众多天与人,于此证得不坏净信,
悉皆具足虔诚,如是真实。
由不共、无等之智威力等故,
彼为一切众生中最胜者。
Aveccappasantā imassa’tthi deva- Manussā bahū bhattiyuttā tathāhi, Asādhāraṇā’nopamānattañāṇa- Ppabhāvādito sabbasattuttamo so; ()
以遣除非义等为先导,
于成就利益一事专精而住,
以方便成就,
为应受教化的众生带来无量饶益——
Anatthāpahārādipubbaṅgamāya Hitatthā’bhinipphādane tapparāya, Payogābhisampattiyā bodhaneyya- Pajāyo’pakārāvahāyā’mitāya; ()
对身放威光、冠冕庄严的——
以三十二相及八十随形好极为庄严的
色身如吉祥天女之宫般殊妙庄严的
以自体成就圆满的
Viyāmappabhā ketumālākulāya Bhusaṃ lakkhaṇā’sityanubyañjanehi, Vicittāya rūpindirāmandirāya Samiddhattabhāvā’bhisampattiyāpi; ()
由如实戒等诸法所生之广大,
虽遍满三界亦然
因具足清净诗才,
声誉之身洁白,犹如乳海。
Yathābhuccasīlādidhammubbhavena Uḷārena lokattayabyāpināpi, Samannāgatattā kavisuddhena kitti- Ssarīrena khīrodadhīpaṇḍarena; ()
因已安住于殊胜赞叹之顶峰、
已安住于知足少欲之中、
于四无畏法及十力,
由实有故,决定(定然)。
Ṭhitattā visiṭṭhāsu ukkaṃsakoṭiṃ Paviṭṭhāsu santuṭṭhitā’ppicchatāsu, Catunnaṃ visārajjadhammāna maddhā Dasannaṃ balānañca sabbhāvatopi; ()
以其周遍引生净信故,
于此以色为量等之众生世间,诸天众亦……
人类的合掌、礼敬、尊重与供养
等仪式,因堪受供养故,亦为生起之处。
Samantāpasādāvahattā’pirūpa- Ppamāṇadike jīvaloke surānaṃ, Narāna’ñjalīvandanāmānapūjā- Vidhānārahattāpi sambhattiṭhānaṃ; ()
凡具足不坏净信、领受教诫之人,
无论其为谁——
无论由人、天人或梵天神
他们的信乐坚固不动摇;
Aveccappasādenu’petā’nusiṭṭhi- Paṭiggāhakā yejanā kenacāpi, Manussena devena vā brahmunā vā Asaṃhāriyā bhatti tesaṃ kadāci; ()
声闻弟子为其而舍弃生命,
以法供养来坚定地礼敬胜者。
如是,为他所制学处,
彼悉不违越;犹如大海,不逾其岸。
Pariccajja te sāvakā jivitampi Jinaṃ dhammapūjāya pūjenti daḷhaṃ; Tathāhi’ssa paññattasikkhāpadāni Navītikkamante samuddo’va velaṃ; ()
所谓诸分者,即法自性之区分;
彼亦依蕴、界等而说。
彼诸法亦依过去等、色等种种差别,
而被分别无数异类。
Pavuccanti bhāgāti dhammassabhāva- Vibhāgā hi te khandhadhātvādinā’pi, Atītādirūpādibhedehi tepi Anekappabhedā vibhattā bhavantī; ()
三种戏论及一切结缚
胜者已断结、轭、漏、暴流与依,
以道永断,从涅槃界饮彼不死甘露;
彼饮甘露者,吐出彼诸烦恼分。
Papañcattayaṃ sabbasaṃyojanāni Jino ganthayogā’savo’gho’padhīca, Samucchijja maggena nibbānadhātvā- Mataṃ so pibanto vamī te ca bhāge; ()
眼等六处为所依所起的所缘,
六心、六受、六触,
六想、六爱、六思、六寻、六伺,
六分,皆当吐出。
Chacakkhādivatthuni jā’rammaṇāni Chacittāni chabbedanā phassachakkaṃ, Chasaññā chataṇhā chasañcetanā cha- Bbitakke vicāre cha bhāge vamīti; ()
阿难,凡安耆罗沙所弃、所吐、所解、
所断、所放舍者,
导师有言:彼永不复返,
如所吐之食,终不再啖。
Yamā’nanda cattañca vantaṃ vimuttaṃ Pahīṇaṃ vinissaṭṭha maṅgīrasassa, Na taṃ jātu paccessatītyā’bha satthā Yathāvuttabhāge vamītvevameva; ()
胜者宣说黑白、有过无过
及卑劣与高尚、非法与法
以不共之最上道智,
令得不退转,令吐弃恶法。
Jino kaṇhasukkeca vajjānavajje Nihīnappaṇite adhamme ca dhamme, Asādhāraṇena’ ggamaggā’nanena Apaccāgamaṃ pāpayī uggirīti; ()
又为遣除他人轮回流转,
为济拔救度故,而说筏喻。
随其所乐而宣说法,
令彼一切各于自分皆得满足
Paresañca saṃsāranirākaramhā Samullumpanatthāya kullūpamaṃ so, Yathājjhāsayaṃ desayitvāna dhammaṃ Pamāpesi tehā’pi bhāge’ti sabbe; ()
往昔圆满波罗蜜法聚
大菩萨具足世尊之德
祥荣、自在、声名与手中财宝,
尽皆吐弃,如弃痰团。
Pure pūrayaṃ pāramīdhammajātaṃ Mahābodhisatto samāno bhagābyaṃ, Siriṃ issarattaṃ yasohatthasāraṃ Vamī chaḍḍhanīyaṃ yathākheḷapiṇḍaṃ; ()
往昔他确实曾得此名:名为喜悦者、
迭弥耶、阿瑜伽罗、护象。
如童子般年少便离家出家,
他唾弃了天王之荣光。
Tathāhi’ssa laddhaṃ pure somanassa- Vhayo temiyo’yogharo hatthipālo, Kumārosamāno’bhinikkhamma gehā Siriṃ devarajjassiriṃ uggiri so, ()
多生以来具足财富者,
同样舍弃了所得的财富份额。
于最后生中舍弃自己手中所得
无比的荣耀与转轮王的荣耀,
Anekāsu jātīsu sampannabhogo Bhāge laddhabhoge’vamevu’ggiritvā, Sakaṃ hatthagaṃ pacchime attabhāve Anomassiriṃ cakkavattissirimpi; ()
等同天王主权之四大洲统治权,
如实舍离。
以及依彼而有的名声与五欲,
视为尚不及草尖之水,而不执著;
Catuddīpikaṃ devarajjā’dhipacca- Samānādhipaccaṃ yathābhucca muccaṃ, Yasañcā’pi tatnissayaṃ pañcakāme Alaggo tiṇaggāya’pā maññamāno; ()
舍离后前往,安住于正觉之国;
成为正法之王。
于无实犹如糠秕、于轮回之精华、
于善说之相、于荣华,彼吐出。
Pahāyā’ bhigantvābhisambodhirajje Patiṭṭhāya saddhammarājā babhuva, Asāre tusāre’va saṃsārasāre Suvuttappakāre bhage so vamīti; ()
以种种星宿之相,
同行于轮围世界诸空隙中,转起。
三峰、峰、月、日、须弥——
天宫等之种种庄严,名为“荣光”;
Pavattanti nakkhattarūpehi bhehi Samaṃ cakkavāḷāvakāsesu yātā, Tikuṭaddi kuṭaddi canda’kka neru- Vimānādisobhā bhagā nāma honti; ()
胜者于彼人世间示现其身,
以舍断欲贪故。
安坐大菩提座时,
吐出彼诸分——显现者与不显现者。
Jino tassamaṅgī janokāsaloke Have chandarāgappahāṇena yena, Mahābodhimaṇḍe nisinnosamāno Vibhūtāvibhūte bhāge te vamīti; ()
“具足荣光者”,即“具足福德者”,亦名“具足分享者”。
“应分享者”,即应被分享(福德)者。
“于诸有中已吐弃分”者,于三有中已吐弃分者也。
依义,世尊即名为世尊。
Sobhāgavā’ti bhatavā’ti bhagevanī’ti Bhāgevanī’ti abhipatthayi bhattavā’ti, Bhāgevamī’ti tibhavesu bhagevamī’ti Anvatthato hi bhagavā bhagavā samañño; ()
如是,他的阿拉汉等功德之连结——
先已不动,生起而名声流布之尊主。
“巴迦”与“萨迦那”,即人心之莲花。
令众心觉醒,又为何是为劣人?
Icceva’massa arahādiguṇappabandha- Pubbācalu’bbhavayasovisarosadhīso, Pajjañca sajjanamanokumudāni’ve’daṃ Cittāni bodhayati kiṃ purisādhamānaṃ; ()
如是,由名为美达难德的比丘所造,于《胜者史灯》中,在令一切诗人心生喜悦的布施因缘近处,在关于“世尊”等名称施设的所诠阐明中,此为第二十六品。
Itimedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānanda dānanidāne jinavaṃsadīpe santikenidāne bhagavā’tināmapaññattiyā abhidheyaparidīpo chabbīsatimo saggo.
此中,无边佛功德如何由自利成就与利他行持
二者所摄集?
Ettha’ttahisampattiparahitapaṭipattito Nissīmāpi dvidhā buddhaguṇā saṅgahitā kathaṃ; ()
于彼众中,转正法轮者之自利成就,
依断成就与智成就之别,分为二种。
Tāsva’ttahitasampattisaddhammacakkavattino; Pahāṇasampadāñāṇasampadābhedato dvidhā; ()
色身成就与神变成就,即摄于此中,为二种。
利他行亦由方便与意趣的差别,分为二种。
Rūpakāyā’nubhāvāsuṃ tatthe’va’ntogadhā dvidhā, Paratthapaṭipattī’pi payogāsayabhedato; ()
其方便,不顾恋利养、恭敬与名闻;
为灭苦故,是导以出离的教示;
Payogo lābhasakkārasilokanirapekkhino, Dukkhū’pasamaṇatthāya nīyyāniko’padesanā; ()
其意趣,纵对提婆达多等怨敌之众,
她于丈夫常怀利益之心,以慈爱为本怀;
Āsayo devadattādipaccāmittajanesupi, Hitajjhāsayatā niccaṃ mettākantāya bhattuno; ()
对于诸根未成熟、堪受教化者,我当知,
从慧根等成熟之时机的了知开始;
Indriyā’paripakkānaṃbodhaneyyāna manvahaṃ, Paññindriyādisampākasamayā’vagamādito; ()
以悲悯心,于所应施、所应受持等事,
以利他之行,成就他人之利益;
Deyyadhammapaṭiggāhappabhutīhā’ nukampiya, Parahitapaṭipatyā’si paresaṃ hitasādhanaṃ; ()
亦以阐明其功德殊胜的方式,
圣典中,“阿拉汉”等词是如何被摄取的?
Tesaṃ guṇaviseyānaṃ vibhāvanavasenapi, Pāḷiyaṃ arahantyādipadānaṃ gahaṇaṃ kathaṃ; ()
其中,以“阿拉汉”一词所显示的是:
名为断除圆满,即自利的圆满。
Tatthā’rahanti iminā padena paridīpitā, Pahāṇasampadānāma attano hitasampadā, ()
以“正自觉者”、“世间解”等名号,彰显自身。
阐明了名为智圆满的利他圆满。
Padehi sammāsambuddho lokavidūti attano, Ñāṇasampattisaṅkhātā nahitasampatti dīpitā; ()
以“明行具足”一语所示,乃自身
以明行为本源之一切利乐圆满。
Vijjācaraṇasampanno’ti’minā dassitā’ttano, Vijjācaraṇapbhuti sabbā’pi hitasampadā; ()
从发愿时起,以“善逝”一词宣说了
自利圆满与利他行。
Sugato’ti’minā vuttā paṭṭhāyapaṇidhānato, Attanohitasampatti paratthapaṭipattica; ()
天人师、无上调御丈夫,
唯于利他之行,以诸句阐明;
Satthā devamanussānaṃ purisadammasārathī, Paratthapaṭipatye’va padañcayehi dīpitā; ()
以“佛陀”“世尊”二词彰显,
自利圆满与利他行持皆摄尽。
Padañcayena buddhoti bhagavāti vibhāvitā, Yāva’ttahitasampatti parahitapaṭipatti ca; ()
佛德略摄为三种:因德、果德、业用德
略摄于‘阿拉汉’与‘正自觉者’两句中
Tidhā buddhaguṇā hetuphakhalasatto’pakārato, Saṃkhittā arahaṃ sammāsambuddho’ti padehica; ()
再由“明行具足”与“世间解”等称号所阐明的,
即指四种果位成就所示的功德;
Vijjācaraṇasampanno lokavidū’ti’mehi ca, Catūhi phakhalasampattisaṅkhātā kittitā guṇā; ()
调御丈夫与天人师,此二名号所诠,
依饶益有情圆满之力,宣说诸功德。
Purisadammasārathi satthā dvīhipadehi tu, Sattopakārasampattivasena gaditā guṇā; ()
依果之圆满与七种利益之圆满的差别,
以‘佛’之一词,阐明两种佛功德;
Phalasamapattisattopakārasamapattibhedato, Ubho buddhaguṇā buddho’ti’minā paridīpitā; ()
善逝、世尊、太阳之族,以二句阐明因与果,
及饶益有情之圆满。
Sugato bhagavā dvīhi padehā’diccabandhuno, Vibhāvitā hetu phalasatto’pakārasampadā; ()
胜者王如须弥山,坚厚精粹、崇高具德;
然此山王在胜者王前,亦俯首而卑。
Thīrasārataro’dāruttuṅga sagguṇamerunā, Girirājā’pi nīcattaṃ jagāma jinarājino; ()
在那渐次深广、功德圆满之海中,
此海便显得有限,仅如滴水而已。
Tassā’nupubbagambhīrasampuṇṇaguṇasāgare, Sāgaro’yaṃ paricchinno bindumattaṃ’va khāyati; ()
导师的坚固、不动、周遍、安立功德之地,
大地尘土尚不及一微尘之分。
Thāvarā’calapatthiṇṇapatiṭṭhāguṇabhumiyā, Nopeti paṃsupathavī kalabhāgampi satthuno; ()
千轮围世界,
凭日亲微少功德之力,尚且现为逼仄难容。
Cakkavāḷasahassāni sambādhikaḷitāni’va, Guṇalesānubhāvena dissanteravibandhuno; ()
依于导师那无边无际的功德身,
虚空虽无边际,却似有边际般可被了知;
如是,佛陀的功德无边无际、不可思议。
不可言说,无可比拟,稀有而未曾有。
Anantāpariyantena guṇākāyena satthuno, Ākāso’mananto’pi antabhuto’va gamyate; () Evaṃ buddhaguṇānantāpariyantā acintiyā, Avāciyā’nopameyyā ahoacchariyabbhutā; ()
如是,在名为梅达难德的行者所造、能令一切诗人心生喜悦的《胜者史灯》中,第九〈近因品〉,即阿拉汉等功德略说之光明。
Itimedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santikenidāte navannamarahādiguṇānaṃ saṅkhepanayaparidīpo
瀑布拂风如拂尘
寒时灵鹫山峰肩上
具如金山般悦目之身者,
悲悯之源,于某时安住;
Dhutanijjharacāmarānilena Sisire kūṭabhujehi gijjhakūṭe, Haribhudharahāridehadhāri Viharanto karuṇākaro kadāci; ()
安住着众比丘僧。
于此名为王舍城的王都中,
请纳受这最胜的圆堂。
牟尼令帝释天神欢喜,如是说道:
Vasamāna masesabhikkhusaṅghaṃ Iha rājaggahanāmarājadhānyā, Varamaṇḍalamāla mānayassu Munirānandayanindamiccavoca; ()
那时,将众行者集合起来之后,
他对牟尼僧团、对牟尼之王曾这样说——
以美妙合掌供养其莲足之人
尊者,请思量今正是时。
Yati sampati sannipātayitvā Yatisaṅghaṃ yatirājamabruvī so, Rucirañjalipūjitaṅghikañjo Samayaṃ maññatha yassadāni bhante; ()
那时,善逝从那里来,
新暮时分,浓密的光线遍洒,
降入殊胜的曼陀罗堂
如日轮从曼陀罗东山升起;
Atha kho sugato tato’higantvā Navasañjhāghanaraṃsivippakiṇṇo, Varamaṇḍalamāḷa motarittha Ravi mandāramivodayā’calamhā; ()
那时,他坐在高座之上;
如狮子王在金峰之巅。
牟尼王于众会中无畏宣说,
宣说不退堕之法。
Tahi māsanamatthake nisinno Migarājāriva kañcanācalagge, Parisāsu visārado abhāsi Munirājā’parihāniyeca dhamme; ()
安住于庵婆罗提迦园
世尊从彼城出发
芒果树枝以新叶为饰
犹如以随好庄严的端严色身
Abhinkhamiya’mbalaṭṭhikāyaṃ Viharanto bhagavā tato puramhā, Navapallavamaṇḍitambasākhī Riva’nubyañjanacārurūpakāso; ()
如此,依戒修习之定
有大果,依心修习之慧
有大果,转法轮者
于是,他便与僧团一同前往那烂陀;
Itisīlapabhāvito samādhi Saphalo cittapabhāvitā ca paññā, Saphalā’ti pavattadhammacakko Atha nālandamupāgamī sasaṅgho; ()
随乐而住的尊者
长老龙象前往彼芒果园,拜谒
舍利弗以头面、合掌、花鬘,
稽首敬礼足下之月。
Tahi mambavane yathābhirantaṃ Viharantaṃ tamupecca theranāgo, Makahītañjalimañjarika sirena Caraṇacanda mavandi sāriputto; ()
善坐已,无执之智
再三赞叹世尊
发出如狮子吼的无畏之言
世尊随喜了他所说的这番话
Sunisajja asajjamānañāṇaṃ Bhagavantaṃ pacuraṃ abhitthavanto, Nadi sihanibho abhītavācaṃ Bhagavā ca’bbhanumodi bhāsitaṃ taṃ; ()
住于彼处后,
宣说与增上戒定慧相应之法。
他为行者僧团所崇敬,从彼处……
殊胜智者前往巴咤厘村
Kathayaṃ adhisīlacattapaññā- Paṭisaññuttakathaṃ tahiṃ vasitvā, Yatisaṅghapurakkhato tato so Agamā pāṭaligāmamuggadhīmā; ()
牟尼为巴咤厘村的近事男们
出于悲悯,在善建的住处,
合掌恭敬,世尊施予了如衣覆蔽、可饮的甘露法味。
施予了殊胜的甘露法味。
Muni pāṭaligāmupāsakānaṃ Anukampāya sumāpite nivāse, Nivasaṃ savaṇañjalīhi peyyaṃ Vadhuraṃ dhammasudhārasaṃ adāsi; ()
巴咤厘村那些近事男离去未久,
世尊便……
独自进入那空寂无人的住处,
入已,便作狮子卧。
Acirāpagatesu’pāsakesu Bhagavā pāṭaligāmikesu tesu, Janasuññaniketanaṃ anañño Pavisitvāna akāsi sīhaseyyaṃ; ()
摩揭陀国主彼王之城,
孙尼达与瓦萨咖拉所造。
众大臣宛如与诸天神商议后,
那时他们善加营造;
Magadhādhipatissa bhupatissa Nagaraṃ tatra sunidhavassakārā, Sacivā tidasehi mantayitvā Viya tasmiṃsamaye sumāpayanti; ()
世尊以天眼观察那座城后,
告诉阿难:“此处将成为”
“圣者之住处”即商道。
名为华氏城的城市,道路。
Abhipassiya dibbacakkhunā taṃ Bhagavā’nanda mavoca hessate’daṃ, Ariyā’yatanaṃ vaṇippatho’ti Nagaraṃ pāṭaliputtanāma maggaṃ; ()
因内讧分裂故,如火与
从水,于华氏城起想者
某时,城的障碍
牟尼三问毗提诃牟尼
Mithubhedavasena aggitovā Dakato pāṭaliputtasaññino kho, Nagarassa kadāci antarāyā Muni vedehamuniṃ tayo’tya’voca; ()
“当日即前往”意思是就在那一天便动身前去。
“孙尼达与瓦萨咖拉前往世尊处”是说孙尼达与瓦萨咖拉两位大臣一同前往世尊所在之处。
“头触胜者足冠”是说他们以头触礼世尊的足顶,犹如触戴宝冠一般。
他们犹如受灌顶的刹那一般,光辉显耀。
Tadahe’vupasaṅkamiṃsu yena Bhagavā tena sunīdhavassakārā, Jinapādakirīṭaphuṭṭhasīsā Abhisitte’va khaṇaṃ lasiṃsu’ ho te; ()
以法王那坚实如心材的功德。
他们如弓杖般站立,肢节弯曲以示恭敬。
二人出言相邀,
请善逝受今日之食。
Thirasāraguṇena dhammarañño Dhanudaṇḍeva ṭhitā nataṅakgayaṭṭhi, Tadubho savivā nimantayiṃsu Sugataṃ ajjatanāya bhojanena; ()
他们知他默许之后
备办殊妙饮食
亲手供养世尊及僧团
居于莲华住处者
Adhivāsana massa te vidatvā Paṭiyattehi paṇītabhojanehi, Bhagavanta matappayuṃ sasaṅgaṃ Kamalāvāsanivāsagaṃ sahatthā; ()
那时,世尊受孙尼达与瓦萨咖拉供养,
食毕,收钵净手。
品尝法饮后,随喜赞叹
他们内心遍满丰沛的喜悦
Bhagavā’tha sunīdhavassakāre Paribhutto apanītapattapāṇī, Anumodi nipīya dhammapānaṃ Pacuraṃ pītiphuṭantarā’bhavuṃ te; ()
当法王由比丘众前导,从彼处出发,
有随行众人跟随其后。
以宽广胸膛,临彼广大城门
其间曾无间隙
Anuyantajanehi dhammarañño Vajato bhikkhupūrakkhatassa tamhā, Puthuloratalena yaṃ visālaṃ Nagaradvāra manantaribabhuva; ()
如是,此门为乔达摩佛足所触,
遂名为乔达摩。
在那里有处渡口,乌鸦与猴子都可饮水。
牟尼渡越了波浪高涌、名为恒河的河流。
Iti gotamabuddhapādaphuṭṭhaṃ Tadidaṃ dvāra mahosī gotamākhyaṃ, Tahi motari yattha kākakapeyyā Muni gaṅgākhyasavanti tuṅgavīci; ()
被猛风击碎的浪花之鬘
摇荡者,即那深沉的河流
摧破爱欲魔罗者已渡彼处,
此渡名为乔达摩渡。
Bahaḷā’nilabhaṅgavīcimālā- Lulitāyā’ti gabhīraninnagāya, Ya manaṅgapabhaṅguro tarittha Tayidaṃ gotamatitthanāma māsi; ()
善逝已至彼岸,已渡瀑流,
与诸声闻弟子一起,见众人,
为渡越故,遍求木筏、浮囊与舟船;
感兴而说优陀那偈。
Sugato paratīrago’ghatiṇṇo Janataṃ passiya sāvakehi saddhiṃ, Taraṇattha mulumpakullanāvā Pariyesanta mudānagātha māha; ()
人中最胜调御者,大地边际无空地,
纵有顶髻状小屋,亦无寸隙可容止。
行至拘提村,
他足着革履,如旭日初升。
Narasārathi yena bhumikantā- Makuṭākārakuṭīhi nāvakāso, Upasaṅkami tena koṭigāmo Uditambhoru hu’pāhanappitaṅghī; ()
我乃觉悟真实法者。
说“我不再有后有”之后,
该处住者,于三学中受教;
牟尼以相契的法语,感化了比丘僧团;
Ahamasmi pabuddhasaccadhammo Punaruppatti nacatthi me’ti vatvā; Tahi movadi vāsago tisikkhā- Paṭisaṃyuttakathāya bhikkhusaṅghaṃ; ()
牟尼从那提咖村来,
宣说阿难尊者所问之义。
宣说名为法镜之门路
为省察趣向
Muni nātikanāmagāmayāto Kathitānandayatindapuṭṭhapañho, Paridīpayi dhammadappaṇākhyaṃ Pariyāyaṃ gatipaccavekkhaṇāya; ()
阿拉汉等功德之渊薮、大仙人,
亦住于彼处砖瓦精舍中。
对通达三藏的自在者,
进而宣说增上戒等之论。
Arahādiguṇakaroka mahesi Viharaṃ tatrapi giñjakānivāse, Piṭakattayasaṅgahaṃ vasinaṃ Adhisīlādikathaṃ kathesi bhīyyo; ()
善逝与比丘僧团一同前行
那时,通往毗舍离城的大道
彼住芒果园中,
为诸调御者宣说念慧最上之法。
Sugato pagato sabhikkhusaṅgho Atha vesālipuriṃ purīnamaggaṃ, Tahi mambavane vasaṃ vasinaṃ Satipaññāparamaṃ abhāsi dhammaṃ; ()
胜者香象今入我芒果园,
妓女庵婆巴利闻已,
登上吉祥车乘,启程而行。
如被丰满乳房的重量所压。
Jinagandhagajo mama’mbapāli- Gaṇikā ambavane’ni’dāni sutvā, Abhiruyha payāsi bhaddayānaṃ Kucabhārātisamiddhabhattibhārā; ()
于是,那妓女合掌而坐,
犹如被丰厚饱满的乳房重担所压,
具迦陵频伽鸟鸣叫般悦耳之声
导师为她宣说甘美之法
Gaṇikā’tha katañjalinisinnā Ghanapīnatthanabhārarumbhīteva, Karavikavirāvamañjughoso Madhuraṃ dhamma mabhāsi tāya satthā; ()
受供食讫,
由舌尝味之流牵引,行于殿堂。
向牟尼主作右绕后,
她如鹅妃归返宫殿;
Katabhattanimantanā pasādaṃ Rasanādāmasarehi vāharanti, Pavidhāya padakkhiṇaṃ munindaṃ Agamā haṃsavadhuva mandiraṃ sā; ()
青、黄、赤、白、茜草与褪色之衣,
未捶与已捶。
衣着端严,上下齐整,登乘殊妙,
犹如天子之最胜车舆。
Ahatāhatanīlapītaratta- Sitamañjiṭṭhavirāgasāṭakehi, Sunivatthasupārutā’bhirūḷhā Suraputtāriva bhaddabhaddayānaṃ; ()
那时,离车族的王子们
前往礼敬法王
指光相连河畔,
安坐已消旅途劳
Atha licchavirājarājaputtā Upasaṅkamma paṇamma dhammarañño, Nakharaṃsipabandhasindhutīre Samayuṃ maggaparissamaṃ nisinnā; ()
宝冠蜂鬘,翩跹缭绕;
离车娇女,粉黛稀疏。
太阳族法光所照之处,
岩石迸裂,香稻摧折。
Vilasiṃsu kiriṭabhiṅgamālā- Viraḷā licchavikañjakosarāsi, Ravibandhavadhammabhākarena Phuṭitā’dhaṭṭhitasilagandhasāli; ()
难得之身已成果,
邀请徒然成空。
无尘无垢离诸杂染
先登乘彼车,从彼向城而行。
Saphalīkatadullabhantabhāvā Viphalībhutanimantānā janā te, Virajaṅghirajopisaṅgamoḷī Pura mārūḷharathā tato payāsuṃ; ()
众目严饰如坊
与僧俱降净直道
大仙于清晨前往妓女之家
足底柔软如莲花者,向前而行
Janalocanatoraṇākarāḷaṃ Avatiṇṇo vimalañjasaṃ sasaṅgho, Gaṇikāya gharaṃ mahesi pāto Caraṇakkantathalambujo jagāma; ()
饭食已毕,集会终时,
妓女合掌安坐,听受正法。
善听已,具足净信,将芒果园奉施
善逝及诸弟子。
Katabhojanasaṅgabhāvasāne Gaṇikā pañjalikā nisajja dhammaṃ, Sunisamma sasāvakassa’dāsi Sugatassa’mbavanaṃ samiddhasaddhā; ()
牟尼纳芭蕉园已,
住于彼处,为诸天神宣说正法。
在宣说增上戒、增上心、增上慧之最胜(法)时,
世尊前往贝卢瓦村。
Muni rambavanaṃ paṭiggahetvā Viharitvātahimeta deva dhammaṃ, Kathayaṃ adhisīlacittapaññā- Paramaṃ beḷuvagāmakaṃ jagāma; ()
诸比丘,我独居于此,
你们当与沙门同伴共住。
于此诸月中度过雨安居;
牟尼在毗舍离附近如是说。
Ahamettha vasāmi bhikkhave’ko Samaṇhe’ttasahāyakehi tumhe, Upagacchatha vassa massamesu Muni vesālisamanatatotya’bhāsi; ()
已战胜魔军者,于贝卢瓦
其时,入雨安居者罹可怖重病
濒死之身受生起,
剧烈、极强。
Jitamārabalasasa beḷuvasmiṃ Atha vassupagatassa ghorarogo, Udapādi ca māraṇantikā’suṃ Kaṭukā kāyikavedanā’tibāḷhā; ()
他已达忍辱的彼岸
那时,他于苦乐中如秤平等
世尊安然无扰,
正念正知,默然受许;
Adhivāsanakhantipārago so Sukhadukkhesu tulāsamo tadāni, Bhagavā avihaññamānarūpo Adhivāsesi sato ca sampajāno; ()
暂不顾及比丘僧团,
亦未向此处侍者作任何禀告,
若我能证得无余般涅槃之境,
我亦不贪著。
Anapekkhiya tāva bhikkhusaṅghaṃ Idhu’paṭṭhākanivedanaṃ akatvā, Analanti mamā’nupādisesa- Parinibbānapadaṃ sace labheyyaṃ; ()
以精进遣除
强力病苦与垢染怖畏
决意命根尚存者
堪可再作之殊胜。
Vīriyena paṭippaṇāmayitvā Balavā’bādha malabbhayāpanīyaṃ, Paṭisaṅkharaṇārahaṃ visesaṃ Samadhiṭṭhāya sajīvitindriyassa; ()
世尊于是入定,
他平息了苦受,
他以大观照破。
诸受不再被扰动;
Bhagavā’tha samādhi mappayitvā Paṭipassambhiya dukkhavedanaṃ so, Pavihāsi mahāvipassanāya Nahi vikkhamhita vedanā punāsuṃ; ()
太阳族从精舍出来时,
在户外荫凉无尘之处
善敷床上安然而坐,
迅即超脱病患之状。
Ravibandhu vihārato’higantvā Bahichāyāeraṇaṅgaṇappadese, Sunisajji susajajitā sanamhi Pariyuṭṭhāya lahuṃ gilānabhāvā; ()
降伏生老病死之圣者端然安坐。
苦行功德具足之阿难既至其所,
我于彼处善见合掌恭敬者
你的堪忍令人悦意,令人喜爱,这是所说之言。
Jitajātijarārujo nisīdi Yahimānandatapodhano’ pagamma, Tahi mañjaliko mayā sudiṭṭhaṃ Khamanīyaṃ tava sāta miccavoca; ()
尊者,由于您重病在身。
我的身体仿佛手足都已瘫痪一般。
一切方位皆不现前
“诸法亦不现前于心”,作是语已;
Tava bāḷhagilānatāya bhante Mama patthaṅghano viya’ttabhāvo, Sakalāpi disā’nupaṭṭhahanti Napi dhammā paṭibhanti manti vatvā; ()
复次,此是我诸声闻弟子之心无刺,
无所执取,
尊者,愿世尊勿趣入
无余般涅槃之境!
Apicā’si mame’sa sāvakānaṃ Hadayassā’salavo nakiñcivatvā, Bhagavā napanā’nupādisesa- Parinibbāna padaṃ bhaje’ti bhante; ()
既已令无内外之别,
阿难啊,此法岂非早已宣明?
如来从不握有师拳
且说,这僧团对我有何期待
Yamanantarabāhiraṃ karitvā Nanu cā’nandapakāsito hi dhammo, Gurumuṭṭhi tathāgatesu natthi Vada kiṃ patthayate mame’sa saṅgho; ()
现今,我年满八十岁
如来的此身,已是老朽
犹如破车为衰老所朽坏
脆弱之身以系缚修补而存
Adhunā’ha masīti vassikosmi Parijiṇṇosmi tathāgatassa kāyo, Sakaṭaṃviya jajjaraṃ jarāya Bhiduro vattati vekhamissakena; ()
由有相受之灭
证得由解脱而生的定
若住于彼时,自体
虽属坏灭法,亦极安隐。
Sanimittakavedanānirodhā Upasampajja vimuttijaṃ samādhiṃ, Vihareyya yadā tadāttabhāvo Vayadhammopi atīvaphāsuhoti; ()
如今你们应以自身为洲、以法为洲,
以自身为归依,不以他人为归依。
世尊说:他们即是第七种——
那些身已修、心已修、慧已修的沙门。
Adhunāga miva’ttadhammadīpā Bhavathā’naññaparāyaṇāttha tumhe, Bhagavāvadi te’va sattamā’ti Samaṇā bhāvitakāya cittapaññā; ()
于彼处度过夏安居后,又再次到来
世尊前往祇园大寺
那时,法军之将舍利弗来到导师跟前,
向导师恭敬礼敬。
Punarāgami tattha vutthavasso Bhagavā jetavanaṃ mahāvihāraṃ, Upagamma tadāni dhammasenā- Pati satthāra mavandi sāriputto; ()