇiya tato satthubhuttāvasesaṃ, Bhatyā dhammassavaṇnirataṃ bodhayitvāpayāsi Pūro paṅkeruhamiva jino cundakammāraputtaṃ; ()
世尊食彼食已,生起极重之病,感受强烈剧苦。
血痢生起。
具念、正知的世尊,于不远处抑制了彼病。
“道路”:牟尼已渡过道路,行至树下,疲惫了。
Bāḷhābādho balavakaṭukā vedanā tassa bhattaṃ Bhuttāvissā’bhavi bhagavato rattapakkhandikā’si, Vikkhambhetvā tamapi satimā sampajāno’vidūre Maggotiṇṇo muni rupagamīrukkhamūlaṃ kilanto; ()
侍者长老铺好四叠大衣,供养了;
人中狮子在那里铺开那件大衣,坐下休息,消除疲劳。
阿难,去吧,为我这焦渴所困、已息一切烦热之人速速取水来,
他如是说道。
Paññāpetvā catuguṇamupaṭṭhākathero adāsi Yaṃ saṅghāṭiṃ narahari tahiṃ vissamatto nisajja, Gantvā’nandā’hara sarabhasaṃ tvaṃ pipāsāturassa Pānīyyaṃ me nikhiladarathā nibbutassetya’bhāsī; ()
“因为在食物”:意谓为了食物而有百辆车通行,道路因而破损。
牛群以角相撞,脱落的蜱虫纷纷坠下;
车轮碾过后,水流被污泥浊物搅得混浊不堪;
此处流淌的水,现在已不宜饮用;
Yasmā bhatte sakaṭasatasañcārasambhinnamaggā Gorūpānaṃ vigaḷitaṭī siṅgasaṅghaṭṭaṇena, Cakkacchinnā kalalakalusībhutasantattavāri Nālaṃ pātuṃ salilamadhunā kunnadi sandate’dha; ()
近迦拘婆树根处,与枝共相杂之族类,
风吹落清净水珠,盈满清凉之水。
尊者,舍卫城的迦拘婆河水能沐浴肢体。
为作、为饮,悦乐大地者,以系缚璎珞为欢悦;
Accāsanne kakudhaviṭapīmūlasaṃsaṭṭhakulā Vātakkhittā’malajalakaṇā sātasitodapuṇṇā, Sakkā bhante savati kakudhāsindhu gattāni sīkiṃ Kātuṃ pātuṃ dharaṇiramaṇi baddhahārābhirāmā; ()
如是说已,复为世尊所劝,持钵在手。
阿难到达混浊不净的昆那地河渡口,
取来冷水,浊污已净,清净流淌
了知后便说:“尊者,请世尊饮。”这便是佛陀的威神力。
Evaṃ vutte puna bhagavatā codito pattahattho Patvā’nando kalalavisamaṃ kunnadītitthamāsuṃ, Netvā sitodaka malulitaṃ nimmalaṃ sandamānaṃ Ñato bhante pivatu bhagavā’tyā’ha buddhānubhāvo; ()
那时,他已止息干渴,坐在树下。
见到他后,智慧锐利如象钩的末罗子波咎娑
以宣扬更胜之定,
表明自身对阿罗逻胜寂之净信。
Tasmiṃkāle samitatasiṇaṃ rukkhamūle nisinnaṃ Naṃ disvāna’ṅkusanisitadhī pukkuso kamallaputto, Pabyākāsika paṭutarasamāpattiyākittanena Āḷārassā’dhikavupasame attano’bhippasādaṃ; ()
当雷声在四周轰鸣,闪电不断迸发之时,
当电光闪耀、大雨倾盆而下之时,我
岂不是依空无边处定安住,寂静安稳?
尊者,我未曾听过产妇那痛苦的叫声,也未曾见过色身的流转;
Gajjantisvā’sanisu parito niccharantīsu jātu Vijjummālāsu ca galagalāyantiyā vuṭṭhiyāhaṃ, Saññibhuto nanu khaphasamāpattiyā santavitto Nā’ssosiṃ bho sutikaṭuravaṃ nāddasaṃ rūpavāha; ()
听闻此言后,智者发掘出无死之宝藏,
将信之种子,如耕作般播于阿拉罗迦蓝的福田之中,
多数时,于无等寂静之金色佛陀生起净信,
施金色衣布已,我皈依佛陀为依怙。
Vuttaṃ sutvā’matarasahīraṃ uddharitvāna dhīmā Saddhābījaṃ panihita kamathā’ḷārakālāmakhette, Yebhuyyenā’samacupasame siṅbhīvaṇṇe pasanno Datvā buddhaṃ saraṇa magamā sāṭakaṃ siṅgīvaṇṇaṃ; ()
如炽燃炭火之口,
无焰新衣金色辉耀,奉于鸯耆罗娑。
其后,释迦狮子与僧众渡越拘拘他河,于中流没入后,
从彼处进入芒果林。
Tattaṅgārodaramiva tamaṅgīrasaṅgopanītaṃ Vatthaṃ vītaccika mabhinavaṃ siṅgivaṇṇaṃ rarāja, Pacchā paccuttariya kakudhāsindhu majjhogahetvā Ambāraññaṃ tahi mavatarī sakyasiho sasaṅgho; ()
世尊迅速将僧伽梨铺在准陀长老所敷设的床上,
随即决意,作起立想。
他这位具念正知者,因极度疲劳而躺卧下来。
破除有之怖畏者,足相叠而作狮子卧;
Saṅghāṭiṃ patthariya sahasā cundatherena mañce Paññattasmiṃ sapadi samadhiṭṭhāya vuṭṭhānasaññaṃ, Accadhāyā’dhikakilamatho so sato sampajañño Pāde pādaṃ bhavabhayabhido sīhaseyyaṃ akāsi; ()
世尊具足无量悲悯,唤来名为阿难的长老;
我所得两钵之食,殊胜而果报均等。
若铁匠之子准陀心中生起疑惑
如此说后,请护持他,并在我去世后告诉他
Āmantetvā niravadhidayo thera mānandanāmaṃ Dve me laddhā samasamaphalā piṇḍapātā visiṭṭhā, Sandeho yo karabhavi siyā cundakammāraputta- Sse’vaṃ vatvā pariharatu tañcāha me accayena; ()
彼处漏尽圣众围绕广慧尊,
希兰若伐底河彼岸,寂绝人烟之林野。
沙罗树林盛放,通往拘尸那罗人的道路上,
在末罗人的王都不远处,具足天林之庄严;
Tamhā khīṇāsavaparivuto bhuripañño hirañña- Vatyā najjā vijanapavanaṃ pārime tirabhāge, Phullaṃ sālabbana mavasarī kosiṇārāna maggaṃ Mallānaṃ so suravanasiriṃ rājadhānyā’vidūre; ()
为阿难所劝请,世尊——那具足最胜语者——行近,
来到那铺设好的双沙罗树间的床座,
于床座上,头向北方,系念在前而卧。
作脚叠脚之卧,安住于不起的卧处
Ānandenā’ nadhivaravaco coditeno’ pacāre Paññantasmiṃ tathaṇayamakassālarukkhantarāḷe Mañce paññāsatiparimukho uttarādhānasīse Katvā pādoparipada manuṭṭhānaseyyaṃakāso ()
清凉之荫,远离尘垢,一切枝条
花朵盛开,摇曳,枝、干、根互相缠结
群蜂密聚,双娑罗树顷刻巍然广茂;
如是显现,婆拘罗、提拉迦、无忧、瞻波诸枝。
Sitacchāyā vigaḷitarajodhūsarā sabbaphāli- Phullā bhantī jaṭitaviṭapakkhandhamūlā’ ññamaññaṃ, Saṅkiṇṇālī sapadi yamakassālasālā visālā Dissante’vaṃ vakulatilakā’sokacampeyyasākhī; ()
天界的舞蹈、歌唱与种种乐器,此刻正在奏响。
天界的香粉,产于摩罗耶山;天界的曼陀罗花,
阿难,且看!双娑罗树非时之花,聚集飘落,
从虚空中落于世尊身上。
Naccaṃ gītaṃ vividhaturiyaṃ vattate’dāni dibbaṃ Dibbaṃ cuṇṇaṃ malayajamayaṃ dibbamandāravāni, Passā’nandabbikacayamakassālapupphānya’kāle Samūjāye’vahi bhagavato antalikkhā patanti; ()
这些梵天神、诸天、人与龙蛇,手执拂尘与伞盖,
以花鬘、花球、香、香粉、灯明、幡旗。
六十种乐伎围绕、化作吉祥殿堂的诞生之地,
难道仅仅是为了礼敬世尊吗?
Ete brahmāmaranaraphaṇī cāmaracchattahatthā Mālāmālāguḷaparimalaṇḍupadīpaddhajehi, Channaṃ tāḷāvacarabhajitaṃ maṅgalāgārabhutaṃ Jātikkhettaṃ nanu bhagavato kevalaṃ pūjanāya; ()
阿难,即便如此,世尊也只是被尊敬而已。
但并未被他们正确地尊重、恭敬、礼拜、供养。
凡随法而行的沙门或近事男,
彼即以最上之敬供养于我。
Ānande’vaṃ satipi bhagavā tāvatā sakkatovā Sammā tesaṃ nacagarukato namānito pūjitovā, Yo kho dhammaṃ carati samaṇo’ pāsako vā’nudhammaṃ Bhatyā so maṃ paramavidhānā kamānaye pūjayeti; ()
是故,我们于此应当善修随顺于法的行道
“应当成就”,牟尼如是说,“汝等应如是修学。”
长老龙象优波瓦那,即于法主尊前,挥扇拂凉。
宛如幼象侍立。
Amhe tasmātiha paṭipadaṃ suṭṭhu dhammānudhammaṃ Sampādemā’tya’vaca muni vo sikkhitabbañhi evaṃ, Dhammāssāmiṃ sapadi purato vījamāno samāno Hatthicchāpo yathariva ṭhīto theranāgo’pavāno; ()
从末罗城至娑罗树林之间,
因天人、阿修罗与殊胜梵天王众云集而至,
为见十力尊,如发尖许处,
十十众来集,无未触之处。
Mallānaṃ kho nagaravarato yāvatā sāladāyaṃ Rāsibhūtā’surasuravarabrahmarājūhi yasmā, Daṭṭhuṃ buddhaṃ dasabaladharaṃ khittavālaggakoṭi- Mattaṭṭhāne dasadasahi vā natthya’phuṭṭhappadeso; ()
哭泣者披散自己的发束,挥动手臂
地心想的天人们,举于头顶,
对伏地辗转、口出怨言的禅修者,
他以牙布为之除去覆障;另取一布以代扇。
Kandantīnaṃ pakiriya sake kesapāse ca bāhā Paggaṇahitvā sirasi pathavisaññinīdevatānaṃ, Jhāyantīnaṃ bhuviparipatantīna mujjhāyinīnaṃ Dento’kāsaṃ apanayi parañceḷhakeno’pavānaṃ; ()
诸行的灭尽与衰败,不来者,离贪者
天人与梵天神,如因陀罗柱与山岳般稳固地忆念,
尊者,您入灭之后,我等不会像如今这样因过失而有所言说;
“未来我等将得以亲见”——即使是那些如鹿般心意可悦的比丘们。
Saṅkhārānaṃ khayavaya manāgāmino vītarāgā Devabrahmā sumariya yathevi’ndakhīlācalaṭṭhā, Nāmhe bhante’tarahī viya vo accayenātya’vocuṃ Passissāmā’yati miga manobhāvanīyepi bhikkhū; ()
阿难啊,始于诞生之处,此地四圣地,
乃世尊之福田,于大地最令一切众生心生警策。
确实,信心清净、心意澄澈的善人,于游行中
游行者们到了那里后,便请问最上的善巧。
Jātaṭṭhānappabhutika midhānandaṭhānaṃ catukkaṃ Puññakkhettaṃ bhuvi bhagavato sabbhisaṃvejaniyaṃ, Addhā saddhāvisadahadayā sādhavo cārikāyaṃ Āhiṇḍantā pavurakusalaṃ tatrapatvā viṇanti; ()
世尊,当被问及:“我们对于女人应当如何行持?”具无量智慧的难德长老这样说:
“你们不应作那样的禅思,也不应作那样的言说。”
所以你们不要有那种思量,不要有那种言说。
若这样,你们便应正念现前,守护六根门;
Puṭṭhassevaṃ kathamapi mayaṃ mātugāmesu bhante Vattissāmā’tyamitamatimā’ nandatherassa’bhāsi, Tannijjhānaṃ tadabhilapanaṃ mākarothāti tumhe Evaṃsante satiparimukhā hotha chadvārarakkhā; ()
如果有人这样问我:“除了由心所生和由时节所生的色法之外,”
我等应如何述说您那无可比拟的色身?
汝等莫于牟尼身供养之事懈怠,
当向上精勤,以友谊之力令诸漏永尽——世尊如是说。
Puṭṭhassevaṃ maya mutusamuṭṭhānarūpāvasiṭṭhe Vatteyyāmhe tavanirupame rūpakāye kathannu, Mākho tumhe bhavatha munino dehapūjāvidhāne Sakhyāpārā upari ghaṭathā’hā’savānaṃ khayeti; ()
阿难,于此世尊座前,净信者更为众多:
色界梵天神、不死诸天,以及刹帝利、婆罗门等。
正如人们对转轮王之身恭敬一般,
于人中雄狮之身的供施,亦应如是有所作为。
Saṃvijjante bhagavati idhānanda bhīyyopasannā Rūpībrahmāmarapabhutayo khattiyabrāhmaṇā ye, Sakkaccaṃ te yathariva janā cakkavattissarīre Sabyāpārā naraharisariropahāre siyunti; ()
因为,我的这四种广利众生者——诸佛、独觉、
以道果乐为悦的声闻众、以及转轮王,
这些国王在殊胜的供养仪轨中备受尊崇,确实堪受建塔供奉。
因此,阿难,你也应在十字路口为我起塔。
Cattāro me bahujanahitā buddhapaccekabuddhā Yasmā maggapphalasukhamudā sāvakā cakkavattī, Rājā pūjāvidhisumahiyā honti thūpārahe’va Tasmā thūpo mamapi bhavatā’nandasiṅghāṭakamhi; ()
闻是语已,长老阿难胸中如中矛刺,忧悲苦恼,
遂入精舍,住无依止之法。
导师倚门柱之巅,哀号悲泣良久;
悲悯迸于眼角,垂泪向有学众。
Evaṃ vutte sariya tamurotomaribhūtasoko Therānando pavisiya nirālambadhammo vihāraṃ, Ālambitvā vilapiya bahuṃ aggalatthambhasīse Satthā sekhe kaḷitakaruṇāpāṅgabhaṅgo parodi; ()
无上尊唤彼长老,为之拭去泪流;
阿难,止矣!莫悲泣,莫如是忧愁。
诸行如何能在此获得常与不变?
我岂非已对你说过,与所爱之人终须别离?
Āmantetvā tamanadhivaro puñchamakānassudhāraṃ Theraṃ mākhovilapi ala mānanda māsoci hevaṃ, Saṅkhārānaṃ kathamiha labhe niccataṃ nibbikāraṃ Akkhātaṃ me nanu piyajanabbippayogo siyāti; ()
诸比丘,长久以来,你们以慈为先,以身业、语业
意业,对我行如功德宝之业——
恭敬累积善法,故前来侍奉于我。
你是精勤者,你是智者,你是漏尽者。
Mettāpubbena hi cirataraṃ kāyakammena vācā- Kammenā’yaṃ guṇamaṇimanokammunā bhikkhave maṃ; Sakkaccaṃ sannicitakusalopaccupaṭṭhāsi tasmā Ātāpī so tvamasi nipapako hesi khīṇāsavoti; ()
如影随形,长久随侍,恰如阿难比丘——
我的侍者当是一位多闻者,通达过去未来之事,
正自觉者、世尊的侍者中,若得此位即为第一,
“如是我将成为最上沙门”——他们作如是言;
Chāyāmaññe cira manucaraṃ seyyathā’nandabhikkhū- Paṭṭhāko me bhavati sutavā nāgatātitakānaṃ, Sambuddhānaṃ bhagavata mupaṭṭhāyakā ce’tadaggā Iccā’he’tapparamasamaṇāyeva hessantya’hesuṃ; ()
具足无量功德者赞颂之时,犹如高举须弥山,
犹如摇动大海,犹如延展大地,
犹如铺展日轮行空之轨迹,于僧伽中央宣扬阿难巍然安立、
超胜无比、希有难思之功德。
Saṃvaṇṇesi niravadhiguṇo ukkhipanto’va meruṃ Saṅkhobhento viya jalanidhiṃ pattharanto’va bhumiṃ, Vitthārento viya ravipathaṃ saṅghamajjhe ṭhitassa Ānandassu’ttaritaraguṇaṃ abbhutaccherabhūtaṃ; ()
舍弃支城、旷野荒林、诸王住处,
及彼余城——一切成就之精华。
到达王舍城等处后,便说:“愿导师般涅槃。”
如此说时,牟尼曰:“阿难,不要这样说。”
Hitvā sākhānagara manalaṃjaṅgalaṃ issarānaṃ Vāsaṭṭhānaṃ taditarapuraṃ sabbasampattisāraṃ, Patvā rājaggahapabhutikaṃ nātha nibbāyatūti Evaṃ vutte muni ravaca māhevamānandavoca; ()
阿难,往昔我曾为转轮王,
以法治世,为如法之法王,长久享受宛如天界的妙乐。
当时,末罗人的王都名为库萨瓦提,
繁荣兴盛,拥有十万户人家,如同阿拉咖的王都一般富足;
Pubbe dibbopamasukha vidhā’nanda’haṃ cakkavatti- Rājā hutvā cira manubhaviṃ dhammiko dhammarājā, Mallānaṃ kho tadahani kusāvatya’yaṃ rājadhāni Āsi lakkhivasati ralakārājadhānī’va phītā; ()
在憍赏弥的村野田间,征服敌人的城堡,
在沙喇林中,胜者犹如狮子,发出降魔的狮子吼,
“于今日夜后分当被杀害”者。
为告知婆悉咤人此事,遣使前往。
Gāmakkhette jitaripuraṇo kosiṇārāna masmiṃ Sālāraññe jinakarivaro mārakaṇṭhiravena, Yāme ajjāhani rajaniyā pacchime haññate’ti Vāseṭṭhānaṃ pahiṇi yatimārocanatthaṃ tamatthaṃ; ()
于集会堂中,大众因某事故而会集。
你与大众群集一处,因闻殊胜沙门之语而陷入迷乱。
那时,末罗族子弟与末罗人众进入园林。
为重重的困厄所摧败,沉没于障碍的彼岸;
Santhāgāre mahatiparisā kiñcikammaṃ paṭicca Rāsibhūtā yativaravacocoditā mucchitāsi, Uyyānaṃ te pavisiya tadā mallaputtā ca mallā Vyāpajjiṃsū kasiranikarāvārapāre nimuggā; ()
“我何不将诸王族逐一聚拢,”
令其礼敬世尊的双足莲花?
阿难尊者言:“某甲末罗王与其随从、妻儿俱,
顶礼胜者。”如是说已,乃作参礼。
Yaṃnūnāhaṃ narapatikulaṃ ekamekaṃ gahetvā Vandāpeyyaṃ caraṇakamaladvanda maṅgīrasassa, Iccānando yati sapariso puttadārehisaddhiṃ Itthannāmo paṇamati jinaṃ mallarājāti vatvā; ()
在初夜时分,先带领诸末罗人,
以此方便,令所有眷属礼敬佛陀。
游方智者须跋陀,闻世尊不卧之行持,
遂入娑罗林中。
Mallānañcāhariya paṭhameyeva yāme rajanyā Vandāpesi sakalaparisaṃ tenupāyena buddhaṃ, Sutvā vidvā bhagavata manuṭṭhānaseyyappavattiṃ Sāḷāraññaṃ avasari paribbājako yo subhaddo; ()