如是,此悲悯藏心者,于轮回苦所病者
将诸有情,从生、老、变异、死、愁等荆棘林中
度脱十种杂染的稠林,令达安稳城
因此,依导师所赞叹的声名远播,故名为“导师”
Iccevaṃkaruṇānidhānahadayo saṃsāradukkhāture Satte jātijarāvikāramaraṇassokādikantārato, Tāretvā dasasaṃkilesagahanā pāpesi khemaṃpuraṃ Tasmā satthupasatthakittivisaro satthā’ti sampattharī; ()
于义与非义之分别,极为聪敏善巧,亦以出世间义;
是故以世间二种义,教导此世间。
于含梵天、人、天、魔、沙门、婆罗门之世间,他正是导师;
成就称扬赞叹之美名,卓然超出一切导师。
Atthā’natthavicāraṇā’ticaturo lokuttaratthena’pi Yasmā sāsati lokiyena ubhayena’tthenalokaṃ imaṃ, Sabrahmaṃ sanarāmaraṃ sasamaṇaṃ sabrāhmaṇaṃ yohi so Satthā’tveva pasatthakittinikaro satthāramabbhuggato; ()
因为他依止对生、老、病等为首的怖畏而生起,
犹如持刀者,常时放下武器而进入敌境,
他以智慧摧灭众生之怖畏,故为成就义利之精髓者
所谓“导师”者,其名声身之妙香遍满三界
Bhītiṃ jātijarārujādikasiraṃ nissāya jātaṃhi yo Satthā satthadharorivā’rivisaraṃ nikkhittasattho sadā, Sattānaṃ tasasate vihiṃsati dhiyā siddhatthasāro tato So satthā’ti yasosarīrasurabhī lokattayaṃ vyāpayī; ()
乐于利世,远离非利,
如商队之主,以义利与法,济度众生超脱生等旷野险道。
教诫众生,了知‘伤害’即是众生相续中所生的怖畏,
依此义理,世尊被誉为“导师”;
Lokatthābhirato anatthavirato jātyādikantārato Uttāretica satthavāhasadiso yo atthadhammenavā, Satte sāsati hiṃsatī’ti janatāsantānajātaṃ bhayaṃ Vuttā’nvatthavasena sohibhagavā satthāti vaṇṇīyate; ()
乔达摩尊者,有这样的美善名声传扬:“这位世尊是觉者。”
Taṃkho panabhavantaṃ gotamaṃ evaṃkalyāṇe kittisaddo abbhuggato itipiso bhagavā buddhoti.
于诸行变坏相、粗显诸行及施设中
于前所未闻的应知义中,先觉了四圣谛
无师而觉悟,即于彼处证得一切知性
于诸智力中得自在,自证、自享
Yo saṅkhāravikāralakkhaṇaparosaṅkhārapaññattisu Ñeyyatthesva’nanussutesu purimaṃ cattāri saccāni’pi, Bujjhitvā’cariyopadesarahito tattheva sabbaññutaṃ Patto ñāṇabalesu pāpuṇi vasībhāvaṃ sayamabhuka sayaṃ; ()
为教示众生觉悟诸谛,故彼为觉者
“诸谛”者,世尊为实语者,于一切应知义无余了知。
由具大觉悟力与大慧故,
名为“佛陀”,彼佛陀之名声远播十方。
Bodhetā’ti pajāya nibbacanato saccāni so bujjhitā Saccānīti’pi saccavādi bhagavāka nissesañeyyassapi, Matyā bujjhanasattiyā mahatiyā yasmā samaṅakgī tato Buddho nāmasiyāti kittivisaro tambuddhamabbhuggato; ()
以其觉他之力与善慧,不待他导,自成佛道,
如莲华开敷;是故彼亦以觉悟之义(得名)。
佛陀种种功德之名远播,净饭王子(suddhodanī)觉悟成佛;
于三佛国土之住处,彼赞颂歌音腾扬而起。
Yesaṃja bodhanavasattiyā sumatiyā cā’naññaneyyo sayaṃ Buddhattā ca yathāvikāsapadumaṃ so bujjhanaṭṭhenapi, Nānābuddhaguṇassa vissavanato buddhoti suddhodanī Abbhuggañchi tibuddhakhettabhavane taṃkittigītassaro; ()
以证得无上道智,贪嗔痴皆断;
一切烦恼怨敌刺与垢聚,亦根绝无遗。
由于漏尽与舍离依着,他被称为“佛”。
这一称号的安立,智者们至今仍不断宣说。
Rāgassādhigataggamaggamatiyā dosassa mohassapi Chinnattā ca samulaghātamakhilakelasārivaggassapi, So khīṇāsavatāya copadhipariccāgena buddhotyayaṃ Uccāriyati cārikittiracanā viññūhi yāvajjapi; ()
法主!如觉者睡眠已尽,
烦恼与惛眠皆已摧破,非由他人令他觉悟。
世尊面容如莲华开敷,光辉炽盛;
以自证觉故得名佛,誉声庄严。
Dhammassāmi yathā pabuddhapuriso okkantaniddakkhayā Nājjho’tiṇṇakilesamiddhavidhamā bodhāpito kenaci, Buddhambhojatibhānano hī bhagavā sāmaṃ pabuddho yato Buddhonāmasiyāti tabbhavayasoghoso vibhusāyate; ()
又或以“行”义、或以“了知”义,或以界平等之自性故,是名为“已去”——
彼以殊胜之智,独一自觉,了达那唯一之道。
证得正觉,抵达胜利菩提之根本,超越众生、无有更上者,
于此三界中号曰佛陀;其自身之荣光,至今犹赫奕辉耀。
Gatyatthāvagamatthadhātusamatāsabbhāvato vā gato Yenekāyanamaggamuggamatimā eko, hīsambujjhīso, Sambodhiṃ jayabodhimūlamupago sattuttaro’nuttaraṃ Buddhotī’dha jagattaye nijayaso yāvajja vijjumbhate; ()
因以最上之道智灭尽恶慧故。
亦因证得无上功德庄严之具足故。
净饭王子,以正觉为归,具足吉祥,号曰佛陀;
以己荣耀波涛花鬘,庄严此世间大海。
Khīṇattā paramāya maggamatiyā dubbuddhiyā buddhiyā Laddhattāpi kaanuttaruttaraguṇālaṅakkārasāmaggiyā, So sambodhiparāyaṇo sirighaṇo buddhoti suddhodanī Lokambhodhimalaṅkari nijayasokallolamālāhi’maṃ; ()
以‘正自觉者’一语,显明牟尼那能令诸谛觉悟之智——
即彼通达智,清净无垢,不共余人。
此处“佛”之一词,示导师以大悲为先导之教说智,
及能令通达所知义之智。
Sambuddho’ti’mināpadena munino saccāvabodhāvahaṃ Ñāṇaṃ tappaṭivedhañāṇa managhaṃ nā’ññehisādhāraṇaṃ, Buddho’tī’dha padena satthu karuṇāpubbaṅakgamaṃ desanā- Ñāṇaṃ ñeyyapadatthabodhanakaraṃ ñāṇañca dassiyate; ()
彼依一切知智的赞叹而得‘正自觉’之称。
又依圣道的称扬而得“佛”之称。
名为法护的智者亦曾如是说:此处结合亦已作;
于佛随念功德释中,彼为通达师教者。
Taṃ sabbaññutañāṇathomanavasā sammādisambuddhi’ti- Saddassā’riyamaggakittanavasā buddhotisaddassaca, Yogo’pe’tthakato’tya’bhāsi vibudho so dhamma pālābhidho Buddhānussativaṇṇanāvivaraṇe viññātasatthāgamo; ()
在名为梅达难德的比丘所造、以令一切诗人心生欢喜为近因的《胜者史灯》中,对导师、天与人所称“佛陀”这一名称的所诠义进行了阐明,是为第二十五品。
Itimedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santikenidāne satthādevamanussānaṃ buddhoti nāmapaññattīnaṃ abhidheya paridīpo pañcavīsatimo saggo.
关于尊者乔达摩,这样的美誉传扬开来:“他即是世尊、世尊。”
Taṃkho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇe kittisaddo abbhuggato itipi sobhagavā bhagavāti.
依诗人巴拉蒂的诗律轨则,
以托达咖格律,颂扬其功德而成。
所谓“世尊”,是具足词义辨析之词。
甜美悦耳,听之愉悦。
Kavibhāratipaddhatichandasi ta- Gguṇathomana (toṭaka) vutya’bhavi, Bhagavā’ti vibhattapadatthavatī Madhurā suṇataṃ surataṃ madhurā; ()
以增上戒、增上定、增上慧等功德聚而格外殊胜者,
由此
世尊:此名号涵盖了天与人众
这是对最胜者的尊称;
Adhisīlasamādhimatippabhuti- Guṇarāsivisiṭṭhatarassa tato, Bhagavā’ti sadevamanussapajā- Pavarassa sagāravanāma’midaṃ; ()
凡由世尊之言所宣说者
具足词源释义,词义最胜;
此名确实以恭敬、最胜、殊胜而超越;
“世尊”一名,乃是表征之名;
Bhagavāvacanena pavuccati yo Saniruttinayo vacanatthavaro, Sa’hi gāravaseṭṭhavisiṭṭhataro Bhagavāti nimittakanāmamidaṃ; ()
波罗蜜已圆满成熟、善为累积,
具足无量福德,无上、最胜,
若彼有无与伦比者,
“世尊”者,意为被称为世尊。
Paripācitasañcitapāramitā- Mitabhāgya manuttariyu’ttariyaṃ, Yadi vijjati’massa anaññasamaṃ Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
若已击破全部强大魔军,
如双牙象摧破芭蕉林与棕榈林。
如雷霆击破一切烦恼
因此,彼被称为“世尊”。
Yadi mārabalaṃ pabalaṃ sakalaṃ Kadalī dviradoriva tālavanaṃ, Asanī’va kilesamabhañji tato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
若已破尽贪之荒秽,亦破尽嗔之荒秽,
并破尽痴之荒秽。
并有颠倒之意行,
由是彼世尊,被称为世尊。
Yadi bhaggamakā’khilalobhamapā- Khiladosamapā’khilamohamapi, Viparītamanokaṇañca tato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
若有忿、恼、嫉与慢,
悭、无惭及无愧,
覆与恼已断,有无见亦破;
不直不柔者,皆悉已舍离。
Yadi kodhu’panāha musuyanama- Cchariyaṃ ahirikkanirottapanaṃ, Api makkhapalāsa mabhañji bhavā- Bhavadiṭṭhi manajjava’maddavataṃ; ()
粗涩粗暴为上衣,
若慢、过慢、放逸、骄醉
狡诈与粗恶,是造作之最。
破除了狡诈、虚伪与痴的缠结。
被称为“世尊”者,彼即是世尊。
Kharaphārusatā karaṇuttariyaṃ Yadi māna’bhimāna’pamādamadaṃ, Saṭhaphārusatā karaṇuttariyaṃ Saṭhamāyamabhañji’ti mohajaṭaṃ Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
三种不善、三种不平
三寻、三根、三想
三种垢秽、三种戏论,他皆已破除
因此称为“世尊”,他即是世尊。
Tividhā’kusalaṃ tividhabbisamaṃ Tivitakkatimūlatisaññamapi, Timalaṃ tipapañca mabhañji tato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
四暴流、四种轭、四
种缚、四种执取,
四漏之法既已摧破,
是故彼名为世尊。
Caturogha catubbidhayoga catu- Bbidhagantha catubbidhagāha mapi, Caturāsavadhamma mabhañjitato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
心栓系缚,诸盖缠裹,
由此无欢喜、无悭吝。
若五种亦已破尽
称为“世尊”者,即是彼世尊。
Vinibaddha manokhīla nīvaraṇā- Nya’bhīnandanamaccariyāni tato, Yadi pañcavidhāni’pi bhaggamakā Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
六种诤论处亦有七种,
由随眠与懈怠之事而生起。
摧破八种怨敌故,
彼名为世尊;彼即是世尊。
Chavivādapadāni’pi sattavidhā- Nusayehi kusitakavatthu’mato, Ya mabhañji’tarāti’pi aṭṭhavidhaṃ Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
同样地,他摧破了九种爱根,
他摧破了十种不善与十种业道,
以及所有那些恶见
“世尊”者,即指那位被称为世尊者。
Navadhā’layamula mabhañji tathā Dasadhā’kusalaṃ dasakammapathaṃ, Sakalāni kudiṭṭhigatāni tato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
种种百千热恼交相煎逼,
由此开出有之导引观照的大林。
已度百千烦恼者,
彼即名为世尊。
Pariḷāhadaraṃ vividha’ddhasataṃ Bhavakanettivicāra mahañji tato, Satamattasahassakilesagataṃ Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
由变小、变轻、变大、自在、
为主、统御等八种自在分故,
由于具备诸般祥瑞之德而达至圆满,因此
他被称为“世尊”,因此名为世尊。
Aṇimā laghimā mahimā vasitā- Pabhuti’ssariya’ṭṭhabhagehi yato, Subhagehi samaṅakgībbhūva tato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
微小、极微小,以及使微小的作用,
作用、轻者、极轻者,这是微小性。
轻性、大性、令成广大之作与作
自在,于彼处之自在
Aṇuno nanuno’ nanunokaraṇaṃ Karaṇaṃ lahuno’lahuno aṇimā, Laghimā mahimā mahimākaraṇaṃ Karaṇaṃ vasitā vasitāya tahiṃ; ()
自行趣向邪处
迅速成就断绝之事,
所愿已成,于一切调御自在;
无碍无怯,证最上自在。
Saya micchitaṭhāna mupāgamanaṃ Lahu vicchitakāriyasādhanatā, Abhipatti pakamya masesavasī- Karaṇe’sikatā paramissaratā; ()
以虚空、以足等行持,
于金刚(座)圆满所作;
依自意愿而得自在性;这些
“最上自在福德”有八种;
Nabhasā padasā gamanādivasā Vajato pariniṭṭhitakāriyatā, Nijakāma’vasāyikatātiyahiṃ- Paramissariyākhyabhagā’ṭṭhavidhā; ()
具足四道、四果、寂静道分,
及圣法众之部分者,
之后,已远离罪恶垢秽者
“世尊”者,彼世尊被称作世尊;
Catumagga catupphalasantipadā- Riyadhammasamuhabhagehi yuto, Vinalīkatapāpamalehi tato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
由行等功德殊胜所证得,
无等称誉与色身之福相应。
以遍满三界故,
他被称为“世尊”,那一位世尊。
Caraṇadiguṇa’tisayādhigatā- Samakittisarīrabhageta yuto, Bhuvanattayavipphuritena tato Bhagavāti pavuccati so bhagavā; ()
为除去世人心中的障翳,无有障碍
因色身所具之殊胜,
因一切肢体遍满吉祥,
他被称为“世尊”,故为世尊。
Janalocananīharaṇāya nirū- Pama rūpasarīragatāya tato, Nikhilāvayavassiriyā sabito Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
所希求、所渴望的自利,
以及其他有情的利益亦得成就,
如是具足如许所欲之福分,
彼被称为世尊。
Abhipatthita micchita mattahitaṃ Parasattahitampi samijjhati yaṃ, Iti tādisakāmabhagena yuto Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
具足无上精进波罗蜜,
及勤勇相应之分。
由此成为堪受尊重的根源,
他因此被称作‘世尊’。
Yadanuttariyena ca pāramitā- Vīriyena payattabhagena yuto, Garubhāvapadappabhavena tato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā;
最高自在、利得、法与名声
吉祥、欲、勤勇之分,此六者,
若那位胜者具足,则由此
所谓“世尊”,即彼世尊;
Paramissariyāyamadhammayaso- Sirikāmapayattabhāgā chayime, Yadi yassa jinassa bhavanti tato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
具足无与伦比的妙善福德,
具足无上色身庄严的福德,
以百福庄严辉耀故,
彼被称为世尊;彼即世尊。
Subhagena anaññasamena nirū- Pamarūpavilāsabhagena yuto, Satapuññasamujjalitena tato Bhagavāti pavuccati so bhagavā; ()
譬如依自身体性而显之威神。
自身形体的威德也是如此。
这里称为“破坏吉祥”。
胜者世尊也具足这些。
Nijadhamsasarīravibhūti yathā Nijarūpasariravibhūti tathā, Iha vuccati bhaggasubhāgyamiti Api tehi samaṅgi jino bhagavā; ()
以善等诸词而作分别,
依处等门,及系属之力。
实则,法聚集之自性被认许,
彼世尊被称为‘世尊’;
Kusalādipadehi vibhattamakā’- Yatanādivasena ca bandhavasā, Vata dhammasamuhasabhāva mato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
以四种方式,四种方式,四种方式,四种方式,
见四谛者,亦见圣谛。
以分别,以分别,以分别,以分别,
彼世尊故名世尊。
Catudhā catudhā catudhā catudhā Catusaccadaso’riyasaccampi, Vibhajī vibhajī vibhajī vibhajī Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; (Yamakabandhanaṃ)
若修习并亲近天住
修习亲近无与伦比的天中之尊住,
修习亲近无与伦比的圣住,
由此修习圣住,
“世尊”者,即彼世尊之所以被称为世尊;
Yadi dibbavihāra masevi bhaji Surajeṭṭhavihāra manaññasamaṃ, Ariyañcavihāra manaññasamaṃ, Ariyañca vihāra masevi tato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
若已享受了身远离之乐,
已享受心远离与定之乐,
由此已修习远离诸依,
彼世尊便被称为“世尊”;
Yadi kāyavivekasukhaṃ abhajī Bhaji cittavivekasamādhisukhaṃ, Upadhīhi vivekaka masevi tato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
已修流转与还灭之行,
亦自证过人法。
因修习三种解脱,
彼被称为世尊——彼世尊。
Bhaji vaṭṭagatañca vivaṭṭagataṃ Saya muttarimānusadhamma mapi, Tividhañahi vimokkha masevi tato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
以不再来遮止于有
此行名为有之引导者,
若已吐弃不应作之恶法,而为圣道之首,
则称彼为世尊;所称之世尊者,即彼世尊。
Punarāgamanāvaraṇena bhave Bhavanettisamañña midaṃ gamanaṃ, Yadi vantamakā’riyamaggamukho Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
“世尊”,这是殊胜的名号。
并非由母亲、父亲等所造作,
与菩提座上的证悟一同到来,
胜者的如是共称得以成就;
Bhagavā’ti visiṭṭha’bhidhānamimaṃ Na’ca mātupituppabhutihi kataṃ, Sahabodhipadādhigamena gatā Tathasammuti tassajinassa’bhavi; ()
以出世间智,
已摧破贪、嗔、痴,
因世尊已断除刺魔,
已断烦恼魔,故为觉者、世尊。
Lokuttarāya matiyā Rāgaṃ bhaggaṃ akāsi dosaṃ mohaṃ, Yasmā kaṇṭakamānaṃ Kilesamāraṃ tatopi buddho bagavā; ()
因为世尊是分别说者
已分别、已详分、已善分别正法之蕴
已成就出世间法
已断除诸有,故为觉者、世尊;
Yasmā vibhajjavādi Bhaji vibhaji pavibhajī sadhammakkhandhaṃ, Lokuttarañca katavā Bhavānamattaṃ tatopi buddho bhagavā; ()
因为已修习身,
已修习戒、常善修习心,
修慧者当为诸善士所善修习;
由是亦为佛陀、世尊。
Yasmā bhāvitakāyo Bhāvitasilo sadā subhāvitacitto, Bhāvitapañño sabbhi Subhāvanīyo tatopi buddho bhagavā; ()
世尊(于)
适合独处禅修之林野
凡远离人众喧嚣,
彼森林、住处、偏远者
Bhagavā kavanapatthāni Paṭisallānabbihārasāruppāni, Janavātāpagatāni Vanāni senāsanāni yo pantāni; ()
山间岩窟
树下草堆,露地旷野
冢间,因依止
以草敷具之故,佛陀世尊
Bhudharakandaraleṇaṃ Guruhamūlaṃ pakalāla mabbhokāsaṃ, Sivathikaṃ bhaji yasmā Tiṇasatthāraṃ tatopi buddho bhagavā; ()
四种信施中
应施之衣等资具
因为是易养者、受用者,
而佛陀世尊更是最上少欲者;
Catubbidhānaṃ saddhā- Deyyānaṃ cīvarādisambhārānaṃ, Subharo yasmā bhāgī Paramappiccho tatopi buddho bhagavā; ()
他是义味、法味的分享者,
以及解脱味的分享者。
由于增上戒、增上心
与增上慧,因此他是佛陀、世尊。
Attharasassa subhāgī Dhammarasassa ca yato vimuttirasassa, Adhisīlassa’dhicitta- Ssa’dhipaññāyaca tatopi buddho bhagavā; ()
色界、无色界
四禅与四无量
摧伏盖障者,
由彼亦具足,故名佛世尊。
Rūpārūpāvacara- Jjhānāna catunna mapakpamaññānampi, Viddhaṃsitīvaraṇo Yasmā bhāgī tatopi buddho bhagavā; ()
八者与八者
八解脱与八胜处诸法,
九次第住的具足者,正是那佛陀、世尊;
Aṭṭhannañcaṭṭhannaṃ Vimokkhadhammāna mābhibhāyatanānaṃ, Anupubbavihārānaṃ bhāginavannaṃ tatopi buddho bhagavā; ()
十遍定
与十想修习的具足者,
不净定与入出息念——
由入出息念故,彼亦为觉者、世尊;
Dasakasiṇasamāpatti Dasasaññābhāvanāna mapi bhāgīvā, Asubhasamāpatyā’nā- Pānassatiyā tatopi buddho bhagavā; ()
正勤为首——
念处、神足等诸法,
以四种方式善分别的诸法,
他亦是其分有者;因此,他亦是佛陀、世尊。
Sammappadhāna pabhuti- Satipaṭṭhāni’ddhipādadhammānampi, Catudhā suvibhattānaṃ Bhāgī yasmā tatopi buddho bhagavā; ()
以具足五力
及五根故,是人名为具足者。
所以是十力持有者
已胜诸根,故为佛、世尊。
Pañcannampi balānaṃ Yasmā pañcanna mindriyānaṃ bhāgī, Tasmā dasabaladhārī Jitindriso yo tatopi buddho bhagavā; ()
因为是诸觉支的,
圣八支道的。
如来诸力
具足十力,故为佛、世尊
Yasmā bojjhaṅgānaṃ Ariyassa’ṭṭhaṅgikassa maggassāpi, Tathāgatabalānaṃ yo Bhāgi dasannaṃ tatopi buddho bhagavā; ()
若于四无畏中,
有四无碍解之分
及六佛法
若有六神通之分,由此亦为佛、世尊
Catuvesārajjānaṃ Yadi catupaṭisambhidāna maddhabhāgī, Chabuddhadhammānampi Chaḷabhiññānaṃ tatopibuddhobhagavā; ()
称“世尊”,即此为名号。
不是由父母、兄弟、姊妹所作,
不是由自己的朋友、同僚所作,
非由亲族、血亲所施设,
Bhagavā’tye’taṃ nāmaṃ Nakataṃ mātāpitūhi bhātubhaginīhi, Sakamittāmaccehi Na ñātisālohitehivā paññattaṃ; ()
非由沙门、婆罗门所造作,
非由天人所造作,亦非由任何其他人所造作,
罪垢已除之根,
是诸善觉者正觉的善觉树根。
Samaṇehi bhusurehi Na devatāhi ca nana yena kenaci racitaṃ, Uṭṭhaṭakibbisamūle Subodhimūle subuddhasambodhīnaṃ; ()
斯乃彼诸世尊
证得无碍智之因。
这就是解脱的极致,
亦即“世尊”这一由现证而得的施设;
Paṭilābhahetu tesaṃ Bhagavantānaṃ anāvaraṇañāṇassa, Pavimokkhantikametaṃ Yadidaṃ bhagavāti sacchikāpaññatti; ()
戒等胜德,超绝无比;
众善具足,不共余人。
凡于彼处可得者,
由此被称为世尊;彼即正觉者、世尊。
Niratisayāsīlādi- Sagguṇabhāgā anaññasāmaññā ye Yassu’palabbhanti tato Bhagavā’tya’bhidhīyate sabuddho bhagavā; ()
如是,戒、定
慧、解脱、解脱知见智
惭、愧与信
精进、念、正知,这些法;
Tathāhi sīlaṃ samādhi Paññā vimutti vimuttidassanañāṇaṃ, Hiri ottappaṃ saddhaṃ Vīriyaṃ sati sampajañña mete dhammā; ()
戒清净与见清净,
三种善法皆以彼为根。
三种正思惟
三种无过失界想
Sīlavisuddhi ca diṭṭhi- Visuddhi kusalāni tīṇi tammūlāni, Tayo vitakkā sammā Tisso dhātvānavajjasaññā tisso; ()
四念处、四神足,
及四正勤之法。
四种无碍解。
四道、四果,
Catusatipaṭṭhāni’ddhi- Ppādā sammappadhānadhammā caturo, Paṭisambhidā catasso Caturo maggā phalānikho cattāri; ()
四圣种——
四种如理抉择智,
四无畏
五精勤支、诸量度
Cattāro, riyavaṃsā Yoniparicchedakāni catuñāṇāni, Catuvesārajjāni Padhāniyaṅgāni pañca parimāṇāni; ()
Pañcaṅgiko’pi sammā Samādhi pañcindriyāni pañcabalāni, Nissāraṇīyadhātu Pañcavimuttiparipācaniyā dhammā; ()
五解脱处
六智、六敬法、六常住法
六随念处
六出离界、六神通
Pañca vimuttāyatana- Ñāṇāni chagāravā chabahulavihārā, Chā’nussatiṭhānāni Nissāraṇiyā chadhātu chalabhiññāyo; ()
Chabbidha’nuttariyāni Jabbidhanibbedhabhāgiyā saññāyo, Chaasādhāraṇañānā- Nya’riyadhanānya’parihāniyā dhammā; ()
善士圣法,
七觉支、七想、七想。
漏尽力之说
七种应受供养者之说
Sappurisāriyadhammā Bojjhaṅgā satta sattasaññā satta, Khīṇāsavabalakathanā Sattavivadhā dakkhiṇarahānañca kathā; ()
八慧
“获得”的因缘开示已善成办
超越世间自性
八难之说与八解脱;
Aṭṭhannaṃ paññānaṃ Paṭilābha nidānadesanā sammattā; Lokasabhāva’ccagamā Aṭṭha’kkhaṇadesanā ca aṭṭhavimokkhā; ()
事、所缘与所依
大丈夫思惟、胜处与随顺
八种方便与九方便
以作意为根本的精进支
Vatthunyā’ramhāni Mahāpurisatakkanā’bhibhāyatanutti, Aṭṭhavidhā navu’pāyā Manasikaraṇamūlakā padhānyaṅgāni; ()
九有情居之论
九种调伏瞋恼与九种差别
九次第住、九想
与十善业道
Nava sattāvāsakathā Āghātapaṭivinayā ca nava nānattā, Navā’nupubbavihārā Navasaññā dasavidhā kusalakammapathā; ()
十遍处,
十正性,及作依怙之法。
诸力与圣住
慈有十一种利益
Dasa kasiṇāyatanāni Dasa sammattāni nāthakaraṇadhammā, Balāni cā’riyavāsā Mettāye’kādasānisaṃsā dhammā; ()
十二法为轮
十三头陀支
十四种智慧
十五种能令解脱成熟之法
Bārasadhammā cakkā- Kārā terasadhutaṅgadhammā ce’pi, Cuddasamattā buddhi Pañcadasavimuttipācanīyā dhammā; ()
入出息念诸法
十六种依于他者之智,以十六行相显现
十八种佛陀功德
十九种省察智
Ānāpānassatiyo Soḷasa soḷasavidhā’ parantapatīyā, Aṭṭharasa buddhaguṇā Ekūṇavīsati paccavekkhaṇabuddhi; ()
四十四种行相
慧之基础、生灭智
五十善法
七十七慧地
Catucattāḷisavidhā Paññāvatthū’dayabbayeñāṇāni, Paññāsa kusaladhammā Sattādhikasattatippabhāvatthūni; ()
二十四俱胝洛叉为量之等至中
所行之金刚智
《发趣论》之省察智,
即是教示智。
Catuvīsati koṭilakkha- Ppamita samāpattiyañcaravajirañāṇaṃ, Samantapaṭṭhānapacca- Vekkhaṇañāṇāni desanāñāṇāti; ()
有情之意乐
分别智、性行与随眠
所说的分别,是存在的。
因具足种种功德,故而称为世尊。
Sattāna manattānaṃ Vibhagañāṇānicā’sayānusayānaṃ, Vuttavibhāgā santī Guṇabhāgā bhagavato tato bhagavā so; ()
合集人趣身等八法已,
为求正自觉者——
具足诸增上事的有情中至胜者,
当由诸大菩萨成办。
Manussattabhāvādike aṭṭhadhamme Samodhānayitvā’hisambodhiyā ye, Samiddhā’dhikārehi sattuttamehi Mahābodhisattehi sampādanīyā; ()
决意法等五种殊胜
舍离法与四摄法
三行与波罗蜜法聚
“有性”者,即是正觉资粮的基础;
Adhiṭṭhānadhammādayo pañcu’ḷāra- Pariccāgadhammā catussaṅgahā ca, Cariyattayaṃ pāramīdhammarāsi Bhavattyā’bhisambodhisambhārabhūtā; ()
从发大愿起,乃至成菩提,
彼历四阿僧祇劫。
彼菩提资粮诸法具有特相,
已生起,于增长分中被培育、被积集。
Pabhutyā’bhinīhārato yāvabodhi Asaṅkheyyakappāni cattāri’massa, Salakkhāni te bodhisambhāradhammā Bhavā vuddhipakkhe bhatā sambhatā’ti; ()
世间诸成就,为具福者所享,
皆因精勤和合而得。
称为“福”,随顺轮回与出离。
此二种福,如是称说。
Bhajīyanti yā puññavantehi loke Payogaṃ samāgamma sampattiyo tā, Bhagānāma vaṭṭabbivaṭṭānugā’ti Pavuccanti tesaṃ ubhinnaṃ bhagānaṃ; ()
往昔,菩萨在觉悟之前,
极力修习菩提资粮诸法,
安立于彼福德中,故称为“有福”。
于人天之中,被赞颂为最胜者;
Pure bodhito bodhisatto samāno Bhusaṃ bodhisambhāradhamme vinanto, Patiṭṭhāsi yasmiṃ bhage te vanīti Manussesu devesu ukkaṃsabhute; ()
如是,非余不共之禅那、等至差别,
及最上道、果等,
跋伽国中菩提树下,纵于随顺流转之境;
自身既已成佛,犹作如是之言。
Tathā’naññasāmaññasāhiññajhāna- Ssamāpattibhedaggamaggapphalādī, Bhage bodhimūle vivaṭṭānuge’pi Sayaṃ buddhabhuto samāno vanī’ti; ()
凡其等至之分,量达二十四俱胝百千,
彼乃具大福分者。
不为他人之利,唯为己身现世之乐;
彼等恒常林居。
Catubbisa ye koṭilakkhappamāṇa- Samāpattibhāgā kamahābhāgadheyyo, Paresaṃ nahitāya?Ttano diṭṭhadhamma- Sukhatthāya te niccakappaṃ vanīti; ()
他们应修习应证知之法
应修习分、应断分、应遍知分
应有应被现证的部分,应当这样说。
胜者,是修习行境的亲近者,汝等;
Abhiññeyyadhammesu ye bhāvitabba- Pahātabbabhāgā pariññeyyabhāgā, Siyuṃ sacchikātabbabhāgā vanī’ti Jino bhāvanāgocarāsevano te; ()
或属不共,或与其余共通。
增上戒等诸法分
乃至导师于诸应觉悟者中,所求之果报
是愿求善安立随顺之言说;
Asādhāraṇe sesasādhāraṇa ye Ime dhammabhāgā’dhisīlādibhedā, Phalaṃ yāvatā bodhaneyyesu satthā Vanī patthayī suppatiṭṭhānukhoti; ()