胜者世系灯显示巴利原文
Jinavaṃsadīpaṃ
Mahādayo yo hadayo’dayo’dayo Hitāya dukkhānubhave bhave bhave, Akāsi sambodhipadaṃ padaṃ padaṃ Tamābhivandāmi jinaṃ jinaṃ jinaṃ; (Yamakabandhanaṃ)
舍离那随处之欣喜、爱乐、爱乐,
诸牟尼唯乐法、乐法、乐法,
解脱者,已超越一切有与非有。
显示巴利原文 Pahāya yatthā’bhiratiṃ ratiṃ ratiṃ Ramanti dhammeva munī munī munī, Vimuttidaṃ sabbabhavā bhavā’bhavā Tamābhivande mahitaṃ hitaṃ hitaṃ; (Yamakabandhanaṃ)
Nipītasaddhammarasā rasā’rasā Supuññakhetto’rasataṃ sataṃ sataṃ, Gatā vidhūtā vinayena yena ye Tamābhivande’sigaṇaṅgaṇa’ṅgaṇaṃ; (Yamakabandhanaṃ)
Jinā’natambhoruha haṃsarājinī Jinorasānaṃ mukhapañjarā’li nī, Sadatthasāraṃ sarasaṃ visūda nī Upetu me mānasameva vāṇi nī;
Kammāvasesā vicito’pajātyā Ganthā’hisaṅkhāravibandhakā me, Paṇāma puññātisayena’nena Mā pākadānā’vasarā bhavantu;
胜者那金色之身的光辉,
纵使乌鸦在纯金前炫耀它的颜色,
即便这夸耀长达劫末之久,
也绝不能企及佛陀功德的甚深密意。
显示巴利原文 Suvaṇṇavaṇṇassa jinassa vaṇṇaṃ Vaṇṇeyya kapakpampi kajito suvaṇṇo, Kappassi’vosāna manattatāya Na pāpuṇe buddhaguṇāna mantaṃ;
如精炼黄金之端严妙色
如辩才天女,严饰悦目,言辞华美
具不共、无与等伦之智
不应诽谤,亦不应妄加测度。
显示巴利原文 Niddhanta cāmīkara cāru rūpaṃ Sarassatī bhūsaṇa bhāsanaṃca, Anañña sādhāraṇa ñāṇamassa Avāviyā’cintiya mapakpameyyaṃ;
何处有非凡的形相嬉戏,
何处有非凡的言辞嬉戏,
不共智慧的妙用在何处?
显示巴利原文 Kuhiṃ asādhāraṇa rūpa līlā Kuhiṃ asādhāraṇa vāṇi līlā, Kuhiṃ asādhāraṇañāṇa līlā Kuhiṃ nu me mandamatissa līlā;
那些自恃智慧、轻慢他人者
被嫉妒与傲慢所撕裂,
在此世间搜寻他人的过失,
对这些人,称赞与呵责又有何用?
显示巴利原文 Vibhāvimānī paravamhino ye Issā’bhimānena vibhaññamānā, Gavesayantī’dha parassa ravdhaṃ Tesaṃ pasaṃsāgarahāhi kimme;
赞叹导师降临世间,示现度脱彼岸的殊胜法义,
那些为善妙功德而心生欢喜的贤善者,
以智慧成就身心的利益与安乐,并解除一切痛苦疲劳为所成办,
正是他们能了知此法之广大根柢,尽在此中开示。
显示巴利原文 Pasattha satthāgama pāradassī Ye sādhavo sādhu guṇappasantā, Ganthassa nimmāṇaparissamaṃ no Jānanti teyeva idhappamāṇā;
于日种所生者,彼无始无终之相续,
由此,那为精通导师教法者所知的胜利者,
即使在过去诸师所造的论著中,
以简略的方式叙述了如来的世系;
显示巴利原文 Ādiccavaṃsappabhavassa tassa Jinassa satthāgamakovidehi, Vuttopi pubbācariyehi yesu Ganthesu saṅkhepavasena vaṃso;
但凭借那些论著,仍然无法完整地阐明善逝的世系,
更不消说详尽地说明,
为阐明完整的世系,
因此,应怀谦逊谨慎之心来对待。
显示巴利原文 Na tehi sakkā sugatassa vaṃsaṃ Kiñcāpi viññātu masesayitvā, Sampuṇṇavaṃsassa vibhāvanāya Tasmā samussāhita mānasena;
于三宝具足净信
为诸有能者所称颂的族姓之源
端严具足,声名远闻
彼于楞伽岛,具足最胜祥瑞而闪耀;
显示巴利原文 Abhippasanno ratanattayamhi Pasatthavaṃsappabhavo pabhunaṃ, Vibhusaṇo vissutakittighoso Yo bhāti laṅkāya muḷārabhāgyo;
无瞋慢者,常乐广大布施,
仍怀柔和恩慈且悲悯众生,
他对世尊生起了至深的净信与恭敬,
并领受世尊的教诲;
显示巴利原文 Amandacāgā’bhiratassa Punandu nāmassa dayādhanassa, Buddhe pasādātisayassa tassa Ajjhesanañcāpi paṭiggahetvā;
舍弃了从前依止的老师所授教法,
为听者之利益而作,
以纯正的摩揭陀语,
宣说此《胜者世系灯》。
显示巴利原文 Nassāya pubbācariyo’padesaṃ Sotūna matthāya mayā hitāya, Niruttiyā māgadhikāya sammā Vidhīyate’daṃ jinavaṃsadīpaṃ;
信根随顺,慧具足,
依凭十耳根与心解脱,
此乃引导众生的胜者传承之灯,
破除黑暗,引人出离罪业;
显示巴利原文 Saddhāsinehānugatāya paññā- Dasāya sotūhi manovimāne, Padīpito’yaṃ jinavaṃsadīpa- Dīpoharepāpatamappabandhaṃ;
于胜宝庄严的南瞻部洲(赡部洲)东方,
成就与庄严之重,涌现在世间,
那天帝的亚马喇瓦帝城
曾有一座名为亚马喇瓦帝的城
显示巴利原文 Puraṅgapuṇṇā sirijambudīpe Sampattibhārena divā’vatiṇṇā, Yā devarājassa’marāvatī’vā- Marāvatīnāma purī pure’sī;
持明者与诸飞鸟
留驻此地,发出阵阵嘹亮的鸣叫,
于彼城中,有人以智降伏怨敌之轮,
犹如护城之轮围绕城墙一般,周匝环绕。
显示巴利原文 Vijjādharānañca vihaṅgamānaṃ Vibandha vehāsagatiṃ bahāsa, Yasmiṃ purasmiṃ jitaveri cakkaṃ Pākāracakkaṃ viya cakkavāḷaṃ;
犹如金笼中的妙音鸟,为栏栅所困,
如城垣般堆积于臀部的赘肉,
以金链为饰,
显示巴利原文 Sañcumbitamhoja rajo pabandha- Supiñjarāpā parikhāhirāmā, Puritthi pākāra nitambabhāge Samubbahī kañcana mekhalā’bhaṃ;
昼夜闪耀着红宝石与蓝宝的光彩,
种种宝石之光映照的王城,
犹如辉耀的神王所造之虹桥,
于灿烂的虚空展布光华;
显示巴利原文 Rattindivā rattamaṇi’ndanīla- Maṇippabhārañjita rājadhāni, Babandha yā’mandasurindacāpa- Samujjalākāsatalabbilāsaṃ;
此间诸新娘以莲花般的容颜……
犹如垂首行礼的月轮之影
辉映于青玉拱门的光辉中
被忧愁所压,容颜失色
显示巴利原文 Yahiṃvadhūnaṃ vadanambujehi Katāvamānaṃ hariṇaṅkabimbaṃ, Pabhāhi nīlopalatoraṇātaṃ Sokābhībhūtaṃca vivaṇṇamāpa;
宝殿辉映,耀若琼宫,
如触满月之圆轮,
仪态端严,令众人心生爱乐。
显示巴利原文 Saroruha’ntī maṇimandirābhā- Sañcumbitaṃ puṇṇasasaṅkabimbaṃ; Saṅkāya rāmājanatā’bhirāmā Kare pasāresi puramhi yasmiṃ;
其中,众多佳丽的身影,
映现于镜壁之上,如朵朵面庞之莲。
显示巴利原文 Yattha’ṅganānaṃ paṭibimbitāni Ādāsabhittīsu mukhambujāni, Āsuṃ vighātāya madhubbatānaṃ Vilocanālīna manuggahāya;
醉象为大地所承载
沉陷于泥沼之中,
马场上,波浪如花环,
聚集成团,犹如被风吹散的尘埃;
显示巴利原文 Sammatta mātaṅga dharādharehi Yasmiṃ abhissanda madassavanti, Turaṅga raṅgehī taraṅga mālā Samākulevā’si vidhūta dhūlī;
放下琵琶与宝石脚铃,
华丽女子们手足柔软,
麝香花环、水葫芦藤项链,是何含义?
显示巴利原文 Nikkhittavīṇā maṇinupurānaṃ Vilāsinīnaṃ mudupāṇi pāde, Mattālimālā kalanādinī kiṃ Nālaṅkaruṃ yattha katāvakāsā;
奔走的女子们,脚踏小簸箕,
头佩飘带,面不施妆,
她洋溢着欢笑与娇媚,
犹如一朵盛开的王后莲花般璀璨,
显示巴利原文 Dhavatthinīnaṃ kucasārasehi Nettālibhārā’nananīrajehi, Yā hāsavīcīhi purī rajanyā Rarāja samaphullasarojinī’va;
脸庞被月光轻吻,宛若明媚的月亮宝石,
如同镶嵌在岩石上的宝石,又如晶莹的月光宝珠,
那皎月般的容颜,令我心中生起吉祥与喜悦,
我心中的疲惫与烦恼,因此得到了止息与解脱。
显示巴利原文 Candappabhā cumbita candakanta Pāsāṇadhārā maṇicandikāsū, Candānanānaṃ yahi maṅganāhaṃ Parissamasso’pasamāya’hesuṃ;
从前,上下紧密相连,
犹如宝石宫殿之间辉光相连的链索,
又如甘蔗茎干紧密相连,沾带着泥土。
显示巴利原文 Yasmiṃ pūre uddhamadho vinaddha- Jutippabandho maṇimandirānaṃ, Samubbahī geruka paṅka diddha- Vitāna paccattharaṇabbilāsaṃ
其色泽如黄金、珍珠、宝石、翠竹般灿烂,
如珊瑚、白银与金刚石般的颜色,
她们拥有七谷之财,殷实富有,
这些女子往昔犹如拥有丰饶谷物的城市(戒律之系缚),
显示巴利原文 Suvaṇṇa muttā maṇi vaṃsavaṇṇā- Pavāḷa rūpī vajirehiñcā’pi, Yā sattadhaññehi dhanehi phītā Ahū puri dhaññavatī’va nārī; (Silesabandhanaṃ)
铺陈在众多市镇的大街小巷之中,
种种衣饰,华美繁盛,
那里如意树胜于市廛,
他们成就了世间所希求的义利。
显示巴利原文 Pasāritā’nekadisāmukhesu Vicittavatthā’bharaṇādipūrā, Yatthā’paṇā nijjitakapparukkhā Kariṃsu lokābhimatatthasiddhiṃ;
天鹅栖居其间,爱神五箭令人心醉神迷——
受用欲乐之人沉溺其中,如同陷入湖沼;(此是结缚之语)
显示巴利原文 Parāgarattā madhupātimattā Samhinnavelā ghananīlavālā, Haṃsāsayā pañcasarābhirāmā Yasmiṃ taḷākā viya kāmabhogī; (Silesabandhanaṃ)
于城中,诸珍贵宝物之间,
由光焰交织而成的罗网,驱散了重重黑暗,
在此处,须弥山巅之树的花朵初初绽放,
世间了别昼夜的区分;
显示巴利原文 Purantarasmiṃ ratanagghikānaṃ Raṃsippabandhehi hatandhakāre, Kundāravindabbhudayenayasmiṃ Rattindivābheda mavedi loko;
如大象怒吼,如大钟震响,
深沉的钟声于其间回荡
摇曳低垂,如紫色鬃冠般的花簇
纵非时节,亦不凋零,亦不损缺
显示巴利原文 Mātaṅgajīmūtaghaṭāya ghaṇṭā- Ṭaṅkāragambhīraravāya yasmiṃ, Palambhītā mattasikhaṇḍimālā Akā vikālepi akhaṇḍakīḷaṃ;
于城中,身浸泉池
浸泡于那缚住新娘身躯的池水中
头被竹编所缚,张口豁开
余下的莲花池征服了醉蜂;
显示巴利原文 Puramhi yasmiṃ caraṇambujehi Vadhūjato bandhitanūpurehi, Vikāsa kokāsana sīsa baddha Mattāli sesa’mbujinī ajesi;
至底之渊,如被龙冠所覆;
虚空之顶,如为闪电之藤所缠绕;
那为金银所覆的色相,
如同旗帜、焰火与烟雾的光华,汇聚于王都;
显示巴利原文 Rasātalaṃ nāgaphaṇāvanaddhaṃ Nabhotalaṃ vijjulatāvanaddhaṃ, Yā chāditā rūpiyajātarūpa- Dhajāvalīhā’jini rājadhānī;
色彩纷呈,各具韵致,彼此调和,宛如大地之色,
心离渴爱,犹如众宝聚集,悦意而安适,
通达智慧且清净无染,宛如泉水清澈,清凉宜人,
如同华饰繁茂的壮丽城邑,被严密的墙垣所环护;(此处谓污染与障碍的缚束)
显示巴利原文 Nānatthasāraṃ mitadhātuvaṇṇaṃ Chandārahaṃ pāṇagaṇā’bhirāmaṃ, Kavippasatthaṃ sarasaṃ silesā- Laṅkārapajjaṃ’va puraṃ yamāsi; (Silesabandhanaṃ)
于此城中,悲藏之所在,
佛种,出自婆罗门胜族,
历尽四不可数劫,圆满
诸特征与相状,先前已现;
显示巴利原文 Puramhi tasmiṃ karuṇānidhāno Buddhaṅkuro brāhmaṇasāravaṃse, Asaṅkhakappāna mito catunnaṃ Lakkhādikānaṃ udapādi pubbe;
犹如自称“尊”者世系中,那如日轮般独一无二之人,
善行之威德,自无始时来,便以吉祥或不祥而显现。
众生诞生的那一刻,便有一片名为赡部洲的大陆,遍布繁荣与吉祥。
显示巴利原文 Bhovādivaṃse’kadivākarassa Puññānubhāvo’dayamaṅgalehi, Jātassa kho sampati jambudīpo Vilumpayī maṅgalavāsalīlaṃ;
当他出生的那一刹那,以其身躯
依其香气、色泽与栖居之处,
犹如旃檀油灯,光辉已灭,
他们仅凭相状便得以了知;
显示巴利原文 Jātakkhaṇe tassa sarīrajena Gandhena vaṇṇena sake nikete, Hatappabhā candanateladīpā Saṇṭhānamattehi vijāniyāsuṃ;
远离诸恨者,成就诸乐者,
由乳母以乳瓶般乳房哺育者,
备受宠爱的童子,身相柔和者,
他便如此度过了若干时日;
显示巴利原文 Vimuttadosāhi sukhedhitāhi Dhātīhi kumbhorupayodharāhi, Bhato kumāro sukumārakāyo Khepesi so kānici vāsarāni;
当大祭典正当进行之时,
通达吠陀及诸吠陀支,于智者中堪称智者,
是你的先人让你成为婆罗门的。
显示巴利原文 Mahāmahecā’tha pavattamāne Saveda vedaṅakga vidū vidūhi, Kārāpayuṃ te pitaro’rasassa Nāmaṃ sumedho’ti padatthasāraṃ;
以优越的禀赋,不输于同龄少年,
母亲在养育之时,从不感到满足;
她以那双青黑无垢的眼眸,饱饮他的容颜;
亲吻他那莲花般的面庞。
显示巴利原文 Uḷārabhāgyena samaṃ kumāre Saṃvaddhamāne jananī na tittiṃ, Pāyāsi nīlāmakalalocanāliṃ Mukhambujaṃ tassa’bhicumbamānā;
“肢节安乐养育者”,是指王子在安乐中得到滋养,身体的肢节与诸部分都成长得健壮圆满之义。
显示巴利原文 Sukhedhita’ṅgāvayavo kumāro
“Vimāna”指天宫;“bhūmiyā”为地、处所;“maṇi”即宝石;“nimmitāya”意谓所造、化现。合起来指宝石化现的天宫之地,即以宝石构成的宫殿处所。显示巴利原文
Vimānabhumyā maṇinimmitāya,
Parodi mātāpitaro’bhiyācaṃ Bimbaṃ kanijaṃ jānuyugena gacchaṃ;
「随行于乳母之臂所扶持中」,谓其步履随顺,手臂倚靠乳母之臂,得其扶持而行之义。
显示巴利原文 Suvaṇṇabimbo’pamacārurūpo Samācaraṃ dhātibhujā’valambaṃ, Viññāsapāda’ṅgulimañjarīhi Salīlamāvāsamalaṅkarittha;
以自身光辉照耀有情世间
以他的光辉,照彻前后一切方所;
令日月之光皆黯然失色,
智者于自他两方面善生而得增长;
显示巴利原文 Nijena tejena ca jivalokaṃ Yasena’pubbācarimaṃ phusanto, Tirokaritvā ravicandasobhaṃ Saṃvaḍḍhi dhīro ubhato sujato;
So sattamā yāva pitāmahassa Yugā sagabbhāsayasuddhiko’si,
所谓“出身低贱”,并非种姓之论,显示巴利原文
Nihīnajacco’ti na jātivādā
Khitto’pakuṭṭho bhavi vippaseṭṭho;
Vedantayaṃ so sanighaṇṭu satthaṃ Sakeṭubhaṃ sākkharabheda satthaṃ, Sādhabbatabbedi’tihāsa satthaṃ Avedi vedaṅgayutaṃ pa satthaṃ;
诵习者、持咒者、通达者
通晓世间诸论种种特征,
含义充实、言辞圆妙的诗人,
他正是善为解说者、众人之师。
显示巴利原文 Ajjhāyako mantadharo pavīṇo Kalāsu lokāyatalakkhaṇesu, Papūrakāri padako kavīnaṃ Tetā’si veyyākaraṇo gaṇiso;
火焰、烟云、光芒与炽焰,犹如王中之焰
变现嬉戏,自为主宰的魔王
非仅对心性柔弱者
并使三种心陷于染污堕落;
显示巴利原文 Kandappadappā’naladhumarāji- Līlāvalambi nijamassurāji, Na kevalaṃ komalagaṇḍabhāgaṃ Manampi thīnaṃ malinīkarittha;
在那名色所依处与六处之海中,
众生为名色渴爱之流所牵引,
眼处为可爱者
持续不断地调御心者
显示巴利原文 Tandebhavaṇṇāyatana’ṇṇavamhi Narūpataṇhātaraṇi narānaṃ, Pāyāsi cakkhāyatanappiyāhi Tīrantaraṃ cittaniyāmakaṭṭhā;
婆罗门具善慧与极清净慧
在父母去世之后,
依凭福报所感的殷实家业,
他过中等家境的在家生活,享受欲乐。
显示巴利原文 Dvijo sumedho suvisuddhamedho Mātāpitunnaṃ nidhanāvasāne, Puññānubhāvappabhavaṃ agāra- Majjhāvasaṃ kāmasukhaṃ’nubhuñjī;
一时,安坐殿堂之下,
独处靜室,结跏趺坐,
身坏命终,复有再生,
“是苦”——集会中的思虑者这样思惟,并这样忧虑;
显示巴利原文 Nisajja pāsādatale’kadā so Pallaṅkamādhāya rahogatova, Punabbhavuppatti sarīrabhedo Dukkho’ti cintesi sabhāvacintī;
既已出生,便有生、老、病、死等法,
因此,我所居之处,没有苦难。
显示巴利原文 Jāto sa’haṃ jātijarārujādi- Dhammo’mhi tasmā bhavadukkhasuññaṃ, Niccaṃ ajātiṃ ajaraṃ arogaṃ Gavesituṃ vaṭṭati nibbuti’nti;
正如苦中亦有乐
然枯木中已无生命
处于世间者,虽威力强盛
涅槃之义,尚包含三种灭尽
显示巴利原文 Yathāpidukkhe sati ca’tthisātaṃ Tadaññamuṇhe sati sītamatthi, Bhavamhi sante vibhavo’pi evaṃ Nibbāṇamatthī tividhaggisante;
Sāvajjadhamme ihavijjamāne Saṃvijjate bho niravajjadhammo,
所谓‘生者生于生’,忆念者则了知‘生’。显示巴利原文
Ajāti hoti sati jātiyā’ti
Evaṃ vicintesi sadatthavintī;
Disvā yathā guthagato taḷākaṃ Na tassa doso na tamotareyya, Kilesadhove amatamhi sante Tathā na sevetha na tassa doso;
恶已遏止,于安稳道正念而住
他无有过失,快乐亦不减损。
如是,应远离烦恼,因他无有过失(即此为对句相持之故)。
显示巴利原文 Pāpāriruddho sati khemamagge Na tassa doso na sukhaṃ vajeyya, Pāpāriruddho sati khemamagge Tathā nagaccheyya na tassa doso; (Yamakabandhanaṃ)
犹如良医在世时,有人罹患重病,
若他不得疗治,并非医者之过;
同样,烦恼病患者,值遇佛陀良医住世,
他对法的良药无有希求,这又是谁的过失?
显示巴利原文 Yathāpi vejje sati ghorarogī Na tassa doso ta labhe tikicchaṃ, Rāgādirogī sati buddhavejje Dhammosadhaṃ ne’cchati kassa doso;
他舍弃了那系缚在颈上的腐尸,
便如自由自在的水鸟,随心而行,
同样地,此污秽腐臭之身
我当舍弃而去
显示巴利原文 Yo kaṇṭhabaddhaṃ kuṇapaṃ pahāya Yathāsukhaṃ gacchati sericārī, Tathevi’maṃ kucchita pūtikāyaṃ Yaṃnūna gaccheyyamahaṃ jahitvā;
于粪秽之处,众人亦无顾惜
人们所造作的行为,将趋往何处,
身体亦如死尸般充满,
我当舍此而去;
显示巴利原文 Uccāraṭhānamhi janā’napekkhā Katvā karīsāni kayathā vajanti, Tathā sarīraṃ kuṇapehi pūraṃ Yaṃnūna gaccheyyamahaṃ jahitvā;
犹如破旧的船为水所浸损,
船师应当舍离,不再对它寄予期望,
同样,这具九窍常漏的身体。
显示巴利原文 Nāvaṃ yathā jajjaramāpagāhiṃ Vajeyya netā atapekkhakova, Tathā navadvārasavaṃ sarīraṃ Yaṃnūna gaccheyyamahaṃ jahitvā;
Corehi gacchaṃ avahārabhītyā Khemaṃ sumedho puramotareyya, Tathā sarīraṃ kusalāvahāraṃ Yaṃnūna gaccheyyamahaṃ jahitvā;
心无忘失,不退转,不懈怠,
纵遭杀害,于无实的三界中,心无所寄,
他安住于心意坚定,毫无动摇。
显示巴利原文 Nekkhamma saṅkappa paro’pamāhi Anussaritve’vamuḷāravīro, Hato’rapāre tibhave asāre Vihāsi ukkaṇṭhitamānaso so;
黄金、珍珠、宝石、银等诸物,
装满了财物与粮食,
填满之后,库房之内
彼处显现大铁钩,此乃庄园主财富增长之相;
显示巴利原文 Suvaṇṇa muttā maṇi rūpiyādi- Dhanehi dhaññehi ca pūritāni, Avāpuritvāna,tha kosakoṭṭhā- Gārāni taṃ dassayi rāsivaḍḍho;
祖父、曾祖父,
父母双亲的福德皆于此处显现,
无瑕无疵,无障碍而能移动
贤明智者向他人展示其智慧
显示巴利原文 Pitāmahānaṃ pakapitāmahānaṃ Mātāpitunnaṃ vibhavā panettha, Anappakāthāvarajaṅgamāte Saṃdissare dhīra sumedhavippa;
他是第七者,直至相续的轮回
展现其如明亮宝聚般的辉煌,
甚至连财富的聚散之道,
也被此开显量度之洞察者所揭示。
显示巴利原文 So sattamā yāva paveṇivaṭṭā Vibhāvayitvā vibhavassarāsiṃ, Dhanāgamassāpi dhanabbayassa Pamāṇa’mācīkkhipamāṇadassiṃ;
当如此履行家庭义务时
于诸欲中,如天神般运用诸根
随心所欲地受用欲乐
对于期望之事切莫加以阻碍,正如火焰一触即燃;
显示巴利原文 Kuṭumbametaṃ paṭipajjamāno Kāmesu devoviya indriyāni, Icchānurūpaṃ paricārayassu Icceva mārocayi rāsivaḍḍho;
那堆积如山、数量庞大的财富谷物,
纵使积聚到仅余一枚铜币,
不应舍弃父母,这也是应当的。
显示巴利原文 Amuṃ mahantaṃ dhanadhaññarāsiṃ Samāvinitve’ka kahāpaṇampi, Nā’dāya mātāpitaropya’ho to Gatā yathākamma mito parattha;
Tabbatthusāraggahaṇātisūro Vossaggasanto atha sattasāro, Rañño samārociya etamatthaṃ Bheriṃ carāpesi sake puramhi;
令心满足,带有雄狮浓烈气味的,
由成熟而生,含有污垢的,
尊称种种宝物等享乐、口称“尊者”的,
如蜜一般,是众生心灵之依止与救护;
显示巴利原文 Santappayi bherivirāvagandha- Māghāya sampattajātā’lijātaṃ, Bhovādi nānāratanādibhoga- Madhūhi sattāha’manāthanātho;
是最殊胜的祭祀场,如水般汇流聚集;
是水流落下而致丰饶与增长的因缘;
众生愈多,贪欲亦随之增长。
显示巴利原文 Tadagga yaññālaya vārivāha- Dhārānipātaddhanavuṭṭhihetu, Mahā janassā’dhikavatthutaṇhā- Taṭāni bhinnāni manodahesu;
出离家宅,善慧生起,
专精深入,抵达雪山,
为求法者,达法峰巅。
显示巴利原文 Sukhedhito kāmasukhaṃ pahāya Gharā’bhīnikkhamma tato sumedho, Ajjhogahetvā himavanta’māpa Dhammesako dhammakapakabbata’ntaṃ;
了知寻思之后,彼为天中王,
毗首羯磨受委而化作,
于彼处,堪忍远离之静修林,
是令人欢喜的经行场地;
显示巴利原文 Vitakkamaññāya’tha devaraññā Vyāpārito māpayi vissakammo, Tahiṃ vivekakkhamaka massamañca Manoramaṃ caṅkamabhumibhāgaṃ;
那如暗般的迷惑,为出家者所远离,便成空寂;
他舍弃贪求,断绝往返流转,充满清净,
了知其中所刻写的字迹,
察看扁担与资具的负载;
显示巴利原文 Tamassamaṃ pabbajitehi suññaṃ Upecca soñcāramavāpuritvā, Ñatvā tadantolikhita’kkharāni Khāriṃparikkhārabharaṃavekkhi;
所着之衣,已染新垢——
洞见过失,远离应离与不应离,非有漏行的清净法,
恰当持守,坚如瓷器的法宝,
心如妙花敷展,语辞清朗宽广;
显示巴利原文 Nivatthavatthaṃnavavadosupetaṃ Vivajjiyāvajjiyavajjadassi, Dhāresitaṃbārasadhānisaṃsa- Manojapupphattharavākacīraṃ;
以红紫花覆为庄严、令人悦意之处,
将片片羚羊皮覆于肩头,
于身上编成发髻之环,结撮为团。
显示巴利原文 Punnāgapupphattharakā’bhirāmaṃ Aṃse vidhāyā’jinacammakhaṇḍaṃ, Katvā jaṭāmaṇḍala mittamaṅge Tivaṅka mādāya’tha khārikājaṃ;
坚定者以粗壮的手臂握着蛇身般弯曲之钩,
并握住支撑杖的顶端。
显示巴利原文 Bhujaṅgabhogo’rubhujena dhīro Ādāya cālambanadaṇḍakoṭiṃ, Samaggahī tāpasavesamevaṃ Virattacittoka vibhaveva bhave’pi;
他身为经行者,步入经行处,
白日里,他坐在石板上;
傍晚,他进入并住在树叶搭成的草舍中;
卧在铺着树枝和草垫的床上。
显示巴利原文 So caṅkamī caṅkamamotaritvā Silātalasmiñca divā nisajji, Sāyaṃ paviṭṭho vasi paṇṇasālaṃ Nipajji kaṭṭhattharasesamañce;
病苦中,他从睡眠醒来,
省察了来往的行止,
此是我乐求远离的住处,
确实,这就如同居家享受欲乐一般;
显示巴利原文 Pacacūsakālamhi pabujjhito so Āvajjayitvā’gamanappavattiṃ, Vivekakāmassa mame’ttha vāso Kāmaṃ gharāvāsasamo siyā’ti;
你看这仅以树叶为蔽的斑鸠,
双脚赤红,如成熟木苹果的颜色,
大地与墙壁,银白明净。
显示巴利原文 Aduñhi paṇṇacchadanaṃ kapota- Pādāruṇaṃ beluvapakkavaṇṇā, Bhūmīpi bhittī rajatāvadātā Mañco’pi cittattharavārurūpo;
Subhāka manāpā mama pakaṇṇasālā Sādīnavā dupparibhāriyā’yaṃ, Paṇītabhikkhā pariyeṭṭhi mūla- Dukkhassa natthi’ti pamāṇa manto;
摒弃家想,
舍弃那具有八种过失的俗家房舍,
而取十支共通的树下住。
显示巴利原文 Agārasaññāya paṭikkhapitvā Tañca’ṭṭhadosā kulapaṇṇasālaṃ, Dasaṅga sādhāraṇa rukkhamūlaṃ Phalāphakhalāhāra mupecca bhojī;
那明智者于七日间
修习大精进
于诸神通,达到自在无碍的彼岸,
他得到了诸等至的圆满快乐;
显示巴利原文 Sumedhaso so divasāni satta Mahāpadhānaṃ padahaṃ sumedho, Patto abhiññāsu vasisu pāraṃ Sabbaṃka samāpattisukhaṃ avindi;
就在那时,林间的诸天,
‘善哉!’的欢呼声充满喜悦,宏大而清澈,
他的名声随之高扬,
由清净的明行所生起。
显示巴利原文 Tasmiṃkhaṇe kānana devatāhi Sādhū’ti nigghositapītighoso, Abbhuggato tassa yasena saddhiṃ Visuddhavijjācaraṇu’bbhavena;
持明者,犹如彰显诸功德之明灯,
犹如鼓与琵琶被弦线所系缚,
唱着歌曲,犹如舞者翩跹起舞,
雪山闻声,遍知其义;
显示巴利原文 Vijjādharā tagguṇadīpakāni Mutiṅgavīṇādhanibandhavāni, Gāyiṃsu gītāni’va naccamāno Himācalo sampati sampavedhi;
头顶发髻者,臂如峰峦巍巍,
以百数拂尘,轻拂流水,
于荡除者中,恶已荡除;
犹如截断的洪流,
显示巴利原文 Muddhaṅkuraṃ bhudharakuṭabāhu- Satehi tannijjhara cāmarehi, Vidhūyamānehi vidhūtapāpaṃ Katopahāreva mahāsarā’pī;
遮蔽四方的世间山岳,
安居于密林深处,
如发狂的野猪,戳破大地,撕裂狂舞。
显示巴利原文 Akālameghaddhani bherirāva- Vyāpāritā mattasikhaṇḍisaṇḍā; Ajjhāvasantaṃ vanasaṇḍamajjhaṃ Mahiṃsucā’khaṇḍanataṇḍavena;
枝条纤柔细长,垂挂于叶腋之下,
枝叶如宝石拂尘般,色深而青,
为藤蔓所拥绕的沙罗树主,
它们从容而稳固地相互支撑,彰显坚忍的智慧;
显示巴利原文 Mandā’nilā’mandabhujā’valamba- Sunīlasākhāmaṇivijanīhi, Lataṅganā’liṅgitasālasāmī Saṃvijayuṃ vitadarampi dhīraṃ;
迦毗陀树、无忧树、多摩罗树、尼波树,
迦毗陀树、无忧树、多摩罗树、尼波树,(此为具足句重复之大双韵)
枸桔树与无花果树丛
枸桔树与无花果树丛;
显示巴利原文 Kapītanā’soka tamāla nīpā Kapītanā’soka tamāla nīpā, (samattapādabhyāsa mahā yamakaṃ) Kapītanā’soka tamāla nīpā Kapītanā’soka tamāla nīpā;
葡萄藤交织成荫,沙梨树上蜜蜂蜜集,
葡萄藤交织成荫,沙梨树上蜜蜂蜜集,
何须编织,那孔雀尾羽所成的花冠;(此为同音复句之连缀)
显示巴利原文 Na velalitā kiṃ pasavakā’vataṃsā Latāvitānā madhupālisālī, Latāvitānā madhupā’lisālī Na vellitā kiṃ pakasavā’vataṃsā;(Samuggabheda yamakaṃ)
花环以莲花与叶片编缀而成,
那孔雀女郎是森林的女王,宝蓝色泽,
繁花簇拥,叶如明眸,似印花般洁净,
犹如蓝翼的优美皇后;(双头蛙交合的形象)
显示巴利原文 Pupphāvalī kandala pāṭalaggā Kalāpinī sā vanarājinīlā, Pupphākulī kandana pāṭalakkhī Kalāpanīlā vara rājinīva; (Addhagomuttikā bandhanaṃ)
抬头时,宛如小猫般机敏依人,
仰起头来,恰似合掌人般端庄秀美,
栖身林中,怡然自在,光明显发。
显示巴利原文 Natāsiro mañjarikāsuramhā Natāsiro pañjalikāva ramme, Vane nibaddhaṃ ramito vibhāsi Vineyya bandhūracīto pahāro; (Pādagomuttikā bandhanaṃ)
女子散撒谷粒,俯身低伏;
再生之鸟栖于林,象群穿行其间。
如象涉水之时藤蔓垂覆之华盖;(此为脚铃与踝饰之系法,亦如纷乱荆网)
显示巴利原文 Rajokirantā’vanatā latāsuṃ Lājokirantā vanitā natāva, Dvijoaraññaṃ vasitā pitāgho Gajotarantova latā vitānaṃ; (Silokagomuttikā bandhanaṃ ākulajālamitipi)
马汤迦人从不饮酒无度,
置双足于炽燃的火焰之上而行,
畅饮智慧之流,受用苦行之果,
雪山足下,至为清净;(颂名胎轮)
显示巴利原文 Mataṅgajindā na masakkariṃsu Pādāni natvāna padipadhāmaṃ, Paññādhavaṃ pīna tapaṃ phalehi Himaddipāde parisuttamañhi; (Kabbanāma gabbha cakkaṃ)
慈心以为伞盖,龙王持其冠冕
戴于头顶,如具足威仪者而行
绝无空乏无力之法。
依智慧而欢悦,言语坚固而安稳;(此谓以诗名为胎藏之轮)
显示巴利原文 Mettāya chattaṃ’va phaṇaṃ phaṇindo Dhāresi sīse vasino cacāra, Nathāmavā’kāva’balesu kiñci Medhāya nando thiravāci kheme; (Kavināma gabbha cakkaṃ)
不依止于他,便无忧惧;少有憾恨与苦恼,
施者、住者无有嫌隙,善护持者亦无所追随;(此为四句歌诗之反复韵律)
显示巴利原文 No’sitehi’ssa santāsa’nū’na tosa vato do, Dāyato vasato na’nusantāsassa hitesino; (Gāthaddhavisaya paṭiloma yamakaṃ)
或居或住,此身或欲、或非欲、或无欲者,
或以身口意为世间,或不为烦恼所缚;(悉皆为善之束缚)
显示巴利原文 Yokā’sā’vāsa kāyo kāma’kāma’makāma’kā, Sakāyanā’nāya’kāsa vāma nā ga ganā’mavā; (Sabbato bhadda bandhanaṃ)
依止慈悲,持守月净戒
常修祈请,端正庄严,久住安隐;(此为独修禁戒)
显示巴利原文 Dayāya vasito dāye yāpajāsiva māsadā, Yajārahaṃ rañjamāno vasihaṃso ciraṃvasi; (Addhabbhama bandhanaṃ)
Madhumada madhukara virute virute Malayaja surahīta pavane pavane Himavati vikasita padume padume Adhisukha manubhavi savasi savakasi; (Pādanta yamakaṃ)
这是由名为慧喜的修行者所撰写的《胜者世灯》中,于远因篇对善慧婆罗门本生所作的阐明,它是令一切智者心生喜悦的供养之源。显示巴利原文
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe dūrenidāne sumedhabrāhmaṇāpadānaparidīpo.
可爱的最胜城,显现波罗蜜之彼岸者,
佛陀、燃灯者、十力者,一切世间唯一之灯;
当时,正自觉者为广大悲心所策励,为度化众生而现起,
为众多阿拉汉所围绕,游行于诸方,
以极善巧方便,次第转于法轮,
抵达后,即安住于名为十六林的精舍中;
显示巴利原文 (Mandā’kkantā) marapurasiriṃ sabbasampattisāraṃ Jambuddīpā’sama sarasije kaṇṇikā sannikāsaṃ, Rammaṃ rammavhaya puravaraṃ pāramīpāradassī Buddho dīpaṅkara dasabalo sabbalokekadī; () Tasmiṃ kāle vipulakaruṇā nārisañcodita’tto Nānā khīṇāsava parivuto cārikaṃ sañcaranto, Saṃvattento sunipuṇatayaṃ dhammacakkaṃ kamena Patvā tasmiṃ paṭivasati sodassanavhe vihāre; ()
听闻城中众人传扬燃灯世尊的名声称誉:
那称誉传扬开来:‘他是正自觉者,也是阿拉汉……’
将衣物、医药、饮品匆匆收拾好,
他们极为欢喜,心意愉悦,手持香环等物;
显示巴利原文 Sutvā dipaṅkara bhagavato nāgarā kittisaddaṃ Sambuddho so itipi arahaṃ tyādinā’bbhuggataṃ taṃ, Gāhāpetvā tuvaṭatuvaṭaṃ vatthabhesajja pānaṃ Tannittā’suṃ pamuditamatā gandhamakālādihatthā; ()
Patvā dīpaṅkaratarihariṃ gandhamālādikehi Pūjetvāta’ñajalimukulikā ekamantaṃ nisinnā, Dhammaṃ sutvā savaṇasubhagaṃ buddhapāmokkhasaṅghaṃ Saṃyācitvā muditahadayā svāttayā’pagañjuṃ; ()
Sajjetvā te dutiyadivase sajjanā dānasālaṃ Ussāpattā dhajakadaliyo puṇṇakumbhe ṭhapennā, Kubbantā’pi dhavalasuḷinu’kkhepa lājopahāraṃ Evaṃ tassā’gamana mayanaṃ laṅkarontā vihāsuṃ; ()
这时,名为善慧的苦行者从雪山涌出,
他在空中行走于他们上方,抖擞着树皮衣,
众人见后,心生喜悦与欢喜,正清净着修行之道;
犹如暮云消散,雨已止息,苍穹澄净,世间清净。
显示巴利原文 Abbhuggantvā atha himavatā so sumedho tapassi Gacchaṃ tesaṃ upari nabhasā vākacīraṃ dhunanno, Disvā pītippamuditajate añjasaṃ sodhayante Sañjhāmegho riva parilasaṃ dhataritthe’kamantaṃ; ()
Saṃsodhentā kalalavisamaṭṭhāna saṅkāradhānaṃ Kasmā tumhe paṭipathamimaṃ’laṅkarothā’ti pucchi, Bhante dīpaṅkaratarahari’dāni nissāya rammaṃ Buddho hutvā viharati mahādhammasaṅkhaṃ dhamanto; ()
是故,正自觉者为广大比丘僧团所围绕之处,
进入村落境内时,他们便说:“我们来装扮一番吧。”
显示巴利原文 So sambuddho parivutamahābhikkhusaṅgho yato no Gāmakkhettaṃ pavisati tato’laṅkaromā’bruviṃsu, Buddhūppādo kimuta sutaraṃ dullabho buddhasaddo Iccevaṃso sumariya alaṅkattukāmo’si maggaṃ; ()
具足禅那与神通,常怀热忱、言辞明耀,自身清净无垢,
其信坚定不动,具足神通,是为苦行功德者,
辨识那泥泞崎岖、难以通行的险径,而予以指明教导,
善友们满心欢喜,即刻帮他筹备此事;
显示巴利原文 Jhānā’bhiññā ratatakavacu’jjotamāna’ttabhāvo Saddhāye’so acalasadiso iddhimā tāpaso’ti, Sallakkhetvā kalalavisamaṃ duggamaggappadesaṃ Sajjetuṃ te sapadi muditā sādhavo tassa’daṃsu; ()
从林中采集了种种水生的、陆生的鲜花;
采摘了天界与阿修罗界的蔷薇等种种花朵;
我将魁伟蛇王所化现的、花瓣纷披的朵朵青莲一并带来,
自以为:‘我乃善巧者。’便欲以神通广开其路,施设教化;
显示巴利原文 Nānāpupphaṃ jalajathalajaṃ ocinitvā vanamhā Tetvā devāsurabhavanato koviḷārādipupphe, Ānetvā’haṃ bhujagabhavatā phullakaṇḍuppalāni Chekosmī’ti vithariya pathaṃ iddhiyā saṃvidhātuṃ; ()
正因如此,我那含苞的心便得以舒展绽放。故
以清净明了的智慧,将身体的服务安排妥帖;
智者思惟:“今日我当累积广大善法。”
显示巴利原文 Katve’vaṃ me hadayamakuḷaṃ tovikāseyya tasmā Veyyāvaccaṃ visadamatino kāyikaṃ saṃvidhāya, Ajjevā’haṃ vipulakusalaṃ sañcinissa’ntī dhīro Saṃsodhetuṃ kalalakalusaṃ añjasaṃ ārabhittha; ()
Passantānaṃ vimalanayano’bhāsa jimūtagabbhe Buddhobuddho’tya’bhihitavaco vijjurājīva cārī, Tasmiṃ paṅke nijakaratala’mebhājapacchihi dhīmā Paṃsuṃ datvā rajatadhavalaṃ vālukaṃ vokiranto; ()
于彼泥泞污秽、未加修饰之处,
与无上调御者燃灯佛及众多漏尽者一起,
到达梵天、天、人、龙、悉陀、持明者之境界。
显示巴利原文 Tasmi ṭhāne kallalulite suṭṭhu nā’laṅkateva Saddhiṃ dīpaṅkara’nadhivaro’nekakhīṇāsavehi, Patto brahmā’maranaraphaṇisiddhavijjādharānaṃ Saṃvattante suvipulamahe pāṭihīre uḷāre; ()
Hema’mbhojo’pamasuvadanaṃ maṇḍitaṃ lakkhaṇho- Sītyā’nubyañjanavilasitaṃ ketumālāvilāsaṃ, Satthāraṃ taṃ disidisi pabhāniccharanta’ñjasambhi Āgacchantaṃ viya maṇitale mattamātaṅgarājā; ()
他以澄净无垢的眼眸凝视,那眼眸如黄檀、如青莲一般。
如同揭开摩尼宝板盖一般,他张开眼帘,踏行于众生之背。
显示巴利原文 Oloketvā vimalanayanañcandaniluppalāni Ummiletvā ratanaphalakaṃ akkamantova piṭṭhiṃ, Nānākhīṇāsavaparicuto kaddamaṃ nā’kkamitvā Sambuddhoyaṃ vajatu iti me dīgharattaṃ hitāya; ()
Sallakkhetvā khara’jinajaṭāvākacīrāni kese Omuñcitvā visamakalale pattharitvā’ttabhāvaṃ, Setuṃ katvā paramapaṇidhī kominī codita’tto Pañcā’bhiññāratanamaṇimā svā’cakujjo nipajji; ()
既已洞明事理,虽存报恩之心,我亦不愿贪求世间的物质财富。
显示巴利原文 Sutvā gāthāpadampi na me bhāriyaṃ saṃkilese Viddhaṃsetvā varasivuraṃ pattumicche sacā’haṃ, Saṃvijjante tibhavabhavane dukkhitā’nantasatte So’bhaṃ eko kathamadhigame dhamma maññātaveso;()
若我以饶益他人之心,依正智证悟菩提,
令一切众生登上无上正法之船,
从轮回苦海济渡至殊胜师子城。
显示巴利原文 Yannūnā’haṃ parahitarato sammadaññāya bodhiṃ Āropetvā nikhilajanataṃ’nuttaraṃ dhammanāvaṃ, Uttāretvā varasivapuraṃ vaṭṭadukkhodadhimhā Pacchā dīpaṅkaramuni yathā nibbutiṃ pāpuṇissaṃ; ()
此人便这样圆满成就了八正道,
了知这犹如度脱轮回的伟大津梁,
他头束发髻,合掌如含苞之莲,躺卧于泥泞的地上。
显示巴利原文 Iccevaṃ so pumariya samodhānayitvā’ṭṭhadhamme Saṃsāramhā’vataraṇamahāseturūpo pajānaṃ, Muddhābaddha’ñjalipuṭajaṭo paṅkapiṭṭhe nipanno Sambodhatthaṃ paṇidhimakari tāva tappādamūle; ()
Ussisaṭho sapadi bhagavā pañcavaṇṇappasādaṃ Ummīletvā nayanayugalaṃ phullanīluppalābhaṃ, Disvā nīlopalamaṇimayaṃ vātapānañcayaṃ’va Ugghāṭento isivaramhāpaṅkajaṃ paṅkapiṭṭhe; ()
Etassi’jajhissati iti ayaṃ patthanā’nāgataṃsa- Ñāṇaṃ sammā patiniya ito kappalakkhādhikānaṃ, Āvajjento upari caturāsaṅkhiyānantya’vedi Patvā bodhiṃ ahamiva siyā gotamo nāma buddho; ()
你们且看,在这苦行者众中,
确实如是,那位法王正给予这无上之法,
以坚固不坏的戒律为依止,使之清净安稳。
显示巴利原文 Tumhe sampassatha iti imaṃ tāpasaṃ saṅghamajjhe Vatve’vaṃ so padamasadisaṃ dhammarājā dadanto, Samhinditthā’dharakisalayā’lattakaṃ nāgataṃya- Paññāmuddā’ṅkitapadasataṃ vattasandesagabbhaṃ; ()
Vāsaṭṭhānaṃ kapilanagaraṃ nāma māsāmahesi Mātā suddhodananarapati te pitā’diccavaṃse, Bimbā bimbā dharavati piyā hema bimbā bhirāmā Tasmiṃkāle tanujaratanaṃ rāhulo hessate te; ()
名为阿难者,是位修行者,是守护形仪、居于舍卫城的侍者。
显示巴利原文 Hessante te paṭhamadutiyassāvakā sāriputta- Moggallānā dvijakulabhavā bhuripaññiddhimanto, Ānandākhyo yati pati rupaṭṭhāyakosāvikānaṃ Khemātheri parama yugalaṃ uppalabbaṇṇatheri; ()
你受用了善生女所供养的殊胜乳糜,
于菩提树下安坐已,你必将觉悟菩提;
显示巴利原文 Assattho te vijayaviṭapī tvañca kho gotamavho Chabbassānī padahiya gharā nikkhamitvā sakamhā, Pāyāsaggaṃ parivisiya bho tvaṃ sujātāya dinnaṃ Bodhiṃ bujjhissasi iti dhuvaṃ bodhimūle nisajja; ()
师长犹如从暮色密云中放出的闪电,
从袈裟内现出臂如藤蔓的庄严妙相,
发出如云雷般深沉的庄严法音,
放射出宛如天虹般璀璨的六色光芒;
显示巴利原文 Satthā sañjhāghanapaṭalato muttavijjullate,va Sandassetvā nijabhujalataṃ cīvarabbhantaramhā, Pakhyākāsi jaladhararavā’kāragambhīraghoyaṃ Nicchāretvā suradhanurivo’bhāsa chabbaṇṇaraṃsi; ()
Amhe dīpaṅkarabhagavato sāsane nā’vabuddhā Lacchāmā’ti tava parimukhe’vā’yatiṃ mokkhadhammaṃ, Tasmiṃ pattā’khīla suranarāpatthayuṃ taṅkhaṇevaṃ Pūjetvā’tañjalisarasije pādapīṭhamhi tassa; ()
供养毕,即从彼处以花束绾作髻团,捧起那花朵,
他便起身,朝金峰山那花粉厚积的幽深密林走去。
显示巴利原文 Buddho brahmāmaranarasiro cumbitaṅghī sarojo Sampūjetvā’ṭṭhahi jaṭilakaṃ pupphamuṭṭhīhi tamhā, Pakkāmi so kanakasikharīhāri kiñjakkhabhāre Ubbhūta’mhoruhavanasire appayanto padāni; ()
诸漏尽众朝向南方而去,
天与非天尽皆欢喜,行持礼敬、尊重与供养,
以燃灯佛、十力者为灯明,随行而后返还。
显示巴利原文 Rammaṃ rammaṃ mahīya jaṭilaṃ pupphamuṭṭhīhi katvā Khīṇā khīṇāsavavasigaṇā dakkhiṇaṃ pakkamiṃsu, Devā’devā pavuramakaruṃ vandanāmānapūjaṃ Dīpaṃ dīpaṅkaradasabalañcā’nugantvā nivattā; ()
Tamhā ṭhānā gatasati jane sannisinnassa tassa Pallaṅkenā’maranara pariccanta pupphāsanamhi, Jātikkhettā tahimupagatā devatā etamatthaṃ Ārocesuṃ mahitavaraṇā añjalimañjarīhiṃ; ()
他们往昔曾登上花座,亲近佛陀的嫩芽,
在漫长的旅途中,如今就在此地,世尊登上座位安坐,
唯有一人,光明遍照,十倍胜于千界,
佛即无有懈怠,以久远守护,而常转法轮。
显示巴利原文 Pubbe pupphāsanupari samārūḷhabuddhaṅkurānaṃ Addhāne’ve’tarahi bhavatocā’sanārohaṇamhi, Ekālokā dasahi guṇitā lokadhātu sahassī Saṃvattante tvamanavarataṃ hessase tena buddho; ()
谛听诸天那清妙悦耳之音,
心力更增,欢喜遍满之后,
往昔于无上士前已修习的菩提资粮法,
善智者如是思惟:法界及其因为何?
显示巴利原文 Tāsaṃ vācaṃ savaṇamadhuraṃ devatānaṃ nisamma Bhiyyo cittappabhavavīriyo pītivipphāritatto, Pubbe sattuttamaparicitā bodhisambhāradhammā Āvajjesi kati iti sudhī dhammadhātuṃ sahetuṃ; ()
明智者,将满盈之器扶起,安立于地上,
倾倒出其中全部的浑水后,又岂会再取回?
如此布施了财富、心爱的妻儿,乃至自己的身肉与生命,
断除世间染着,令其不再生起,这是他于第一波罗蜜的坚固决心;
显示巴利原文 Okujjitvā dharaṇiṭhapito puṇṇa kumbho sumedha Vissandetvā salilamkhilaṃ kintupaccāharetha, Evaṃ datvā dhanasutakalatta’ṅgapaccaṅgajīve Nibbinno mā bhavi’ti paṭhamaṃ pāramiṃ’dhiṭṭhahi so; ()
不寄望于他人,如实以自身生命为活命,
牦牛守护尾拂,悠游漫步,尾拂如月光般皎洁,
如此,智者守护戒,犹如守护殊胜吉祥城之门。
显示巴利原文 Nā’pekkhitvā yathariva nijaṃ jīvitaṃ jīvitaṃ’va Rakkhanto sañcarati camari cāmara candikābhaṃ, Evaṃ sīlaṃ varasivapuradvāramārakkha dhīra Ajjhiṭṭhāsi iti sadutiyaṃ pāramiṃ suddhasīlo; ()
Saṃviggo yo ciraparivasaṃ ghorakārāgharamhi Muttīṃ tamhā’gamayati yathā hohi nekkhammanitto Nibbinno tvaṃ tathariva bhave bandhanāgārarūpe Ajjhiṭṭhāsi tatiyampi so pāramintye’kacārī; ()
Hīnukkaṭṭhaṃ kulamanugharaṃ bhikkhako bhikkhu bhikkhaṃ Aṇvāhiṇḍaṃ labhati naciraṃ saṃvaraṭṭho yathe’vaṃ, Sambodhattha bhaja paṭibale paṇḍite puṭṭhapañho Ajjhiṭṭhāsi tvamiti matimā pāramiṃ so catutthiṃ; ()
他恒常精进,行如狮子,自在无碍;
如是,于行住坐卧中,慧者应如是谨守,安住正位,
他热忱策励,勇猛精进,为证正觉而奋勉不懈。
显示巴利原文 Niccussāho vicarati yathā kesarī sericārī Evaṃ ṭhāne gamanasayanecā’sane tvaṃ sumedha, Ussoḷhī tyāsithilavīriyo hoti sambodhanatthaṃ Ajjhīṭṭhāsi thiravīriyavā pañcamiṃ pāramiṃ so; ()
不扭曲心意,忍受并宽容;
“为证正觉,当忍他害”,这是忍辱论者之言。
显示巴利原文 Iṭṭhāniṭṭhaṃ pathaviriva bho sabbamānāvamānaṃ Nāpajjitvā manasiviktiṃ tvaṃ sahanto khamanto, Sambodhatthaṃ paravadhakhamo hohi’tī khantivādī Ajjhiṭṭhāsi parahitarato chaṭṭhamiṃ pāramiṃ so; ()
Vīthiṃ nātikkamati niyamaṃ osadhītārakā’yaṃ Evaṃ santuttama paricitaṃ saccavācaṃ sumedha, Tvaṃ māvitikkami karahaci boddhukāmo subodhiṃ Ajjhiṭṭhāsi’tya’vitathakathi sattamiṃ pāramiṃ so; ()
即使在那强风劲吹之处努力,也纹丝不动,
犹如一座稳固安立的巍峨高山。
显示巴利原文 Tamhāṭhānā balavapavane vāyamāne’pi thokaṃ Kappaṭṭhāsi tacalati yathā pabbato suppataṭṭho, Tvaṃ tiṭṭhāhi tathariva adhiṭṭhānadhammesu daḷhaṃ Ajjhiṭṭhāsī’tyavalasadiso ca’ṭṭhamiṃ pāramiṃ so; ()
Otiṇṇesu udakarahado bho nihīnuttamesu Sītattaṃ sampharati hi samaṃ vārinā bhāvayeni, Mettāyevaṃ tibhavabhavane sabbasattesu tulyaṃ Ajjhiṭṭhāsi samuti navamiṃ pāramiṃ metta citto; ()
当可意与不可意之境现前、遭遇诸事时,正如同种子发芽一般,其应验也是如此。
显示巴利原文 Iṭṭhāniṭṭhe sati paṭihate vatthujāte yathāhi Majjhattā’yaṃ vasumativadhū hoti dukkhe sukheka vā, Evaṃ bho tvaṃ bhava samatulāsantibho’pekkha ko’ti Ajjhiṭṭhāsi savasi dasamiṃ pāramiṃ bhurimedho; ()
他搅动着浩瀚如三十三天的波罗蜜海,
他是众生之王,智慧锐利,以不动摇的智慧彻证真义;
你引导众人,犹如贤妇们广修善行,
此刻,大地因具念者以法之威力而震动;
显示巴利原文 Ālolento tidasapamitaṃ pāramisāgaraṃ so Sattādhiso nisitamatimā ñāṇamatthā’calena, Āvajjesi vasumatavadhu sādhukāraṃ’va denti Saṃkampi sampati satimato dhammatejena tena; ()
到达燃灯佛世尊近处,喜乐居者们……
他们询问大地,何以剧烈震动,是何因由?
显示巴利原文 Bhīrūcchamhī ghaṇapathaviyā kampamātāyi’māya Patvā dīpaṅkarabhagavato rammavāsī samīpaṃ, Sampucchiṃsu vasumati bhusaṃ kampi taṃkissahetu Āvajjetvā samuti munino tampavattiṃ kathesi; ()
Nikkaṅkhā te punapi nagarā nāgarā taṃ upecca Sampūjesuṃ caraṇayugalaṃ gandhamālādikehi, Katvā tena’ñjalisarasije yena dīpaṅkare’ṇo Uṭṭhāsi so purisatisaho sannīsinnāsanamhā; ()
Mā te rogo bhavi paṭibhayaṃ mā bhavi chambhitattaṃ Saṅkappo te paramapaṇidhi sijjhataṃ khippameva, Itthañcā’sithutipadasataṃ jātikhettā gatā taṃ Pupphādīhi mahīya jaṭilaṃ nijjarā byāhariṃsu; ()
在喜马拉雅山自己的苦行林中,那位为证菩提的苦行者,
此时,具光芒者已接近西山,
收敛辉光,收摄光网,入于莲花丛中。
显示巴利原文 Abbhuggantvā pavanapadaviṃ devatānaṃ manāni Bodhātvo himavati sakaṃ assamaṃ tāpaso so, Patto atthācalamupagamī taṅkhaṇe raṃsimālī Saṅkocetvā sarasijavanaṃ saṃharitvā’ṃsujālaṃ; ()
燃灯世尊所居的悦意住处,名为喜乐城
父母二人——善生与善慧——的住处
常随侍奉的胜妙行者,即善来与吉祥
提舍长老与那些为首批与第二批弟子。
显示巴利原文 Rammaṃ dīpaṅkarabhagavato rammavatyā’bhidhānaṃ Vāsaṭṭhānaṃ janakajananī dve sudevassumedhā, Niccopaṭṭhāyakayativaro sāgatomaṅgaloca Tissocā’suṃ paṭhamadutiyassāvakā theranāgā; ()
在那些女弟子中,难陀与善难陀是首批与第二批弟子,最为殊胜。
显示巴利原文 Nānākhīṇāsavaparivuto cā’si nandā sunandā Tassā’hesuṃ paṭhamadutiyassāvikā aggabhūtā, Kāyo’sitiratanapamito pipphalināmabodhi Aṭṭhāsi so pacurajanataṃ tārayaṃ vassalakkhaṃ; ()
导师乃是燃灯佛,为天与人所皈依,犹如明灯久远照耀。
犹如光明炽盛的火聚,诸漏尽者住世之后,便入般涅槃。
显示巴利原文 Satthā dīpaṅkaravho suranarasaraṇodīpadīpocirassaṃ Dīpevo dhammadīpaṃ tibhuvanabhavane vīta’vijjandhakāraṃ Aggikkhandho’vabhāsaṃ vihariya parinibbāyi khīṇāsavā’pi Khīṇasnehāpadīpāyathariva ariyā sāvakā nibbutā’suṃ; ()
如是,由名为智慧欢喜的修行者所编撰的《胜种灯》中,于《众生心欢喜广施因缘》之远因缘部分,记述须弥陀隐士建立根本愿之事,此为第二品,名为远因缘。显示巴利原文
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jitavaṃsadīpe dūrenidāne sumedha tāpasassa mūlapaṇiṭhānaṭṭhapanapavatti paridīpo dutiyo saggo.
当时,名为憍陈如的世尊为了令(众生)觉悟,
那时,这位贤明广慧的胜利者国王诞生了,
他具足轮宝,成为转轮王;( )
显示巴利原文 Lokaṃ (’vasantatilako) kumudākaraṃ mā Koṇḍaññanāmabhagavā’tha pabodhayatto, Jāto tadā varamatī vijitāvi rājā Sampanna cakkaratano’bhavi cakkamatti; ()
向以佛陀为首的僧团作广大无上的供养,
他已行布施,为无上菩提立下誓愿。
显示巴利原文 Saṅghassa buddhapamukhassa uḷāradānaṃ Datvā vidhāya paṇidhiṃ varabodhiyā so, Rajjaṃ pahāya jinasāsanamotaritvā Jhānānya’lattha paṭilaṅvarappadāno; ()
其附近有一座城,名拉摩瓦提,城中有一贤士,名苏难达。
他是国王,父亲名佳那固,母亲名苏迦陀,
贤善与极贤善的沙门众,是优秀的声闻弟子。
显示巴利原文 Tassā’si rammavatināma puraṃ sunando Rājā ahosi janako jananī sujātā, Bhaddassubhaddasamaṇā varasāvakā’suṃ Tisso’patissa’samaṇi varasāvikāyo; ()
年高者为胜觉王,于广大沙罗树下……
侍奉阿那律者,名为善女人,
她的身体如同寒冰宝石般洁净,
曾有三种圣弟子的集会;
显示巴利原文 Lakkhāyuko vijayabodhi visālasāla- Kalyāṇi nāma tadupaṭṭhahi cā’nuruddho, Tassā’ṭṭha sītiratanappamitaṃ sarīraṃ Āsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā; ()
后来,于另一时期,她在此手臂折断,成了残疾,
于其时,这位带来吉祥的胜利者——世尊,为利益世间而出现。
这位名为善光的佛陀之苗芽,极为光耀殊胜,
那时,有一位名为阿瓦提苏罗的贤者,他是婆罗门种姓中的旗帜。
显示巴利原文 Tassā’parena samayeni’ha’naṅgabhaṅgo Uppajji maṅgalajino janamaṅakgalāya, Buddhaṅkuro’tiruciro surucī samañño Āsi tadā’vatisuro dvijavaṃsaketu; ()
在佛陀与圣弟子胜利的七日间,他曾供养等同觉悟之树之物及牛奶酪。
显示巴利原文 Datvā sasāvakajitassa dināni satta Patthesi bodhimasamaṃ gavapānadānaṃ, Pabyākato bhagavatā bhavanā’hīgantvā Pabbajjito sukhamavitdi samādhijaṃ so; ()
在他们中间,往昔的殊胜者——那些父亲们,远胜于后辈。
他率领着上首弟子与各自的随行弟子众,
他们的时代极为吉祥,即使在逆境中也未曾忧伤;
显示巴利原文 Tassu’ntaraṃ puravaraṃ pitaro’ttara’vhā Āsuṃ sudevasamaṇo vasi dhammaseno, Tassā’ggasāvakayugaṃ sakasāvikānaṃ Bhaddaṃyugaṃ abhavi sivalicā’pya’sokā; ()
他曾护卫那位胜者,守护八种法义,
他的身形如象牙与美玉般坚固,
觉树之下,弟子众亦安和严整。
显示巴利原文 Taṃ pālito jinamupaṭṭhahi aṭṭha’sīti Hattho’si tassa vajirūpamarūpakāyo, Bodhī’pi nāgataru sāvakasantipātā Āsuṃ tayo navutivassasahassamāyu; ()
Tassā’parena sumano karuṇānidhāno Nātho manojamathano udapādi loke, Buddhaṅkuro’bhavi tadā’tulanāgarājā Teja’ggijālajalito atuliddhimā so; ()
Nāgo’pi nāgabhavanamhi sasāvakassa Buddhassa dibbaturiyehi katupahāro, Datvāna dānamatulaṃ paṇidhiṃ akāsi Buddho bhavissasi tuvanti ahāsi buddho; ()
王因己之弟子众而生起声誉
成为最胜者与皈依处,修习心者安住其中
索那尊者,您曾是当时最上的沙门,亦是无烦恼者
显示巴利原文 Khemavhayaṃ puramahū janako sudanto Rājā janetti sirimā nijasāvakānaṃ; Aggā bhaviṃsu saraṇo vasi bhāvitatto Soṇā tadaggasamaṇi’si tathu’pasoṇā; ()
Tassā’si nāgataru bodhi udenatero- Paṭṭhāyako navutivassasahassamāyu, Ubbedhato navutihatthamitaṃ sarīraṃ Āsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā; ()
世间之上,诸天等所敬礼的足下者,天中之天,
那时,他成为众中最胜,超越一切天众,名震天界。
显示巴利原文 Tassā’parena udapādi’ha revatākhyo Devādivanditapado bhuvi devadevo, Sattuttamo bhavi tadā atidevanāmo Bhovādivaṃsatilako catuvedavedī; ()
合掌于顶,恭敬聆听法语,
前往皈依那无上殊胜的皈依处;
他奉献供养,并祈愿这位伟大的圣者证得殊胜的安乐;
“你必将成佛,成为世间之尊。”佛如此记说;
显示巴利原文 Baddhañjalī sirasi dhammakathaṃ nisamma Gantvāna taṃ saraṇamuttaramuttariyaṃ; Datvā’hipatthayi sukhodhimatho mahesi Buddho bhavissasi tuvantī visākarittha; ()
曾有名为富饶之城,为胜者所统领,
母为庄严大妃,父亦伟大广博,
于僧团中,他与梵天、天神及婆留那等共处,
彼亦有吉祥双组,二种俱为至上吉祥。
显示巴利原文 Tassā’si dhaññavatināma puraṃ jinassa Mātā mahesi vipulā vipulo pitā’si, Sabrahmadevavaruṇo bhavi saṅghamajjhe Bhaddā ca bhaddayugalaṃ duvidhaṃ subhaddā; ()
Taṃ sambhavo vasi upaṭṭhahi nāgabodhi Rukkhopya’sitiratanaṃ bhavi attabhāvo, Āyuppamāṇampi saṭṭhisahassavassaṃ Āsuṃ tayo ariyasāvakasannipātāta;
在其后的时代里,这位世间所生者,
那位光辉的胜者降生,已战胜五魔,
他是通晓一切吠陀的导师,具足根本的受用;
那时,一位名唤阿耆特的播种者成为佛的苗芽。
显示巴利原文 Tassā’paramhi samaye janapārijāto Uppajji sobhitajino jitapañcamāro, Ajjhāyako sakalaveda muḷārabhogī Buddhaṅkuro bhavi tadā’jitanāmavappo;
听闻法已,于诸皈依处安立,
向以佛陀为首的僧团施予殊胜布施,
施已,智者立下精勤誓愿。
显示巴利原文 Dhammaṃ nisamma saraṇesu patiṭṭhahitvā Saṅghassa buddhapamukhassa uḷāradānaṃ, Datvā padhānapaṇidhāna makāsi dhīro Tvaṃ lacchasi’ti varabodhi mahāsi satthā; ()
Rammaṃ sudhammamahu tassa puraṃ sudhammo Rājā ahosi janako janikā sudhammā Tassā’ggasāvakayugaṃ asamo sunetto Tassāvikā’ggayugalaṃ nakulā sujātā; ()
就如龙象之龙树,是菩提身之所依,
其身量约五十掌,黑鬃长老,
其住世寿命九十万年。
显示巴利原文 Nāgassa nāgataru bodhi sarīramaṭṭha- Paṇṇāsahatthapamitaṃ tamatomathero, Sopaṭṭhahī navutivassasahassamāyu Āsuṃ tayo ariya sāvaka sannipātā; ()
其后,超见佛于其师之后出现于世间,
觉者,双目湛蓝,如盛开的莲花般清净无垢,
身为佛种,已伏修罗敌,那时他是一位夜叉军帅,
成为具足大神力、大威力者,
显示巴利原文 Uppajji tassa aparena anomadassi Buddho pabuddhakamalāmalanīlanetto, Buddhaṅkuro jitasurāri tadāni yakkha- Senāpatī bhavi mahiddhimahānubhāvo; ()
此发愿人乃志在正觉之行者,
对以佛陀为导师的僧团行广大供养,
于三宝皈依处安立之后,
胜利者曾言:“你将成为佛陀。”
显示巴利原文 Sambodhi maggapuriso paṇidhānayaṃ so Saṅghassa buddhapamukhassa uḷāradānaṃ, Pādāsi tisu saraṇesu patiṭṭhahitvā Buddho bhavissasi tuvanti jino’bruvitaṃ; ()
其母为大荣耀之后,父为人王、众生之主,
彼有上首弟子一双,如牛王般无与伦比。
显示巴利原文 Ṭhānañhi candavatināma yasodharākhyā Mātā mahesi yasavā janako janindo, Tassa’ggasāvakayugaṃ nisabho atomo Dve sundarī ca sumanā carasāvikā’suṃ; ()
Bodhī’pi tassa kakudho munidehamaṭṭha- Paṇṇāsahatthapamitaṃ varuṇābhidhāno, Thero upaṭṭhahi ca lakkhapamāṇamāyu Āsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā; ()
Tassā’parena padumo dipadānamindo Jāto pabujjhitamanopadumo pajānaṃ, Dhīro babhūva varavāraṇakumbhabhedī Sīho tadā rucirakesarabhāragīvo; ()
众生被强暴之恶所缠缚而损毁,
于再来之弟子众中,心得净信;
示现已得最胜法并授与之狮。
显示巴利原文 Buddhaṃ nirodhasukhavediyanaṃ vatamhi Sattāhamakkhipadūmehi tamaccayitvā, Cittaṃ pasādiya punā’gatasāvakesu Sīho vibhāsi paṭiladdhavarappadāno; ()
彼城名为瞻波迦城,别号莲花城
国王是贾那迦,诸王子皆各有生母
众多殿堂与僧舍栉比,殊胜弟子们咸集于此
最尊贵的沙门罗摩,乃是群山之尊;
显示巴利原文 Tassā’si campakapuraṃ padumābhidhāno Rājā ahosi janako asamā janettī, Sālopasālayatayo varasāvakā’suṃ Rāmā’pi tassa paramāsamaṇi surāmā; ()
破名执的至尊者,于凡夫难彻之幽冥中,安住婆留那之座。
其身躯,大约由五十三组构成,
菩提犹如松树,其寿命亦如是长久,
曾有三众圣弟子的集会;()
显示巴利原文 Nāmenu’paṭṭhahi vasi varuṇo tamaṭṭha- Paṇṇāsahatthamita massa sarīramā’si, Bodhi’pi soṇataru lakkhapamāṇamāyu Āsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā; ()
后来,又有那赐予的牟尼那罗陀,放出光辉,
他摧破种种恶业之聚,如可畏者而显现,
那时,他已是佛种,具足焚尽一切的智慧—
他有所得,享用流转之果,是苦行之财主;
显示巴利原文 Tassā’parena varado muni nāradavho Pāpandhakāranikaraṃ bhīduro’dapādi, Buddhaṅkuro bhavi tadā’khilajhātabhiññā- Lābhī pavattaphalabhoji tapodhanīso; ()
Katvānu’ḷārapaṇidhāna muḷāraviro Datvā sasāvakajinassa uḷāradānaṃ, Pūjesi taṃ surabhinā haricandanena Satthāpi sampati viyākaraṇaṃ adāsi; ()
那里有座名为谷丰的城,城中住着须弥陀
父亲是国王,母亲名为阿诺马,
其主安住于两株吉祥娑罗树间,
道中正有沙门与贫穷的比丘尼在行脚;
显示巴利原文 Tassā’si dhaññavatināma puraṃ sumedho Rājā ahosi janako jananī anomā, Dve bhaddasālajitamittavasi vasina- Maggo’ntarā samaṇi phagguṇi bhikkhunītaṃ; ()
当时,婆悉吒比丘在旁守护,具足身形,
她具足八十颗宝珠,犹如大索那树的枝条。
显示巴利原文 Vāseṭṭhabhikkhu tadupaṭṭhahi rūpakāyo Tassā’ṭṭhasitiratanaṃ mahasoṇasākhī, Bodhiddumo navutivassasahassamāyu Āsuṃ tayo ariyasāvakasantipātā; ()
之后,法王胜莲如来出现于世,
他犹如三界中的莲花,双足安立于莲台之上,
是一位拥有辉煌财富与广大疆域的大君王,
那时,有位名为结发的修行者,是为佛种。
显示巴利原文 Tassā’parena padumuttara dhammarājā Jāto tilokapadumo padumappitaṅghī, Aḍḍho uḷāravibhavo maharaṭṭhiyo so Buddhaṅkuro bhavi tadā jaṭilābhidhāno;()
他于胜莲华佛足下,广修供养,以种种方式,
为证悟菩提,而发愿成就其所需之因缘。
以佛陀为首的僧团之三衣
以对三宝的净信,敬献了衣物;
显示巴利原文 Sambodhiyā’dhigama paccayapatthanaṃ so Virovidhāya padumuttarapādamūle, Saṅghassa buddhapamukhassa ticivarāni Pādāsi tīsuratanesu abhippasanno; ()
父为安那陀王主,母为须迦达,
城中有两座天宫,为须迦达所居。
显示巴利原文 Tassā’si haṃsavatināma puraṃ jinassa Ānandabhupati pitā janikā sujātā, Dve tassa devalasujātavasi vasinaṃ Aggā bhaviṃsu samaṇisvāmitāsamā’ggā; ()
宽广的大树,是觉者所依,茂密而高大;
此树守护牟尼,名曰善意;
他的身躯由八种珍宝所成,圆满无缺;
世尊曾有过三次僧众大聚集;
显示巴利原文 Lakkhāyuko sajayabodhika visālasāla Rukkho upaṭṭhahi muniṃ sumanābhidhāno, Tassa’ṭṭha’sitiratanappamitaṃ sarīraṃ Āsuṃ tayo bhagavato gaṇasannipātā; ()
世间出现了一位导师,为世间的利益而生,
据说,那时这佛芽因他缘而善生。
显示巴利原文 Tassā’parena samayena sumedhanāmo Lokamhi pātubhavi lokahitāya satthā, Buddhaṅkuro kira tadānyu’bhato sujāto Svā’sitikoṭivibhavo’ttara māṇavo’si; ()
他舍弃了那三亿财富,
将财物施予善逝与僧团,
出家之后,追求无上菩提。
显示巴利原文 Vissajjiyāna vibhavaṃ tamsitikoṭiṃ Datvāna dānamasmaṃ sugate sasaṅghe, Pabbajjito paramabodhi mapatthayittha Byākāsi somuni ta’mijjhanabhāva’maddhā; ()
其城壮丽恢宏,光彩辉耀,庄严无比;
那位城主的父亲与母亲,皆是高贵贤达之人;
在僧团中成为皈依处,一切所愿皆得满足,实为安善宜居之所。
显示巴利原文 Rammaṃ sudassanamahū nagaraṃ sudanto Tassā’si bhūpati pitā jananī sudattā, Saṅghesu’hosu saraṇo vasi sabbakāmo Rāmā yamāni paramānya’bhavuṃka surāmā; ()
Bodhī’pi nīpataru sāgaranāmathero
所谓“你活了九万岁”,意谓其寿命极长,达到九万岁。显示巴利原文
’Paṭṭhāsi taṃ navutivassasahassamāyu,
“彼时,其半身脱出身躯”:指身体一部分已脱出;此处即解释此“脱出”之义。
“曾有三次具念者的团体纷争”:意思是当时发生了三次由具念者所引发的团体纷争。
显示巴利原文 Tassā’ḍhasitiratanu’ggatamāsi gattaṃ Āsuṃ tayo satimato gaṇasantipātā; ()
“其后,于他时,她成为世间明灯”:意谓后来某个时期,她如照亮世间的明灯而显耀。
“世尊诞生善妙,已征服五魔”——意指此世尊出身良善,战胜了贪、嗔、痴等五恶魔。
“年寿增长至七十岁,成为至善的世间主”——这是说他寿命达七十岁,成为具足诸德的世间王。
显示巴利原文 Tassā’parena samayena janappadīpo Jāto sujātabhagavā jitapañcamāro, Sampannasattaratato varacakkavatti Rājā babhūvi’ha mahāpuriso tadāso; ()
以法甘露为喜,珍爱二宝者
施舍七宝与四洲王权已
智者立菩提愿而出家
大圣了知此义后,赞叹而说:
显示巴利原文 Dhammā’matena mudito ratanadvayassa Datvā sasattaratanaṃ catudīparajjaṃ, Pabbajji bodhipaṇidhiṃ paṇidhāya dhīmā Ñatvā mahāmuni tamijjhanabhāvamāha;
他们成就殊胜,善见天的长老们,
龙象,你为众所睹,龙鬘长老尼;
显示巴利原文 Rammaṃ sumaṅgalamahū puramuggatākhyo Rājā pitābhavi pabhāvatināma mātā, Aggābhaviṃsu ca sudassanadevatherā Nāgā gaṇassadasi nāgasamālatheri; ()
Taṃ nāradomuniru’paṭṭhahi ca’ttabhāvo Paṇṇāsahatthapamito bhaviveṇubodhi, Tassā’bhavī navutivassasahassamāyu Āsuṃ tayo dhītimato gaṇasannipātā; ()
其余的人则由此辨识形色的流转
于生死之中,他生来便具慈爱、遍观一切,
那时,这位智者并非他人,正是那位如迦叶般的青年,
于三吠陀善巧,探求善法;()
显示巴利原文 Tassā’pareni’ha nirūpamarūpasāro Jātobabhūva piyadassisamantadassi, Dhīro tadanya’bhavi kassapamāṇavo so Vedesu tīsu kusalo kusalaṃ gavesi; ()
因其不正相与限量而应受持
以世尊为首的僧团之大寺院,
既成就已,便彰显出所愿求的佛陀之相。
显示巴利原文 So koṭilakkhaparimāṇadhatabbayena Saṅgassa buddhapamukhassa mahāvihāraṃ, Katvā padāsi abhipatthitabuddhabhāvo Buddho’pi tappaṇidhisiddhi siyā’tya’bhāsi; ()
曾为国王,国都名为阿诺摩;
彼时最上双生,俱足善法品行——
赐予大众法眼,令一切众生得见;
显示巴利原文 Candāmahesi jananī janako pudinno Rājā babhūva puramassa anomanāmaṃ, Āsuṃ tadaggayugalāni sujātadhamma- Dinnā gaṇassadasi pakālitasabbadassi; ()
Taṃ sotavhasamaṇo samupaṭṭhahittha Bodhī piyaṅgu bhagavā’si asitihattho, Aṭṭhāsika so navutivassasahassama’ssa Āsuṃ tayo matimato gaṇasannipātā; ()
乐于饶益世间的圣者,是真理的洞见者,
即便是最上的众生,亦不逾越法之界限。
显示巴利原文 Tassā’parena samayenu’dapādi loke Lokatthasādhanarato munira’tthadassī, Sattuntamo’pi niratikkamadhammasimo Tejiddhimā isi tadā’si susimanāmo; ()
曼陀罗花安放于稳固的莲座之上
导师恭敬供养后,发下了誓愿
你曾说过:‘你将于未来成为如我一般的人。’
显示巴利原文 Ānīya dibbabhavanā kusumāni tassa Mandāravāni supatiṭṭhitapādapīṭhe, Sampūjiyāna paṇidhānamakāsi satthā Tvaṃ mādiso’bruvi bhavissasi cā’yatinti; ()
Tassā’si sobhitapuraṃ bhavisāgaravho Rājā pitā janatidevi sudassanākhyā, Santopasantasamaṇā varasāvakā’suṃ Dhammā tadaggasamaṇipya’bhavuṃ sudhammā; ()
那位无畏的牟尼护持着它,而他也是如此——
手臂伸展者,寿命长达百千岁,
瞻波城的见证者,成为觉者、善觉之因,
曾有三位圣弟子聚集,
显示巴利原文 Tañcā’bhayo munirūpaṭṭhahi sopya’sīti- Hatthuggato satasahassapamāṇamāyu, Campeyyasākhi bhavi bodhi subodhihetu Āsuṃ tayo ariyasavakasannitā; ()
此后,一位见法者于此出现,
无等无碍,彻见有际之圣者,
彼于三十三天界中,具大威神力。
显示巴利原文 Tassā’parena udapādi’ha dhammadassī Nissīmadhī’nadhivaro bhavapāradassi, So tāvatiṃsabhavatamhi mahānubhāvo Buddhaṅkuro bhavi tadā kira devarājā;()
Dibbāni gandhakusumāni kathāgatassa Cakkaṅkitorucaraṇamburuhāsanamhi, Pūjesi dibbaturiyehi ca buddhabhāvaṃ So patthayaṃ munitamijjha nabhāvamāha; ()
Ṭhāniyamāsi saraṇaṃ sugatassa tassa Rājā pitā’si saraṇo janani sunandā, Aggābhaviṃsu padumovasi phussadevo Khemā ca bhikkhusamaṇisva’pi sabbanāmā; ()
Thero sunettavisuto tadupaṭṭhahi so Lakkhāyuko’si jayabodhi ñca bimbijālo, Tassā’pya’sitiratanappamitaṃ sarīraṃ Āsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā; ()
Tassā’parena samayeni’ga siddhabodhi Siddhatthanāmavidito udapādi satthā, Buddhaṅkuro bhavi tadā’khīlaṅajhānalābhī Bhoji pavattitaphalaṃ vasi maṅgalākhyo; ()
并将其安放于由广大持戒净行所成就的佛陀像下,
世尊也曾亲身尝受了这果实,并对此作了说明;
显示巴利原文 Sampannagandharasikaṃ paripakkamekaṃ Ānīya so vipakulajambubhalaṃ vanamhā, Pādāsi tassa paṇidhīkatabuddhabhāvo Tañcānubhuya bhagavāpi viyākarittha; ()
有座名为胜军的城市,城中有一精舍,
他的父亲是国王,母亲名叫普帕莎。
两位名为师梨毗的比丘尼,于比丘尼中最上,宛如天女。
显示巴利原文 Vehāramāsi nagaraṃ jayasenanāmo Rājā ahosi janako jananī suphassā Bhikkhūsu tassa vasi sambahulo sumitto Dve sīvali ñca samaṇīsu varā surāmā; ()
他具足祥瑞与长寿,是人中的调御者,拥有六十般技艺。
显示巴利原文 Taṃ revatomuni munindamuṭṭhahittha Bodhī’pi tassa kaṇikāramabhīruho’si, Lakkhāyuko sa’narasārathi saṭṭhihattho Āsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā; ()
Tassā’pareni’ha samubbhavi nissanāmo Satthā pasatthacaraṇo caturo’ghatiṇṇo, Buddhaṅkuro bhavi tadāni sujātarājā Rājaññamoḷimaṇilaṅkatapādapīṭho; ()
舍弃狡诈与业障,心明眼亮,
以天上的无数妙花,供养那位降伏诸敌的胜者,
合掌顶礼,恭敬那位无垢光辉的庄严者。
显示巴利原文 Hitvā sa’rajjamisiveyadharo sudhīro Dibbehi’nekakusumehi jinaṃ vajantaṃ, Pūjesi muddhani tamāpavitānasobhaṃ Satthā’pi tappaṇidhisiddhi siyā’tya’bhāsi; ()
往昔,有位名为“人民之集聚者”的贤明父亲,
那时,国王身处自己的议事殿中,生下了波旬。
显示巴利原文 Khemaṃ purañhi janako janasandhanāmo Rājā janetti padumā nijasaṅakghamajjhe, Dve brahmadevudaya vissutatheranāgā Phussā ca aggayugalānya’bhavuṃ sudattā; ()
Taṃ sambhavovasi vasindamupaṭṭhahittha Tassā’sanavhataru bodhi sa’saṭṭhitattho, Aṭṭhāsi vassagaṇanāya mahesi lakkhaṃ Āsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā; ()
此后,这位伟大圣者渡越了轮回之海,
弗沙大牟尼,出现于世间;
那时,他已为智者、胜利者,摧破敌众;
成为国王,如诸天之王,具足光辉照耀世间。
显示巴利原文 Tassā’parena bhavasāgarapādassi Phusso mahāmuniri’hakabbhudapādi loke, Dhīro tadāni vijitāvi jitārivaggo Rājā babhūva surarājanibho’rutejo; ()
正自觉道者,立愿坚定,志意满盈
弃舍王权,为度众生而出家
通达三藏,宣说正法无余
弗沙世尊宣说法义,亦如过去诸佛一般;
显示巴利原文 Sambodhi maggapuriso paṇīdhāya phītaṃ Rajjaṃ vivajjiya sa’pabbajito janassa, Aññāya tīṇipiṭakāni kathesi dhammaṃ Vyākāsi phussabhagavā’pi’va pubbabuddhā; ()
Tassā’si kāsinagaraṃ jayasenanāmo Rājā pitā’si janati sirimā mahesi, Saṅghesu’bhosu’pi surakkhitadhammasetā Cālā tadaggayugalāni tathū’pañcālā; ()
觉树无垢枝叶,覆荫此身作依止,
其名广传,身量五十肘,
享寿九十万岁。
显示巴利原文 Bodhiddumā’malakasākhi sarīramaṭṭha- Paṇṇāsahatthapamitaṃ sabhiyābhidhāno, Sopaṭṭhahī navutivassasahassamāyu Āsuṃ tayo bhakavato gaṇasannipātā; ()
导师毗婆尸佛,一切见者,出现于世,
由某种业力,成为具大神通、大威德者,
彼时,无比之象王成为佛之苗芽;
显示巴利原文 Tassā’parena sanarāmarasattasāro Satthā vipassi’ha samubbhavi sabbadassī, Kammena kenaci mahiddhimahānubhāvo Buddhaṅkuro’bhavi tadā’tulanāgarājā; ()
宛如昂吉罗萨的厚重黄金心座
他的双足由种种珍宝所严饰。
显示巴利原文 Aṅgīrasassa ghanakañcanahaddapīṭhaṃ Pādāsi tassa khavitaṃ ratanehi nānā, So buddhabhāvamahipatthiya bodhisatto Vyākāsi tatthasunisajja jino vipassi; ()
父名尊贵,母名亲友,这位圣者,
住于两座出尘的城邦,是为诸上首弟子。
显示巴利原文 Tassā’si bandhumatināmapuraṃ tadeva- Nāmo pitā janani bandhumatī mahesi, Dve khaṇḍatissavasino varasāvakā’suṃ Candā ca bhaddayugalaṃ bhavi candamittā; ()
身躯灰败无光,笼罩于暗霾与忧悲;
化作菩提树耸立,枝干黝黑;
圣者安住八万年。
显示巴利原文 Dehaṃ asitiratataṃ tamasokathero- Paṭṭhāsi bodhiviṭapī bhavi kaṇhavaṇṭā, Vāsaṃakā munira’sītisahassavassaṃ Āsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā; ()
其后,又有增上戒定慧者,
导师、教团之师、部族之冠——彼尸弃佛出现于世,
那时他成为智者,成为降伏怨敌的不死之王,
对三宝深具信心、乐于殊胜布施;
显示巴利原文 Tassā’parena adhisīlasamādhipañño Satthā samubbhavī sikhī janakappasākhī, Dhīro tadā’bhavi arindamanāmarājā Saddho pahūtaratato ratanattayamhi; ()
比丘及七宝庄严之悦意饰物,
了知佛陀宝珠,随顺圣众。
显示巴利原文 Bhikkhañca sattaratanābharaṇābhirāmaṃ Ñatvāna hatthiratanaṃ sugate sasaṅghe, So buddhabhāvamahipatthayi sattasāro Vyākāsi lacchasi sukhodhipadanti satthā; ()
Buddhassa cāriṇvatī nagaraṃ ahosi Mātā pabhāvati pitā aruṇavha rājā, Saṅghesu’bhosu abhibhuvasi sambhavo ca Aggābhaviṃsu makhilāpadumābhidhānā; ()
Khemaṅkaro jinamupaṭṭhahi sattatiṃsa- Hatthucchito vijayabodhi ca puṇḍariko, So sattatiṃsatisahassa mitāyuko’si Āsuṃ tayo tadiyasāvakasannipātā; ()
据说那时,佛之苗芽名为善见,
成为国王,犹如雄狮威服敌王与象王。
显示巴利原文 Tassā’pareni’ha samubbhavi ketumālā- Byāmappabhāparilasaṃ munivessabhū’ti, Buddhaṅkuro kira tadāni sudassanavha- Rājā babhūva pararājagajindasīho; ()
于胜者的教法中,行此无上布施已,
他为了求证一切知智的菩提而出家。
显示巴利原文 Saṅghassa buddhapamukhassa sacīvaraṃ so Datvāna dānamatulaṃ jinasāsanamhi, Sabbaññubodhimabhipatthiya pabbajittha Buddho bhavissasi dhuvanti tamāhasatthā; ()
索努塔拉,以及他座下的比丘与比丘尼,
慷慨布施者,具足无上信心,行持至高梵行;
显示巴利原文 Tassā’pya’nopamapuraṃ bhavi suppatīto Rājā pitā yasavatī janikā mahesī, Soṇuttarā ca nijasāvakasāvikānaṃ Dāmā matiddhiparamā paramā samālā; ()
他的觉悟也由此犹如参天的娑罗树般生起,
具戒圆满比丘,秉持护念,稳如磐石,
导师曾为六万弟子众,于此安住。
显示巴利原文 Bodhī’pi tassa bhavi sālamahīrūho’pa- Sampannabhikkhu tadupaṭṭhahi saṭṭhihattho, Satthā vihāsi samasaṭṭhisahassavassaṃ Āsuṃ tayo tadiyasāvakasattipātā; ()
Tassā’pareni’kaha samubbhavi saccasando Veneyyabandhu bhagavā kakusandhanāmo, Buddhaṅkuro bhuvi tadā’bhavi khemarājā Dānappabandhajalasekasudhotahattho; ()
他获得钵、袈裟等物及饮食的供养
向胜者与弟子们布施后,回到住处
国王出家,立下了证悟菩提的誓愿。
显示巴利原文 So pattacīvarapabhūtikamannapānaṃ Datvā sasāvakajinassa gharā’bhigantvā, Pabbajji bodhipaṇidhiṃ paṇidhāya rājā Satthāsayā’tya’vaca tappaṇidhānasiddhi; ()
Khemavahayaṃ nagaramassa pitā’ggidatto Vippo vibhāvi abhavi janikā visākhā, Sañjivatheradutiyo vidhuro ca thero Sāmā tadaggayugalaṃ bhavi campakākhyā; ()
Taṃ buddhijo jinamupaṭṭhahi tassa gattaṃ Tāḷisahatthamitamāsi sirisabodhi, Tāḷisahāyanasahassapamāṇamāyu Eko’va tassa bhavi sāvakasannipāto; ()
拘那含佛圣者,名为‘山’者,出现于世;
那时,他成为世界之主,是大丈夫;
显示巴利原文 Tassā’paramhi samaye karuṇānidhāno Lokābhibhū kanakabhudharahārirūpo, Uppajji koṇagamanomuni pabbatākhyo Bhumissaro bhavi mahāpuriso tadāni; ()
向以佛陀为首的僧团,行大布施;
献上珍贵殊胜的袈裟衣料;
他出家之后,便具足了所希求的佛位。
显示巴利原文 Saṅghassa buddhapamukhassa uḷāradānaṃ Datvā mahagghavaracivarasāṭake ca, So pakabbajittha abhipatthita buddhabhāvo Buddho bhavissasi tuvanti tamāhasatthā; ()
昔日出身卑下者,如今统领比丘众,是出离世间的沙门,如大海一般。
显示巴利原文 Nāmena sobhavati tampuramuttarākhyā Mātā pitā’vanisuro bhavi yaññadatto, Hīyosottaravasī samaṇi samuddā Tasso’ttarā ca paramā parisāsu’bhosu; ()
Taṃ sotthijo jinamupaṭṭhahi tiṃsahattho Aṅgīraso bhavi udumbarasākhi bodhi, So tiṃsahāyanasahassamitāyuko’si Eko’va tassa bhavi sāvakasantipāto; ()
在世间堕落者中,他如犀角般尖锐
那时,名为光护的佛种,出现于世间
于三种吠陀及一切技艺,皆悉通达
显示巴利原文 Tassā’pareni’ha mahāmuni kassapākhyo Lokamhi pātubhavi khaggavisāṇakappo, Buddhaṅkuro bhuvi tadā’bhavi jotipālo Vedesu tīsu sakalāsu kalāsu cheko; ()
以善友为伴,亲近善逝,
听闻法已,深入教法,
这位学童希求一切知的境界,
如迦叶牟尼与先前的牟尼所解说;
显示巴利原文 Kalyāṇamittadutiyo sugataṃ upecca Sutvāna dhammamathasāsana motaritvā, Sabbaññubhāvamhipatthayi māṇavo so Vyākāsi kassapamunī’pi munī’ca pubbā; ()
两名财物丰足、名为梵授的人,
于比丘众中,此沙门亦肩负三重负担。
显示巴利原文 Bārāṇasi nagaramāsi pitā ca mātā Dve brahmadattadhanavatya’bhidhānavanto, Bhikkhusu tassa samaṇisva’pi tissabhāra- Dvājā ca bhaddayugalātya’nuloruvelā; ()
Taṃ sabbamittasamaṇo samupaṭṭhahittha Nigrodhasākhī jayabodhi sa’vīsahattho, Tassā’si visatisahassa pamāṇamāyu Eko’va’hū ariyasāvakasannīpāto; ()
此为由名为慧喜的修行者所造,能令一切诗人生起欢喜。在《胜者世系灯》的布施因缘与远因缘中,阐明菩萨其余誓愿安立之事,即是第三章。显示巴利原文
Iti medhānandābhidhānena yatitā viracite sakalakavijana hadayānanda dānanidāne jinavaṃsadīpe dūrenidāne bodhisattassa sesapaṇidhātaṭṭhapana pavatti paridīpo tatiyo saggo.
以燃灯佛等二十四佛的佛足为根本,
即在诸根本处的誓愿大宝藏,
加以诸标志及四等数字之别,
菩萨累积了无量善根之流;
显示巴利原文 Dīpaṅkarādicatuvīsati buddhapāda- Mūlesu laṅapaṇidhāna mahānidhāno, Lakkhādhikaṃ caturasaṅkhiyakapakpasaṅkhaṃ Puññābhisandamabhisaṅkhari bodhisatto; ()
于此之间,种种外境之事生起,
诸如头发、指甲、肉、血,以及子女、妻子,
他这位勇士甚至将生命也施与那些可怜的乞讨者,
全然舍弃这一切,只为饶益众生;
显示巴利原文 Etthantare vividhabāhiravatthujātaṃ Sisa’kkhimaṃsarudhirāni ca puttadāre, So jivitampi kapaṇaḍikayācakānaṃ Vīro pariccaji pajāya hitatthameva; ()
与执着于布施殊胜追求者相敌对,
到达苦行林,宣称苦行者的宝藏已失,
三日后获得了一车发酵的酸粥。
因腹部被饥饿折磨,心生厌离;(此乃无所事事者所为。)
显示巴利原文 Dānādhimuttipariyesana vippaveso Patvā tapovanamakitti tapodhanassa, Tihaṃ alattha sakaṭāhamaloṇaḍākaṃ Yassā’bhibhūtajaṭharassa jighacchitattā; () (Akitticariyaṃ)
他施与伞盖与鞋履,清净双手;手持利刃,乐于战斗。(此为聚集众生者之行。)
显示巴利原文 Kantāramagga paṭipanna manātapattaṃ Pacceka buddhamahipassiya saṅakkhavippo, Phuṭṭhaṃ sakiccapasuto sūriyātapena Yo chattupāhaṇamadāsi sudhotapāṇi; () (Saṅkhacariyaṃ)
因饥馑、逼恼与恐惧,而陷于混沌黑暗之地者,
当全然为不善所缠缚,犹如聚财之河趋于枯竭,
他持着眼药膏,前去拜见那伽王——即“眼药王”,
那位国王曾在南水之地行灌顶仪式;(《苦律行》)
显示巴利原文 Dubbhikkhapīḷanabhayena kaliṅgaraṭṭhā Saṃyācataṃ yadupagamma dhanañjayavho, Soṇḍāya gayha nijamañjana nāgarājaṃ Yo dakkhiṇodaka nisekamakāsi rājā; () (Kurudhammacariyaṃ)
后来,他成为大善见转轮圣王
这位国王日夜居于拘舍婆提城中
他作布施,并供养衣物与饮料之后
称颂善战的勇士与智者;()(大善逝传)
显示巴利原文 Hutvāna yo mahasudassana cakkavattī Rājā kusāvatipuramhi divā ca ratto, Vatthattapānamupatesi carāpayitvā Bheriṃka asesakapaṇḍikayācakānaṃ; () (Mahāsudassanacariyaṃ)
即便是七地之王的国师,
也曾从诸王处获得无尽的财富与粮秣,
舍弃一切所获,施予求福之人。
显示巴利原文 Yo sattabhumibhujasāsi purohito’pi Rājūhi laddhamakhilaṃ dhanadhaññarāsiṃ, Sampattayācakajanassa paricchajitvā Puññappabandhamabhisañcini bodhihetu; () (Mahāgovindacariyaṃ)
那位在米提拉城中建造了四面门殿的人,
对人、鸟、四足走兽等一切众生,始终不曾中断地行施,
他往昔行于布施,在诸施者中最为第一;(尼弥王所行)
显示巴利原文 Dhammānusāsi nimināma mahībhujo’pi Sālaṃ vidhāya mithilāya catummukhaṃ yo, Acchinnamatthijanapakkhicatuppadānaṃ Dānaṃ pavattayī purā dadataṃ variṭṭho; () (Nimirājacariyaṃ)
他本是独一王之子——月王子,
正前往让众人为他举行灌顶加冕,
“于三界中受感召”者,是说在欲界、色界、无色界一切有之中,皆被感发、触动。
显示巴利原文 Yo ekarājasutacandakumārabhūto Muddhābhiseka karaṇāya janehi gacchaṃ, Saṃvejito savibhave tibhave’pi yaññā-
“结集猛风,转动魔轮”一句,比喻诸欲烦恼犹如狂风大作,推动恶业之轮转转不息。此句出自《莨达俱马喇经》。显示巴利原文
Vāṭaṃ vidhāya’bhipavattayi dānavaṭṭaṃ; () (Candakumāracariyaṃ)
“彼取众生,若水会聚”一句,比喻魔王以烦恼之法,如水般汇聚,摄取众生。
“大地之王——天界首领尸毗”一句,以漫流为喻,指彼如诸天之主宰,摄受众生。
「遮蔽月光,蔽塞眼目」者,意为魔王以无明障覆智慧之眼。
显示巴利原文 Yo vatthusāragahaṇena atittarūpo Bhumissaro’pi sivināma surādhipassa, Jaccandhavesagahitassa vilocanāni
「拔除覆障,得净天眼」者,指菩萨衮丹雅王以正法启迪弟子,令其获得如天眼通般清净通达。此句出自《西维罗王经》。显示巴利原文
Uppāṭayitva padadaṃ labhi dibbacakkhū; () (Sivirājacariyaṃ;)
寄居舍利之友,持守布萨之行者,
如堕燃炭顶之苦迫,生命尽受煎逼,
舍离高贵种姓与身肉之欲,此是多智行者之所行,是为布施巴拉密。
显示巴利原文 Dānādhimuttiparamo sasapaṇḍito yo Mittenu sāsiya adhiṭṭhituposathaṅgo, Aṅgāramuddhani papāta sajīvitāsaṃ Hitvā dvijassa tanumaṃsapadātukāmo; () (Sasapaṇḍitacariyaṃ; Itidānapāramīṃ)
若有奉养母亲者,殷切精勤,身心践行,
如盲母象赖驯象师之手,为协助看护而致力者,
象鼻虽被紧扣,亦不损毁。
显示巴利原文 Yo mātuposakakari bhisamuddharatto Andhāya hatthidamakena kareṇukāya, Soṇḍāya suṭṭhugahito’pya’vikaṇḍitassa Sīlassa khaṇḍanabhayā najanesi kopaṃ; () (Mātuposakacariyaṃ)
那多富大蛇,身躯僵滞不能转动,
那执毒者决心守护戒行,
犹如篮中被抛掷的蛇,在捕蛇者手中,
因畏惧戒行毁坏,他弃舍了瞋恚;(《普利达他行》)
显示巴利原文 Yo bhuridattabhujago’parivammikaṭṭho, Sīlabbataṃ visadharo samadhiṭṭhahitvā, Peḷāya khittabhujage ahiguṇṭhikamhi Sīlassa kuppanabhayena jahāsi kopaṃ; () (Bhuridattacariyaṃ;)
具足戒等威德、炽燃神通者,
名为掘穴之蛇,藏身于蛇洞之中,
随心所欲而游走,犹如蝘蜒曳尾而行,
守护于戒,纵使于彼处遭受攻击,亦不嗔怒;(此为掘穴龙本生)
显示巴利原文 Sīlabbatādivibhavo jalitiddhimā yo Campeyyanāmabhujago ahiguṇṭhikamhi, Icchānurūpavicaro camarī’va vālaṃ Sīlaṃ jugopa napi tabbadhake cukopa; () (Campeyyacariyaṃ;)
若人内心清净,觉悟已立,正见坚固,
他舍弃戒律的林木,安住于所爱的住处,
纵使被迦尸国王以武力强占,
他致力于戒的清净,舍离了嗔恚。(此句出自《小菩提道论》)
显示巴利原文 Yo cūlabodhivisuto samadiṭṭhahatvā Sīlabbataṃ vanamupecca vasaṃ piyāya, Tāyaṃ pasayha gahitāya’pi kāsiraññā Sīlabbisodhanaparo pajahittha rosaṃ; () (Cūlabodhicariyaṃ)
即使那形象恐怖的大水牛,面对那猴子,
他忍耐过错,无怨无恨,戒行清净。
拒斥了树下夜叉的诽谤之语,
将他从破戒的怖畏中解脱,从怖畏中解脱。
显示巴利原文 Yo bhiṃsarūpi mahiso’pi valimukhassa Āguṃ titikkhamakhīlaṃ parisuddhasilo, Rukkhaṭṭhayakkhavacanāni paṭikkhipitvā Taṃ sīlabhaṅgabhayato bhayato mumoca; ()
他从河流的急流中救起那被冲走的人,
因他向那忘恩负义之人,施予如救亲子般的生命之恩,
国王心怀无嗔,放下了杀戮,释放了本该处死之人,
具足戒行的露露鹿王,亦有着辉耀的金色容光,
显示巴利原文 Yo vuyhamānamapanīya nadīpavāhā Mittadduhiṃ putasajīvitadānahetu, Raññā mumoca vadhiyaṃ avikopanena Sīlassa rūruhariṇo’pi harissavaṇṇo, () (rūrumigarājacariyaṃ;)
Yo dantakaṭṭhasakalehi jaṭākulehi Kuddhena kuṭajaṭilena katāhisāpo, Mātaṅakganāmamuni sīladhanaṃ jugopa Sampātasāparipumiddhibalena rakkhaṃ; () (Mātaṅgacariyaṃ;)
已入圣道,处于中道,无所畏惧于污秽之说者,
和合如两轮之轴,以非法行恼害众生的夜叉,
因瞋火而不失威德者,
诚然,持法夜叉王守护了戒律;(《法中法天子行者》)
显示巴利原文 Maggāvatiṇṇamadhamaṃ kalhābhīlāsā- Saṅghaṭṭitobhayarathaṅgamadhammayakkhaṃ, Kopagginā naparijhāpayamiddhimā yo Sīlaṃ rarakkha khalu dhammikayakkharājā; () (Dhammādhamma devaputtacariyaṃ;)
那位沉溺食人、自诩胜利者,
以国王之命为首务,营谋生计,
兵刃摧折,他迫近而来,其心不退,
调伏夜叉,实因持戒;(坚定者行仪。)
显示巴利原文 Yo porisādavasagassa jayaddisassa Rañño paṭiññamadhikicca vijivitāso, Khīttāyudho tadupagamma alīnasatto Yakkhaṃ damesi nanu sīlavataṃ nidānā; () (Alīnasattacariyaṃ;)
他如那执持杻械的龙蛇,饱享自身的蜷曲,
对那以身形负运重担的饮食之子,
因无足而行,便生起了悲悯亲近之心:
虽畏惧毁戒之过,其热忱亦不熄灭;(此为关于守护律仪之教示;如是,名为戒波罗蜜;)
显示巴利原文 Yo saṅkhapālabhujago nijabhogapūra- Vyābhaṅgibhārataravāhiti bhojaputte, Kāruññamāpa abhigantumapādatāya Sīlassa bhaṅgabhayato’pi hutāsatejo; () (Saṅkhapālacariyaṃ; Iti sīlapāramiṃ;)
那战胜者犹如朝露般消散于风中,
国王不顾百姓的哀泣,舍弃了王位,
圆满出离巴拉密,舍世出家;(此为战胜者之行;)
显示巴利原文 Saṅkhāradhammakhaṇabhaṅgasabhāvadassi Ussāvabinduvilayaṃ’va yudhañjayo yo, Rājā janassa rudato pavihāya rajjaṃ Nekkhammapāramimapurayi pabbajitvā; () (Yudhañjaya cariyaṃ;)
那位苏摩那萨悉陀所生的库鲁国王子,
依于恶行、刚强难化、心性扭曲、言辞鄙陋,
奉王命行刑,身处死囚之列,
领受教诫之后,他舍弃了四大王权而出离;(此即苏摩那萨的所行;)
显示巴利原文 Yo somanassavisuto kururājaputto Dussīlakuṭajaṭilabbacanaṃ paṭicca, Raññā niyojitavadho vadhakāvakāsaṃ Laddhānusāsiya’bhinikkhami cattarajjo; () (Somanassa cariyaṃ;)
迦尸国王之子,亦称阿瑜伽罗,
这位尊者长久居住于阿瑜伽罗之地,
舍弃了由父亲赐予的最胜王位。
成就出离巴拉密的至高者,进入森林修行;(此句出自《无垢行者经》。)
显示巴利原文 Yo kāsirājatanujo’pi ayogharākhyo Īhaṃ bhato ciramayogharavāsahīrū, Rajjaṃ pahāya paramaṃ pitarā padattaṃ Nekkhammapāramiparo vanamotarittha; () (Ayogharacariyaṃ;)
他虽为五欲功德之明灯,却未曾于此现身;
并摈弃了伴侣与朋友之言,
肤色如炼金般明净,故被称为金色者。
显示巴利原文 Yo pañcakāmaguṇadīpanato’padiṭṭha- Sambhattamittavacanampi paṭikkhipitvā, Niddhantakañcananibhacchavi kañcanākhyo Patvā tapovanamapabbaji bandhavehi; () (Bhisacariyaṃ;)
于诸行法境界,已然回转,
那位索那善慧者,舍离了荣华富贵,
与眷属一同出家,走入林野;(此即索那贤者所行;是为出离巴拉密。)
显示巴利原文 Pakkhittadaddulanahārurivā’nalamhi Saṅkhāradhammavisaye paṭivaṭṭitatto, Yo soṇabhusurasudhī vibhavaṃ pahāya Pabbajjituṃ sapariso pavanaṃ jagāma; () (Soṇapaṇḍitacariyaṃ; Iti nekkhamma pārami;)
彼如军士,清净守护篮中之胎
以清净心,舍离迷惑与垢秽
远见者,示现一切极可怖畏
以智慧圆满彼岸,他充盈广大智慧。(《大将军贤者传》行)
显示巴利原文 Yo seṇako sudhi pasibbakagabbhasāyiṃ Vippassi mohakalusikatamānasassa, Sappaṃ sughoramupadassiya dīghadassī Paññāsupāramimapūrayi bhurimedho; () (Seṇakapaṇḍita cariyaṃ;)
那位被称为‘大药’的妙慧者,具足智明,
虽身处邪途障难,也能以舍离而平等安住,不动不摇。
以智慧与慧见为引导,摧破怨敌,令得解脱;《大智慧神通行》即是指智慧巴拉密的圆满。
显示巴利原文 Yo yaṃ mahosadhasamākhyasudhī sudhīso Ummaggasaṃvutanisaggavatisamo’pi, Ummaggato’va sabalaṃ mithilādhināthaṃ Paññāpajāpatipati riputo mumoca; () (Mahosadhacariyaṃ iti paññā pāramī;)
常当努力发扬,以灭尽贪欲无明为目标,众生之苦海宜当消除。
显示巴利原文 Vālenu’ḷāravīriyo vīriyena ghoraṃ Saṃsāradukkhamiva yo kisakālako’pi, Gambhīrasāgarajalaṃ sapajānukampī Ussiñcituṃ satatamārahi sattasāro; () (Kālaka cariyaṃ)
犹如大王的尊贵之子,由智慧的父亲与尊贵的母亲所生。
在渡越轮回之海时,他的身形如同渡船。(此即《大阇那迦本生》,是为精进巴拉密。)
显示巴利原文 Rājāmahādijanako janakundacando Gambhīrabhurisalilaṃ salilākaraṃ yo, Sūro’rubāhuvīriyo vīriyaṃ tatāra Saṃsārasindhutaraṇe taraṇīsarūpo; () (Mahājanakacariyaṃ; Iti vīriyapārami;)
即便遭受一切被毁坏、具有一切破坏本质的境遇,
也如同以清净之水灌沐为庄严,平等宽忍地滋养守护,
于嗔恚猛焰炽燃的障碍中,毅然坚忍,不为所动。(这是忍辱持守之行。)
显示巴利原文 Yo khantitintahadayo yatikhantivādī Chedāpite’pi sakalaṃ sakalattabhāve, Samapūtakhantijalamevabhūsaṃ siseca Vyāpādapāvakapadittakalāburāje; () (Khantivādī cariyaṃ)
虽被杀戮者所迫,而行如狮子般威猛之事,
即使濒临炎热地狱的边缘,行将堕入其中,
他依然生起忍辱,心怀柔和,安住于忍辱与慈爱;(这便是忍耐巴拉密的行持;)
显示巴利原文 Yo dhammapālanaparo susu dhammapālo Kārāpite’pi vadhakeha’simālakammaṃ, Āsannatāpanirayamhi patāparāje Khantiṃ pavattayi manappitakhantimetto; () (Dhammapāla cariyaṃ; Iti khantipāramī;)
不堕于此岸与彼岸,不畏惧非真实者。──(猕猴王行为)
显示巴利原文 Yo antarīpagabhayaṃkarasuṃsumāra- Muddhāsamappitapado kapirājabhūto, Dinnaṃ paṭiññamanukubbamanaññalabbhaṃ Najjā papāta paratīramasaccabhīrū; () (Kapirāja cariyaṃ)
彼为真理彼岸者,其义为:
以真理为基、建立真理者,即是真理见者。
于吉祥赡部洲洲,行和合事,
护持一切世间,宣说正语;(行真理与无畏之行)
显示巴利原文 Yo saccapāramiparo vasi paccanāmo Saccena saccamahīsandhiya saccadassī, Poriṃ samaggakaraṇiṃ sirijambudīpe Sampālayaṃ sakalalokamavoca vācaṃ; () (Saccasavbhaya cariyaṃ;)
如轮鸟幼雏,羽翼未丰
其足极小,犹如巢中幼胎卧于草床之上。
显示巴利原文 Yo vaṭṭapotakadijo avirūḷhapakkha- Pādo’tikhuddakakulāvakagabbhasāyī, Saccena soḷasakarisamitappadese Dāvagginibbutimakā thiramāyugantaṃ; () (Vaṭṭapotaka cariyaṃ;)
那些被称为蝇、鸟、鸣虫、蝙蝠、飞蝗等的生类
在亲属的夜饮中,因忏悔已尽而最终消除业障者
释放了被火焚烧之物,驱除了蚊虫王
以真实故,非时降雨之因缘;(蚊虫王行状)
显示巴利原文 Yo gijjhakākabakabāṇakabhakkhabhuta- Bandhu nidāgharavitāpaparikkhayā’pe, Ritte saramhi parimocayi maccharājā Saccena’kālajaladāgamapaccayena; () (Maccharāja cariyaṃ;)
恶见不净,心随毒欲之速疾而昏眛动摇者;
愚痴懈怠,无所戒护,安住于牝兽所予安稳者;
以慈悲行真实语,于黑暗中燃灯明;
燃灯牟尼解脱黑暗与厄难;(黑暗灯明行状)
显示巴利原文 Duṭṭhāhidaṭṭhavisavegavimucchitaṃ yo Maṇḍabbatāpasavaro’rasayaññadattaṃ, Katvāna saccakiriyaṃ karuṇāya kaṇha- Dīpāyano muni mumoca tamāpadamhā; () (Kaṇhādīpāyana cariyaṃ;)
那位名为苏陀苏摩的国王
纵使关乎方圆三百由旬的国土,乃至自己的生命,
他守护了真实,实在的,那以真实为最上者,无所失望。
他于所施与所承诺,二者皆不违背;(此为苏陀苏摩本生;是名真实巴拉密。)
显示巴利原文 Yo porisādavasago sutasomarājā Rajje tiyojanasate sakajīvite’pi, Saccaṃ rarakkha nanu saccaparo nirāso Dinnaṃ paṭissavamubhinnamapānukubbaṃ; () (Sutasomacariyaṃ; Iti saccapāramī;)
因怖畏生死而厌离王权之威势,
那如哑、跛、聋般的愚人,
时机未至之时,不宜仓促弃舍,
你已坚定立志,誓愿坚固不渝;(此为决意波罗蜜的修行功德。)
显示巴利原文 Nibbinnarajjavibhavo bhavabhīrūtāya Yo mūgapakkhabadhirākati mūgapakkho, Nīte nikhātumapaki sīvathikāvakāse Daḷhaṃ adhiṭṭhitavataṃ vata nojahāsi; () (Temiyacariyaṃ; Iti adhiṭṭhāna pāramī;)
那如明月般柔和的金色萨摩,
为藤蔓所环绕,他安住于林间。
他以名为慈的波罗蜜,圆满成就,成为畏惧诸恶者;(此为金色萨摩的行迹)
显示巴利原文 Mettavihāraparamo piturandhayaṭṭhi Yo somasommayadayo’pi suvaṇṇasāmo, Vāḷehi samparivuto pavane vihāri Mettākhyapāramimapūrayi pāpabhīrū; () (Suvaṇṇasāmacariyaṃ;)
他将慈爱视作挚爱的伴侣,即便在自己生命中,也以慈爱至高无上;
治理国土、统御邦国之际,展现出如实相应的行持;
慈爱修习圆满,平等遍满而广施;(此即单一国王行;此即慈爱巴拉密。)
显示巴利原文 Yo ekarājavisuto bhuvi kāsirājā Mettākalattadutiyo sakajīvite’pi, Avachinnarajjavibhāve paṭipakkharāje Mettāya samphari samaṃ paribhāvitāya; () (Ekarājacariyaṃ; Iti mettā pāramī;)
他如同鹅毛管般笔直而纯净,
在受恭敬或遭轻慢时,在遇乐或受苦时,
他安住在遍布骸骨的林中、坟场之间。
怨嗔俱已止息,安忍公正,心住平等;(此为颈上天鹅之行持;此即平等之标志。)
显示巴利原文 Yā lomehaṃsavisuto’pi tulāsarikkho Mānāvamānanakaresu sukhe ca dukkha, Vāsaṃ cavaṭṭhiparikiṇṇasusānamajjhe Veraṃ averamanupecca rarakkhu’pekkhaṃ; () (Lomahaṃsacariyaṃ; Iti upekkhāka pakāramiṃ)
佛之苗芽,以所积波罗蜜之力,依无过失的布施巴拉密,成为佛陀之根基。
他不再有那种沉浸于对境的渴爱——如箭刺般的焦渴与如毒蛇般的饥渴。
在众生轮回之中,超越生死而未曾重生者;(此处省略文句详见原文。)
显示巴利原文 So bodhiyā’bhiniyato paripakkañāṇo Buddhaṅkuro’pacitapāramitābalena, Nijjhāmataṇha’sitakañjakkhuppipāsa- Lokantarorunirayesu na jātu jāto; ()
Nālattha paṇḍakanapuṃsakamūgapakkha- Chaccandhajātibadhiritthijaḷattabhāvaṃ, So makkhikāmakasakutthakipillikādi- Jātyā napātubhavi kīṭapaṭaṅakgajātyā; ()
未得香象之粗大形态,
未得轮鸟之细妙形态,
未得润泽不腐之形态。
显示巴利原文 Nālattha gandhagajato puthulatta bhāvaṃ Nālattha vaṭṭasusukā sukhumanta bhāvaṃ, Nālattha umdanamammanakatta bhāvaṃ Nālattha evamatihīnataratta bhāvaṃ;
既无杀母者,亦无杀父者,
亦无破坏僧团者、杀害阿拉汉者,
他没有以嗔恨之心对待如来。
显示巴利原文 Nāhosi mātuvadhako pitughātako vā Nāhosi saṅghabhiduro arahantaghāto, Nāhosi duṭṭhahadayena tathāgatassa Nāhosi saṃjananako rudhirassa kāye; ()
那些断绝了[恶]行为与[其]果报两者之人,
持断灭见者,便住于那种见中,
具信者何时曾执取过邪见?
显示巴利原文 Kammaṃ phakhalaṃ tadubhayaṃ paṭibāhino ye Ucchedadiṭṭhigatikā vihariṃsu tesaṃ, Laddhiṃ kadāci naparāmasi saddahāno Kammaṃ phalaṃ niyatabodhiparāyaṇo so; ()
Yasmiṃ bhave bhavati nāmacatukkamattaṃ Tatrā’pi puññakaraṇattha masaññasatte, Aṭṭhānato napaṭisandhimagaṇhi suddhā- Vāsesu pañcasu kadāci papañcabhīrū; ()
佛种——那必至觉悟之道的圣者,有时
于长寿诸有中,亦不贪著安乐,
在这世间,立下决意之语,
为圆满诸波罗蜜,得生三十三天;
显示巴利原文 Buddhaṅkuro niyatabodhipado kadāci Dīghāyukesu’pibhavesu sukhānapekho, Katvā’dhimuttivacanaṃ idha jīvaloke Nibbatti so tidasapāramipūraṇatthaṃ; ()
正是如此,这位人中最上者,对于那难以证入的菩提……
身处宫殿中,具足降伏与寂静的妙相威仪。
显示巴利原文 Iccevaṃ so purisanisabho duppavesassa bodhi- Pāsādassā’vataraṇasamattiṃsatisseṇirūpaṃ, Nipphādento parahitarato pāramīdhammajātaṃ Saṃsāre saṃsari cirataraṃ ghoradukkhaṃ titikkhaṃ; ()
以上为智慧喜乐比丘所编撰之《胜者世系灯》中,令诸诗人欢喜之布施因缘——远因波罗蜜法修行转起明灯——第四品。显示巴利原文
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānanda dānanidāne jinavaṃsadīpe durenidāne pāramidhammābhisaṅkharaṇa pavatti paridīpo catuttho saggo.
义理事句,具足种种色彩与宝饰庄严,
犹如往昔在胜上城中的合宜行仪;(戒律之结缚)
显示巴利原文 Atthavattapadaṃ nānāvaṇṇamaṇṇavajānvitaṃ, Patthyāvattamivāhosi jetuttarapuraṃ pure; () (Silesa bandhanaṃ;)
以护城河为腰带,城墙为系缚的臀饰,
这座王都闪耀辉煌,犹如盛装的新娘;
显示巴利原文 Parikhāmekhalādāma baddhapākārasoṇinī, Rarāja rājadhānī sā vadhūva patimaṇḍitā; ()
饰以珠宝与光鬘,宛如幼童少女的嬉戏盛装,
城墙环绕如兔影圆轮,严密防护;
显示巴利原文 Maṇisiṅgaṃsumālābhi bālaṃsumālivibbhamaṃ, Sasaṅkamaṇḍalaṃ tasmiṃ palamhesā’bhīsārikā; ()
吉祥天女之殿,不暗淡的宝石殿堂璀璨辉煌
金幢成列,孔雀嬉戏其间
显示巴利原文 Indirāmandirā’mandamaṇimandirasālinī, Hemaddhajāvali tasmiṃ kiḷāpayi kalāpino; ()
Rarāja nāgarājānaṃ kappitābharaṇehi ca, Dāṭhāhi dānadhārāhi meghavacchantā’va sā purī; ()
Turaṅganikaroṇḍutadhulidhūsaritambaraṃ, Nivāritātapaṃraṅgavitānassirimāhari; ()
端坐的蓝色身影,面容如绽开的莲花,庄严妙好,
此句描绘如含苞青莲般的眼眸,以及似天鹅般丰盈的乳房。
显示巴利原文 Nīlasevāladhammillā samphullakamalā’nanā, Tahimuppalalola’kkhī haṃsapīnapayodharā; ()
犹如佩戴宝石脚镯的女子,莲花绽放。(以此隐喻戒律之系缚)
显示巴利原文 Kiñjakkharājirasānāruddharodhanitambinī, Bhiṅgālimaṇimañjirā nārī’vā’suṃ sarojinī; () (Silesa bandhanaṃ;)
Kevakalaṃ kapparukkhehi vinā sā rājadhānya’hu, Visāṇārājadhānī’va sabbasampattisālinī; ()
往昔之时,人中之良骏,曾为此城之王,
以“毘山多罗”之名,遍闻于三界之中;
显示巴利原文 Kadāci purisājañño rājā’hosi pure tahiṃ, Vessantaro’tināmena vissuto bhuvanattaye; ()
Kumāro’va samāno so dānakīḷāparāyaṇo, Kāyūpagāni dhātīnaṃ ratanābharaṇāni’pi; ()
将它们一一拆散而后重组,如此全然布施,达九次之多。
显示巴利原文 Khaṇḍākhaṇḍaṃ karitvāna navakkhantuṃ kapariccaji, Evaṃ bāhiravatthūnidadanto aṭṭhavassiko; ()
他登上宫殿,坐下后恳求道:
他思惟“我将施舍”——即头、眼、肉、血。
显示巴利原文 Pāsādamabhirīhitvā sonisajjā’bhiyācanaṃ, Dassāmī’ti vicintesi sisakkhimaṃsalohitaṃ; ()
大勇士安然愉悦,犹如月盈时分的明月,
以十种德行护持,统御王权与人民;
显示巴利原文 Sukhedhito mahāsatto sukkapakkhe’va candimā, Pālesi dasadhammena patvā rajjasiriṃ pajaṃ; ()
一日,那位国王独在宫中,静坐安处,
他忆念诸欲之杂染与过患;
显示巴利原文 Nisajjo paripāsāde so rājā ekadā raho, Kāmānaṃ saṅakkilesañca vokārādīnavaṃ sari; ()
这位乐好出家的国王,于有、无有皆生厌离;
取得成就之精粹,舍弃殊胜之王权;
显示巴利原文 Pabbajjāhirato rājā nibbinto vibhavebhave, Sampattisāramādāya hitvā rajjasiriṃ varaṃ; ()
Mattamātaṅakgarājā’va aggipajjalakānanā, Rudato ñātisaṅakghassa agārasmā’bhi nikkhamī; ()
Campakāsokavakulatarusaṇḍasumaṇḍitaṃ, Sikhaṇḍimaṇḍalākhaṇḍakīḷaṃ kokilakūjanaṃ; ()
Anekamigapakkhīnamāsayaṃ salilāsayaṃ, Vīkāsakusumāmodappavāsitasamīraṇaṃ; ()
甘露般沁润,水光润泽而盈满,
从高处倾泻,如流泻的玉,深沉而辽阔,遍满大地;
显示巴利原文 Madhumattā’liṅdhaṅkāranibbhara’mburuhākaraṃ, Sampātanijjharā’rāvagambhīrabhuribhūdharaṃ; ()
Pavavekakkhamaṃ vaṅkapabbhāraṃ girigabbharaṃ, Duppavesapakathaṃ vaṅkagirināmatapovanaṃ; ()
剃落须发而得受出家,那位具足威仪的大地之主,
长久行持梵行,安度时日。
显示巴利原文 Patvā laddhe’sipabbajjā kavilāso so mahībhujo, Caranto brahmacariyaṃ cirassaṃ vītināmayi; ()
当时,国王的王后——名为曼坻,安住于安乐之中,
她与儿女们一起,进入了那苦行林;
显示巴利原文 Tassarañño mahesipi maddīnāma sukhedhitā, Puttadhītūbhisaddhiṃ taṃ tapovanamupāvisi; ()
那时,有位大欲求、善供奉的婆罗门,相貌可怖,
他走向那位具足须大拏精髓者。
显示巴利原文 Mahiccho pūjakovippo tadā bīgacchadassano, Yena vessantarosattasāro tenupasaṅkami; ()
Attho kammakarehī’ti jarājajjaritassa me, Puttañcadhītaraṃ yācī dhīraṃ patvā dayāparaṃ; ()
两面俱黑,交织如网,堪能承载众多重负,
渴求正觉者,为渴爱之苦所缚,未得解脱;
显示巴利原文 Ubho kaṇhājinaṃ jāliṃ sasenahabhārabhājanaṃ, Sammāsambodhikāmo so taṇhādāsabyamuttiyā; ()
南方清水之瓶,合掌奉持以礼敬,
将他绑缚后一道离去,携之安眠。
显示巴利原文 Dakkhiṇodakasamputajūjaka’ñjalibhājane, Samappayittha bandhitvā agamā’dāya niddayo; ()
Dānādhimuttīvīmaṃsī vippākappenu’pāgato, Saṃyāci devarājā’tha maddideviṃ patibbataṃ; ()
Dakkhiṇodakaniddhotahattho so dakkhiṇodakaṃ, Katvā devesavippassa deviṃ devo pariccaji; ()
Sattakkhattuṃ pakampittha tassa pāramitejasā, Sādhusādhūti pattānumodantī’va mahīvadhū; ()
这即是人中尊成就圆满的波罗蜜;
宝石光焰辉映,楼阁高度庄严;
显示巴利原文 Iccevaṃ purisārañño paripācinapāramī, Maṇiraṃsismujjota pāsādasatalaṅkate; ()
微风徐徐,轻拂着五色旗幡,
宝石、铃铛与网幔交相应和,流水潺潺萦绕凉亭;
显示巴利原文 Mandamandāniloṇḍūta pañcavaṇṇaddhajālīnaṃ, Maṇikiṃkiṇijālānurāvasotarasāyane; ()
天人的歌舞与悦耳的音乐,令人心旷神怡,
(那城)设有爱神的殿堂与围墙,又以剧场舞台而庄严。
显示巴利原文 Dibbehi naccagītehi vāditehi manorame, Kandappamaṇḍapākāra raṅgamaṇḍapamaṇḍite; ()
Dibbantadibbarājūnaṃ indacāpasatehi’va, Cūḷāmaṇīmarīcihī sambādhīkaḷita’mbare; ()
Accharāhi kucañcandanamitaṅgīhi dūrato, Vidhūtacandikārāji cārucāmara mārute; ()
犹如睡醒之人,住于兜率天与忉利天宫,
从彼处命终转生,成为名为‘善满足’者;
显示巴利原文 Suttappabuddhaposo’va tusite tidasālaye, Tato cavitvā nibbatti hutvā santusita’vhayo; ()
住于天界五欲乐中,在兜率天宫而住;
为世间唯一眼者,受用五根之乐;
显示巴利原文 Dibbesu pañcakāmesu vasanto tusitālaye, Pañcindriyāni lokekalocano paricārayi; ()
当时,来自十千世界的诸天,
俱集一处,闻已佛陀的广大法音;
显示巴利原文 Tadā dasasahassesu cakkavāḷesu devatā, Ekattha sannipatitā sutvā buddhahaḷāhaḷaṃ; ()
Teno’pasaṅkamitvāna yenā’si purisuttamo, Katvā tabbadanambhojaṃ nayanālikulālayaṃ; ()
“合掌如莲花形,聚而不散”,意谓众人合掌,宛如莲花待放,齐肃恭敬,无有散乱,同申奉献之义。
显示巴利原文 Cūḷāmaṇimayukhambutiddhotacaraṇāsane, Baddhañjalipuṭambhojamakulāti samappayuṃ; ()
转轮王之位,即与天帝之位、魔王之位、梵天之位并列。
显示巴利原文 Cakkavattipadaṃ sakkamārabrahmapadatayā, Nakho mārisa patthetvā pāramī paripācitā; ()
为了成为可教化众生的善友,为求证无上正等觉,
贤者,你历尽艰难,圆满了十波罗蜜;
显示巴利原文 Veneyyabandhubhutena sammāsambodhimicchatā, Tayā mārisa kicchena pūritā dasapāramī; ()
为利益含天界在内的世间,而住于母胎;
「Uppajjatūti」(愿您生起),是他们向那坚毅而悲悯一切者所作的祈请;此处意在彰显其悲心。
显示巴利原文 Sadevakassa lokassa hitāya mātukucchiyaṃ, Uppajjatūti yāciṃsu taṃdhīraṃ karuṇāparaṃ; ()
Satavassāyuheṭṭhāpi uddhaṃ sahasahassato, Yasmā akālo buddhānaṃ tasmā kālaṃ vipassi so; ()
Yasmā aññesu dīpesu sambuddhā nopapajjare, Jāyanti jambudīpasmiṃ tasmā dīpaṃ vipassi so; ()
因为如来不降生于边地,
他们降生于中部地区,因此毗婆尸观察彼处;
显示巴利原文 Yasmā milakkhadesesu nūppajjanti tathāgatā, Jāyare majjhime dese tasmādesaṃ vipassi so; ()
因他不生于吠舍、首陀罗等下劣种姓,
佛陀生于忍辱者、婆罗门之家族,因此他名为毗婆尸。
显示巴利原文 Yasmā najāyare vessasuddatvayesu jāyare, Khantiye brāhmaṇe buddhā kulaṃ tasmā vipassi so; ()
诸佛之母的胎藏无有他类众生可得容受,
因此,他以寿命有限之相,观察母亲。
显示巴利原文 Yasmā anaññavisayā kucchi sambuddhamātuyā, Tasmā āyuparicchedavasena passi mātaraṃ; ()
世间之眼目,作五观察已,
心满悲悯,向她们许下承诺。
显示巴利原文 Lokekalocano evaṃ katvā pañcāvalokanaṃ, Tāsaṃ paṭiññaṃ pādāsi karuṇāpuṇṇamānaso; ()
宝饰花鬘,为红莲所亲缀;
彼时,天众云集,周匝围绕,
善时分天主,入于欢喜苑中,
从彼处没后,失去自在的生存怖畏便不复存在。
显示巴利原文 Tappādatāmarasacumbita moḷimālā Sampattadevaparisā’ntaradhāyi tāva, Ogayha nandanavanaṃ tusitādhirājā Tamhā cavī matidayādayināsabhāyo; ()
如是,由名为慧喜的禅师所造,在令一切智者心生欢喜的《胜者灯》中,关于远方因缘、从须大拏本生等开始的天神劝请之事,此为第五章。显示巴利原文
Iti medhānandābhidhānenayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānatidāne jinavaṃsadīpe durenidāne vessantaracariyappabhutidevārādhanā pavatti paridīpo pañcamo saggo.
富饶如阿马喇瓦提城,众城之冠,环绕四周,
此乃太阳族君王世代相承的疆土,
以显著标志而著称,于迦毗罗卫城中,即此城邑所在。
显示巴利原文 Yā sattasārapabhavā sirijambudīpe Phītā’marāvatipurī’va purīvataṃsā, Ādiccavaṃsikanarindapaveṇi bhūmi Lakkhyālayā kapilavatthupurī pure’si; ()
由色相、眼的欢喜、声闻的悦耳等所构成,
以形态、意义的分辨和精进所调和,
那座王都以众多人民与群体为标志,
其架构犹如春天之华饰,严整有序,衔接严谨,
显示巴利原文 Vaṇṇehi kaṇṇasukhasaddarasehi jāta- Rūpehi atthavisarehi yatīhi yuttā, Yā rājadhāni puthupāṇagaṇappadehi Āsī (vasantatilakā) racanā yatheva; () (Silesa bandhanaṃ;)
犹如以四方边界为臂钏的大地少女,
佩戴着系紧的螺钏,焕发着庄严光辉,
她那以灰泥精心涂抹、熠熠生辉的城墙,
其环绕的城垣坚不可动,宛如王冠;
显示巴利原文 Pācīdisābhujalatāya mahīyuvatyā Sannaddhasaṅkhavalayassirimāvahantaṃ, Yassā sudhāsuparikammakataṃ rarāja Pākāracakkamacalaṃ makuṭānukāraṃ; ()
她那属于王城的护城河,光彩夺目,
江岸边水鹿与象群出没,风光秀丽宜人
藤蔓与枝条交织密布,如珠网般细密绵延,山岭错落
犹如以金色饰带妆点的紫色袈裟,从山腰垂落
显示巴利原文 Yassā rarāja parikhā nagarindirāya Kiñjakkhiñjaritatīradasābhirāmā, Saṃsibbitālivittīmaṇitantupantī Pākārasoṇibharato galitambaraṃ’va; ()
为贪爱所碎、为放逸所迷、被骄慢灌醉的恶徒,
上覆淡蓝色,蔓延着青蓝色的藤蔓伸展其枝叶,
在那闪烁如泉水华盖般、明净洁净的眼睛中,
他们置身于宛如宴饮之地的园林,欢然亲近;
显示巴利原文 Kandappadappamadirāmadamattadhuttā Mandānileritasunīlalatāvitānaṃ, Yasmiṃ vilolanayanañjalipiyamānaṃ Āpānabhuminibhamopavanaṃbhajiṃsu; ()
那些沉醉于青春焕发、骄傲自负的女子,
在那些宝石与明镜交相辉映的华丽剧院之巅,
那座王城以厚实丰盈的重重云朵为庄严,
借着清凉的月光,赋予心湖以荣光;
显示巴利原文 Mattaṅganāya navayobbanagabbitāya Raṅgālayaggamaṇidappaṇabimbitehi, Yā rājadhāni ghanapīnapayodharehi Sommānanehi bhaji mānasavāpisobhaṃ; ()
思惟所成的光明严饰,犹如密布的蜂巢般辉映,
如坚骨般牢固,柔韧自如,如甘露雨润泽流淌,
往昔,那如孔雀般华美之家,竟遭非时而逝,
被摧折破坏,承受着暴雨洪涛之苦;
显示巴利原文 Saṅkappitābharaṇaraṃsi sateratālī Dāṭhābalākavisarā madavuṭṭhidhārā, Yasmiṃ pure gharamayūrakulaṃ akāle Kīḷāpayiṃsu varavāraṇavārivāhā; ()
城外筑有坚固的城垣,垣前悬着铁锤般的重锁,
群马奔驰,扬起滚滚尘埃,
为救度众生,世尊一时出现于世。
显示巴利原文 Pākāracakkabahiniggata muggarāgaṃ Yasmiṃ turaṅganikaruddhaṭadhūlijālaṃ, Racchāvatārajanatāya khaṇaṃ janesi Bhītiṃ padittapalayānalajālasobhaṃ; ()
在那宛如翡翠的宝珠宫殿之中,辉光萦绕,如狮象交缠般的庄严,
它亲吻着已被降伏的日光,映现出羚羊斑纹般的光彩,
犹如女子莲容间流露的轻蔑之色,
他的容色骤变,犹如被嗔怒所驱使;
显示巴利原文 Yasmiṃ vimānamaṇisiṅgajutippabandha- Sañcumbitaṃ jitaraviṃ hariṇḍakabimbaṃ, Nārījanānanasarojakatāvamānaṃ Kodhābhibhutamiva vaṇṇavikāramāpa; ()
于彼处,诸自在主所摄持的崇高
其如雪山白净,令人悦意,
恒常以甘露敷治,悉心维护,
诸住处犹如吉祥天女的宫殿。
显示巴利原文 Yatthissarehi samadhiggahitāni tuṅga- Kelāsakuṭadhavalāti manoharāti, Niccaṃ sudhāsuparikammakatāni cā’suṃ Lakkhīniketananibhāni niketanāni; ()
在东方,那座以蓝宝石铺就的圣莲华亭阁之处,
金色幢幡光焰翻腾,辉煌照耀,于都城中周匝旋绕,
云峰之巅前,百道闪电花环般闪耀——
你如同嬉戏的使者,为离别中的女子们带来愁苦;
显示巴利原文 Yatthindanilamaṇimāpitamaṇḍapagge Hemaddhajāvaliparibbhamaṇaṃka puramhi, Jīmūtakūṭapamukhe satavijjumālā- Līlāvahaṃ virahinīnamaghaṃ janesi; ()
晚霞犹如宝珠拱门映照的光辉,
积聚的黑暗已被驱散,一切城邑……
这些王都,也涌起崇高的喜悦,
喜悦地享用着新夜之露与清劲的风霜;
显示巴利原文 Sañjhānurāgamaṇitoraṇadīdhitīhi Bhinnandhakāranikarā’khilanāgarānaṃ, Yā rājadhāni janayantipi tuṅgatuṭṭhiṃ Pītyā navāsi rajanīsma bhisārikānaṃ; ()
岸边交织着水草与散落的花蕊,
盛开着红莲、青莲与白睡莲,
天鹅、蜜蜂与鹤群相聚,倍添迷人,
其中池水极清澈,莲花遍布;
显示巴利原文 Sevālakesarasamākulatīrabhāgā Samphullarattapadumuppalakallahārā, Haṃsālisārasasamosaraṇābhirāmā Yasmiṃ sunimmalajalā kamalākarāsuṃ; ()
这些少女的面容如绽放的莲花般美丽
她们努力追求无与伦比的荣光
如白莲般清凉皎洁的光辉
彼此交结抵触,如网状般纠缠着流向鼻中,
显示巴利原文 Yasmiṃpure kulavadhūvadanambujānaṃ Laddhuṃ nirūpamasiriṃ bhusamussahantā, Yāvajja setasarasiruhasītaraṃsī Aññoññabaddhapaṭighā’va vajanti nāsaṃ; ()
其上呈现出金色、黄铜色、银色及黄铜与银交杂之色,种种光泽,
以珍珠、珊瑚及宝石等诸珍为饰,
由种种纤细柔软的丝线编织而成,缀有环状边饰,
穿着粗麻布所制袈裟,布料已磨损、破绽并加补缀;
显示巴利原文 Yasmiṃ suvaṇṇamakaṇirūpiyavaṃsavaṇṇa- Muttāpavāḷacajirehi mahārahehi, Nānāpaṇā sukhumakāsikasāṇahaṅga- Koseyyakhomavasanehi’bhavuṃ papuṇṇā; ()
披戴金色铠甲,降伏了众敌军
极为勇猛,渡越了战场之海
勇士们曾在那座胜妙城中严密守护
显示巴利原文 Cakkāsisattidhanukuntagadādibhatthā Sannaddhahemakavacā vijitārivaggā, Saṅgāmasāgarasamuttaraṇātisurā Yodhā yahiṃ puravare akariṃsu rakkhaṃ; ()
击破华丽宝石宫殿的墙垣
犹如棉布般皎洁的秋云行列
于那刹那,展现帷幕辉煌者
蜜蜂守护着他们那如莲的面庞;
显示巴利原文 Phūṭṭhā ka vāṭanikaṭe maṇimandirānaṃ Kappāsapaṭṭadhavalā saradabbharājī, Yasmiṃ khaṇaṃ javanikāsirimādadhānā Thīnaṃ jugopa madhupehi mukhambujāni; ()
由那些对曲径迷途心生厌离、善自装备者
在那常行庆典、拱门高耸的城中,
如同沉溺于欲乐之聚,苦悲交织,犹如地狱。
显示巴利原文 Nibbiddhavīthivisarehi susajjitehi Niccussavāya puramussitatorasehi, Bhogindabhoganikarehi rasātalaṃ’va Yaṃ sampasāritaphaṇehi babhuva rammaṃ; ()
扬起的尘垢附着其上,满布污迹;
众多妇人那如月华般明净的面容,映于镜中;
映现出世间明眸之宝。
显示巴利原文 Yasmiṃpure vivaṭamandirajālakānaṃ Uddhūtadhulimalinīkaḷitālakānaṃ, Nārinamindurucīrānana dappaṇesu Lokassa locanamaṇi paṭibimbitā’suṃ; ()
其声深沉,如螺号激荡,咆哮回荡,
如雪山之巅般洁白的发髻,涌出如蜜之沫,
犹如盛满七宝的乳海,
祥瑞为饰,奔腾之势如骏马踏浪,
显示巴利原文 Gambhīrasaṅkhapaṭabhaddhanibhūrighosaṃ Kelāsakūṭadhavalālayapheṇapiṇḍaṃ, Yaṃ puṇṇasattaratanaṃ purakhīrasindhuṃ Lakkhī alaṅkari turaṅgataraṅgavegaṃ; ()
飞尘相连成片,遮蔽了青黛色的路面,
恰如芳醇之蜜与悦意红莲,
犹如那以王鹅为依止、未堕世间之尘的,
曾有座城池,恰似绽放的迦昙婆林;(被尘垢所缚;)
显示巴利原文 Reṇuppabandhamalinaṃ kavanarājinīlaṃ Madhavātimattamadhupaṃ padumābhirāmaṃ, Yaṃ rājahaṃsabhajitaṃ avatiṇṇalokaṃ Āsi puraṃ vikacakañjavanaṃ yatheva; () (Silesabandhanaṃ;)
其城之中,有珠宝辉耀、蓝颈为饰的美鸟,
其展开的羽毛之上,染有因爱染而现起的红色光辉,
它们栖止于河岸湿润之处,
犹如连日雨后的此间女子;(这是戒律的约束,)
显示巴利原文 Yasmiṃpuramhi ratanujjalanīlakaṇṭhā Rāgāvamadditadharā’vivaṭadvijāli, Āsuṃpayodharabharā’viraḷappadesā Sampattavuṭṭhidivasāviyamātugāmā; () (Silesabandhanaṃ;)
是法随法行者的究竟依归,
犹如怖畏轮回者所栖止的苦行林,
此为王城,正是众多盲暗凡夫聚集之处。
显示巴利原文 Dhammānudhammapaṭipatti parāyaṇassa Saṃsārabhīrukajanassa tapovanābhā, Yā rājadhāni pacurandhaputhujjanānaṃ Āpānabhumiva babhūvu’bhayappakārā; ()
佛之萌芽,犹如日种之破暗者,
为如实地体验安乐,而成为良善之地,
昔日身处迦毗罗卫城之时,
由法之甘露滋润,显发其本质。
显示巴利原文 Buddhaṅkurassa ravivaṃsapabhaṅkarassa Sammā sukhānubhāvanāya subhumibhutā, Bho yādisi kapilavatthupuri pure’si Dhammassabhāvamadhunā paridīpaye sā; ()
于彼城中,城主所住之处,
国王名为苏尼提卡图罗,拥有四支军队,
他以法使一切众生欢喜,有时,
名为净饭,是日族之旗;
显示巴利原文 Tasmiṃ babhūva nagare nagarādhirāje Rājā sunīticaturo catusaṅakgahehi, Dhammena sabbajanarañjanako kadāci Suddhodanavhavisuto ravivaṃsaketu; ()
见到这已陷入堕落、贫乏不堪的状态,
实在令持莲者心中莲花般忧戚,
为护持大地的教法所庄严的莲华足,
那位崇敬如日轮光辉之王者
显示巴利原文 Disvā’vatārakalusikatamattabhāvaṃ Ukkaṇṭhite’va kamalā kamalāpatissa, Bhūpālipālibhajitaṃ caraṇāravindaṃ Saṃsevi yassa ravivaṃsadhajassa rañño; ()
他宛若无地之地的诗人,口中流出甘露般的妙语
言辞甜如蜜,柔软似花开的妙音女郎
行至四面荷花围绕的林间
犹如天鹅装点着心中的莲池
显示巴利原文 Yassā’vanīsakavino kavikaṇṭhabhusā Vāṇivadhū madhurakomakalakattavāṇī, Patvā catummukhamukhambujakānanamhā Haṃsīva mānasataḷākamalaṅkarittha; ()
于摧破一切烦恼之上,成唯一之性
当以内在力量克服外境之时,
以清净心为砥石,磨砺出的
智慧利刃,斩断那大地的拥有者。
显示巴利原文 Sabbāridappamathanopari ekadhatvā Ajjhattikāriparājiyamappasayhaṃ, Saṃsuddhacittanikase nisitena tāva Paññāyudhena avadhittha mahībhujo yo; ()
因大地主与持地者,以舍心等视,
于雨露时节,悲水盈满,
慈流涌出,光明遍照,喜鬘无尽。
显示巴利原文 Yasmā mahīpatimahīdharato upekkhā- Veḷātalāvadhi dayāsalilena puṇṇā, Mettāsavanti pabhavā muditumimālā Ajjhottharittha bhuvanattayagaṃjanoghaṃ; ()
具足布施之所,犹如大海,广阔无垠;
布施胜解之最上者,于心意炽燃中,(其利益显现),
对于贪欲深重、穷苦乞食之人,
犹如七宝珠坠落水中,黯然而失光彩;(
显示巴利原文 Sampannadānasadanambudharehi yassa Dānādhimuttiparamassa manodahesu, Taṇhātaṭāni kapaṇaddhikayācakānaṃ Hinnāni sattaratanambunipātanena; ()
彼之双眸宛如蓝宝石,银白而明净,
齿如纯金般洁净,面如檀色,顶髻如珊瑚宝石,
肢节犹如宝珠所成,种种珍宝为其庄严,
身形宛如由梵天精雕细琢而成;(这是戒的约束)
显示巴利原文 Yassindanīlanayanaṃ rajatāvadāta- Dantaṃ suvaṇṇavadanañca pavāḷasīsaṃ, Muttāmayaṅgavayavaṃ ratanehi nānā Dehaṃ sumāpitamivāsi pitāmahena; () (Sīlesabandhanaṃ)
其口唇如白莲清净,无与伦比,具足智慧
双颊饱满丰盈,威严胜过诸魔王
摧破忧恼与暗冥,如烈火降伏敌王众
以四方大海与广袤大地为其疆界;
显示巴利原文 Yassātipaṇḍarayasovisaro’sadhīso Saṅekkācitānanasaro’rinarādhipānaṃ, Sokandhakārabhiduro ripurājinīnaṃ Āsāgarantapathaviṃ paridhikarittha; ()
王室旌旗飘扬诸方,广布各地,
王权之甘露妙味,滋润国土,种种欲乐遍满其间,
于彼自身相续,莲池盛放之花,
亲近彼美妙行莲之足,以虔诚心;()
显示巴利原文 Rājaññachappadakulaṃ sakalaṃ padesa- Rajjādhipaccamakarandarasābhilāsaṃ, Yassattabhāvakamalākaraphullitāni Saṃsevi cārucaraṇambūruhāni bhatyā; ()
化作锋利如刃的可怕烈焰,
其余国王恭顺从命,各治其邦,
手持伞盖与拂尘,一如仆从侍立左右;
显示巴利原文 Setātapattamiva vissutakittipuñjaṃ Katvā’sipattamiva pāvakabhīmatejaṃ, Yasmiṃ sarajjamanusāsati sesabhūpā Chattāsibhūsitakarā sakakiṅkarā’va; ()
众多门户,于无数学人、求乞者
纵使敞开着,亦从不止息地住于珍宝之藏
他专志于守护信等七财
那位紧闭三重门的迦毗罗主,
显示巴利原文 Dvārāni’nekakapaṇḍikayācakānaṃ Ugghāṭitopya’virataṃ ratanālayesu, Saddhādisattadhanarakkhaṇatapparo saṃ Dvārattayaṃ pidahi yo kapilādhinātho; ()
他张起强弓,面对凶悍敌群,
射出阵阵利箭之雨,
手臂灼热如燃灰,遭受着如同炭火炙烤般的痛苦,
犬吠声发,舌头因疲乏而裂开,痛苦不已者也。
显示巴利原文 Yassussitaddhanueṇo pabalārivaggaṃ Vissaṭṭhābāṇavisarabbisamubbahanto, Bhasmikari karikarāyatapīnabāhu- Sappo suphoṭhitajiyāpariphandajivho; ()
具有标志的财富宝库、城市与山岳所组成的现象,
那为宰相峰山峦所环抱的
即是那须弥山王
你以忿怒之风,震动诸敌之王
显示巴利原文 Lakkhīnidhānanagaraṇṇavapātubhūto Mantindakūṭasikharīvalayāvuto yo, Vālaggamattampi rājasiṇerurājā Kodhānilena ripuraññamakampiyo’si; ()
犹如灰烬、焚尽一切成熟之物的男子
即使被瞋火之风所鼓动
已涤除污浊泥水之人
以惑乱的眼识与内在垢秽,对于敌对者;
显示巴利原文 Bhasmikatākhīlavipakkhanarindakaṭṭho Kodhānalo sarasamīraṇabhāvitopi, Nibbāyi paghgaritabappajalehi yassa Lolabbilocanaghaṭehi vipakkhathīnaṃ; ()
是清净之道的极致,犹如明亮闪耀的灯炬,
以连绵不绝的荣耀名声,令世间清净光明,
如以王冠与宝珠庄严的脚凳
他依法统治、长久教导,身为王
显示巴利原文 Sannītimaggajalituggamatippadīpo Kittippabandhadhavalīkatajivaloko, Rājindamoḷimaṇilaṅkatapādapīṭho Dhammena rajjamanusāsi ciraṃ sarājā; ()
其极为丰满的双乳,犹如吉祥宝瓶
她的腰身极为纤细,犹如卸下了双肩的重负,轻盈若无。
显示巴利原文 Tassatipīvarapayodharabhaddakumbha- Dvandātibhāraviraḷīkatamajjhabhāgā, Niddosabālaravimaṇḍalacārugaṇḍā Dibbaccharājitavirājitarūpasobhā; ()
Samphullanīlakamalāmalanīlanettā Olambamānamaṇikuṇḍalalambakaṇṇā, Muttāvalivadasanāvali haṃsadhenu- Helāpahāsagamanā muducāruvāṇī; ()
红唇如频婆果,云发浓长垂束;
面容如金镜,映现月轮。
显示巴利原文 Bimbādharā jaladharāyatakesapāsā Sovaṇṇadappaṇanibhānanacandabimbā, Sannīrapupphamakuḷopamacārujaṅghā Kandappa maṅgalasilātalasoṇibhāgā; ()
脐间仿佛蓄水池中生长的塔玛拉蓝蔓——
其毛发优雅盘曲、柔软舒展,现为妙好之纹;
手臂如海中波浪般优美,呈极深青之色;
其眉纤丽如蔓、如摩羯幢、如弓形。
显示巴利原文 Nābhālavāḷaruhanīlatamālavallī- Līlāvinaddhanavakomalaromarājī, Lāvaṇṇavāridhitaraṅgabhujā’bhinīla- Subbhulatāmakaraketanacāparūpā; ()
宛如世间群芳中至为尊贵的花王,王族之花锦簇芬芳,
犹如帝释天的幻力之妻善生,
宛如月下白莲,犹如云中闪电,
您是国王那举止端庄、令人悦意的亲爱的王后。
显示巴利原文 Bhupālavaṃsakamalākararājabhaṃsi Māyāvadhu iva sujampatino sujātā, Candassakomudi’va vijjuriva’mbudassa Rañño’ticārucaritāsi piyā mahesi; ()
Tasmiṃ nagopamaghare nagare tadāsi Āsāḷhimaṅgalamaho divasānisatta, Milāsugandhaparamaṃ vigatāsavaṃ taṃ Nakkhattakīḷamakarittha mahesi māyā; ()
于第七日到来的满月升起之时,
清晨,下起了散发宜人芬芳的雨水,
为贫苦的人们建造了无与伦比的浴池;
以四十万金钱之资而行布施;
显示巴利原文 Vuṭṭhāya sattamadināgatapuṇṇamāya Pāto sugandhaparivāsitavārinā sā, Katvā sinānamatulaṃ kapaṇḍikānaṃ Dānaṃ adāsi catulakkhadhanabbayena; ()
此浴池以布覆盖,如同被柔软布料善加穿著、严密披覆一般,
成为持净戒的比丘们聚集、享用共食之处。
显示巴利原文 Vatthāhatehi sunivatthasupārutā sā Bhutvā’ggabhojanamadhiṭṭhituposatha’ṅgā, Niddāturā supinamovarakaṃ pavissa Kalyāṇamaddasa sirīsayane nipannā; ()
将卧床带到喜马拉雅山的一侧,
在那极宽广的娑罗树下,
以方圆六十由旬的坚固宝岩为界
四位传说中的天王几乎都登临其上;()
显示巴利原文 Netvā nipannasayanaṃ himavantapasse Heṭṭhā visālatarasāḷamahīruhassa, Naṃ saṭṭhiyojanakacārumanosilāyaṃ Āropayiṃsu caturo kira devarājā; ()
为除去人之垢秽,将其带离此处
不以有情的名义,来清净其心,
天女们即时以天界的衣裳,
以种种香花,庄严其身;
显示巴利原文 Netvā manussamalasaṃharaṇāya tamhā’ Notattanāmarahadaṃ sunahāpayitvā, Devitthiyo sapadi dibbamayehi nesaṃ Vatthehi gandhakusumehi alaṅkaritvā; ()
那位在那里降生、周身银辉闪耀的天人,
他的胸膛,比纯金更为璀璨耀眼,
神圣的清风向南吹拂,清凉而光明。
显示巴利原文 Tatthubbhavo lasati rūpiyapakabbato yo Tassodare’tirucire kanakabbimāne, Pācīnasīsavati dibbamayamhi sammā Paññāpitaggasayanamhi sayāpayiṃsu; ()
佛之种芽,从美丽的金山降临;
登上那缀满宝石的崇山,向北翱翔
喙衔一朵洁白莲华,凌空而起
显示巴利原文 Oruyha setavaravāraṇarājaveso Buddhaṅkuro rucirakañcanapabbatamhā, Āruyha sajjhudharaṇidharamuttarāya Soṇḍāya setasarasiruhamubbahanto; ()
飞抵天途蜿蜒之河,引颈长鸣
右绕那座庄严华丽的卧榻之后,
推开卧榻的帷帐,向南面望去,
便在梦中见到了,犹如进入母胎一般;
显示巴利原文 Patvā vimānavathakuñcanadaṃ naditvā Katvā padakkhiṇamalaṅkatamātuseyyaṃ, Bhetvāna tāyapana dakkhiṇapassamanto Kucchiṃ paviṭṭhasadiso supinena diṭṭho; ()
为容颜美丽的王后玛耶所迷惑
在阿萨拉莲盛开的满月次月,
佛之始芽的大果报
其心成熟,即于结生时入胎;
显示巴利原文 Māyāya rājavadhuyā rucirānanāya Āsāḷhipuṇṇamiyamuttara’sāḷhabhena, Buddhaṅakkurassa paṭhamena mahāvipāka- Cittena sampati ahū paṭisandhigabbhe; ()
在菩萨结生入胎之时,
摩耶夫人仪态端庄,并有手持利剑者(护卫),
为除灭一切灾祸而作守护
正是四位天王之子所护持;()
显示巴利原文 Buddhaṅkurassa paṭisandhigatassa gabbhe Māyāya cārucaritāya ca khaggahatthā, Nissesupaddavanirākaraṇāya rakkhaṃ Gaṇhiṃsu tāva caturo surarājaputtā; ()
自那以后,她便是最胜丈夫的摩耶(妻子)
于诸人之中,未曾生起任何染着之心。
虽获利与光荣,但皆不能长久增长,终被消减;此即如影随形,变化无常之义。
显示巴利原文 Māyāya bhattuparamāya tatoppabhuti Nūppajji kiñci purisesu sarāgacittaṃ, Sā pañcakāmasukhinī akilantakāyā Lābhenuḷārayasasāpyabhivaḍḍhitāsi; ()
入于母胎,犹如被缠裹的暗淡旧索,展现出不清净的相状。
显示巴利原文 Paññāyi dhotaratane janikāya anto Kucchiṃ gato yatharivāvutapaṇḍusuttaṃ, Taṃ kucchinā pariharī dasamāsamattaṃ Pattena telamiva rājini appamattā; ()
正如在布萨日清晨醒来一般,
有人向国王述说了一个梦,于是那位人主…
如精通四吠陀与吠陀支、约四十六岁之人,
延请了尊贵的婆罗门、婆罗门世系之旗帜;
显示巴利原文 Pāto’va pāṭipadage divase pabuddhā Rañño kathesi supinaṃ atha so narindo, Vedaṅgavedacature catusaṭṭhamatte Pakkosayī dvijavare dvijavaṃsaketū; ()
由于无惭与粗秽,此根基之地,
于已具智慧者中,为微妙轻安之利益,
于吉祥座上,于住所中端坐者,
然此乃无益之净土,为顽固恶人所居地;
显示巴利原文 Lājuttarāya paribhaṇḍakatāya bhumyā Paññāpitesu sukhumattharaṇatthatesu, Bhaddāsanesu bhavanamhinisinnakānaṃ Nemittikānamavanīpati bhusurānaṃ; ()
混有酥油、蜂蜜、砂糖与牛乳等物的,
盛满乳粥的金银器皿,
新衣、积聚的财谷以及母牛。
显示巴利原文 Pakkhittasappimadhusakkhirakhīramissa- Pāyāsapuṇṇaharirūpiyabhājanehi, Vatthāhatāni dhanadhaññacayañca dhenū Datvāna diṭṭhasupinassa phakhalaṃ apucchi; ()
人主啊,你不应对你的王后有这般思虑,
王后怀胎,胎儿安稳地住于母腹之中,
若他留居在家,则成为转轮王。
显示巴利原文 Mācintayittha tava rājiniyā janinda Kucchimhi tampati patiṭṭhahi puttagabbho, Ajjhāvasissati sañcepana cakkavatti Rājā bhavissati agāramasaṃsayaṃ so; ()
他舍弃了七宝与四洲的统治权,
若于佛法门中出家修行,必将证得
必成正觉,决定成为通达四圣谛的佛陀
那些通达梦境的智者如是说
显示巴利原文 Hitvā sasattaratanaṃ catudīparajjaṃ So pabbajissati sace bhavanā’bhigantvā, Buddho bhavissati dhuvaṃ catusaccabuddho Iccabruviṃsu supinatthavidū vidū te; ()
她腹中怀胎的沉重负担令她难以忍受
她虽想回到自家的宅邸和园林,却终究无法成行
显示巴利原文 Sā gabbhabhāravaṭharikatamajjhabhāgā Gantuṃ sakaṃ kulagharaṃ kulakañjahaṃsi,
所谓“欲”,是这位女神向国王如此表白显示巴利原文
Icchāmahanti paṭivedayi devi rañño
So sampaṭicchi vacanaṃ karavīkavāṇyā; ()
那座宏伟的大城,遍布着众多宫殿楼阁,
一直绵延至那座号称天神所居的王都,
国王以遍布的珍珠与纯净细沙铺地,
依供养仪轨,奉上莲花与莲蕊;
显示巴利原文 Tamhā mahānagarato nagaraṅgapuṇṇaṃ So yāva devadahanāmikarājadhānī, Muttā’vadātapuḷinattharaṇehi rājā Lājopahāravidhinā kamaluppalehi; ()
以轻柔的绢幡与飘展的旗帜而为庄严,
以金银打造的华美拱门而为严饰,
迅速令这条圣道庄严,焕然生辉。
显示巴利原文 Santīrapupphakalasehi samappitehi Mandātileritapaṭāka dhajāvalīhi, Kārāpayī kanakarūpiyatoraṇehi Addhānamaggasamalaṅkaraṇaṃ’takhippaṃ; ()
以恭敬赞颂、祝福吉祥的歌咏而歌唱,
以五节拍的第四拍节奏相伴,旋律悠扬,音声调和悦耳,
在那庄严、光明、清净之处,
显现超凡胜妙的身相光辉,
显示巴利原文 Vandī’bhigītathutimaṅakgalagītikāhi Pañcaṅgikehi turiyehi katupahāraṃ, Tasmiṃ sumaṇḍitapasādhitamañjasamhi Dibbavcarāsiriviḍambanarūpasobhaṃ; ()
以善加严饰的金轿承载女神,
安奉于种种珠宝镶嵌之中,
他呈献给尊贵的国王、先辈和众多亲族,
与千位大臣一同欢喜满足。
显示巴利原文 Deviṃ suvaṇṇasivikāya susajjitāya Āropayitva khacitāya maṇīhi nānā, Pesesi bhupati purakkhatañātisaṅghaṃ Saddhiṃ sahassasacivehi sukhedhitaṃ so; ()
缀满繁花、果实与新芽的沉沉重负,
林木簇拥,深蓝色藤蔓浓密地铺展蔓延,
翠绿的藤蔓交织,细柔的络索如针线般缠绕,
湿润的水珠附着在根茎、树干和枝桠上;
显示巴利原文 Samthullapupphaphalapallavavattabhāra- Rukkhākulaṃ ghanasunīlalatāvitānaṃ, Hintālatālanaḷakīcakanāḷikera- Sannīrapūgatiṇapādapapantisāliṃ; ()
以青莲般湛蓝清凉的流水来供养,
天鹅群降下,啼声阵阵,愈显生机盎然,
震动山谷的怒号声像猛兽的咆哮,
枝桠交缠,具丛林之盛;
显示巴利原文 Sevālanīlasalilānilasītalehi Otiṇṇakahaṃsavisarehi samullasattaṃ, Jhaṅkārarāvamukharālikulākarāla- Kiñjakkhajālabharitamburuhākarehi; ()
花朵芬芳馥郁,弥漫四方;
怡悦一切众生的眼目,
林间低声细语,如歌婉转;翠枝摇曳,仪态万千,
这即是蓝毗尼园,犹如天宫般具足庄严妙好。
显示巴利原文 Pupphābhigandhasurabhīkatagandhavāhaṃ Addakkhisabbajanalocanapīyamānaṃ, Nindantanandanavanaṃ vanajāyatakkhī Sā lumbinīvanamanaṅgavimānabhūtiṃ; ()
双臂佩着如花簇般的手镯,
前方盘绕着柔滑的藤蔓,
正是采蜜的时机;
显示巴利原文 Sā rājinī navadalaṅgulipantīcāru- Sākhābhujopahitamañjaricāmarehi, Sannaddhakomalalatāvanitānamagge Attupahārakaraṇāya katāvakāsā; ()
大军以优美的步履,踩过湿润的草地,
尘埃染灰了道路,他们沿此前行,
与自己的随众一起,从那边度越,
她进入了那令人愉悦的蓝毗尼园
显示巴利原文 Senāya cārucaraṇamburuhoddhaṭehi Reṇūhi dhūsaritamaggamanakkamanti, Saddhiṃ sakāya parisāya tatotaritvā Taṃ lumbinīvanamupāvisi rāmaṇeyyaṃ;()
这位步态胜过天鹅的王后、林中美少女
带着怡人柔和的山间香风与大象的气息
管乐嘈杂,如群蜂嗡聚,舞姿优美翩跹,
净沙铺路相连,鼓铃百千交响,沿道而行;
显示巴利原文 Taṃ rājiniṃ vanavadhu jitahaṃsagāmiṃ Āmodamandamalayānilahatthagehi, Sambhāvayittha mukharālikulābhikiṇṇa- Reṇuppabandhaharisaṅkhasatehi magge; ()
她举步前行,脚镯声韵交织如网,
如同被捆绑的山鹿幼崽昂首之姿,
展现了张开的宽广眼眶与成排的睫毛,
(他)示现了青色莲池中那列莲花的光彩;
显示巴利原文 Gacchantiyā caraṇanūpuranādapāsa- Baddhānamunnatasiromigapotakānaṃ, Ummīlitāyatavilocanapantipakkhe Dassesi nīlanalinīvanarājisobhaṃ; ()
向上,群峰相连,形成高耸之处,
道路两旁缀满了花蕾与鲜花,
以各种藤蔓交缠的高大拱门相连
犹如游乐园之地,更增欢喜愉悦;
显示巴利原文 Uddhaṃ samaggasikharehi katāvakāsa- Maggantarehi kalikākusumākulehi, Nānālatākulamahiruhatoraṇehi Uyyānabhumi upahārarate’va bhuya; ()
高耸的枝叶层层叠叠,如同一束束花环围绕,
伴着杜鹃鸟群的嬉戏与喧闹的鸣唱,
游乐园之地,犹如鳄鱼与猿猴嬉戏的场所,
有蜂群相随,如琵琶般欢快歌舞;(
显示巴利原文 Ukkhittapiñchabharamantasikhaṇḍimālā- Kīḷāhi kokilakulaṅanikāhaḷehi, Uyyānabhumi makaraṅajaraṅgabhumi- Līlaṃ bhajittha bhamaraddhanivallakīhi; ()
恒久地展现着春时繁盛之姿,
如同林中少女,满怀哀悯与同情,
纵使酷暑时节,亦能令人生起满足,
其顶宛若花冠,吉祥花鬘层层簇拥;
显示巴利原文 Niccaṃ vasantasamayassirimubbahantaṃ Taṃkhovanaṃ vanavadhūhadayānutāpī, Patto nidāghasamayopi janesi tuṭṭhiṃ Tassā sirisakusumālikulāvataṃso; ()
那地方被盛夏烈日炙烤,犹如一汪清凉的水面,
好似干涸河床上的刺藤,又如不合时令的乌云遮蔽,
即使是为忧思所煎熬的心,其心中所系,也仅有如率直的朋友相伴,
为承受胎藏成熟之苦所恼;
显示巴利原文 Tasmiṃ nidāghasūriyātapatāpitāmbhaṃ Rittālavāḷamivakālamakālamegho, Cintāturaṃ hadayamattasakhījanopi Pīṇesi gabbhaparipākabharaṃ vāhantyā; ()
犹如截断余桩,枝叶凋零,
藉由唇护,令齿光交会,
新芽、嫩叶与绽放的花朵,
犹如在悦意的园林中簇拥绽放一般;
显示巴利原文 Kaṭṭhāvasiṭṭhataravo parihīnapattā Tassādharakkhidasanajjutisaṅgamena, Āsuṃ navaṅkurapalāsavikāsapuppha- Saṃvellitā’va ramaṇīyavanappa dese; ()
为暑热所灼、备受逼迫的愚痴者,
如狂风暴雨中闷雷撕裂的忧黯夜空,沉重而压抑。
为苦所迫、无有欢乐的人,心颤栗恐惧,如断折的枝叶般萎谢无力。
此屋仿佛被悲泣所震聋,哀号四起,难言的悲痛犹如困于囚牢。
显示巴利原文 Gimhābhītāpaparipīḷitaṅdhallikānaṃ Gambhīrarāvamukharīkatadāyarāji, Dukkhāturabbirahinīpamadājanassa Āsi vilāpabadhirīkaḷite’va sāḷā; ()
在这片恶花竞放、时序错乱的景象中,纷扰如毒蛇与毒蝎狂舞。
纵使叶片、果实与藤蔓间有尖刺、荆棘攀附缠绕,装饰依然精美。
以坚硬如犀牛角的棍棒击打,其形状饱满圆润,犹如精美的装饰一般。
显示巴利原文 Tasmiṃ vikāsakalikāvalihārihārā Kiñcāpi pakkaphakhalavallarikaṇṭhabhusā, Nāsakkhi pūgatarupanti sumaṇḍitāya Māyāya tāya sirimābharituṃ ghaṭantī; ()
恰如园中初绽的花朵,其美恰到好处地舒展,
于金香木花丛间繁茂盛开,
犹如烟霭散尽的香炭,散发着令心欢喜的光辉,
闪耀着光芒,宛若灯火映照在宫室的瓦顶;
显示巴利原文 Uyyānamubbhamitamattamadhubbatehi Campeyyapupphamakulehi samākulaṃtaṃ, Uddhutadhumapaṭalehi manobhavassa Dīpehi vāsabhavakanaṃ’va lasantamāsi; ()
临近入胎,承受着如蜂群般发髻的重负,
佛种之嫩芽已经成熟,长出浓密犹如天鹅羽毛的发毛。
如温和的蔚蓝色藤蔓,勃然生长,绵延扩展,流动不息。
显示巴利原文 Gabbhūpagaṃ bhamarakesakalāpabhārā Buddhaṅkuraṃ pariṇataṅkuralomahaṃsā, Vandantiyo viya tahiṃ thabakañjalīhi Mandānileritalatāvanitā kanatā’suṃ; ()
入胎者凭借完全成熟的果报而显现种种丰饶,
由善业威力所生起的种种功德殊胜,
母亲作为胎儿的所在,仅仅是一个暂时的居所。
显示巴利原文 Gabbhūpagassa paripakkaphalehi nānā Puññānubhāvapabhavotusamubbhavehi, Māyāya gabbhabalikammani tappare’va Uyyānabhumi janataṃ bhavi tappayanti; ()
诚然,此伟人之入胎,
历经月满,适逢诞生吉庆之盛典日,
园地与田野中,种种莲花丛生,
开满向阳盛开的花朵,遍布其间。
显示巴利原文 Gabbhūpagassa hi mahāpurisassa gabbha- Vuṭṭhānamaṅakgalamahussavavāsaramhi, Uyyānabhumi sakalotusamubbhavehi Āsi vikāsakusumehi samābhikiṇṇā; ()
阇楼滨尼林中,庄严的黑天鹅鸣声悠扬,
繁花盛开,芳香馥郁,果实充盈丰饶,
以五根享受山涧清泉所生起的凉风,
亲证了五种欲乐之味;
显示巴利原文 Sālumbinīvanasiriṃ kalahaṃsaghosaṃ Samaphullapupphasurabhiṃphalasambhavojaṃ, Pañcindriyehi girinijjharasitavātaṃ Paccakkhapañcavidhakāmarasaṃavindi; ()
以树脂的芬芳、果实与嫩叶为枕,
伴随着蜂群的嗡嗡声与杜鹃的啼鸣,
盛开的花丛遍满,密集交织。
显示巴利原文 Niyyāsasārasurahiṃphakhalapallavehi Jhaṃkāritālikulakujitakokilehi, Samphullapupphanikarehi samābhikiṇṇa Maddakkhisāyuvatimaṅgalasāḷasālaṃ; ()
盛开的榕树花蕾与成行的棕榈花环交织垂挂,
映照着那双犹如青莲般明净的眼眸,轻相触接,
嫩枝上柔软纤巧的指状嫩叶轻轻拂动,
如幻影般装点,由美丽景物缀饰而成;
显示巴利原文 Samphullasāḷakalikaṃtayatālimālā Sañcumbitaṃkuvalayāmalalocanāya, Sākhaṃsukomalakaraṅgulipallavehi Māyāmahesisamalaṅkari vitamāyā; ()
犹如硕果满枝,那鲜美的指状嫩叶,
又如群蜂飞舞,嗡嗡之声悦耳动听,
枝条上缀满了绽放的花朵,繁密灿烂,
枝梢低垂,犹如身怀六甲的母亲因腹部沉重而倦乏;
显示巴利原文 Bhāronatā’va ruciraṅgulipallavānaṃ Jhaṅkārarāvamukharālikulābhirāmā, Sākhā vikāsakusumehisamākulā sā Olambayaṭṭhi bhavi gabbhabharāturāya; ()
业力所生,恰如大风扬起,障蔽眼目,持续不息,
天女以无与伦比的祥瑞光辉,庄严美妙,灿烂普现。
显示巴利原文 Tassā calittha pavano calalocanāya Kammubbhavo varatirokaraṇehi tāva, Deviṃ nirūpamasiriṃ suparikkhipitvā Tamhā paṭikkami jano kaḷitāvakāso; ()
其身具足三十二相,光明闪耀,形色殊胜,
身体如已洗净的纯粹宝珠般纯净无瑕,
那位女神即刻安住于最胜果位,已得成就;
显示巴利原文 Brahmāmarāsuranaroragapūjanīyaṃ Battiṃsalakkhaṇasamujjalarūpa sāraṃ Niddhotajātimaṇisannibhasuddhagattaṃ Sattuttamaṃ sapadi devi ṭhitā vijāyi; ()
身体沾满恶臭的尿、垢秽与瘀血,
生生世世,于众人间,如此,
犹如胜利者之舍利安奉于宝函中,
如同金像在塔中,恰似处于母腹内;
显示巴利原文 Duggandhamuttamalasoṇitamakkhitaṅgā Jāyantya’sesamanujā manujesune’vaṃ, Caṅgoṭakamhi jinadhāturivādhivāso Thūpamhi soṇṇapaṭimāriva mātugabbhaṃ; ()
犹如从宝座上安然而起的人,
犹如长老站立说法,无有疲倦,
端正地伸展,合拢柔软的手足,
他从尸骸中离开,身上未受玷污。
显示巴利原文 Nisseṇitova puriso ratanāsanamhā Therova dhammakathiko ṭhitako’taranto, Sammā pasāriya ubho mudupāṇipāde So nikkhamittha kuṇapehi amakkhitaṅgo; ()
将儿子抱起,放在母亲面前,
对那面如秋月者说道:‘愿你心生欢喜。’
显示巴利原文 Tatropagamma caturo caturānanā taṃ Jālena kañcanamayena visuddhacittā, Ādāya mātupurato tanayaṃ ṭhapetvā Candānane bhavatu nandamanā’tya’vocuṃ; ()
他为日种姓莲池的太阳,
佛芽的清凉净水如细流般倾注,
先从虚空降下,复出于自母之身,
令时节于诸身处得以安立凝固;()
显示巴利原文 Ādiccavaṃsakamalākarabhākarassa Buddhaṅkurassa subhasītalavāridhārā, Nikkhamma tāva nabhasā nijamātuyā ca Gāhāpayuṃ utumubhosu kalebaresu; ()
时,有四位天王之子,
以温和精细之力,护持他们,
先恭敬合掌,以其清净之手掌,
他们用柔软的细棉布团将其握住;
显示巴利原文 Tesaṃ karehi caturo surarājaputtā Gaṇhiṃsu saṇhasukhumāya’jiṇappaveṇyā, Tesañhi pāṇitalato paṇipātapubbaṃ Gaṇhiṃsu taṃ dukulacumbaṭakena’maccā; ()
以手顺着地面轻轻拂拭,
无等者毗婆尸,面东而立,
如是上下、四方、诸方,
唯是一面,却成了包罗全世之界;
显示巴利原文 Tesaṃ karehi pathavitalamotaritvā Ṭhatvā puratthimadisaṃ asamo vipassi, Uddhaṃ adho catudisānudisā ca evaṃ Ekaṅganaṃ bhavitadā’khilalokadhātu; ()
你们于三界之中,居于更上之处,
头顶戴着发髻与冠,宣称“无有”,
合掌,俯身作礼,
梵天、魔、阿修罗与人皆称赞他;
显示巴利原文 Tumhehi uttaritaro bhuvase tīsu Natthīti matthakajaṭāmakuṭappitehi, Katvānijañjalipuṭehi nipaccakāraṃ Brahmāmarāsuranarā tamabhitthaviṃsu; ()
他以自尊自敬之心,遍观四方,
凭借净除热恼的双足,步履安稳,
前往北方,面向大地,
立于高耸的山峰之巅;
显示巴利原文 Soca’ttanā samamadisva disāsu tāsū Tappādavītiharaṇena padānisatta, Gantvāna uttaradisā’bhimukho avanyā Abbhuggatamburuhamuddhani tiṭṭhamāno; ()
我为最胜,我是世间最尊贵者,
我为最上者,这是我的最后一生,
如今,作为智者,我不再有再生。
显示巴利原文 Aggo’hamasmi ahamasmi janassa jeṭṭho Seṭṭho’hamasmi ayamantima’jāti mayhaṃ, Dhīro mametarahi natthi punabbhavo’ti Nicchāritāsabhivaco nadi sīhakanādaṃ; ()
于毗舍佉月,月圆之日,值氏宿现——
以诸天为首的众天神聚集一处,承受众生的重担,
此乃至高无上的依怙者,由修习无上慈悲中诞生,
从摩耶夫人的母胎中,于繁花蔓藤环抱的园林胜地降生;
显示巴利原文 Vesākhemāse suhakujadine puṇṇamāyaṃ visākhe Nakkhatteyoge suragurugate so kuḷīravharāsiṃ, Sañjāto nātho paramakaruṇābhāvanābhāvatatto Māyākucchimhā kusumitalatāvelalituyyānabhumyā; ()
以上是由名为智慧欢喜的修行者所编纂,在《胜者世系灯》中《不远因缘品》内,阐明最后有大菩提有情之出现与行履的篇章,令一切诗人内心欢喜,并成为布施之因,至此第六品结束。显示巴利原文
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakala kavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe avidurenidāne pacchimabhavika mahābodhi sattuppatti pavattiparidīpo chaṭṭhosaggo.
Atharammatarā’si jātikhetta- Pariyāpatta’vakāsalokadhātu, Kamaluppala (mālabhārinī) hi Tadupaṭṭhānagatāhi devatāhi; ()
以莲花为座的天神与檀那众,
那时,世间聚集于一处,
是受持胜者轮之处,
诸天与人类和睦无诤;
显示巴利原文 Kamalāsanadevadānavānaṃ Bhuvane’kattha samāgamo tadā’si, Jinacakkapaṭiggahassa ṭhānaṃ Avivādena sadevamānusānaṃ; ()
Paṭilābhanimittamādisantī Vata sabbaññutañāṇasampadāya, Dasasaṅkhasahassilokadhātu Abhikampī pahaṭe’va kaṃsapātī; ()
在那息灭生死轮回传闻之日,
从自身肉体的牢笼中,迸发出光芒。
显示巴利原文 Jananussavavāsaramhi tasmiṃ Nijadehajjutipiñjaro’dapādi, Dasasaṅkhasahassacakkavāḷa- Kuharālokakaro mahāvabhāso; ()
犹如不需槌击,自身紧绷蒙皮之大鼓,
种种狰狞怪声,昼夜在此震荡翻腾,
为宣讲此无上正法,
在世间中,成为应随宣说之处;
显示巴利原文 Apatāḷitacammanaddhabherī- Vikatīnaṃ sayameva vajjanampi, Tadanuttaradhammadesanāya Bhavi ṭhānaṃ anusāvaṇassa loke; ()
如锣鼓、螺号、竹管与琴瑟,
自己亲自演奏,
渐次安住之修习,
成为证得之依止
显示巴利原文 Ghaṇakāhaḷavaṃsasaṅkhavīṇā- Bharaṇānaṃ sayameva vajjanampī, Anupubbavihārabhāvanānaṃ Paṭilābhāya nibandhanaṃ babhūva; ()
由最上解脱而断除我执系缚者
以家宅、枷锁、锁链等诸种束缚
对诸如野兽禽鸟等众生,于此处展现
无依无着,远离其因,称为奇妙无比;
显示巴利原文 Parimuttivarattapāsakārā- Ghara,yosaṅkhalikādibandhanehi, Migapakkhinarānamasmimāna- Vigamassā’si nidānamādibhutaṃ; ()
诸病遍布世间广大的众生——
由身心的衰老等因而生起的,令人不安。
显示巴利原文 Bhuvanesu mahājanassa rogā- Pagamenā’disanaṃ ahosukhanti, Caturāriyasaccadassanena Bhavi ṭhānaṃ catusaccadesanāya; ()
种种奇妙色相的所行境界,
世间生盲众生的眼目,
你是光明、是光明,天眼啊!
显示巴利原文 Vividhabbhutarūpagocarānaṃ Bhuvi jaccandhajanassalocanānaṃ, Pabhavo pabhavo’si dibbacakkhu Paṭilābhāya tilokalocanassa; ()
赞叹歌咏之甘露饮
令聋者得以合掌聆听,
超人间的天耳界
为得通达,这成为它的缘起根本;()
显示巴利原文 Thutagītisudhārasassa pānaṃ Badhirānaṃ savaṇañjalīpuṭehi, Atimānusadibbasotadhātu- Paṭivedhāya nidānamāsi tassa; ()
对于世间被生、痴等所障蔽的众生
那时,凭借忆念而有善妙显现,
过去已现前之事,
是为觉悟念处而设立的处所;()
显示巴利原文 Bhuvi jātijaḷādipuggalānaṃ Tadahe’nussatiyā supātubhāvo, Bhavi pubbamupaṭṭhitassatissa Satipaṭṭhānanibodhanāya ṭhānaṃ; ()
行于街巷,如莲花般优美
依辨足迹之智,诸跛者
以为先前四神足的迅疾之基
成为此世间得以成就的瑞相;
显示巴利原文 Visikhācaraṇaṃ sarojacāru- Padaviññāsavasena paṅgulānaṃ, Purimaṃ caturiddhipādavega- Paṭilābhāya nimittamāsi loke; ()
以甜美的声音,却是生来即哑之人;
他们宣说了赞颂之歌,犹如致敬者一般。
世间驼背者,却得正直相,
因其行为曲折,所得之处不稳固;()
显示巴利原文 Madhurena sarena jātimūgā Thutigītānya’vadiṃsu vandino’va, Bhuvi khujjajano’jugattalābho Kuṭilattā’pagamāya ṭhānamāsi; ()
Saraṇaṃ purisāsabho siyāno Bhavato duggatito vimuttiyā’ti, Karino’pi kariṃsu kuñcanādaṃ Turagā hesamakaṃsu pītiye’va; ()
清净的四无碍解
将能真正透彻洞察此
其因即在自身集会(或本城)之中
舟船疾驶,来到了远方的异域;
显示巴利原文 Visadā paṭisambhidā catasso Paṭivijjhissati cā’yatiṃ sacā’yaṃ, Sakapaṭṭanameva tannidānā Taraṇī sīghamupāgamuṃ videsā; ()
那时,太阳自身正放射着光辉,
犹如遍覆大地的珍宝巨藏,
犹如日轮在光华之中,焕放法之光芒,
普洒明净光辉之处;
显示巴利原文 Sayameva virocanaṃ tadāni Ratanānaṃ bhuvanākarubbhavānaṃ, Ravivaṃsaravissa dhammaraṃsī Visarassu’jjalanāya ṭhānamāsī; ()
种种乐器各自鸣响;
此处毫无杂质,唯有正信之灯照耀。
显示巴利原文 Turiyāni sakaṃsakaṃ ninādaṃ Akaruṃ tagguṇadīpakānivā’tra, Vivaṭā vidisādisā sakitti-
“visarokāsa”者,即广大、广开之义;“kate’va’hippasattā”者,即如同主动、热切之义。此乃譬喻法义广开,热切呈现,犹如空气遍满无余。括号表省略。显示巴利原文
Visarokāsakate’va’hippasattā; ()
一切烦恼之火
以开显涅槃自性而示明其义,旨在启发一切众生,令知灭尽诸烦恼之道,即以涅槃示现而作导引。
于诸地狱中,炽燃火网之蔓。此谓地狱犹如焚烧荆棘之网,烙印炽然,令诸众生苦难难逃。
显示巴利原文 Sakalassa kilesapāvakassa Parinibbānasabhāvadīpanena, Nirayesu hutāsajālamālā
“tadahe”指于彼时燃烧;“nibbutim āpa”指到达寂灭;“jātikhette”指生处、出生之地。此颂表示:众生若在这苦域中证得苦的灭尽,便出离生死流转,成就涅槃。括号内为文献中的省略符号。显示巴利原文
Tadahe nibbutimāpa jātikhette; ()
于诸众中无畏者,彼
为获得四种无畏智之因,
当时,于诸国中的诸大河
恰如未受大河染污的小河
显示巴利原文 Parisāsu visāradassa tassa Catuvesāradañāṇalābhahetu, Bhuvanesu tadāmahānadīnaṃ Anabhissandanamāsi kunnadīnaṃ; ()
光明生起,驱散了黑暗
隐于山洞深处的黑暗,
斩断无明之暗的道智,
为证得光明而应断除的结缚与黑暗;
显示巴利原文 Udapādi pabhā nirākaritvā- Bilalokantariyesu andhakāraṃ, Hatamohatama’gga maggañāṇa- Jjutilābhāya nibandhanaṃ tamāsi; ()
犹如获得殊胜解脱之味,
由八万四千法蕴组成,
甘甜犹如四大海水。
显示巴利原文 Suvimuttiraso siyā’va tassa Caturāsitasahassadhammakhandho, Madhuraṃ caturodadhīnamāsi Salilaṃ santataraṃ taraṅgarittaṃ; ()
四维与四方,狂风……
彼时,风亦停息,
此时亦是他自身的前兆,
为破除执著‘有我’之见与‘有身见’而说;
显示巴利原文 Vidisāsu catuddisāsu caṇḍa- Pavanassā’pi avāyanaṃ tadāni, Bhavi pubbanimittamattano’pi Bhaṭadiṭṭhyābhavadaṭṭhibhedanāya; ()
那些新芽初发、顶戴花冠的树木,
繁花洒满枝丛的样态,
这是解脱先前系缚的状态。
显示巴利原文 Navapallavapattasekharānaṃ Viṭapīnaṃ kusumāhikiṇṇabhāvo, Bhavi pubbanibandhanaṃ vimutti Kusumehā’tumadehabhūsaṇāya; ()
唤醒睡莲的明月
其光芒当时极为璀璨
在此正念觉悟者犹如清凉月轮初升之时
为令众心清净之因缘;
显示巴利原文 Kumudākarabodhakassa canda- Kiraṇassā’tivirocanaṃ tadāsi, Satibuddhasudhākaro’dayamhi Janasandohamanopasādahetu; ()
清净而无有热恼,令酷热消退,
犹如太阳的止息,是前行的征相,
若欲获得心与身之乐
则当于彼时生起乐;()
显示巴利原文 Vimalattamanuṇhatā nidāgha- Sūriyassū’pasamo nimittamaggaṃ, Bhavi cetasikassa kāyikassa Paṭilābhāya sukhassa tamhijāte; ()
越过天际云层的阻碍
彼时飞鸟正行于大地之上,
皈依之依处便已确立,
于善士众中善加受持胜者之教法;
显示巴利原文 Gaganā’ganagādito’taritvā Pathavisaṅkamaṇaṃ tadā khagānaṃ, Saraṇāgamanassa ṭhānamāsi Jinadhammaṃ sunisamma sajjanānaṃ; ()
那时,天降大雨
在四洲中,非时之雨降下
在僧团中,法雨连续宣说
这是佛陀所制定的、作为依止的约束。
显示巴利原文 Nabhasā’bhipavassanaṃ tadāni Catudīpesu akālavāridānaṃ, Parisāsu akhaṇḍadhammavuṭṭhi- Patanassā’si nibandhanaṃ jinamhā; ()
Chaṇamaṅgalakīḷaṇaṃ tadāni Tidasānampi sakesake vimāne, Upagamma tahiṃtahiṃ udāna Samudānassanidānamā’si bodhiṃ; ()
诸殿堂自行敞开着,
紧闭的门窗与微风,
导向有苦灭尽的道路,
将其取为获得的征兆而引来;
显示巴利原文 Vivaṭā sayameva mandirānaṃ Pihitañcārakavāṭavātapānā, Bhavadukkhanirodhagāmimagga- Paṭilābhāya nimittamāhariṃsu; ()
当时,为满诸饿鬼对甘露甜美的渴求,
在诸欲境中,驱驰那些饥饿的众生,
于未来有中,常陷于不净行者,
自己亦成为获得此事的标志;
显示巴利原文 Tadahe madhurāmisassa pettī- Visayesvāharaṇaṃ khudāturānaṃ, Bhavi kāyagatāsatāmatassa Paṭilābhāya nimittamattano’pi; ()
诞生庆典之日,渴望消退,
饿鬼道中贫困众生的痛苦得以消除,
于诸安乐者,已证悟觉性之舍心状态;
显示巴利原文 Divase jananussave pipāsā- Vigamo dīnajanassa petaloke, Sukhitattassa upeccabuddhabhāvaṃ; ()
于敌对众生,则获得慈心的利益,
那时,无论是自然寿命的遵循者,
未来的有处有无边的众生世间,
为了以境界为所缘的梵住修习,
显示巴利原文 Paṭipakkhajanassa mettilābho Tadahe vāyasavāyasārinampi, Bhaviṭhānamanantasattaloka- Visayabrahmavihārabhāvanāya; ()
Satimaggaphalubbhave yatheva Bhavabhītyāpagamo tathāgatānaṃ, Sati jātamahāmahe bhayaṃ vā Natiracchānagatānamāsi tāso; ()
Piyabhāvupasaṅkamo pajānaṃ Hadayānandakarāya kho girāya, Jinadhammakathāya sāvakānaṃ Viya sāmaggirasassa pātubhāvo; ()
所栽下的洁白名誉之藤
在您这世界的腹中
犹如机关所造之水流
水流从大地表层涌出
显示巴利原文 Sitakittilatāya ropitāya Bhavato’smiṃ bhuvanālavāḷagabbhe, Viya nimmitayantavāridhārā Jaladhārā dharaṇītaluṭṭhahiṃsu; ()
蜂群密集,五彩斑斓
莲花覆盖的大地,熠熠生辉,
水生与陆生之物,兼备丰盛,
大地遍处百花盛开,繁茂缤纷,
显示巴利原文 Bhamarāvalibhārapañcavaṇṇa- Kamalacchannamahītalaṃ rarāja, Jalajaṃ thalajaṃ parāgahāraṃ Bhuvi sabbattha apupphi pupphajātaṃ, ()
在林间,于藤蔓与枝杈之中,
那时,百瓣之花正盛然绽放,
为睹人中英豪的庄严妙相,
如莲花初绽于大地,其眼尚未尽开;
显示巴利原文 Viṭapīsu latāsu khandhasākhā- Satapattāni tadā supupphitāni, Naravīra’bhirūpadassanāya Bhūsamummīlitalocanāni’vāsuṃ; ()
重重叠叠,依次形成七七四十九重;
这生于大地的百叶之德,于诸稀有者中最为难遇,
如此,你的殊胜成就亦极难得。
显示巴利原文 Uparūpari sattasatta hutvā Satapattāni sīlātalubbhavāni, Tava abbhudayo sudullabhoti Kathayantivi’ha kapātubhāvato no; ()
由于自身波罗蜜功德之行,
藤蔓庄严,如花含笑,
尽其有顶,遍作严饰;
幢幡华鬘,于众生庆会之时,庄严三界。
显示巴利原文 Nijapāramitālatāya katti- Latayā’laṅkatapupphahāsarūpā, Samalaṅkari yāvatā bhavaggaṃ Dhajamālā jananussave tilokaṃ; ()
云层、虚空与森林的荣光相映成绮,
如大地上的池水洒落光辉,
正如宣说之际,法雨便降
显示巴利原文 Avakujjasaroruhābhirāmaṃ Nabhavambhojavanassiriṃ babandha, Bhuvi pokkharavassamīdisanti Vadamānaṃva pavassi dhammavassaṃ; ()
悦目可意的妙色光华
行于无垢无染的法地
蜂群周绕蜜聚之殿。
是日,爱法者安住而不动摇。(此为第一、第二句脚韵之合)
显示巴利原文 Ramaṇī ramaṇīyarūpasobhā Acaruṃ dhammamanaṅgaraṅgabhūmi, Madhupā madhupānamandirāni Tadahe nāvasariṃsu dhammakāmā; () (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamekaṃ)
世间如浪涛层叠起伏,
大地如擎持大地的山岳,
供物过于沉重,即刻震动;(此语为第一与第二句脚韵合一)
显示巴利原文 Kamalā kamalālayā vivesa Bhuvanaṃ bhūrinavāvatārahārī, Dharaṇī dharaṇīdharāvataṃsā Upahārātibharātureva kampi; () (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamakaṃ)
那时,莹然美妙、光洁的战象群
在种种光辉幻影之中,恪守不造恶业之志
坚毅而恒久,如恒星之光辉
你犹如一团更为明耀的光辉,如同太阳一般。
显示巴利原文 Ruciraṃ ruciraṅganā tadāni Akaruṃ kīḷamanekacandikāsu, Suvīraṃ suciraṃsikiṇṇatārā- Nikaro’bhāsataro’si bhākaro’va; () (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamakaṃ)
远离一切恶行,具足一切善法;(此为不异、初颂、次颂的对应句)
显示巴利原文 Pavano’pavano’pavāyamāno Pavinodesi parissamaṃ janassa, Vanadā vanadāhavupasantiṃ Akaruṃ sabbadhi sassasampadañca; () (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamakaṃ)
于言语与行动中示现不放逸、善巧通达其道者,
贤者与不贤者皆归附于他
具有轮相印记的双足;(此为除去第一、第二双足等对应句)
显示巴利原文 Visadā visadā sakittirāmā Mukharaṅgālaya māpakovidānaṃ, Sujanā’sujanā bhajiṃsu tassa Caraṇānyaṅkitacakkalakkhaṇāni; () (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamakaṃ)
天地与天地之主,和合为一
当时,以十种法教诫,
心生摇曳,言语行为失去节制,
对恶友施行了不善的安排;(此句与前后的第一、第二句及末尾构成连环对仗)
显示巴利原文 Vasudhaṃ vasudhampatī samaggā Dasadhammena’nusāsayuṃ tadāni, Hadayaṃ yadayaṅgamāya vāṇyā Asataṃ mittaduhī vidhānayiṃsu; () (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamakaṃ)
当时极度沉醉,即使是大象王,
当时也与鹿王等共同游处,
强弱不等的鹿群彼此参杂。
互相反复致意;(此是无所畏的第一足、第二足等双句)
显示巴利原文 Timadā’timadā gajādhipāpi Migarājūhi tadā samācariṃsu, Pabalā’pabalā migā tadaññe Paṭisatthāramakaṃsu aññamaññaṃ; () (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamakaṃ)
Bhuvane bhuvanekalocanassa Jananasmiṃ divase samujjalānī,
所谓已被压制与未被压制之恐惧,显示巴利原文
Nihanitā’nihitāyudhāti bhitiṃ
如同魔罗一般生于世间之众生;(此为无畏偈的第一与第二句等)
显示巴利原文 Janayuṃ pāpimatova netaresaṃ; () (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamakaṃ)
天鼓与天琴被奏响之音
第四层天示现种种天舞之相
天空宛如天界游乐坛场般光芒闪耀
是诸天供养的甘露精华;
显示巴利原文 Parivāditadibbabherivīṇā- Turiyaṃ dassitadibbanaccabhedaṃ, Gaganaṃ suraraṅgamaṇḍalābhaṃ Tidasānaṃ upahārasāramāsi; ()
在金色少女怀有的重胎中,
当它进入欢喜林苑的园林时,
它真实而奇妙,犹如巨大的泪珠,明净清澈。
当儿子诞生时,他身上便有吉祥福德的生起。(花环之结)
显示巴利原文 Sovaṇṇavaṇṇavadhuyā garugabbhagasmiṃ Taṃnandanabbanasamānavanaṅgatasmiṃ, Bhutabbhutanvitamahe nayanañjanasmiṃ Jātamhi tamhi tanuje bhavi bhaddabhatti; () (Mālābandhanaṃ)
如是,名为慧喜的修行者,在令一切智者心生欢喜的依处——《胜者种姓灯》中,于'不远因缘'处,阐明了种种前兆的生起。此为第七品。显示巴利原文
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandananidāne jinavaṃsadīpe avidūrenidāne vividhapubbanimittapātubhāvappavatti paridipo. Sattamosaggo.
携领童子者,具足三界之明眸,
从那里出发前往迦毗罗卫城。
显示巴利原文 Visuddha (vaṃsaṭṭha) masesabandhavo Kumāramādāya tilokalocanaṃ, Agaṃsu tamhā kapilavhayaṃpuraṃ Purīvataṃsaṃ samalaṅkatañjasaṃ; ()
那时,在诸具足神通者中,他是到达彼岸者,
他以禅定镇伏了一切烦恼垢染,
他住於净饭王统辖的国土,
作为族姓的护持者,有位名为天林的苦行者;
显示巴利原文 Tadā abhiññāsu vasisu pārago Samādhivikkhambhitasabbakibbiso, Vihāsi suddhodanabhumibhattuno Kulūpago devalanāmatāpaso; ()
Tapodhano so pavivekakāmavā Divāvihāratthamupāgato divaṃ, Tamatthamaññātumapucchi devatā- Pavattitaṃ passiyamaṅgalussavaṃ; ()
那守护大地的主人,
战胜魔军的大将马利亚,
他必将获得觉悟,击败魔军。
显示巴利原文 Tavevupaṭṭhāyakabhumibhattuno Varoraso māriya māravāhiniṃ, Parājayaṃ lacchati bodhimāyatiṃ Mahussavo tampati vattate, bravuṃ; ()
由此宣说之言教所策励,
具足苦行之财者,依神通力而得神通,
在酒馆中消失之后,
他现身于国王的宫殿;
显示巴利原文 Imāya vuttantakathāya codito Tapodhano iddhibalena iddhimā, Surālaye antaradhāna’nantaraṃ Niketane pāturahosi rājino; ()
童子无欲,内心平静安住,
在那里,于善设的殊胜座上,
净饭王安坐已,便说:
“我为瞻仰您的儿子,来到此处。”
显示巴利原文 Kumāranijjhānamanorathoka vasi Tahiṃ supaññattamahārahakāsane, Nisajja suddhodanarājino’bruvi Tavatrajaṃ daṭṭhumidhāgatotya’haṃ; ()
曾为国王冠冕之宝所吻的双足,
为令苦行者恭敬礼敬,
其美丽唯由庄严所生。
显示巴利原文 Narindacūḷāmaṇicumbitānya’tha Padāni vandāpayitu tapassino, Vibhusaṇālaṅkatamattasambhavaṃ Narādhipo rājakumāramāhari; ()
Tadattabhāvena’hivādanāraha- Ssa’bhāvato tassa rarāja sūnuno, Pavaṭṭayitvā jaṭilassa sampati Jaṭāsu cakkaṅkitapādapaṅkajaṃ; ()
恰如其分地以脚底触地行礼,尽显恭敬之意,
若能将错综复杂之事安立为七种次第,
纵使愚钝中的愚钝者,其顶髻亦将破裂;()
显示巴利原文 Kumāramādāya samappitañjaliṃ Vidhāya pādesvanisammakārino, Sace ṭhapeyyuṃ jaṭilassa sattadhā Phaleyya muddhā jaṭitojaṭāya’pi; ()
从座而起,于无遮大地上,
他将右膝触地,
向大慈悲者表达敬意。
显示巴利原文 Sakāsanuṭṭhāya athe’sibhūmiyā Nihacca so dakkhiṇajānumaṇḍalaṃ, Akā mahākāruṇikassa gāravaṃ Sirovirūḷhañjali pupphamañjarī; ()
他凝视着胜利者所安住的境界,
那国王满怀恭敬地合起双掌。
于是,他拿起那支随身携带的笛子,
轻步而行,拂去双足上的尘土;
显示巴利原文 Udikkhamāno vasinā samappitaṃ Tamañjaliṃ bhattibharena bhūpati, Atho’nametvā tanumīsakaṃ sakaṃ Pavandi pādamburuhāni sununo; ()
愿此人即是佛陀,人中之雄,
愿那位令我悦目者,也同样喜爱我,
审视那无与伦比的色身光辉,
你应当彻底放下执著,安住于究竟;
显示巴利原文 Siyā’va buddho purisāsabho ayaṃ Nadassanaṃ tassa siyā mamantī so, Nirūpamaṃ rūpasiriṃ samekkhiya Payāsi niṭṭhaṃ upadhārayaṃ vasi; ()
执取它的,正是那稍显浅薄的愚痴智慧,
断除疑虑,且又似笑非笑地哭着,
犹如人主,为后宫眷属所前导、所围绕的自在者,
那时,他令疑惑之海得以平息;
显示巴利原文 Vavatthayitvevamuḷārabuddhimā Vitiṇṇakaṅkho hasamīsakaṃ rudaṃ, Narindamorodhapurakkhataṃ vasī Tadavasīdāpayi saṃsayaṇṇave; ()
将那既熟悉又神奇之事取来后,
为国王后宫妃嫔所尊崇者,
具有正念的他,拔除了怀疑之箭;
迦罗提婆罗仙人随念起自己的亲属;
显示巴利原文 Tamāharitvāna pakavattimabbhutaṃ Purakkhato’rodhajanassa rājino, Yatissaro saṃsayasallamuddharaṃ Sabandhave’nussari kāladevalo;()
在自己家族中,有位名为那罗迦的童子,
自生者(佛陀)的示现,实为殊胜难遇。
然而,另有明白此义理的同一族姓者,
便对身为甥儿的你说:‘你应当出家!’
显示巴利原文 Sakekule nāḷakanāmadārako Sayambhuno lacchati dassanaṃ iti, Tamatthamaññā samupecca taṃkulaṃ Tvamāha pabbajjiti bhāgineyyakaṃ; ()
在第五夜时,他得以痊愈,
他如芬芳之水沐浴的殊胜之子,
当大殿中盛大的庆典正在进行时,
王使亲族入浴池;
显示巴利原文 Nirāmayaṃ pañcamavāsaramhi so Varorasaṃ vāsitagandhavārinā, Pavattamāne bhavane mahāmahe Nahāpayi bhūpati bandhumajjhago; ()
净道之名出自自身,
欲将儿子托付他人之母,
善知众生心意差别之智者
他以两种仪礼邀请那位人间之王
显示巴利原文 Pasatthamanvatthabhidhāna mattano Kumāramāropayituṃ parosataṃ, Savedavedaṅgapabhedakovide Dvije nimantāpayi so narādhipo; ()
其形貌如天帝,又似温和的天子
他如帝释天所居的王宫一般,
人中雄牛现前,已摧伏天界谄伪,
以殷重的供养仪轨,令其心生欢喜。
显示巴利原文 Surindarūpo suramandiropamaṃ Tamindirādhāranarindamandiraṃ, Janindasīho’pagatā’vanīsure Amandapūjāvidhinā’bhirādhayi; ()
依此成就了三十波罗蜜,
自利成就、利他广行,
如是,便有所谓积聚之财、深藏之宝,
由此自然成就的同类眷属而得成就;
显示巴利原文 Anenasiddhā samatiṃsapāramī- Sadatthasampattiparatthakārinā, Tathā’ttha saṅkhātadhanaṃ nidhānagaṃ Imamhi siddhaṃ sahajātiyā yato; (5)
以两根细绳所言之源
略摄简要之词义,
依经义为依归的辞句释义,
而后为令言语称心而作意造设;
显示巴利原文 Dvijehi tantibbacanadvayārahaṃ Samāsasaṃkhittapadatthasaṃhitaṃ, Sutassa siddhattha’bhidhānamattano Tato’bhivohārasukhāya kārayi; ()
由善御、可爱乐、端严之征象所成之殊胜相,
具足明智、善念与仁慈的觉知者
当时,这两位为国王所尊崇的人
并非明辨诸相的智者
显示巴利原文 Suyāmarāmaddhajamantilakkhaṇa- Subhojakoṇḍaññasudattasaññino, Ime dvijā rājasupūjitā tadā Vicakkhaṇālakkhaṇapāṭhakā’bhavaṃ; ()
见其身相庄严妙好,
便称赞此为庄严相,
合拢双掌,犹如指叶一般相合,
众人皆称,这位国王有两种说法。
显示巴利原文 Subhāsubhaṃ passiya dehalakkhaṇaṃ Vibhāvayavho iti tesamabruvi, Samukkhipitvā’ṅgulipallavadvayaṃ Janādhipaṃ sattajanā’bravuṃ dvidhā; ()
大王,若您居于俗家,
您的优秀儿子,其根门得到了调御,
他具足七宝,庄严殊胜,
他就像车轮之于车乘,堪为相配的君王;
显示巴利原文 Sace mahārāja agāramāvase Varoraso te paricāritindriyo, Samaṅgibhuto ratanehi sattahi Bhaveyya rājā vatacaktavatya’yaṃ; ()
这位大臣慈心广大,为悲悯所催动,
若他舍离宫宅而出家,
他将成为佛陀,遍知一切所知之领域。
显示巴利原文 Mahādayo’yaṃ karuṇāya codito Gharā’bhigantvā yadi pabbajissati, Bhaveyya buddho’khilañeyyamaṇḍalaṃ Sayaṃ abhiññāya nahe’tthasaṃsayo; ()
年纪最轻,于岁月迁流之际,
以通达众人所称赞的教法而为上首,
举起一根手指说道:
此处,是名为憍陈如的婆罗门。
显示巴利原文 Kaṇiṭṭhabhūto vayasā tadantare Pasatthasatthā’vagamena jeṭṭhako, Samukkhipitvā’ṅakgulimekamabruvi Itīha koṇḍaññasamaññabhusuro; ()
Imassa veneyyajanākatañjalī Samaṃ phusantāni vasundharātalaṃ, Subhāni bhopādatalāti sabbadā Bhajanti bhatyā kamalānivālino; ()
喻善能超越三藏之险阻,
如善整备之双轮(意指)波罗蜜,
于车上示现足印轮相;
显示巴利原文 Imassa khemantamasesapāṇino Tipaṭṭakantārapathāvatāraṇe, Susajjitaṃ cakkayugaṃva pāramī Rathamhi pādaṅkitacakkalakkhaṇaṃ; ()
犹如布毡与馒头的形状
足踵圆润,周匝延展,如圆满的轮环
常以足下莲花为安住所依的吉祥印记
纵然承载深邃而坚实之物,亦能舒展令其开阔;
显示巴利原文 Imassa bho kambalabheṇḍukopamaṃ Sumaṭṭavaṭṭāyatapaṇhimaṇḍalaṃ, Sadā padambhojanivāsalakkhiyā Tanoti pīnatthanapiṇḍavibbhamaṃ; ()
此者的长指之轮廓,
如同雄黄与紫胶所成之圆润珠串,
丰富的圆满功德灿然显现,
犹如新叶层叠的藤蔓。
显示巴利原文 Imassa dīghaṅgulipanti vaṭṭita- Manosilālattakavattikopamā, Vibhāti bho bāhulatāya pāramī- Latāya vā nūtanapattapantiva; ()
彼岸的环纹足底,
如手掌与足趾,极为柔嫩娇软,
在纳受殊胜供养的仪轨中,
犹如红珊瑚宝钵,正辉耀闪亮啊;
显示巴利原文 Imassa pārevaṭapāda pāṭalā Sapāṇipādā taḷuṇātikomalā, Uḷārapūjāvidhisampaṭicchane Pavāḷapāti’va samullasanti bho; ()
Imassarūpassirimandirodare Samappamāṇābhinavaṅgulīhi bho, Padissare jālakavāṭasantibhā Sapāṇipādā tatajālalakkhaṇā ()
安立于满盛膏油与香料的容器之上,
饰以华丽珠宝,绽放王者般的庄严光辉;
显示巴利原文 Imassa ussaṅkhapadassa gopphakā Padambujānaṃ caturaṅgulopari, Patiṭṭhitā puṇṇaghaṭesukandharā- Vilāsamāliṅgiya rājabhāsare; ()
此身充溢着光耀与活力,
身如福田,能生利益之果,
美如赤金稻穗之腹,
双胫并拢,相触端严。
显示巴利原文 Imassa dehajjutivāripūrita- Sarīrakedārabhavā phalatthino, Surattasālyodarasannibhā subhā Duveṇijaṅghā abhipīṇayantī bho; ()
Imassa bho jānuyugaṃ parāmasaṃ Anonamanto ṭhitako mahābhujo, Sahattanā sambhavabodhisākhino Visālasākhāya vilāsamādise; ()
此中显示无与伦比的独特性等义,故称为无上难得之理。
显示巴利原文 Imassa kosohitavatthaguyhako Abhinnakokāsakakosakosago, Anaññasādhāraṇatādinā’yatiṃ Anaṅgasaṅgāmaparammukho siyā; ()
金色光辉者,亦如胜利者的袈裟一般,
展现出如云密布般的端严光芒。
显示巴利原文 Imassa bho gotamagottaketuno Kalevare kañcanasattibhattaco, Suvanṇavaṇṇo jinacīvarassapi Tanoti sobhaṃ ghanabuddharaṃsino; ()
在这阎浮河的牢笼中,
如同尸利沙花般柔嫩的举止,
微细的尘埃不沾染肌肤,
宛如莲叶上的水珠。
显示巴利原文 Imassa jambonadīpiñjarāya bho Sirisapupphassukumāracāriyā Rajonumattaṃ chaviyā nalimpate Sarojapatteriva vāribindavo; ()
Imassa lomāni kalevare vare Visuṃ visuṃ kūpagatāni sūnuno, Vilumpare rūpavilāsalakkhiyā Manoramaṃ bho kamaṇikañcukassiriṃ; ()
Imassa uddhaggamukhaṃ mukhassiriṃ Padakkhiṇāvatta mapekkhino yathā, Tirokare romavitāna mindirā- Niketanindīvarakānanassiriṃ; ()
如同这太阳,从莲花所生,放射出光明;
依其自性,正直地放射光明,
若没有其他同类因缘给予显现的空间。
显示巴利原文 Imassa bhorāja sarojayonino Yathojugattaṃ ujugattamāyatiṃ, Anaññasāmaññaguṇāvakāsato Pajābhipūjāvidhibhājanaṃ siyā; ()
这是七种善妙特征,
常时安住于均衡如冠的庄严相,
恒住彼岸法中,犹如臻极妙果;
清净妙色之身,宛如金铤粲然;
显示巴利原文 Imassa sattussadalakkhaṇaṃ subhaṃ Samaṃsamaddiṭṭhasirāvaliṃ sadā, Dadhāti bho pāramidhammasipakpino Sudhantacāmīkarapiṇḍavibbhamaṃ; ()
犹如猴王的上半身之相,
在击碎邪见论者头颅之际
丝毫不推崇国王的威势。
显示巴利原文 Imassa puṇṇobhayakāyabhāgimaṃ Migindapubbaddhasarīralakkhaṇaṃ, Kudiṭṭhivādībhasirovidāraṇe Narindasāmatthiyamubbahe nakiṃ; ()
此身具足密实深厚的肉团
胸间丰满,背脊柔软妙丽
具光辉色泽,头顶如黄金般闪耀
为度脱众生,彼人主展臂施设;
显示巴利原文 Imassu’peto ghanamaṃsavaṭṭiyā Citantaraṃso muducārupiṭṭhiyaṃ, Bhavaṇṇavā kañcanapaccarisiraṃ Tanoti sattuttaraṇe narādhipa; ()
此地犹如安然伫立的大尼拘律树,
其体量圆满,宛如圆环一般,
有时,那些被痛苦与酷热折磨得身形枯槁的众生,
必能舍离疲劳,断除轮回之苦;
显示巴利原文 Imassa nigrodhamahīruhassiva Samappamāṇo parimaṇḍalopya’yaṃ, Kadāci dukkhātapakhinnadehinaṃ Parissamaṃ bho pajahe bhavañjase; ()
此处为王权所染着,
奉行无上法者,
善护持戒蕴,
犹如转轮圣王,如妙音大鼓般辉耀;(戒律之约束)
显示巴利原文 Imassa rājittayarañjito’ttariṃ Karīyamānu’ttamadhammanissano, Sumaṭṭavaṭṭo samavattakhandhako Mutiṅgakhandhoriva rāja rājate; () (Silesa bandhanaṃ)
譬如那些渴望饮用不死甘露者,
有追求至上之味者,皆心向品尝诸味。
显示巴利原文 Imassa bho sattasahassasammitā Yathā’matajjhoharaṇābhilāsino, Rasaggasā santi rasādanummukhā Rasaggasaggī’tya’bhidhīyate tato; ()
在此法义之随行细节纷乱如星宿混沌之际,
于内,则是无边无形之色处,宛若虚空,
它妙然显现,犹如同日清风,
如同众王中的狮王,发出雄威之声;
显示巴利原文 Imassa’nubyañjanatārakākule Anantarūpāyatanambaro dare, Virocatebārasamīsasiriva Narindasīhassahanūpamāhanū; ()
在此,那如掌中鳞片般齐整的齿列,
乘多舌之车游走,缓缓流转
为悟妙音女之真实
清净如珠鬘游戏,趣入妙境
显示巴利原文 Imassa tāḷisatidantapanti bho Pahūtajivhārathikaṃ carantiyā, Manuññavāṇivanitāya tatvate Pasatthamuttāvalilīlamāyatiṃ; ()
犹如水中漂浮的莲叶,轻柔细嫩,
口如莲花,为真实芬芳之香所熏,
齿列齐整,光洁明净,
如同天界之主身披金色铠甲一般,熠熠生辉;
显示巴利原文 Imassa javhāvarakaṇṇikāvahe Mukhambuje saccasugandhavāsite, Samappamāṇā dasanāvalī subhā Vibhāti kiñjakkhatatīva bhūpatī; ()
于此,这片碎裂的白色贝土,
在婆罗门的列队之中,正不断地形成障碍。
显示巴利原文 Imassa bho khaṇḍitasaṅkhapaṇḍarā Dvijāvalī nibbivarantarāyatiṃ, Samubbhavāyuttilatāya tāyati Mukhālavāḷe mukulāvalissiriṃ; ()
齿列洁白齐整,说真实语者
于法池嬉游处显现
所愿成就、摧伏怨敌、佩戴天鹅华鬘者
显示巴利原文 Imassa pīṇānanacandacandikā Susukkadāṭhāvali saccavādino, Padissate dhammataḷākakīḷane Katābhilāsārivahaṃsamālinī; ()
此中所示的无上殊胜教法,
具足流转、荡漾之相的形状,
有广博智慧者,能渡此生死海。
显示巴利原文 Imassa cānuttaradhammadesanā- Taraṇyamālolalakārarūpinī, Pahūtajivhā bhavasāgarā’yatiṃ Narinda pāraṃ janatā’vatāraye; ()
身体美丽动人,光彩夺目,其庄严可与天界帝释之身相媲美。
显示巴利原文 Imassa bho brahmasaropamo sadā Sahassadhā’yaṃ karavīkarāvato, Manoharaṭṭhaṅgasamaṅgisussaro Sasotakānaṃ maṇikuṇḍalāyate; ()
其美丽无与伦比,宛若庄严宫殿中的绚烂光辉,令人赞叹。
已安置,犹如宝珠狮笼,
犹如某位善巧者所说出的双音;()
显示巴利原文 Imassa nīlaṃ nayanuppalañcayaṃ Nirūpame rūpavilāsamandire, Niropitaṃ bho maṇisīhapañjara- Dvayaṃva bhāse kusalena kenaci; ()
犹如断裂的纽带所呈现,
殊胜妙色,拂去处所之尘,
以美丽牛犊之眼为喻,
宝光辉耀、睫如牛王的双目,恒时映现;
显示巴利原文 Imassa pāṭhīnayugaṃ’va dissate Visiṭṭharūpāyatanāpagāsayaṃ, Subhaṃ gavacchāpavilocanopamaṃ Maṇippabhaṃ gopakhumadvayaṃ sadā; ()
犹如密厚云层之中,其色深暗,
形相确然无疑,宛如明月圆轮,
显示巴利原文 Imassā uṇṇā bhamukantarubbhavā Ḷāṭamajjhopagatā virocati, Yadatthi sañajhāghanarājimajjhagaṃ Sasaṅkahīnaṃ sasimaṇḍalaṃ tathā ()
此即那焰光明净的顶髻之相,
是未来正法的王冠与荣耀所在。
对于正在行使转轮王权者而言,确实
放置着炽热、湿润、令人难耐之物;
显示巴利原文 Imassa uṇhīsakasīsalakkhaṇaṃ Sadhammarajjissariyaṃ anāgate, Kariyamānassa hi cakkavattino Dadhāti uṇhīsakasisavibbhamaṃ; ()
Imassa bhumissara supakpatiṭṭhita- Padaṅkite cakkayugamhi dissare, Arāsahassāni ca neminābhiyo Tivaṭṭarekhā sirivacchakādayo; ()
以此三十二相,尊者
并以八十随好为相,
清净光明,示现人中至尊
愿成断除有结的觉者
显示巴利原文 Imehi battiṃsatilakkhaṇehi bho Asītyanubyañjanalakkhaṇehi’pi, Samujjalanto purisāsabhotyayaṃ Bhaveyya buddho bhavabandhanacchido; ()
为供养已逝诸圣者
因婆罗门详尽开示所策励,
国王审视后问道:“这是怎样的观察?”
显示巴利原文 Sasotamāpāthagatāya tāvade Dvijassa vitthārakathāya codito, Apucchi rājā kimayaṃ samekkhiya Anāgate brāhmaṇa pabbajissati; ()
一时,行于园中大道,
见到老、病、死之丑陋相,
于三有生厌离心,遂即舍离,
见了苦行财主后,他便会出家。
显示巴利原文 Kadāci uyyānagato mahāpathe Jarārujāmaccuvirūpadassanaṃ, Vidhāya nibbintamano bhavattaye Tapodhanaṃ passiya pabbajissati; ()
儿子们此时被称为年高的弟子,
他们劝导这些人随同出家;()
显示巴利原文 Itiha vatvāna sakaṃsakaṃ gharaṃ Tato’pagantvā’ddhanimittapāṭhakā, Mahallakā’dāni mayanti sunavo Tamānupabbajjitumovadiṃsu te; ()
在那些再生族的年长贤士去世时,
这位名为拘邻的智者,
这位大精进者、人中最上者,如今
听闻之后,由悲悯所策励,而行此大精进;
显示巴利原文 Dvijesu vuddhesu matesu sattasu Ayaṃhi koṇḍaññasamavhayo sudhī, Mahāpadhānaṃ purisāsabho’dhunā Karoti sutvā karuṇāya codito; ()
Samānaladdhihi kulesu tesu hi Catuhi vippehi saha’ntapañcamo, Atho’ruvelaṃ upagamma pabbaji Bhaviṃsu tepañci’dha pañcavaggiyā; ()
Kadāci laddhā pariyantasāgaraṃ Imaṃ catuddīpikarajjamatrajaṃ, Jitārivaggaṃ vicarantamambare Karomi paccakkhamahanti cintiya; ()
那位人中之主以种种方式,命人在诸方设立了防护与屏障;
那位人主令人在一切处、诸方设立防护与屏障;
显示巴利原文 Nimittarūpakkhipathappavesanaṃ Nivāraṇatthaṃ tanijarājasūnunā, Narādhipo so purisehi sabbathā Disāsu rakkhāvaraṇaṃ akārayi; ()
这位王子若成为转轮王,
将证得正觉的果位,
在自己的家族中,他是刹帝利亲族。
显示巴利原文 Ayaṃ kumāro yadi cakkavattivā Bhaveyya sambodhipadaṃ labheyyavā, Sakekule khattiyabandhavehi so Purakkhatoyeva carissataṃ iti; ()
Kumāranāmaṭṭhapanamhi vāsare Sahassamattesu kulesva’sitiyā, Adāsi paccekajano paṭissavaṃ Padātukāmova visuṃvisuṃ sute; ()
并非如同金罐般完美无漏
她胎中蕴藏着种种界质、殊妙色相
她于一刹那间亦能备置随侍
显示巴利原文 Asesadosāpagatā sukhedhi tā Suvaṇṇakumbhorupayodharo na tā, Anekadhātī varavaṇṇagabbi tā Sapaccupaṭṭhāpayi taṅkhaṇepi tā; ()
在湖岸边,波光粼粼,
正犹如鹅王护念小天鹅雏鸟,
大后妃怀抱于膝上,卧在洁白华美的床榻,
于吉祥之日,国王得见其子;
显示巴利原文 Taḷākatīramhi taraṅgabhāsure Yatheva haṃsyā kalahaṃsapotakaṃ, Mahesiyā’ṅke sayane sitatthare Suvāsare bhupati puttamaddasa; ()
如莲花般无垢,长久以来未曾见子之心;
美好特质随青春迅速消逝,从此处离去,
恰如那幻化所生之母,虚妄而无有实体,
于第七日,出定之后,上升至天界;
显示巴利原文 Adiṭṭhaputtānanapaṅkajā ciraṃ Lahuṃ parikkhīṇavayoguṇā ito, Cutā’va māyājanani nirāmayā Upāvisi sattamavāsare divaṃ; ()
那时,大圣者的姨母,那位大贵妇
名为波阇波提·乔达弥的王后,
将自己的幼子托付于养母照料,
卸下此重担后,她便亲自承担起护养之责;()
显示巴利原文 Mahesimāyābhaginī tadā mahā- Pajāpatigotamināmarājinī, Nijaṃ kumāraṃ bharaṇāya dhātinaṃ Vidhāya bhāraṃ paṭijaggi taṃ sayaṃ; ()
其形体如同清浊交织的晨辉,
犹如剧场明灯,光芒丝毫不减。
显示巴利原文 Tadā’bhavuṃ dīpasikhā jagantaye Kalebaro’bhāsalavena sununo, Vinaṭṭhatejāriva raṅgadīpikā Vimānadipesu kathāvakā’ttano; ()
心念不定,于变幻地毡上,无有休止地摇荡,
似有一尊屈膝而行的身影,在殿中缓缓移动,
在大森林中,那铺满宝石般细沙的地面,
犹如舒展肢体的幼狮,于隐蔽处悄悄活动;
显示巴利原文 Vicittabhummattharaṇe abhikkhaṇaṃ Sajannukehā’cari mandirodare, Mahāvanasmiṃ maṇivālukātale Vijambhamānoriva sihapotako; ()
那沉迷嬉戏的儿子,柔声低语着,
看啊!犹如宝镜般的水面上,月影摇曳生辉。
显示巴利原文 Sutassa kīḷāpasutassa mandi re Bhamantabimbaṃ maṇidappaṇoda re Nibaddhamaddakkhi carantamamba re Yatheva cakkaṃ ratanaṃ mahībhu jo; ()
当时,因随眠烦恼的缠缚而沉沦于世间,
犹如大地携着污垢而行,隐没不现,
那时,他发出如牛王般的吼声,群山为之震动。
显示巴利原文 Tadaṅghiviññāsavasena bhumiyā Vajantamaṅko’panidhāya bhumipo, Tadā’bhinicchārita māsabhiṃ giraṃ Idāni maṃ sāvaya puttamabruvi; ()
牢牢系缚于宝座之下,
运用那面如满月的脸庞上滴落的泪珠,
亲自提携大臣之子
虽年老力衰,却智慧明利不失
显示巴利原文 Nibaddhamantomaṇivedikātale Mukhendubimbuddharaṇe payojayaṃ, Sayaṃ palambhesi amaccasūnavo Vayena mando’pi amandabuddhimā; ()
从父心生起的大忧伤
三界明灯以自身的功德之光,
驱散了笼罩世间的黑暗与不稳;
如同以光芒消除愚者般的喧嚣一样;()
显示巴利原文 Uḷārasokaṃ pitucittasambhavaṃ Tilokadīpo nijapuññatejasā, Tamopabandhaṃ bhuvano’darubbhavaṃ Nirākari bālaravī’va raṃsinā; ()
Vikiṇṇalājākusumākulañjase Vitānaraṅgaddhajanibbharambare, Pure tahiṃ maṅgalakiccasammataṃ Kadāci rañño bhavi vappamaṅgalaṃ; ()
以芬芳花鬘、璎珞等饰物所庄严者,
迦毗罗卫城的人们,
佐护者与业使者亦被称赞,
于是他们从各方护持此家族;
显示巴利原文 Sugandhamālābharaṇādimaṇḍita- Pasādhitā kāpilavatthavā narā, Sakiṅkarā kammakarā’pi kappitā Tato tato sattipatiṃsu taṃ kulaṃ; ()
大军所尊之狮子
其光辉璀璨,如王威般赫奕,
出生于巴耶西事业所在之地域,
“Kumāramādāyapurindadopamo”者,谓如“持童花鬘鸟”之喻,意指如同抓着孩童的斑色鸟一般,特征鲜明,极易辨识。
显示巴利原文 Mahaccasenāyapurakkhatohiso Uḷārarājiddhisamujjalaṃtato Payāsikammantapadesamatrajaṃ Kumāramādāyapurindadopamo; ()
在那庆典之日,人王旗帜之下,
令人欢悦的吉祥犁等诸般庄严,
以黄金薄片镶嵌的宏伟宫殿,
亦为众人覆以银片
显示巴利原文 Chaṇamhi tasmiṃ manuvaṃsaketuno Manoramaṃ maṅgalanaṅgalādikaṃ, Suvaṇṇapaṭṭehi parikkhaṭaṃka mahā- Janassa’pī rūpiyapaṭṭachāditaṃ; ()
枝叶广茂的阎浮树枝
铺设已毕,便卧在下方的胜妙大床上
臣民爱戴的圣王,亲自庇护王子;
他具备威仪,如今圆满成就了播种吉祥典礼;()
显示巴利原文 Visālasākhākulajambusākhino Vidhāya heṭṭhā sayane mahārahe, Nijaṃ kumāraṃ sajano janādhipo Samārahī sampati vappamaṅgalaṃ; ()
后代子孙,为能洞察其盛衰而生
离开粗劣躯体之际
远离粗劣形相,即名放逸
显示巴利原文 Kumārarakkhāvaraṇāyu’paṭṭhitā Tamussavaṃ dhātijanā vipassituṃ, Apakkamitvā bahi sāṇito khaṇaṃ Pamattarūpā vicariṃsvi’tocito; ()
将心系念于入出息,
于尘垢之上结跏趺坐,
已从诸盖障中出离的胜者苗裔,
具足远离所生禅那、智慧深不可测者;
显示巴利原文 Pariggahetvā’namapāna māsane Nisajja pallaṅka malattha bandhiya, Jinaṅkuro nīvaraṇehi nissaṭaṃ Vivekajaṃ jhānamagādhabuddhimā; ()
毗跋婆多之子安坐于彼处,
犹如在树荫下回转,
国王讲述不合常理之事,
当下便被所激,反问其子;
显示巴利原文 Vipassa puttassu’pavesanaṃ tahiṃ Dumassa chāyāya nivattataṃ tathā, Pavandi rājā paṭihārikākathā- Pacoditoputtamupecca taṅkhaṇe; ()
为使己子通达诸般学问与技艺,
父亲愿以堪受调伏的方式加以教诲。
显示巴利原文 Kalāsu vujjāsu ca puttamattano Vinetukāmo vinayakkhamaṃ pitā; Pasatthasatthantarapāradassinaṃ Kadāci vippācariyaṃ kirā’nayi; ()
恭敬奉献于尊师之莲足;
奉献于天界人间可敬的导师,
如同那大地的英雄,将一滴水……
便能了知那极难渡越、深不可测的大海彼岸。
显示巴利原文 Samappitaṃ taṃ guruno karambuje Sadevalokassa guruṃ sagāravaṃ, Mahīsuro so jalabindunā yathā Suduttarāgādhamahodadhīrasaṃ; ()
通晓声明音韵分析、含词典注释之学,
以及阿闼婆吠陀及其传承等为第五,
三吠陀中难以洞见的纲要词句,
并如是通达诸般技艺之学。
显示巴利原文 Savaṇṇabhedaṃ sanighaṇṭukeṭubhaṃ Athabbabedeni’nihāsapañcamaṃ, Tivedamuddesapadena duddasaṃ Tathā kalāsippataṃ nibodhayī; ()
不共的功德薰习——
已断除迷惑、智慧清净者
明与无时慧圆满具足
即便辩才巧妙,多言又有何用?
显示巴利原文 Anaññasādhāraṇapuññavāsanā- Vidhūtasammohavisuddhabuddhino, Samattavijjā sakalākalā dhiyā Kalampi nālaṃ bahubhāsanena kiṃ; ()
不唯此身在外形貌分明,
更以三十二相焕然昭彰,
其内在功德,如高堂微尘,历历可见。
显示巴利原文 Na kevalaṃ tassa kalebaraṃ bahi Vibhāti battiṃsatilakkhaṇehi bho, Bhusaṃ tadabbhantaravatthu dippate Subuddhasatthantaralakkhaṇehī’pi; ()
眉间前端的眼,最为殊妙;
而更殊胜者,乃内在的智慧之眼。
显示巴利原文 Tilocanassā’pi tilokacakkhuno Ayaṃ viseso nayanehi dissate, Lalāṭanetto purimo nasobhati Paro’va abbhattarañāṇalocano; ()
以声誉的联结,在自己的家中,
智者增长了一切技艺,
犹如艺库在天空中汇聚光芒。
显示巴利原文 Anubbajanto navayobbanassiriṃ Yasopabandhena sake niketane, Pavaḍḍhi dhīro sakalaṃ kalāntaraṃ Kalānidhī raṃsicayeni’va’mbare; ()
那位以齿木半掩面颊者,
当耶输达那王子十六岁时,
因布施涂颊皴裂膏而声名远播,
如孩童年逾十岁那般行事。
显示巴利原文 Upaḍḍhagaṇḍāhitadāṭhikāya so Yasodhano soḷasavassiko yadā, Kapolaphuṭṭhañjanadānarājiyā Kari yathā bāladasaṃ vyatikkami ()
那时,人王犹若天宫,无与伦比,
应时合节,令人悦意,
开启门户,旋转门缓缓打开。
显示巴利原文 Tadā narindo suramandiro’pamaṃ Ututtayānucchavikaṃ manoramaṃ, Payojayitvāna paviṇasippike Sutāya kārāpayi mandirattayaṃ; ()
如宝石般光泽,坚固如狮栏,透气良好,
坐落于宽广地基之上的新造宅舍,
于世间成就了一处可爱之地,名为‘乐土’;
显示巴利原文 Nisitasambādhatalaṃ nivārita- Saronilaṃ phassitasihapañjaraṃ, Mahivataṃsaṃ navabhumikaṃ gharaṃ Babhuva rammaṃ bhuvi rammanāmikaṃ; ()
犹如满载星辉的波海,熠熠生辉,
其间密布着遮蔽雨露的茂密树冠,
又如诸天赞叹的华美宫殿,为雷霆之王所造,
这是五重地的居所,极为悦意怡人。
显示巴利原文 Sasikara’mbhodhararāvanibbhara- Vitāna mugghāṭakavāṭabandhanaṃ, Surammanāmaṃ hataghammamindirā- Nivāsarammaṃ bhavi pañcabhūmikaṃ; ()
以不杀生为根本善行的修习者,
随顺安乐之境界,具足平等之根基。
感触如丝般细腻而亲近,无形的烦恼束缚之栏,
名为“吉祥”的吉祥住所,已然成就
显示巴利原文 Ahiṇhasituṇbhaguṇehi pāvuse Sukhānulomaṃ samasattabhumikaṃ, Suphassitā’phassitasihapañjaraṃ Subhaṃ subhaṃ nāma niketanaṃ bhavi; ()
衰老所侵的王子
示现广大王者神通威仪之时
父亲是子女爱欲所向,君主是臣民爱欲所向
渴望保有立足之地者,期求自己王国的财富
显示巴利原文 Vayonupattassa narindasununo Uḷārarājiddhivilāsadassane, Katā’bhilāso janako janādhipo Padātukāmo nijarajjasampadaṃ; ()
倘若家中有青春妙龄的女儿,
国王即遣使者,将她许配与人,
她便住于释迦族诸臣民的教法中。
显示巴利原文 Vasanti ce yobbanahāridārikā Narindasandesaharehi pesayi Sa sākiyānaṃ sacivehi sāsane; ()
对于见一切为‘非因缘所生之基’的他,
女儿们听闻后,便以饰物装扮。
显示巴利原文 Nivedayuṃ yobbanagabbitassa te Nakiñcisikappāyatana’ntadassino, Sutassa dārābharaṇāya dhītaro Kathannu dassāma mayanti khattiyā; ()
因听闻此事,受王子所激励,
父亲令人击鼓巡城以宣告,
我的儿子将燃起技艺之灯。
显示巴利原文 Sutena taṃ rājasutena codito Pitā carāpesi puramhi bheriyo, Mama’trajo kāhati sippadīpanaṃ Itoparaṃ sattamavāsare iti; ()
那时,身躯犹如紧密捆缚的团块,
具洞察者远离了亲友眷属,
在战场的戏舞圈中,他毫无畏惧;
显示巴利原文 Varo kumāro hi kumāravikkamo Kalāpasannaddha kalebaro tadā, Vipassataṃ bandhujanānamosari Anappadappo raṇakeḷimaṇḍalaṃ; ()
这位弓手首先在自己的臂膀上,
架起千钧之力的搭箭强弓,
放定之后,他弹击弓弦,震彻大地。
显示巴利原文 Dhanuddharo so paṭhamaṃ sake bhuje Sahassathāmaṃ sasaraṃ sarāsanaṃ, Vidhāya poṭhesi jiyaṃ vasundharā- Vidāraṇākāramahāravaṃ ravi; ()
四方众生当以信受担荷我所传付之法与财,
令自身所证得的特质成为准绳,
如此宣说已,复以全面防护为证。
显示巴利原文 Catuddisā’dharadhanuddharā mamaṃ Karontu lakkhaṃ nijakhāṇapattiyā, Itīha vatvā saravāraṇena so Abhutapubbaṃ sarasippamāhari; ()
Catuddisāyaṃ caturo dhanuddhare Mame’kabāṇena haṇāma’haṃ iti, Akāsi tadadīpayamaññathā’bbhutaṃ Sa cakkavedhavhayasippadīpanaṃ; ()
Sarehi veṇyā’yatayaṭṭhirajjukaṃ Sarehi cā’rohaṇamaṇḍapālayaṃ, Sarehi pākārataḷākapaṅkajaṃ Sarehi vassaṃ itisippamāhari; ()
大士,世间众生中无与伦比的卓越者,
当时,他以欢喜心,向释迦族的少女们展示。
她们供养了众多侍女,这些女子精通歌舞、欢娱与集会。
显示巴利原文 Mahāsatto lokappabhavamasamaṃ sippajātaṃ janānaṃ Tadā saṃdassesi muditahadayā sākiyā dārikāyo, Upaṭṭhāpesuṃ tā suratiratisaṅgāmacaturā Sahassānaṃ tāḷisatiparimitā nāṭikā’suṃ gharesū; ()
以上是由名为慧喜的修行者,为使一切众生生起欢喜,在《布施因缘·胜者灯史》中,对不远因缘——相好纳受、菩萨入胎等事迹所作的阐明,至此第八天界终。显示巴利原文
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānanda dānanidāne jinavaṃsadīpe avidūrenidāne lakkhaṇapaṭiggahaṇa kumārasambharaṇādi pavatti paridipo aṭṭhamo saggo.
如是制定之后,于阐明技能之中,
当时,在世尊面前,其他那些勇猛的刹帝利,
他们皆已舍弃慢心与骄矜,彼此和睦,
犹如幼虎张口咆哮,其言语狂躁不清;
显示巴利原文 Iti vihite sati sippadīpanasmiṃ Tadabhimukhe’tarakhattiyā’tisūrā, Apagatamānamadābhaviṃsumañño (Taruṇamigindamukhe)va mattadanti; ()
疑惑缠结悉得斩断,
这位勇士犹如天鸟般明敏,心朗目清,
人中最胜者,有己女,一位贤淑的少女。
显示巴利原文 Vijaṭita saṃsayabandhano padātuṃ Sumariya devadahamhi supakpabuddho, Narapavaro nijadhītaraṃ kumāriṃ Suvimala koliyavaṃsakañjahaṃsiṃ; ()
于彼处,与诸大臣共议已,
为宣告一切归于止息,他派遣使者;
在诗人供养的大会上,如仪派遣使者:
请以你亲子为媒,将我的女儿许配于我。
显示巴利原文 Tahimathamantivarehi mantayitvā Nikhilapavattinivedanāya dūte, Pahiṇi kavivāhamahe vidhiyatanti Tava tanujena mamañhi dhītukaññā; ()
如同月轮映现的明净座席,
恭敬顶礼被众多随从围绕的国王,
众人称叹他乃出自迦毗罗城的尊贵王者。
显示巴利原文 Valayitatāramupaṭṭhito’dayaṃ te Himakarabimbamivo’paviṭṭhapīṭhaṃ, Parivutamantigaṇaṃ paṇamma rājaṃ Kapilapuropagatā tamatthamāhu;
于是,他们带来了采集所得的甘蔗茎,
合掌礼敬双足,手持花簇与花蕾,
众人将大地的盛事禀告了国王。
显示巴利原文 Atha paṭiladdhapaṭissavenu’daggā Padayugamañjalipupphamañjarīhi, Sumahiya taṃ paṭivedayiṃsu rañño Sakavisayaṃ samupecca rājadūtā; ()
两王族彼此相亲往来,
再三与贤明的谋士们共同商议,
由那些智慧明澈、通达相兆的大师们
在依律制定的吉祥日里如法而住;
显示巴利原文 Ubhayakulamhi mahībhujā’ññamaññaṃ Punarapi mantivarehi mantayitvā, Visadamatīhi nimittapāṭhakehi Niyamitamaṅakgalavāsaramhitamhā; ()
金帐为网,缀以金鬘,
缀满鲜花的宝瓶,黄金盈满,
如同忉利天宫一般巍巍辉耀,
犹如饰以种种珍宝、彩绘庄严的婚礼殿堂;
显示巴利原文 Kanakavitānavinaddhahārihāraṃ Kusumasamākulahemapuṇṇakumbhaṃ, Tidivavimānasamānamullasanna- Ratanavicittavivāhamaṇḍapaggaṃ; ()
上覆张开的华盖与白色的遮阳伞幢,
宝珠、扇拂与彩旗庄严。
显示巴利原文 Gahitavitānasitātapattaketu- Ddhajamaṇivijanicarucāmarehi, Pacurajanehi katupahāramagge Suparivutaṃ catuṅgiranidhajinyā; (6)
青春娇艳,乳房丰满,令人赏心悦目,
耶输陀罗少女乘坐金轿,
以镶嵌宝石的饰物精心装点后带来。
显示巴利原文 Vividhavibhūsaṇabhusitattabhāvaṃ Abhinavapīnapayodharābhirāmaṃ, Harisivikāya yasodharaṃ kumāriṃ Maṇikhacitāya vidhāya cā’nayiṃsu; ()
Valayitamālatidāmahemamālā Parimalabhāvitakuntalappaveṇi, Viraḷabakāvalimappavijjurājiṃ Jaladharamālamajesi komalāya ()
在她那无有边际的美貌虚空之中,
绽放出涤荡人心的白莲花蕾,熠熠生辉。
显示巴利原文 Niravadhirūpanabhotalamhi tassā Janamanakundavikāsanaṃ babhāsa, Kuṭilatarālakakālamegharāji- Jaṭitalalāṭataladdhacandabimbaṃ; ()
Migamadakuṅkumagandhapaṅkalitto Kulavadhuyā tilako lalāṭamajjhe, Makaradhajena niropitori’vā’si Tibhuvanabhutajayāya pupphaketu; ()
具足犹如涂众生眼之安膳那般的端严形相
以高贵族姓与王后之尊而庄严辉煌
极尽尊贵吉祥,身如莲花般华美端严
面容俊美,肌肤如金色明镜般焕发光彩,
显示巴利原文 Jananayanañjanarūpasampadāya Kulamapadāya rarāja nimmadāya, Paramasiriṃ sarusīruhābhirāmaṃ Vadanamanaṅgasuvaṇṇadappaṇābhaṃ; ()
她的耳饰由种种宝石庄严,
双耳所佩耳坠厚实,镶嵌翠玉,垂下覆于面颊,
以红色绳索系缚,并以人工打造的装饰环紧紧收拢。
显示巴利原文 Maṇigaṇamaṇḍitakuṇḍalehi tassā Savaṇyugaṃ ghaṭitāvagaṇḍabhāgaṃ, Manasijasākuṇikena khittapāsa- Yugalamivakkhivibhaṅgamānamāsi; ()
为了显现那清净且美丽的光辉,
在双眼之川间的幽深密林之中,
犹如金色细管般聚合而成,
那妙颜者高耸的鼻梁,庄严地闪耀;
显示巴利原文 Suvimalakantipabandhasandanatthaṃ Nayananadīnamubhinnamantarāḷe, Kanakapaṇāḷisamappite’va tāya Varavadanāya rarāja tuṅganāsā; ()
Nirupamarūpavilāsamandirasmiṃ Sajavanikāni’va sīhapañjarāni, Ruciravilāsiniyā lasiṃsu pambhā- Valisahitāni sunīlalocanāni; ()
容貌明净如金钵一般,令爱神也黯然;
双颊清净无垢,耳垂柔润而有光泽,
如新月轮般明净的白莲丛生之处——
端严、殊妙、令人悦意的雨云为其依托;
显示巴利原文 Kanakakapālanibhaṃ manobhavassa Vimalakapolayugaṃ siniddhakanniṃ, Navasasimaṇḍalapuṇḍarīkasaṇḍa- Sasirimavarundhimanoharādharāya; (6)
由她这善行波罗蜜的藤蔓,
藤蔓舒展,枝叶繁茂,
托着一对嫩芽,
如此这般,此世间竟为寻思所困而存续;
显示巴利原文 Sucaritapāramitālatāya tāya Pariṇatarāgalatāya bhūlatāya, Adharayugaṃ taruṇaṅkuradvayaṃ vā Kimiti vitakkahato’yamāsi loko; ()
面容如同良家女子的洁净白莲花苞
如同新鲜花苞初绽,微微舒放
以极其甜美的话语之藤,伴以微笑
明净洁白的牙齿光华闪耀,一如王者般排布。
显示巴利原文 Kulavadhuyā vadanā’lavāḷagabbhe Navakalikāvaliphullite’vakiñci, Sumadhuravāṇilatāya mandahāsa- Jjutidhavali dasanavali rarāja; ()
她的双眸如清澈的青莲轻摇,
口唇洁白如莲花瓣,柔顺合适,
眼中闪烁光辉,如无风时碧波微微荡漾,
容姿如无形爱神之弓与锋利之箭;
显示巴利原文 Kuvalayanīlavilolalocanāya Mukhakamalā’likulānukārinībhu, Nayanamayūkhaguṇeha’pāṅgabhaṅga- Nisitsarehi anaṅgacāparūpā; ()
其声如群鸟啁啾般婉转悠扬,身有三道纹路,
胸乳丰满端正如壶,颈项宛若螺贝,
『Madhuragabhīravirāva』者,谓柔美而又威猛之间兼具,其声有如优雅之响,多彩之画印映于其上。
显示巴利原文 Kalaravamañjugirā tivaṭṭarāji Ghanakucabhaddaghaṭāya kambugīvā, Madhuragabhīravirāva raṅgalekhaṃ Ajini suvaṇṇamutiṅgabherisaṅkhaṃ; ()
以新嫩丰满的乳房为枕
肌肤极为细嫩,如薄云之影般悦意
胸膛作座榻,装饰庄严,犹如自在之相
为与丈夫结合的吉祥而现
显示巴利原文 Abhinavapinapayodharo’padhānaṃ Sukhumataracchavikojavābhirāmaṃ, Urasayanaṃ samalaṅkataṃ viyā’si Nijapatisaṅgamamaṅgalāya tāya; ()
腹部如山岳般坚实稳固
面向隐秘之处的光彩之河
如覆盖四方的精美华盖
确实,在那最远的滩岸边;()
显示巴利原文 Kucakanakā’calasambhavāya nābhi- Kuharataṭābhimukhāya kantinajjā, Chaṭhāravalittayamindiropamāya Avahari tuṅgataraṅgapantikantiṃ; ()
宝石的光泽及其柔和的性质;
她那如云团般隆起的乳房顶端,衬着纤细的腰肢;
在淡金色胸脯的正中,犹如吉祥鬘一般,是最为优雅的部位;
她所展现出如同醉象弓般优美的姿态,散发出珍珠似的光泽;
显示巴利原文 Maṇirasanāguṇamantharāya tassā Ghanakucabhārakiso kisodarāya, Harisirivacchasuhajjamajjhabhāgo Madadhanumuṭṭhivilāsamāharittha; ()
犹如莲花茎中细缕穿行之空隙
于丰满的双乳之间
以璀璨光华,如珠串般流泻而下
令少女金色面颊的妩媚显得灿烂耀眼;
显示巴利原文 Sarasijatantupavesanāvakāsa Mavahari pīnapayodharantarāḷaṃ, Nijagaḷabhāsurahāranijjharehi Kanakadarimukhavibbhamaṃ yuvatyā; ()
拥有无瑕美貌的光彩,如海涛涌动的岸线,
以罕见、细长、灿烂如焰的秀眉为庄严,
受到那位王族少女的温柔呵护。
显示巴利原文 Avikalarūpavilāsasindhuvelā Viralavilagginiyāka visālasoṇi, Parihari rājakumārikāya tāya Kusumasarābhavabhumibhāgasobhaṃ; ()
发如优钵罗华般柔软,绀青毫光交织;
脐深旋密,仿佛被频频亲吻;
眉若莲花舒卷,绀颜如蜂纹清朗。
显示巴利原文 Kulavadhuyā kamalāmalānanāya Kuvalayakomalanilaromarāji, Bhusamabhicumbi gabhiranābhigabbhaṃ; Kamalavivāyatamattabhiṅgarāji ()
光彩夺目的双瓣,恰如金色蝴蝶翩翩飞舞——
如雕镂宝饰般华美的言辞,
我于猕猴嬉游的喧闹殿堂中受用。
显示巴利原文 Rucirataroruyugaṃ suvaṇṇa rambhā- Karikarapīvaramindiropamāya, Bhaji makaraddhajaraṅgamandirasmiṃ Harimayathambhayugassiriṃ ramāya; ()
以宝玉制成的秤杆提起,
配有精巧匀称、四面平正的秤盘,
以自身诚挚的倾心,平衡黄金的重负。
显示巴利原文 Madarayarūparasadvayaṃ tulāya Suparimitāya catummukhena tulyaṃ, Nijamihajānuyugaṃ pavāḷapāti- Yugalavivāsi avammukhopanītaṃ; ()
犹如已被调伏而自在的孔雀,
腿脚纯净秀美,犹如燃着火炬的羽冠;
显示巴利原文 Visayavitakkatamākulaṃ yuvatyā Madanupasaṅkamaṇe manovimānaṃ, Jitamadamattamayūrakaṇṭhabhūti Jalitapadīpasikhe’va cārujaṅghā; ()
她那双足佩戴的宝珠脚镯熠熠生辉,
纵是美足也被她的脚掌所胜,
猜想那面庞如莲花,也似敛藏般遮掩。
显示巴利原文 Maṇimayanūpurabhāsurehi tassā Caraṇatalehi parājitāni thīnaṃ, Mukhapadumāniva saṅkucanti maññe Bhamarabharamburuhāni kañjanīnaṃ; ()
其手脚与指节,如舒展的羽瓣般优美,
如水波流漾,柔软至极,
指甲新修,显得焕然洁白齐整。
显示巴利原文 Karacaraṇaṅgulipalla’vaggasālī- Jalalavapantinibhā’tikomalāya, Abhinavatambanakhāvalī babhūva Makaradhajassa kate’va pupphapūjā; ()
她偕同众多随从女眷一起
在珠宝严饰的厅堂内,
王子观视着如太阳光辉的龙旗,
见它升起,便安坐而观。
显示巴利原文 Saparijano vanitāya tāya saddhiṃ Maṇigaṇamaṇḍitamaṇḍapappadese, Dinakaravaṃsadhajassa rājaputta- Ssupagamanaṃ apalokayaṃ nisīdi; ()
王子与随从眷属
如诸天中的天王
随即登上骏马所驾之车
他朝向彼方,以荣光洒水施浴;
显示巴利原文 Parivutabandhujanehi rājaputto Yathariva devagaṇehi devarājā, Sapadi turaṅgarathaṃ samāhirūḷho Tadabhimukho yasasā jalaṃ payāsi; ()
抵达彼处,立于亭阁之中,
以他的上衣披覆其身,
其身以种种摩尼宝与金饰而庄严。
显示巴利原文 Tahimupagamma ṭhitassa maṇḍapasmiṃ Paridahitu’ttarasāṭakena tassa, Harimaṇimaṇḍanamaṇḍita’ttabhāvo Himapaṭalena himācalo rivāsi; ()
王族之子以妙花庄严,辉耀夺目,
又以天宫与乳海,
如金色须弥山般安住不动。
显示巴利原文 Maṇimakuṭena nivatthakāsikena Narapatisunu sumaṇḍito rarāja, Surabhavanena ca khīrasāgarena Kanakasiṇerugirī’va niccalaṭṭho; ()
如星宿密集、璀璨于苍穹,
胸佩星鬘珠链,光彩夺目,
殊胜之人亦饮此身之容华;
犹如不朽者合掌,虔敬注视;
显示巴利原文 Nabhasi samākulatārakāvalī’va Urasi virājitatārahārapantī, Narapavaro pivi tāya rūpasāraṃ Amatamivā’yatalocana’ñjalīhi; ()
那时,王子刚刚降生,
以繁华胜妙的王子宫殿,为月轮的光辉所簇拥,
其双眼如青莲花苞,澄澈湛蓝
无有骄慢,心如莲花绽放般觉悟
显示巴利原文 Tadahani rājakumārapubbasela- Ppabhavavarānanacandamaṇḍalena, Mukuḷitalocananīlanīrajāya Abhavimanokumudākarappabodho; ()
为青年男女所期盼的人们
蓝色的恒河水澄净明澈,望去不见尘埃所扰,
美丽的女子们挥动洁净的拂尘,驱散暑热,
如同被风吹拂、层叠荡漾的波浪,
显示巴利原文 Yuvatayuvānamapekkhataṃ janānaṃ Animisalocananīlakantigaṅgā, Ruciravadhūhi vidhūtacāmarehi Anilavilolataraṅgasālinīva; ()
苍穹边际,繁星闪烁密布
犹如少女指间明珠,熠熠生辉
佩戴雕镂精美的金戒指以为庄严
于宝石殿堂的台阶上;
显示巴利原文 Gaganatalopari tārakākulamhi Yuvayuvatīnavacandacandikeva, Nicitasuvaṇṇakahāpaṇe varejuṃ Athamaṇimaṇḍapavedikātalamhi; ()
她们精通一切技艺,远离不善之行径,
这群修行者,为胜利与吉祥而云集,
圆满成就了一切往昔所应作事。
显示巴利原文 Sakalakalākusalo’pagammavippā- Cariyagaṇo jayamaṅgalāya tesaṃ, Suparisamāpayi sabbapubbakiccaṃ Sapadi pavassi akhaṇḍalāvujaṭṭhi; ()
在如掌心般的红莲中,以净瓶……
身佩宝珠的祭司,为这对新人献上供奉;
他将吉祥的灌顶之水洒落在他们身上,
又重新为他们系紧手腕上的系绳。
显示巴利原文 Karatalatāmarasesu kuṇḍikāya Maṇikhavitāya purohito ubhinnaṃ, Subhamabhisekajalaṃ nipātayaṃ te Punahipayojayi pāṇipīḷaṇasmiṃ; ()
犹如从天而降的疾流,
乘车而上,其声深沉而徐缓,
被众多披甲的王族子弟所簇拥,
他们二人面向迦毗罗城。
显示巴利原文 Suradhanuvijjulate’va vārivāhaṃ Rathamabhiruyha gahīramandaghosaṃ, Parivutakhattiyabandhavehi tamhā Kapilapurā’bhimukhābhavuṃ ubhota te; ()
Atha samalaṅkatavīthimajjhigānaṃ Vivaṭaniketanasīhapañjaraṭṭhā, Animisalocanapaṅkajopahāraṃ Bhūsamakaruṃ kapilaṅganā pasannā; ()
众人皆观其行步之优雅姿态,
以华美头饰,合掌恭敬的姿态,
以宝瓶盛满的簇簇鲜花,
犹如装点着两侧街道,静静凝望;
显示巴利原文 Gamanavilāsamudikkhataṃ janānaṃ Rucirasiropahita’ñjalīhi bhattyā, Maṇikalasappitapupphamañjarīhi Racitamivobhayavīthipassamāsi; ()
目光锐利如箭,带有鲜明的箭羽纹理与光泽
为爱欲所牵引,拥有无与伦比姿色者
犹如堕入她们贪爱的箭丛之中
其心之撕裂,犹如焦热之果的爆裂;
显示巴利原文 Tikhiṇavilocanabāṇalakkhabhāvaṃ Nirupamarūpini kāminīhi nīte, Patita’nurāgasarehiyeva tāsaṃ Hadayavidāraṇamāsi tapphalaṃ’va; ()
不知何故,他们成了迦毗罗卫之人,
那时,在那久不眨动的青莲般眼眸之间,
在迦毗罗卫城与三十三天园中徘徊经行。
显示巴利原文 Kathamapi kāpilavatthavā ahesuṃ Tadahani niccalalocanuppalehi, Kapilapuraṃ tidasālayāvatiṇṇā Tidasagaṇā’va vipassanāyu’bhinnaṃ; ()
犹如三十三天城中名为最胜的殿堂——
犹如库拉婆那、苏阇帕提与苏迦陀,
又从迦毗罗城回来了,
两位主君各自回到自己的王宫。
显示巴利原文 Tidivapurā nijavejayantanāma- Surabhavanaṃ’va sujampatī sujātā, Kapilapurā punarāgamiṃsu tamhā Patipatinī nijarājamandiraṃ dve; ()
地祇之子,受灌顶即王位,
在迦毗罗卫城的那三座宫殿中,
与那明净如宝珠的妃子共享无量快乐,
长久受用那月轮般容颜的清凉与明净,
显示巴利原文 Dharaṇipatisuto pattarajjābhiseko Kapilapuravare tesu tisvālayesu, Aparimitasukhaṃ tāya bimbāya saddhiṃ Suciramanubhavi candabimbānanāya; ()
口若绽放之莲,妙音优雅悦耳,
具足三种年龄风韵的天女容色光辉,
乃至坏灭到来之际,她依然是宝珠至尊。
显示巴利原文 Vikacakamala (nandīmukhi) mañjubhāṇī Tividhavayasi dibbaccharārūpasobhā, Agami khayavayaṃ sā’pi bimbāmahesi Saratha saratha saṅkhāradhammassabhāvaṃ; ()
如此,由名为慧喜的修行者所造、能令一切诗人心生欢喜之源的《胜种姓灯》中,于不远因缘品,阐明了执手吉祥庆典的始末。第九品。显示巴利原文
Iti mbedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe avidūrenidāne pāṇiggahamaṅakgalussavapavattiparidīpo. Navamo saggo.
他如同宝珠中的无价宝珠,神王中的王,
乘坐着马车,享受安乐,
在他那片吉祥的园林中,花鬘上群蜂缭绕。
显示巴利原文 Guṇamaṇimaṇimā so devarājā’va rājā Sukhamanubhavamāno vājiyānena yena, Bhamarabharitamālā maṅgaluyyānabhūmi Tadavasari kadāci sālinī (mālinī) hi; ()
“到来时刻”者,为觉悟故、为证菩提,意指觉悟的时刻已经来临。
苏玛利亚与须罗补达,当菩萨动身降下之际,
展现了能断除生死的能力,并将其示现出来。
显示巴利原文 Upagatasamayo’ti bujjhanatthāya bodhiṃ Sumariya suraputtā bodhisatte vajante, Bhavaviratisamatthaṃ dassayuṃ māpayitvā Jarasakaṭasarūpaṃ jiṇṇarūpaṃka virūpaṃ; ()
他已超越疑惑,心得自在解脱,如车夫驾驭车轮之海,心亦如是驰骋。
显示巴利原文 Kimidamitihapuṭṭho jiṇṇarūpaṃ vipassa Vimatiparavaso so sārathiṃ rūpasāro, Nijahadayanidhāne devatācoditassa Nidahi dhanamivagghaṃ tassadhammopadesaṃ; ()
Haritanaḷakalāpaṃ maṅgaluyyānamagge Yathariva’himukhaṭṭhā kuñjari bhañjamānā, Tathariva’bhibhavantī sabbayobbaññadappaṃ Kharatarajaratā sā attapaccakkhabhūtā; ()
「口环孔饰」:指口周围环形的孔穴装饰,犹如牙龈边缘的珍珠饰物。
「此为坚硬老朽的牙根骨凸隆」:即那坚硬而陈旧的牙根所在之骨质突起部分。
“因牙齿弯曲不整地生长而成”者,意指由牙根曲折而形成的异常增生体。
“故于头顶上结成这洁净的白色盖饰”者,指因牙根异常,而在颅骨表面凝结出一层光洁的冠盖状饰物。
显示巴利原文 Mukhakukavalayagabbhā bhaṭṭhakiñjakkhasobhā Bhavi kaṭhinajarārikhaṇḍadantaṭṭhipanti, Kuṭilapalitajātaṃ tañjarāyā’bhiseke Sirasi racitasetacchattasobhaṃ babandha; ()
“这些连续不断的环带,属于老化的皮肤”者,比喻此饰物如同皮革般坚固而相续无间。
“由具足力、光与热力的元素所迅速生起”者,说明此物质因强烈的光明与旺盛的能量而迅速聚集成形。
显示巴利原文 Aviraḷavaliyo tā jiṇṇarūpassa camme Pabhavabalavatejodhātuveguṭṭhitā’suṃ, Taralasalilapiṭṭhe seyyathāpo’dadhissa Taralasalilapiṭṭhe seyyathāpo’dadhissa Palayapavanavegu’ttuṅgakallolamālā ()
犹如立于林园小径旁弯曲的藤杖,
弯曲的藤杖,依托大地而变得挺直。
显示巴利原文 Ṭhitamupavanapanthe vaṅkagopāṇasi’va Anujukamujubhutaṃ daṇḍamolubbha bhumyā, Nijataruṇavilāsaṃ lakkhamāpādayantaṃ Dhanumiva saguṇaṃ taṃ rūpamaddakkhi dhīro; ()
如布满裂痕与斑点的覆布,其形质如同虫蛀之物;
如脂肪已去的肉块,皮肤干瘪,伤痕显露;
如不涂膏油,犹如捆扎的破木柴,纷乱散杂;
显示巴利原文 Jiniajagarabhoge jiṇṇanimmokabhāraṃ Tilakavibatacammaṃ tantirojattabhāve, Apagataghanamaṃso phāsukaṭṭhippandho Ajinitiravalepaṃ kuḍḍadāruppabandhaṃ; ()
Vigatabalamadādiṃ vissavantaṃ sarīre Navhi vaṇmukhehi guthamuttādya’sūviṃ, Valivisamakapolaṃ kampamānuttamaṅgaṃ Suvisadamatino taṃ passato jiṇṇarūpaṃ; ()
世间万物无不灭去,他却安住守护,无所遗余,
如同燃烧的火宅与老朽的屋舍,终将毁坏消亡一般,
我宣说此法,谓其非有非无,已超越诸法。
显示巴利原文 Bhuvanamanavasesaṃ tassu’paṭṭhāsi sampa- Jjalitamatha jarāyā’dittagehattayaṃ’va, Ahamapaki anatīto dhammametanti vatvā Bhavanavanamagañchi jātiyu’kkaṇṭhitatto; ()
当王再次步入园林之道时
为令天众得享安乐,
人皆远避,恶疾缠身,
又现另一种丑陋的病相;
显示巴利原文 Punarupavanamaggaṃ ogahantassa rañño Sukhamanubhavanatthaṃ devatāmāpayitvā, Parapariharanīyaṃ ghorarogāvatiṇṇaṃ Aparamapi virūpaṃ dassayuṃ vyādhirūpaṃ; ()
为何陷溺于此如粪泥般的秽语中,
有生灭强横之苦,与那仰赖他者的生存。
显示巴利原文 Visadamati vimatyā sakyavaṃsekaketu Kimimivapalipannaṃ vaccapassāvapaṅke, Pabhavabalavadukkhaṃ taṃ parādhīnavuttiṃ Kimidamiti padisvā pājitāraṃ apucchi; ()
Varamati varadhammaṃ tena sūtena vuttaṃ Amatamiva pibanto sotadhātvañjalīhi, Agamapi anatito byādhidhammanti tamhā Nijabhavanavanaṃ sopā’ga saṃviggarūpo; ()
Tadupavanavimānaṃ vājiyānena nāthe Vajati sati kadāci māpayuṃ devatāyo, Suṇakhakulalagijjhādīhīvā khajjamānaṃ Narakuṇapasarīraṃ uddhumātaṃ paṭhamhi; ()
Pabhavakimikulānaṃ cālayaṃ nīlavaṇṇaṃ Vaṇavivaramukhehi lohitaṃ paggharantaṃ, Sakuṇagaṇvitacchiṃ makkhikāmakkhitaṅgaṃ Sumati matasarīraṃ addasā sārahīnaṃ; ()
他前来接近并引导,承担起御者之责;
于自双耳,金环璀璨;
贤友,我亦曾言:“无法超越死亡。”
显示巴利原文 Abhigami gamayanto bhāratiṃ sārathissa Nijasavaṇayugasmiṃ hematāḍaṅkasobhaṃ, Ahampi maraṇaṃ bho nātivattoti vatvā Vanamiva migarājā sakyarājā vimānaṃ; ()
他又与随从一同登上了吉祥的车乘,
数日后,因其增盛而成为诸王之首,
从殊胜的迦毗罗卫城,那犹如爱神乐园般光辉的宫殿,
前往那座近园林,俊美如持五支箭的爱神。
显示巴利原文 Punapi sapariso so yānamāruyha bhadraṃ Katipayadivasānaṃ accayenā’dhirājā, Kapilapuravaramhā’naṅgaraṅgālayābhaṃ Tadupavanamagañchi pañcabāṇābhirūpo; ()
Guṇamaṇi maṇivaṇṇaṃ pattamādāya patthe Panasasarasarāgaṃ vīvaraṃpārupitvā, Ṭhitamavikalacakkhuṃ nimmitaṃ devatāhi Sumati samaṇarūpaṃ buddharūpaṃ’va passi; ()
其时,诸智者由此决定之处,依此修习,
他如同车夫调御良骥,演说义理与正法,
他具足沙门的功德,并了见五欲的诸多过患。
显示巴利原文 Tadahani vibudhā’dhiṭṭhānato bhāvanīyo Yatipatiriva sūto atthadhammānusāsi, Samaṇaguṇamanekādīnavaṃ pañcakāme Tamavadi gamanasmiṃ ānisaṃsañca gehā; ()
能夺他物者,犹如陶师造器,恒常劳作不息,
以手巧艺经营世事,为波罗蜜所策励,
心得清净已,便显净信与安详。
显示巴利原文 Kuhanalapanamicchājīvamohāya kucchi- Paraharaṇasamatthaṃ mattikāpattamassa, Kara kamakalagataṃ so pāramīcoditatto Visadamati padisvā sampasādaṃ janesi; ()
他犹如盛开的、以花蕾为饰的嫩娑罗树,明净华丽,不染尘垢。
犹如沙门在道中,戏扬着袈裟的光彩,
那如蜜蜂追逐眼目般担负重担的贤者,
于心内生起对衣的净信欢喜;
显示巴利原文 Vikasitakalikālaṅkāramuddālasāla- Miva samaṇavilāsaṃ cīvarobhāsamagge, Nayanamadhukarānaṃ bhāramādhāya dhīro Nijamanasi janesi cīvare sampasādaṃ; ()
刹那死苦之漩涡、病痛之聚积,
如可怖的摩竭罗鱼群,那衰老的浪潮,
他渡过了轮回大海的深渊,超越了生死流转的界限。
显示巴利原文 Khaṇikamaraṇadukkhāvaṭṭamābādharāsi- Makaranikarabhimaṃ taṃ jarāvīcivegaṃ, Bhavajaladhimagādhaṃ jātivelāvadhiṃ so Ayamiva paṭipannā nittareyyuntya’vedi; ()
Samaṇavadanapīnaccandabimbodayena Vikasitamanakundo nandanuyyānasobhaṃ, Upavanamabhīgantuṃ sandanaṃ cāraye’ti Tadahani manujindo sandanācārimāha; ()
蔓藤般缠绕交错的芦苇、扇叶树头榈、棕榈与海枣树之行列
摩罗耶山檀香树所生的清凉露水,清净无染
犹如帝释天进入欢喜园
他度过一日时光,怡然游乐,如王者般快意;
显示巴利原文 Valayitanaḷatāḷītālahintālapantiṃ Malayajatarujāyāsītalaṃ nimmalāpaṃ, Upavanamavatiṇṇo nandanaṃ vāsavo’va Akari divasabhāgaṃ sādhukīḷaṃ sarājā; ()
千道光芒辉映,其声誉流布不绝,
天空为层层雨云所覆,
头顶上方,白色的华盖闪耀光辉,人们共同领受那份庄严。
显示巴利原文 Dasasatakiraṇasmiṃ yassa kittippabandha- Saradajaladarājichāditasmiṃ nabhasmiṃ, Uparisirasi setacchattasobhaṃ bhajante Tadiyacaraṇalakkhyā’laṅkari vāpitīraṃ; ()
以莲花般的面容、以天鹅般的丰胸,
眼如青莲,卷发乌蓝,
如蜜般甘甜,于心间环绕,
如佳丽般,他徐步入池中;
显示巴利原文 Sarasijavadanehi haṃsapīnatthanehi Kuvalayanayanehī nīlikākuntalehi, Madhumadamuditālīnūpurebhā’varodha- Janamiva ramaṇīyaṃ otari so taḷākaṃ; () (Silesabandhanaṃ)
那些渴望娶妻的青年男子,贪著脐深如水瓮的女子,
那水池已汲尽水,徒留空涸之形,
而当与胸丰臀圆的女子交合时,他们却心生惶恐,
复又盈满如壶,喜悦洋溢;
显示巴利原文 Varayuvatijanānaṃ kumbhagambhīranābhi- Vivaragahitavāri vāpi sā rittarūpā, Ghanathanajaghanānaṃ saṅgamene’tarāsaṃ Punarabhavi kapapuṇṇā pītivipphārinīva; ()
犹如初逢爱侣、羞怯惶然之人,
好比目如游鱼、侧目低回——以此鱼旗为喻,
为了网罗捕捉,投下欲求之网。
显示巴利原文 Abhinavaramaṇinaṃ jātulajjāturānaṃ Vimukhanayanamīne mīnaketupamena, Upavadhitumīvagge khittajālabbilāsaṃ Khaṇamavahari raññā viddhahatthambudhārā; ()
Navajalakaṇikālaṅkāravattāravindā Ghanakucakalahaṃsā kesasevālanīlā, Patimathitataraṅakgākiṇṇasussoṇivelā Sarasi sarasi’vā’si tatra kīḷāture’kā; ()
以扇轻轻挥拂,手如波浪般悠缓,宛然行于王的侍奉之中。
显示巴利原文 Sasirūciramukhīnaṃ khomavatthantarīye Sanikamapanayante vicīhatthehi raññā, Racitanayanakantī byanta gambhīranābhī- Sarasijapariyantā nāḷapantīri’vā’si; ()
新水滴作严饰,莲花轻旋;
丰乳如天鹅,发似青藻;
波浪拍碎,散落在优美的岸畔
她于湖中——那湖中——嬉戏沉醉;
显示巴利原文 Navajalakaṇikālaṅkāravattāravindā Ghanakucakalahaṃsā kesasevālanīlā, Patimathitataraṅgākiṇṇasussoṇivelā Sarasi sarasi’vā’si tatra kīḷāture’kā; ()
辉映明丽的面容,衬着细麻内衣,
国王以精美华服徐徐为他更衣。
显示巴利原文 Sasiruciramukhīnaṃ khomavatthantarīye Sanikamapanayante vivibhaṇthehi raññā, Racitanayanakantī byanta gamhīranāhī Sarasijapariyantā nāḷapantiri’vā’si; ()
她的颈项,恰如优雅潜入水中的天鹅的脖颈;
她的眼与容颜,犹如蒙尘的莲花,
为如蜂负重的莲丛所围绕;
显示巴利原文 Punarapi kucakumbhañcandahārenivā’pe Nijagaḷaparimāṇe sannimuggaṅganānaṃ, Malinakamalinī sā locanehā’nanehi Abhavi bhamarabhāra’mbhojasaṇḍā’kule’ca; ()
为沉酣于蜜的蜂群所歌咏,
百臂捶击的腰鼓,其声沉实,
于优雅莲花顶上舞蹈的吉祥天女
水所生者,因天神之歌而得生;()
显示巴利原文 Madhumadamadhupehi gīyamānehi vici- Bhujasatapahaṭāhi soṇibherīhi thinaṃ, Lalitakamalasīse naccamānindirāya Ajini jalajinī sā dibbasaṅakgītasālaṃ; ()
Tuhinakaramukhīnaṃ tantaḷāka’ntalikkhe Sulalitabhujavallī vijjulekhābhirāmā, Kuvalayavanarāji nīlajīmutarāji Patinayanamayūre kīḷayantī rarāja; ()
那位人主把她——那妓女般的咖嘉尼——
那一天,他受用之后,便得到了适度的喜悦。
显示巴利原文 Phuṭakuvalayahatthaṃ rājabhaṃsehi khittaṃ Vividhamadhupabhuttaṃ dhammavelātivattaṃ, Yathariva gaṇikaṃ taṃ kañjaniṃ so janindo Tadahani paribhutvā’mandamānanvdamāpa; () (Silesabandhanaṃ)
Caraṇa’nuvajamānabbīcisaṅkhobhatīraṃ Jahati sati taḷākaṃ sāvarodhe narinde, Sarasivirahinīsaṃruddhanissāsarūpo Mudusurabhisamīro mandamandaṃ pavāyi; ()
日轮被遮蔽,刹那间停驻于山顶,
那时,立于湖面莲叶之上的,正是太阳族中的一日——
于是,湖中莲花少女们那微微半合的
莲花般的面庞,仿佛因悲愁而憔悴。
显示巴利原文 Paribhavi ravibimbaṃ taṅkhaṇatthācalaṭṭhaṃ Tahimupalatalaṭṭho bhānuvaṃsekabhānu, Atha sarasivadhūnaṃ kiñcisaṅkovitāni Sarasijavadanāti sokadīnānivā’suṃ; ()
深暗的虚空中,黄昏的云霞粲然辉映,
释迦族之主安然就坐,以威德摄伏一切;
一众理发师携带种种衣物,迅疾前来,
手执宝饰庄严具,为君王作端严事;
显示巴利原文 Asitanabhasi sañjhāmeghamālāvilāsaṃ Abhibhaviya nisinne tatra sakyādhināthe, Tuvaṭamupagatā taṃ kappakā’nekavatthā- Bharaṇavikatihatthā bhūpatiṃ bhūsaṇatthaṃ; ()
日种之狮吼,为法之威光所制伏,
天王召其天子,名为毗首羯磨,
即刻差遣,以天衣等物如法供奉。
显示巴利原文 Ravikularavino kho dhammatejābhibhūto Surapati suraputtaṃ vissakammābhidhānaṃ, Sapadi pahiṇi sammā dibbavatthādinā bho Tibhuvanasaraṇaṃ taṃ bhūsayassū’ti vatvā; ()
他化作人形,近前,在头顶上
以百幅细布缠裹而施,
以宝石黄金所成之饰物而庄严,
当日,国王即如帝释天王一般。
显示巴利原文 Gahitamanujaveso so’pasaṅkamma sīse Sukhumapaṭasatehī veṭhanañcā’pi datvā, Maṇikanakamayehi bhūsayi bhūsaṇehi Tadahani bhavi sakko devarājā’va rājā; ()
被暗黑与光明之群所侵占的东方
如含苞百花、暮霭云层、叶片行列,
以天空湖面为承托之基、曼陀罗花茎为柄,
他系缚了那莲花蕾般润泽、辉耀之日轮;
显示巴利原文 Timirahamarabhāra’kkantapācīnapassaṃ Mukulitasatasañjhāmeghapattāvalīnaṃ, Gaganatalataḷākādhāramandāranāḷaṃ Kamalamakulasobhaṃ bhānubimbaṃ babandha; ()
尔时,天帝即遣使向彼传讯,告知己所亲生王子降诞之事,
禀报了自身爱子降生之讯息,
父王阅信,心生欢喜。
「阿瓦帝」者,意为:「我的束缚已生,罗睺罗已诞生。」
显示巴利原文 Pahiṇi pitunarindo sāsanaṃ tāva tassa Nijatanujakumāru’ppattimārocayitvā, Pamuditabhadayo so lekhaṇālokanena Avaditi mama jātaṃ bandhanaṃ rāhujāto; ()
依声明次第,于此解释词义:
人主(祖父)咖拉哈吉摄受后,
说道:“因属于我,故名为罗睺罗。”
显示巴利原文 Tadahanipituraññā vuttavākyānurūpaṃ Tahimakhilapadatthaṃ saddasatthakkamena, Karahacī manujindo ayyako saṅgahetvā Avaditi mamatattā rāhulonāmahotaṃ; ()
林中天女们,以青莲华般的眼眸,
身具大吉祥与威光,登上殊胜的车乘,
为入善法堂,从诸龙之中降下,
经过以极净眼莲和牌楼所装饰的街道;
显示巴利原文 Vanasuravanitānaṃ locanindīvarehi Mahitasirisariro bhadramāruyha yānaṃ, Sabhavanamabhigantuṃ osari nāgarānaṃ Suvimalanayanālītoraṇākiṇṇavīthiṃ; ()
天宫中宝门敞开,近处站立,
你胜过天界众女,乃是姑母的女儿,
以眼如合掌,汲取色之精华
她已止息了渴爱与贪求,这位瘦削的果德弥女子
显示巴利原文 Vivaṭamaṇikavāṭo’pantikaṭṭhā vimāne Jitasuravanitā’si yā pitucchāya dhītā, Nayanakarapuṭehi rūpasāraṃ nipīya Samitaratipipāsā sā kisāgotamī thī; ()
心得调伏,即具足如此之形容者
其母亦确实于微细宝光之中,趣入寂灭。
显示巴利原文 Jitamanasijarūpaṃ īdisaṃ yesamatthi Tanujaratanamaddhā nibbutā sā’pi mātā, Pitujagatipatī so nibbuto sītibhūto Nijapiyabhariyā’pi nibbutā’tye’vamāha; ()
心中烦恼灭尽,入于寂静安稳
犹如亲见寂灭者,我即是彼
如是,听闻她所唱的殊胜偈颂,
了知种种义理分别及其所诠之义;
显示巴利原文 Hadayagatakilese nibbute vūpasante Yatipatiriva diṭṭho nibbuto so’hamasmi, Iti varamati sutvā tāya gāthaṃ sugītaṃ Vividhanayavibhattaṃ tappadatthaṃ avedi; ()
“我”之一词,令我听闻寂灭之义;
善忆念彼之尊重与亲近,循彼趣入最胜价值之道,
承载皎洁光辉,光耀夺目,璀璨庄严——
他连同后宫眷属一同进入了住所;
显示巴利原文 Ahamitipadamassā nibbutiṃ sāvito’smi Sumariya garubhatyā tāya lakkhagghamaggaṃ, Dhavalakiraṇabhāraṃ bhāsuraṃ hārihāraṃ Pahiṇiya bhavanaṃ so pāvisi sāvarodho; ()
犹如我等觉悟无上菩提之时
于心中寂止:你的十一种火。
显示巴利原文 Mayamiva varabodhiṃ bujjhamānassa jātu Manasi vupasame’ti tuyhamekādasaggi, Upagamumupasantiṃ vyākarontī’va tāva Aparadisi vinaddhā’nekasañjhāghanālī; ()
殊胜的白伞盖饰以莹洁的珍珠串
如同花鬘般环绕于他的狮子座上,
于日升山峰之顶,为众星所环列。
显示巴利原文 Atuladhavajachattaṃ dhotamuttāvalīhi Valayitamiva rañño tassa sihāsanasmiṃ, Udayasikharisīse tāvatārāvalīhi Parivutamatisobhaṃ candabimbaṃ bahāsa; ()
当夜色以浓重黑暗覆盖世间时,
在那瞬间,显现出垢黑之相,
以月光辉耀而喜悦
那王都恰如新作的工事一般
显示巴利原文 Ghanataratimirehā’vattharattehi loke Masimalinavilāsaṃ taṅkhaṇe dassayanti, Rajanikarakarehi vipphurattehi phītā Katanavaparikamme’vā’si sā rājadhāni; ()
月光之重担使夜暗更增黑暗
暗冥消融,令线条显现
在莲花盛开的树林与茉莉林中
甚为甘美,醉于蜜的蜂群放逸
显示巴利原文 Himakarakarabhārakkattarattandhakāra- Galitatimiralekhākāramāvī karonti, Phuṭakumuda vanesu cāsikundāṭavīsu Sumadhura madhumattā bhiṅgamālā pamattā; ()
胜过天帝宫殿,彼专注于法思惟
于宝珠灯光炽然,照破黑暗之处
于自己荣耀的宫殿中,于金狮子座上
方才卧下,便已离于五欲者;
显示巴利原文 Jitasurapativeso dhammacintāparo so Jalita maṇipadīpālokabhinnandhakāre, Nijasiribhavanasmiṃ hemasīhāsanasmiṃ Nacira mabhinisajjī pañcakāme viratto; ()
刹那手执乐器,发髻如青云;
眸若青莲花瓣,额现新月之纹;
面如盛开的莲花,腰系璎珞之带
胸脯丰挺腰肢细,大腿小腿圆润匀称
显示巴利原文 Sapadi turiyahatthā nīlajimutakesā Kuvalayadalanettā candalekhālalāṭā, Vikacakamalavattā mekhalābhārasoṇī Kucaharaviraḷaṅgī cāruvāmorujaṅghā; ()
面颊柔嫩如白莲,耳垂悬着宝环
齿如茉莉花环,洁白无隙,排列齐整,
颈佩金宝花鬘,端丽悦目,
妙龄舞女,善巧歌舞;
显示巴利原文 Kumudamudakapolā kuṇḍalolambakaṇṇā Avivaradasanālimālatīdāmalilā, Kanakaratanamālābhāragīvā, bhirāmā, Abhinavavanitāyo naccagītesu chekā; ()
Rahadamivapasannaṃ niccalāsinaminaṃ Sumatimupanisinnaṃ saṃvutadvārupetaṃ, Tamabhiratinirāsaṃ buddhabhāvābhilāsaṃ Abhiramayitukāmā otaruṃ raṅgabhūmiṃ; ()
足踏宝石铺就的大地,发出声响,
有女子弄响金镯,发出清脆之音,
指如嫩芽摇曳,作种种嬉戏之姿
宛若金色藤蔓,翩翩起舞
显示巴利原文 Maṇimayavasumatyā pādasaṅghaṭṭanena Kanakavakalayaghosaṃ kāci nicchārayantī, Calakisalayalīlā aṅguli cālayanti Anulayamabhinaccuṃ hemavallīvilāsā; ()
令王面如满月,益添祥瑞之光
眼波锐利如箭的竞技战场,
以悦耳音声征服一切、令人心醉的美人,
唱着令耳根欢悦的歌曲,光彩照人;
显示巴利原文 Narapatimukhabimbaṃka lakkhamāpādayantī Nayanakharasarānaṃ raṅgasaṅgāmabhūmyā, Jitakalaravavāṇī kāci rāmā bhirāmā Savaṇasubhagagītaṃ gāyamānā vibhāsuṃ; ()
那时,眼波流转的她们奏响了乐器,
她们那悦耳的琵琶声与鼓声,
舞台宛如雨季的天穹;
显示巴利原文 Jitasuralalanāyokāvi pañcaṅgikāni Tadahani turiyāni vādayuṃ lolapāṅgā, Savaṇamadhuravīṇā bherinādehi tāsaṃ Gaganatala mivā,si pāvuse raṅgabhūmi; ()
菩萨观看那些美女的舞蹈,
如同四大元素所生的种种变幻,
于险难世间之陋室中,为国王之疾病所苦者们的舞蹈。
显示巴利原文 Varamati ramaṇīnaṃ taṃ mahābhūtarūpa- Ppabhavamivavikāraṃ naccamaddakkhi tāsaṃ, Visamabhavakuṭīre rājarogāturānaṃ Asunituriyarāvaṃ gītamaṭṭassaraṃ,va; ()
于殊胜卧榻之上,作狮子卧
她们如此贪著诸欲,得卧眠之机
彼诸女人即刻为欲贪之索所缚,纷纷卧倒
显示巴利原文 Bhusamanahirato so naccagītesu tāsaṃ Sirisayanavarasmiṃ sīhaseyyaṃ akāsi, Itigahitavihesā laddhaniddāvakāsā Sapadi madanapāsā tā nipajjiṃsunārī; ()
他与库穆迪尼一同从睡眠中浅浅醒来
于自庄严卧榻端坐,王孙安然坐定
于处处持取乐器后,立于该处
见年少众生,为浓重睡眠所征服,无力克服;
显示巴利原文 Sahakumudiniyā so suttamattappabuddho Nijasirisayanasmiṃ sannisinno rajanyā, Gahitaturiyabhaṇḍe tatthatattho, ttharitvā Yuvatijanamapassi daḷhaniddābhibhūtaṃ; ()
微风摇曳不止,却无有一片草叶能承受其重;
臭秽阴暗之处,无有一片草叶堪被牙齿啃食;
身负重荷而行,无有片叶可以相依。
显示巴利原文 Anilacalakapo lā kāci lālaṃ gilante Galitabahaḷakhe ḷā kāci khādanti dante, Bhagamapagataco ḷā kāci saṃdassaya nne Khalitavacanamā lā kāci yaṃyaṃ lapante; ()
如是种种变易,不庄严,无实质,
于他,整座宫殿坚固地显现为
遍布人类尸体,如同生鲜屠场;
显示巴利原文 Khipitamapi karontī kāci kāsantikāci Iti pacuravikāraṃ nissirikaṃ asāraṃ, Bhavanamanavasesaṃ tassu, paṭṭhāsi daḷhaṃ Narakuṇapavikiṇṇaṃ āmakāḷāhaṇaṃva; ()
那一日,三界如火宅,三重宫殿炽燃
善友啊,你且观看这第八处,如何被侵扰逼迫
如此,这三颂最上的欢喜之偈,便从他解脱的心中生起
人中勇士于心中激发勇猛之性;
显示巴利原文 Tadahani tibhavaṃ cā,dittagehattayaṃ,va Sumariya vatabho, passaṭṭhamopaddutaṃ bho, Iti paramamudānaṃ kavattayaṃ tabbimutyā Manasi purisasūro sūrabhāvaṃ janesi; ()
处欲乐四喜园,护狮子住处之际,
于吉祥宫殿林,迷惑愚者之时,
我此住处已足,来吧,从彼处出离
我将寻求从三有怖畏中解脱
显示巴利原文 Suratacaturarāmārakkhasivāsabhūte Siribhavanavanasmiṃ mohayantamhi bāle, Alamiti mama vāso handa nikkhamma tamhā Tibhavabhayavimuttiṃ esayissāmahaṃ,ti; ()
走近宫殿门口,来到门槛旁
唤醒正卧于床的车匿,
便唤他备马牵来——
国王与那匹神速雄健的骏马王同行,
显示巴利原文 Upakamiya vimānadvāramummārupante Sayanupari nipannaṃ channamuṭṭhāpayitvā, Tamavadi abhigantuṃ kappayitvaṃ, nayeti Pabalajavabalaggaṃ vājirājaṃ sarājā, ()
「自归」者,乃「趋向自身之归处」之义;「寻求」者,乃「筹量、计度」之义。
显示巴利原文 Gatasati hayasāḷaṃ taṅkhaṇe channamacce Sakapatigamanatthaṃ esamaṃ kappanattho, Agamiti sahajāto katthako vājirājā Akari vipulahesārāvamānandabhāro; ()
进入那燃着油灯的吉祥内室,
宝石镶嵌的卧榻上,散布着香花,
横卧于大地的君主,犹如黄金所成之像
见自己的幼子与宾巴王妃在一起
显示巴利原文 Pavisiya sirigabbhaṃ teladīpujjalantaṃ Ratanakhacitamañce gandhapupphābhikiṇṇe, Dharaṇipatinipannaṃ hemabimbopamānaṃ Nijatanujakumāraṃ passibimbāyasaddhiṃ; ()
若我解除王妃手中的绳索
我将亲生幼子抱在怀中
面容胜似莲花的王妃起身后
你当阻止我那难以阻挡的入林之行
显示巴利原文 Yadi ahamapanetvā deviyā hatthapāsaṃ Mama tanujakumāraṃ aṅkamāropayāmi, Vadanajitasarojā rājinī vuṭṭhahitvā Vanamahīgamanaṃ me vāraye dunnivāraṃ; ()
成佛之时,忆起幼子的莲花面庞
令眼目甘甜如蜜蜂采蜜者,他从未曾承担过任何重担
善忆念其步伐,犹如举起须弥山而行
那英勇者举身而降,从天宫降下;
显示巴利原文 Tanujamukhasarojaṃ buddhabhūto samāno Nayanamadhukarānaṃ jātu kāhāmibhāraṃ, Sumariya caraṇaṃ so uddharanto,va meruṃ Avatari bhavanamhā ukkhipitvā pavīro; ()
其眼如青莲花瓣,面如皎月,腰肢丰盈如莲茎,
腰臀丰满,宛如爱神战车之轮毂形状,
他如何舍弃名为宾巴的王女而降生?
显示巴利原文 Kuvalayadalanettañcandamamhojavattaṃ Madanaratharathaṅgākārasussoṇibhāraṃ, Kathamavatari bimbānāmadeviṃ pahāya Narapati bhavanamhā hemabimbābhirāmaṃ; ()
宝绿色身形,生于释迦族,
积集广大善业,相好庄严其身
舍弃娇贵王子,名为罗睺罗
贤者如何举步?轻缓落下,迅即抬起
显示巴利原文 Marakatapaṭimābhaṃ sambhavaṃ sakyavaṃse Samupacitasupuññaṃ lakkhaṇākiṇṇagattaṃ, Pajahiya sukumāraṃ rāhulākhyaṃ kumāraṃ Kathamavatari pādamandamukkhippa dhīro; ()
降敌象之兽王,赡部洲最上王
那一日,父王沉没在丧子悲海之中
那无情者将迦他摩、阿弥多等人投入其中
他降临我等宫殿,举足而住;
显示巴利原文 Ripugajamigarājaṃ jambudīpaggarājaṃ Tadahani piturājaṃ puttasokaṇṇavamhi, Kathamamitadayo so niddayo pakkhipitvā Avatari bhavanamhāka uddharitvāna pāde; ()
他征服整个大地轮,乃至轮围边际,
无有敌手,于第七日,
人中雄者,虽积功德,却非转轮王。
显示巴利原文 Sakalapathavicakkaṃ cakkavāḷāvadhiṃ so Abhivijiya asattho sattame vāsaramhi, Narahari katapuñño cakkavatti ahutvā Kathamavatari tamhā ukkhipitvāna pāde; ()
说完“你是我的父亲,我要越过你”这话后,
人主登上了那马王,站立于其侧;
其量八指,洁白如洗净的螺贝;
显示巴利原文 Avatariya vimānā ajja maṃ tārayatvaṃ Tvamapitibhavato)haṃ uttareyya’nti vatvā, Tamabhiruhi janindo vājirājinda’maṭṭhā- Rasaratanapamāṇaṃ dhotasaṅakkhāvadātaṃ; ()
疾行如风的犍陟马王
若在那一天,他们也发出脚步声,
他岂不是会遍覆全城而行?
显示巴利原文 Pavanaturitavego kanthako vājirājā Yadahani padasaddaṃ cā’pi hesaṃ kareyya, Nanu sakalapuraṃ so yāti ajjhottharitvā Tadahani katasaddaṃ vārayuṃ devatāyo; ()
在诸天所化现的莲花掌上,
智者登上它,将步伐安放其上,
轻快上前,握住了六根马尾。
显示巴利原文 Karakamalatalesu devatānimmitesu Panihitapadavāraṃ assa māruyha dhīro, Lahumupagami channaṃ vāladhiṃ gāhayitvā Thirapihitakavāṭadvārapākārupantaṃ; ()
若非那扇紧闭的门被开启,
我这位人中狮子,携着名为遮那的骏马,
本当腾空飞越,越过了那高达
十八肘量、巍然耸立的城墙。
显示巴利原文 Yadi pihitakavāṭugghāṭanaṃ nā’bhavissā Hayavaramapi channāmaccamādāya sohaṃ, Asari purisasiho uppateyyanti aṭṭhā- Rasaratatapamāṇu’ttuṅgapākāracakkaṃ; ()
同样地,名为遮那的马王与谋臣
具足精进力者当即思惟,
彼处安住的天人受到策励而开启,
需由千人方能抬起的门闩;
显示巴利原文 Tathariva hayarājā channanāmo ca mantī Vīriyabalasamaṅgī cīntayuṃ tāvadeva, Vivari tadadhivatthā devatā coditattā Purisadasasatenu’gghāṭiyaṃ dvārabāhaṃ; ()
这位名为悉达多者,将征服我的全部领域,
他必将超越并证得正觉,
那时,魔波旬忆念之后,极为愤怒
他离开宫殿,迎面而去
显示巴利原文 Mama visayamasesaṃ esasiddhatthanāmo Abhibhaviya subodhiṃ jātu bujjhissatīti, Atha sumariya māro pāpimā’tīvakuddho Paṭipathamupagañchi nikkhamitvā vimānā; ()
魔王急速来到魔敌前
立于虚空中,如是宣说
殊胜之人,从今日起第七日
你将征服此世间,成为转轮王
显示巴利原文 Turitamahivajante māraverimhi māro Asitanabhasi ṭhatvā itthamārocayittha, Varapurisa ito kho sattame vāsaramhi Tvamahivijiya lokaṃ hessase cakkavattī; ()
Sukhamanubhavamāno cakkavattī bhavitvā Gharamadhivasa cakkaṃ vattayaṃ yāvajīvaṃ, Amitamati tuvaṃ mā nikkhamassū’ti māro Abhigamananisedhaṃ kātumiccānusāsi; ()
以耳界为合掌,承受那人所吐的毒语,
如同饮下毒液,你却问他:‘你是谁?’
「吾立于风道,为诸天之主」
「人中最胜者、自在者、恶魔」,他说了这样的话:
显示巴利原文 Namuvilapitavācaṃ sotadhātvañjalīhi Savisamiva pibanto taṃ tuvaṃ ko’si pucchi, Pavanapathaṭhito’haṃ issaro devatānaṃ Naravara vasavattī pāpimā’tye’va māha; ()
他是天人与人的皈依处,无畏者,具天眼者
宝生者、确实知魔众者,声称'我',
作了回答:'像我这样难以征服者,
即使有上万个像你这样的,也能成就;'
显示巴利原文 Suranarasaraṇo so nibbhayo dibbacadda- Ratanajananamaddhā mārajānāmaha’nti, Paṭivacanamadāsi mādiso duppasayho Bhavati dasasahassehā’pi tumhādisehi; ()
若你心中有欲贪、嗔恚、害心——
自从寻思生起,我便知晓——
他受嗔恚所驱使,伺机寻觅任何可乘之隙
如影随形,紧随其后;
显示巴利原文 Yadi manasi siyā te kāmadosabbihiṃsā- Pabhutiparivitakko tāvajānāma’hanti, Paṭighaparavaso so kiñciotārapekho Anupadamanubandhi tassa chāyāyatheva; ()
当阿沙荼月的满月之日他再度返回时,
当他生起想要亲眼见到迦毗罗城繁华景象的念头时,
大地翻覆,向宝马天驹显现。
显示巴利原文 Punarabhivajatovā’sāḷhiyā puṇṇamāya Kapilapuravibhūtiṃ daṭṭhukāmamhi jāte, Vasumati parivattī dassayi assarañño Puravarabhimukhaṭṭho cetiyaṭṭhānabhumiṃ; ()
为守护三界皈依处而精勤努力,
以宝石、黄金所成的杖、灯等物,
有些天众照亮了道路;
显示巴利原文 Sapadi dasasahassicakkavāḷesu devā Tibhuvanasaraṇassā’rakkhaṇe vyāvaṭāsuṃ, Maṇikanakamayehi daṇḍadīpādikehi Animisatanaye’ke maggamālokayiṃsu; ()
悬挂着芬芳花鬘的天幕
诸天人以金瓶、白伞、幢与旗
庄严了那条前往的道路
世间之洞穴,因花供养而悦意庄严;
显示巴利原文 Surabhikusumadāmolambamānabbitāna- Kanakakalasasetacchattaketuddhajehi, Tadahigamanamaggaṃ devatā’laṅkariṃsu Bhuvanakuharamāsi pupphapūjābhirāmaṃ; ()
虚空,为六十八种……
……百千乐器之雅音所震响,
踏着铺满殊胜香花的道路而来
不疾不徐地行进了整整三十由旬
显示巴利原文 Gaganamasanighosacchantamevaṭṭhasaṭṭhi- Turiyasatasahassāravavipphāramāsi, Mahitasurabhipupphākiṇṇamaggāvatiṇṇo Aturitamabhigantvā yojanantiṃsamattaṃ; ()
清净之水盈满,泡沫如花环般四处飘散
莲花盛放成行,高浪腾涌成列
风如月光般清凉,岸畔遍布细沙
这位英雄抵达了名为阿诺玛的恒河
显示巴利原文 Vimalasalilapuṇṇaṃ pheṇamālābhikiṇṇaṃ Vikacakamalarājiṃ tuṅgakallolarājiṃ, Sasiratarasamīraṃ vāḷukākiṇṇatiraṃ Samupagami anomānāmagaṅgaṃ savīro; ()
如黑宝石般的光泽,这位名叫差那的比丘尼
他这样问道:“阿诺玛河是否殊胜?”
显示巴利原文 Asitamaṇitalābhā channa kā nāmikā’yaṃ Iti varamati pucchi so anomānadīti, Tamavadi yadi tīre ettha’haṃ pabbajeyyaṃ Ativiya saphakhalā me sā anomāsiyā’ti; ()
这位日族之顶严,以问题询问骏马王,
以那八种殊胜,赋予适当之名,
在阿诺玛恒河清净的水流岸边
犹如太阳般伫立,又如骏马腾跃而立
显示巴利原文 Ravikulatilako so paṇhiyā vājirājaṃ Sajavamadadi saññaṃ tāya aṭṭhosabhāya, Suvimalasalilāyā’nomagaṅgāya tīre Taraṇiriva ṭhito’si uppatitvā turaṅgo; ()
立于洁白沙滩之上,手持锋利的剃刀
结成的发髻极为清净而坚固
头上余发长仅二指,呈青黑色
其上不再生长,向右旋绕
显示巴利原文 Sitapulinatalaṭṭho tiṇhadhārā’sihattho Visadamati samoḷiṃ cūḷamādāya daḷhaṃ, Aluni sirasi sesā dvaṅgulā nīlakesā Na tadupari parūḷhā dakkhiṇāvattayiṃsu; ()
此偈上半:‘若我能住立而成佛,’
智者如是发愿,将发髻抛向虚空。
显示巴利原文 Abhavi tadanurūpaṃ dāṭhikā massucā’pi Ayamupari sacā’haṃ ṭhātu buddho bhaveyyaṃ, Nabhasi khipi sikhaṃ taṃ iccadhiṭṭhāya dhīro Paribhaviya ṭhitā sā meghamālāvilāsaṃ; ()
Sapadi surapuramhā devarājābhi’gantvā Tamabhihariya cūḷaṃ cāricaṅgoṭakena, Ratanamayamuḷāraṃ cetiyaṃ māpayittha Suragaṇamahanīyaṃ tatra cūḷāmaṇinti; ()
Vidhirabhavi sahāyo yo ghaṭikāranāmo Adadi samaṇakappaṃka so kaparikkhāramassa, Gahitasamaṇaveso pubbabuddhā’va nātho Nabhasi khipi nivatthaṃ sāṭakaṃ saṃharitvā; ()
取来那布,放入盒中
由宝所成、无可比拟,高达十二由旬
为利益他人,成为梵天界唯一的创造者
为冠顶宝珠光芒所触的塔肩
显示巴利原文 Tamabhihariya dussaṃ pakkhipitvā samugge Ratanamayamatulyaṃ yojanadvādasuccaṃ, Akari parahitatthaṃ brahmalokeka vidhātā Makuṭamaṇimaricīcumbiyaṃ cetiyaṃso; ()
你向父王、人主献上装饰等物后
请以我的言语转告安康
既不得辅相相助,你当出家。
显示巴利原文 Pitunarapatino tvaṃ bhusaṇādīni datvā Iti mama vacanenā’rogyamārocayassu, Sacivamanupalabbhā’ dāni pabbajjituṃ te Pahiṇi hayasahāyaṃ ovaditvāna channaṃ; ()
因与大地之主离别,悲恸充满全身,
骏马王命终后,犍陟成为天子,
就在那刹那,他安住于三十三天的黄金宫殿中;
显示巴利原文 Paṭipathamavatiṇṇo gantukāmo saraṭṭhaṃ Dharaṇipativiyogā sokanibbiddhagatto, Turagapati cavitvā kanthako devaputto Bhavi kanakavimāne taṅkhaṇetāvatiṃse; ()
一切林间天人合掌奉上花鬘
那位受人尊崇的足下者出家之时
那时,在阿诺玛河畔
名为阿奴毕亚之林,以庵婆树林为庄严
显示巴利原文 Sakalavanasurānaṃ añjalimañjarihi Mahitañcaraṇapīṭho yena pabbajjito so, Tadavasarianomānāmanajjā samīpe Vanamanupiyanāmaṃ ambarukkhābhirāmaṃ; ()
从刹帝利族姓出离、出家,以法为皈依
犹如承载着根基广大的财富、如轮宝般崇高的重担
他舍离世间,在阿努毕耶林中住了七日;
佛芽体验了获得出家受具而生起的喜乐;
显示巴利原文 So nikkhamma abhinnakhattiyakulā nekkhamma dhammālayo Bhogakkhandhamuḷāracakkaratanaṃ uccārabhāraṃ viya, Ohāyā’nupiyambanāmavipine sattāhamajjhāvasaṃ Pabbajjāpaṭilābhasambhavasukhaṃ vedesi buddhaṅkuro; ()
如是,由名为智阿难的出家者所著、令一切诗人心生欢喜的《施因缘》——《胜者族谱灯》,于近因缘中,阐明大出离经过之灯明,第十章。显示巴利原文
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakala kavijana hadayānanda dānanidāne jinavaṃsadīpe avidūre nidāne mahābhinikkhamana pavattiparidīpo dasamo saggo.
为微风所拂的树丛所庄严的
在那苦行密林之中,具足苦行财富者
食后,犹如林中的天女,光耀照人
享天界之乐已,复得出家之乐
显示巴利原文 Mandānileritatarusaṇḍamaṇḍite Tasmiṃ tapovanagahaṇe tapodhano, Bhutvā (pabhāvati) vanadevatā yathā Dibbaṃ sukhaṃ sukhamanagāriyaṃ tato; ()
那时,摩揭陀王塞尼亚
住在那座城门灿烂辉煌的城市里
欲入王舍城。
显示巴利原文 Yo seniyo narapati māgadho tadā Yasmiṃ pure vasati puraṅgabhāsure, Rājaggahaṃ tamahipavesanatthiko Addhānamosari samatiṃsayojanaṃ; ()
他在那日走完了漫漫长路,
来到了王舍城——那庄严殊胜、有如因陀罗天宫般的都城,
他以征服象王般的雄健步伐,进入城中。
显示巴利原文 Cakkaṅkitassiricāraṇo susaññamo Dīghañjasaṃ vasi tadahena khepayaṃ, Rājaggahaṃ kapuravaramindirālayaṃ Sampāvisi jitagajarājagāmi so; ()
犹如巍峨宝山,自因陀罗天甘露之白垣升起,矗立于大道之上,
于行进间,宛若宝石山峰,
具足三十二相之庄严,
勇者、苦行之宝藏、洞见相对两端的觉者;
显示巴利原文 Indāsudhāvalivalayikato mahā- Maggamhi jaṅgammaṇipabbatoriva, Khattiṃsalakkhaṇasamalaṅakkato mahā- Vīro taponidhi yugamattadassano; ()
令觉悟者心中之莲盛放,
召唤行路之人的眼翼翱翔,
以自身的威德,令天世间叹为观止。
显示巴利原文 Bodhāpayaṃ budhajanamānasambuje Avhāpayaṃ pathikajana’kkhipakkhino, Vimhāpayaṃ nijasiriyā sadevake Tasmiṃ pure cari sapadānacārikaṃ; ()
此城为僧团与诸神之主所拥绕,
恰如帝释的天城般庄严辉焕。
显示巴利原文 Piṇḍāya gacchatisati rūpadassana- Pabyāvaṭā’khilajanatāya gotame, Saṅghobhitā’suramisarehi sā puri Patte yatheva’surapuri purindade; ()
刹帝利之三十二相,如天弓般明耀
无上士游行于色空之中
世间眼目,为众鸟飞集之所
即便遍行周匝,亦未能穷尽其边际;
显示巴利原文 Khattiṃsalakkhaṇasuracāpabhāsure Rūpambare varapurisassa gacchato, Lokassa locanasakuṇāvalitadā Antaṃ napāpuṇi parisaṅkamantīpi; ()
足铃金色之网庄严,颈项悦意,
臂钏光明灿烂,足步优美,那具吉祥者,
髻珠庄严的妇女们,为亲见那无上祥瑞之相,
她们纷纷奔涌而来,令天鹅仙子与爱欲女神相形失色;
显示巴利原文 Mañjīrapiñjarakara kandharāmaṇi- Keyūrabhāsuracaraṇā sirimato, Sīmantinī paramasiriṃ vipassituṃ Dhāviṃsu nijjitakalahaṃsakāminī; ()
美目如不眨的莲花骨朵,以美貌凝视世尊,
发髻卷曲,手臂宛如瞻波花串,
项链轻压着丰满的胸脯,她们纷纷奔来;
显示巴利原文 Nārijanā mahitumivā’bhigacchato Rūpindirāya’ nimisalocanuppale, Dhammillavellitabhujacampakāvalī Dhāviṃsu pīvarakucahārapīḷitā; ()
呼出的气息,轻吻着颗颗匀细的汗珠,
双足圆润如莲,迦尸细布轻盈垂落,
有些女子为了一睹沙门威仪,纷纷来到路旁,
她们奔跑而来,心中究竟怀着怎样的期盼?
显示巴利原文 Nissāsinī samajalabinducumbita- Vattambujā sithilitakāsikambarā, Kācitthiyo samaṇamudikkhituṃ pathe Dhāvantiyo kimupatisaṅkiyā’bhavuṃ; ()
镶嵌宝石的狮首窗格被推开,
她们那美丽如拉玛的面容,似莲花般探出,
为能在欢乐宫殿中得见他,就在那一刻,
她们带来了曼达基尼湖嬉戏的风情。
显示巴利原文 Ugghāṭitā’sitamaṇisihapañjarā Rāmāpasāritavadanambujāka vasiṃ, Daṭṭhuṃ pabhujanabhavanesu taṅkhaṇe Mandākinisarasivilāsamāharuṃ; ()
以姿色盈满她的胸臆
她们注视着行人手中所执之物
依何因缘而作此依托与覆盖
显示巴利原文 Ucchaṅgatopatitasutā’bhirūpino Rūpappalamhitahadayāka pūrīvadhū, Passantiyo pathikajanassahatthage Nākaṃsu kiṃ adhikaraṇā’dhiropaṇaṃ; ()
有些人见到如来的威仪相好,
满怀好奇,便各抒己见,
女子们心莲因而绽放。
显示巴利原文 Eke janā yatipatirūpadassana- Kotuhaḷā sakapaṭibhānamabravuṃ, Sīmantinī manakumudāni bodhayaṃ Patto’tya’yaṃ pakatinisāpatīnukho; ()
听闻此完备无遗的义涵之后,
那时,犹如在云中烙印的鹿角般的光辉,
你们不可视之为寒光之物。
显示巴利原文 Sutvāna taṃ sakalakalāntaropagaṃ Bimbaṃ tadaṅkitahariṇaṅkamambare, Tumhe napassatha himaraṃsino iti Gabbābhijappitavacanā’parejanā; ()
为沾润其莲花般初绽的面庞与水珠;
如今光辉之神至此,示现狞恶之相,
那些审慎而行者如此说:
显示巴利原文 Accherapaṅkajavisarāni cintiya Sañcumbituṃ puralalanānana’mbuje; Verocano idhupagamā virūpimā Iccabravuṃ punaranisammakārino; ()
如今听闻那虚空中发生之事,
当光辉者前行的时刻,你们并未得见;
那如烈火般炽热的光芒,如莲叶般坚固环绕,
显示巴利原文 Sutvāna taṃ gaganatalaṅgane’dhunā Verocanassa’bhicarato napassatha, Caṇḍātapaṃ thiraparivesamambuja-
所谓“牙”,是猛犸象的吼声之言;而其他之人,则称说为“众生”;显示巴利原文
Pāṇinti gajjitavacanā’parejanā; ()
高耸的楼阁,宝石与月晕交映之顶,
被神鸟环绕、为宝石所迷惑者,
“此是不灭之城”——他如此思维。
显示巴利原文 Uttuṅgamandiramaṇicandikātale Dibbaccharānibharamaṇihi vañcito, Eyā’marāvatinagariti cintiya Sakko care nanu sakavādamapakpayuṃ; ()
希求胜过释迦天帝布施功德者:
其手中现见坚硬的铁杖利器,
身上乃至具足千眼,
他的反对者们却说:‘此人并非如此。’
显示巴利原文 Sakkassa dānavavijayā’bhilāsino Pāṇimhi dissati vajirāyudhaṃ kharaṃ, Saṃvijjare dasasatalocanāni’pi Notādiso ayamiti tabbipakkhino; ()
那名为沙罗跋提的美妙覆盖,
受到激励,他为征服那山林之王而发起此心志,
如凯拉萨雪山般的般达瓦山,
“此为我所知之牧场。”那位主人如是说。
显示巴利原文 Yā sālavatya’dhivacanā’bhirūpinī Sañcodito jitagirijāya tāya ho, Kelāsapabbatanibhapaṇḍavācala- Ñattaṃ vajaṃ ayamitiissaro’bravuṃ; ()
赤裸其身,以畜牲卧处为床,入而住之,
以手掌为钵,逾越极限的境界
如此宣说这段话后,其余众人;
显示巴利原文 Tumhe napassatha paramissarassa kiṃ Naggattanaṃ pasusayano’pavesanaṃ, Pāṇiṃ kapālakamadhikakkhimaṇḍalaṃ Itthaṃ paveditavacanā’parejanā; ()
以此为依止,内在充满乳汁的海洋
观察了它的特征,于己相便无疑惑
披着黄色衣袍,行于路上
自视为那罗延天,执持此己见
显示巴利原文 Esā’valambitapurakhīranīradhiṃ Lakkhiṃ samekkhiya nijalakkhisaṃsayo, Pītambaraṃ paridahiya’ñjase caraṃ Nārāyano iti matimappayuṃ sakaṃ; ()
那罗延,身色青如蓝莲者
灭除忿怒,以无贪为榻,具足吉祥财富者
以轮为武器,手放光明,极为侏儒者
应当远离那些自负与张扬之人。
显示巴利原文 Nārāyano kuvalayanīlaviggaho Kopantaro’ragasayanindirādhano, Cakkāyudho’llasitakaro’tivāmano Tabbādamaddanacature’tare janā; ()
Vedattayaṃ vibudhajanānamānane Sva’jjhāyataṃ vasatinukho sarassatī, Sañjātasaṃsaya jaṭito pitāmaho Tassāgavesanapasuto’tyu’dīrayuṃ; ()
听闻此事,莲花生者恒时……”
掌中常持一柄满盛美酒的酒壶,
可见四张莲花般的面容,
而此人行走时,却并非如此;
显示巴利原文 Sutvāna taṃ sarasijayonino sadā Pāṇimhi vijjati varamattapotthakaṃ, Cattāricānanapadumāni dissare Gacchaṃ ayaṃpana puriso natādiso; ()
净饭王之子,此大地之主
诸明智者确知:‘彼将成佛’
那时,以憍陈如为首的婆罗门们
以悲悯之心,何以诸多言说?正思惟者何?
显示巴利原文 Suddhodanavhayavasudhādhipa’trajo Buddho bhavissati iti vedakovidā, Koṇḍaññabhusurapamukhā dvijā tadā Pabyākaruṃ tanu bahubhāsaṇena kiṃ; ()
那位大智慧的同伴,内心渴仰,
出家修行七日,便以清净无垢而著称,
尊者,以自己真诚恭敬的双手合十,
为何不饮那横在路上的可憎之物,如理所当?
显示巴利原文 Ukkaṇṭhito sakabhavanā mahāmatī Nikkhamma sattamadivasoti vissuto, Āpāthagaṃ nijasavaṇañjalihi bho Taṃ byappathaṃ napivatha kiṃ yathāmataṃ; ()
寂灭者,是为贤人之特征,
沙门游行时,身上现出沙门之相,
犹如盲者,已失色见,
你们又何必贪著于见色?
显示巴利原文 Vedāgataṃ varapurisaṅgalakkhaṇaṃ Dehamhi vijjati samaṇassa gacchato, Andhā’va bho apagatarūpadassanā Tumhe’pi kiṃ talahatha rūpadassanaṃ; ()
出离显赫家族,舍弃权势荣华,
心意清净,善持衣钵,
比丘出家者,乃不乐著于三有轮回之人。
显示巴利原文 Nikkhamma chaḍḍitavibhavo mahākulā Suddhāsayo sugahiya pattacīvaraṃ, Pabbajjiyā’nahiramito bhavattaye Atthācaraṃ anugharamañjase’dhunā; ()
Suddhodanāvanipatino varoraso Eso samujjalasatapuññalakkhaṇo, Vyāpārito kusalabalena bodhiyā Hote’va gotamasamaṇo nasaṃsayo; ()
见彼苦行财富具足、有大威德者,
诸学童舍弃了各自的学说,
那超越了那些学说束缚的解脱,
智者如实说此。
显示巴利原文 Disvā tapodhanamahiyantamañjase Ye mānavā sakasakavādamappayuṃ, Tabbādabandhanaviniveṭhanā paraṃ Iccāhu paṇḍitapurisā yathāvato; ()
那时,使者向天王合掌恭敬,
向国王禀告彼稀有之事,
国王见他行于正道,
为乞食故,如出狮子栏之最胜者
显示巴利原文 Dutā tadā surasi samappitañjalī Rañño tamacchariyapavattimāharuṃ, Addakkhi bhupati caramānamañjase Piṇḍāya’thabbivariya sihapañjaraṃ; ()
「非牛耶」,彼作初次思惟
「或是夜叉」,彼作欲见其伴侣之思惟
‘或为天人’:彼起行于虚空之思。
显示巴利原文 Nā go siyā paṭhaminimujjanaṃ ka re Yakkho siyā sahayamadassanaṃ ka re, De vo siyā gaganatalaṅgaṇañca re Poso siyā yadi paṭiladdhamāha re; ()
为审察其具足诸支的本性
派遣他们,循迹随行,抵达彼处
与最胜大沙门同往般哒瓦山
显示巴利原文 Dūtenu’sāsiya magadhādhipo iti Vīmaṃsituṃ pakatimanaṅgahaṅgino, Pāhesi te padamanugammu’pāgamuṃ Saddhiṃ mahāsamaṇavarena paṇḍavaṃ; ()
于户户门前,展开莲花般的口,
以乞食故,带来混合的饮食。
得到厌离后,智者在般哒瓦咤喇山窟的荫凉处,安详端坐而进食;
当食物如犬呕吐物一般,一再进入智者具念的腹内时,
显示巴利原文 Vikkhālayaṃ mukhakamalaṃ kule kule Bhikkhāṭanena’ bhihaṭamissabhojanaṃ, Laddhā jigucchiya vasi paṇḍavācala- Cchāyāya mārabhi sunisajja bhuñjituṃ; ()
当食物如同犬呕吐物一般,一再地
进入智者具念的腹内:他具足忍耐、自制与正知。
外部诸根成为边界的构成者;
这位具戒者,以正知而自制;
显示巴利原文 Bhattamhī kukkuravamathūpame muhuṃ Antodaraṃ pavisati dhīmato sati, Antāni bāhirakaraṇāni’vā’bhavuṃ Taṃkho sahī vasisanisampajaññavā; ()
见这位出家者善持钵与衣,
见到之后,便舍弃了对王家饮食的喜乐,
悉达多,您亲自来到我们面前,
教诫自身后,受用了食物;
显示巴利原文 Pabbajjitaṃ sugahitapattacīvaraṃ Disvā ratiṃ pajahiya rājabhojane, Siddhattha no tvamabhigamittha attanā Attānamovadiya pabhuñji bhojanaṃ; ()
心为使者们所激励,以悲悯为财富,
于是那位摩揭陀国王便由此入城,
他前往般达瓦山,登上贤车之峰,
渴求见味的眼目;
显示巴利原文 Dūtehi coditahadayo dayādhano So māgadho narapati tena pāvisi, Yenā’si paṇḍavagiri bhadravāhanaṃ Āruyha dassanarasaghedhalocano; ()
洞悉释迦族出身的自在者,
国王于圣者的道行中生起净信,
“友,莫行难行粗重之事。”
显示巴利原文 Aññāya sākiyakulasambhavaṃ vasiṃ Rājā pasidiya ariye’riyāpathe, Mā kāhase sakha iti dukkaraṃ kharaṃ Rajjena taṃnarapavaraṃ pavārayi; ()
我舍弃了自己的王国而来,
觉悟菩提之后,最初如是忆念,
「我来到征服者面前。」他这样对他说。
显示巴利原文 Rajjena kiṃ tava caturaṇṇavāvadhiṃ Rajjaṃ nijaṃ pajahiya āgatassa me, Bodhiṃ pabujjhiya paṭhamaṃ tathāsati Āgacchataṃ mama vijitantya’voca naṃ; ()
于是,地主既已给予承诺,
在世间之眼、众宝拱门的拥挤之处,
于迪伽道上长时安住,足莲安立彼处,
前往阿拉拉迦——那位最胜的仙人;
显示巴利原文 Datvā paṭissavamatha bhumibhattuno Lokassa locanamaṇitoraṇākule, Dīghañjase vasi ṭhapitaṅghipaṅkajo Āḷārākaṃ isipavaraṃ upāvisi; ()
Patvāna kiṃ kusalagavesi so vasi Āḷārakaṃ virajamuḷārajhāyinaṃ, Icchāmahanti’si tava santike’dhunā Dhammaṃ samācaritumidhāgato bruvi; ()
听闻那第三无色定后,自在者……
以自证得之力,解说禅那,
迅速使他具足苦行宝藏,
依自师之道而受持法;
显示巴利原文 Sutvāna taṃ tatiyamarūpikaṃ vasi Jhānaṃ viyākari paṭiladdhamattanā, Khippaṃ taponidhipaguṇaṃ akāsi taṃ Dhammaṃ sakācariyanayā’valambiya; ()
此具足自在者,并非以微薄之信对我解说
解说我自身所证悟的法,
正如牛主人享用五种牛乳之味。
显示巴利原文 Nā’yaṃ vasi tanutarasaddhayā mamaṃ Dhammaṃ sayaṃ samadhigataṃ viyākare, Gosāmiko yathariva pañcagorasaṃ Addhāphalaṃ anubhavatīti tintiya; ()
卡拉玛!你已证得二禅所生之……
你享受了多少乐,请告诉我。
当被问及,他一无所有:
以无所有为住处者,宣说了‘无所有’。
显示巴利原文 Kālāma dve adhigatajhānasambhavaṃ Tvaṃ yāvatāsukha manubhosi maṃ vada, Puṭṭhassa tassi’ti nacakiñci bhāviyaṃ Ākiñcanaṃ avaca akiñcanālayo; ()
Saṃvijjare mamapaki imassi’ve’sino Saddhāsatīvīriyasamādhibuddhiyo, Evaṃ vitakkiya naciraṃ katussaho Jhānaṃ labhī tatīyamarūpikaṃ vasī;
你所住的禅那,已退失远离,
我如今现证而住,
阿拉喇曾被那位殊胜之人所教导,
“朋友,获得利益了!”他说,“朋友,善获得啊!”
显示巴利原文 Yaṃ kho tuvaṃ viharasi jhātamapakpito Sampajja sampati viharāmahanti taṃ, Āḷāri’si varapurisena sāvito Lābhā’vusotyavaca suladdhamāvuso;
Jānāmi pāvacanamahaṃ yathā tuvaṃ Jānāsi pāvacanamahaṃ yathā tuvaṃ, Tvaṃ tādiso ahamapi yādiso bhave Tvaṃ yādiso ahamapaki tādiso bhave;
“来吧,朋友沙门,我们二人……”
我将如何避开这众人?
说罢,那位与师等同者,将自己的
使弟子与自己等同黑暗。
显示巴利原文 Ehā’vuso samaṇa mayaṃ ubho janā Kāhāmi’to pariharaṇaṃ gaṇassi’daṃ, Vatvāna ācariyasamānako sakaṃ Sissaṃ akā tamasamamattanā samaṃ; ()
此法亦非为厌离
亦非为觉悟,亦非为寂止,唯
为投生于无色界地
如是,阿纳喇咖利亚便从那里离去。
显示巴利原文 Dhammopya’yaṃ nabhavati nibbidāya vā Bodhāyavā navupasamāya kevalaṃ, Āruppabhumiyamupapattiyā siyā Iccānalaṅkariya tato apakkami; ()
你已抵达的寂静境界,我今证得
前来此世修习正法,他如是说。
显示巴利原文 Kālamato uparivisesamuddako Jaññā’tya’yaṃ sumariya rāmaputtako, Patvā’ssamaṃ samadhigataṃ tvayā’pa’haṃ Dhammaṃ samācaritumidhāgato’bruvi; ()
了知己师之见后,具慧者
我当行法,我的时机正是这般。
如是说后,水行者迅速自行
教导了那位苦行富者言说之道;
显示巴利原文 Ñatvā sakācariyamatañhi buddhimā Dhammañcare mama samayo ca tādiso, Vatve’vamuddakavasi khipakpamattano Sikkhesi pāvacanapathe tapodhanaṃ; ()
凭信心,以自宗义教导我者
确然,此人将证得定之果报。
以思择为上的殊胜人,无色者
他问道:“你修习何种禅那?”
显示巴利原文 Saddhāya maṃ sakasamayā’nusāsako Addhā samādhijaphalamāhare’tya’yaṃ, Cintāparo varapuriso arūpikaṃ Jhānaṃ valañjasi katamantya’pucchi naṃ; ()
听闻此言,乌达卡瓦西心意寂静,
思惟:“此寂静者,此即最上。”
显示巴利原文 Sutvā tamuddakavasi santamānaso Santaṃhi’daṃ paramamidanti bhāviyaṃ, Sāmaṃ valañjanakamarūpabhumikaṃ Jhānaṃ catutthakamavikampamāharī; ()
信等善德之宝,如同存在一般,
如是忆念,不久住于无色界,
以精进力获得最上禅那;
显示巴利原文 Saṃvijjare mamapi manoniketane Saddhādisagguṇaratanāni’massi’va, Evaṃsaraṃ naciramarūpikaṃ vasi Jhānaṃ labhī vīriyabalenavā’ntamaṃ; ()
告知沙门中的无上牛王,
他对我说:‘贤友,我们将善护僧团。’
以师长的职责而言,他对其表达了尊重;
显示巴利原文 Laddhaṃ tayā yamadhigatanti tammayā Ārocite samaṇa vare’sipuṅgavo, Amhe gaṇaṃ supariharāmu’bho’timaṃ Vatvā tamācariyadhurena mānayi; ()
此道,不应是出离有的解脱之道,
我这一方,确实能在有中,证得有顶之果。”
如是,心意坚定的大悲者,
厌离彼,离去,说“不适合”;
显示巴利原文 Nā’yaṃ patho bhavaparimuttiyā siyā Addhābhave mamapaki bhavaggapattiyā, Evaṃ vavatthitahadayo mahādayo Nibbijjaso tadapagato’nalaṃiti; ()
解脱者,征服胜象步者
他独行自在,游行于摩揭陀诸国。
显示巴利原文 Mokkhesako jitavaravāraṇakkamo Ekocaraṃ vasi magadhesu cārikaṃ, Senānivissunnigamo yahiṃsiyā Taṃ tāpasālayamuruvelamosari; ()
他见到鹿群与飞鸟聚集之处
微风轻拂,树丛庄严
尼连禅河的水流涤荡而清凉
那里有一片殊胜的最上苦行林
显示巴利原文 Addakkhi so hariṇavihaṅgamākulaṃ Mandānileritatarusaṇḍamaṇḍitaṃ, Nerañjarāsalilapavāhasitalaṃ Pāsādikaṃ paramatapovanaṃ tahiṃ; ()
内心纠结,犹如结发者的发髻相互缠绕
莲足的自制者,努力将之解开
以自利利他之行,至于彼处
令持明结发者中的殊胜者生信
显示巴利原文 Antojaṭaṃ jaṭilajaṭā’livumbita- Pādambujo vijaṭayituṃ ghaṭaṃ vasī, Attāhitāpanapaṭipattiyā tahiṃ Vijjādhare jaṭilavare pasādayī; ()
60 那时,游行于诸聚落显示巴利原文
60. Sañcārito janapadacārikaṃ tadā
那时,五群比丘抵达苦行林,显示巴利原文
Patvā tapovanamatha pañcavaggiyā,
他们侍奉那位大丈夫,显示巴利原文
Bhikkhu mahāpurisamupaṭṭhahiṃsu taṃ
各随己力行精勤苦行。显示巴利原文
Āraddhadukkarakiriyaṃ yathābalaṃ. ()
61 六十一、智者圆成极难行道,显示巴利原文
61. Dhīro’tidukkarapaṭipattipūrako
他是驯服者,以二十齿咬断二十根藤蔓,显示巴利原文
Dantāni vīsatidasanehi vīsati,
以舌抵住上颚,于心以念制御——显示巴利原文
Tāluṃ nirumhiya rasanāya cetasā
压制其心,令于彼处备受煎熬。显示巴利原文
Cittaṃ nipīḷayi paritāpayi tahiṃ. ()
62 62. 就像大力者抓住极弱者的头顶,显示巴利原文
62. Paggayha muddhani balavā’tidubbalaṃ
如智者那般施以压制,
从一心自我折磨者身上流出的
汗珠,多从腋窝等处渗出
显示巴利原文 Nipphīḷaye yathariva dhīmato tathā, Attāhitāpanapasutassa paggharuṃ Kacchādinā’dhīkatarasedabindavo; ()
63 「此道将成就菩提」显示巴利原文
63. Maggobhavatya’yamiti bodhisiddhiyā
长久行持不死之道,
安住雨安居,从口与鼻(出入息),
一再阻断入出息;
显示巴利原文 Appāṇakaṃ paṭipada mācaraṃ ciraṃ, Vāsaṃ akā vasi mukhato ca nāsato Assāsamappaṭipaṭimo’parundhiya; ()
当那些孔道被阻断、闭塞时,
风因猛力而向外冲出,
犹如铁匠风箱口猛烈喷出的巨大响声。
显示巴利原文 Ruddhesu tesva’ pihitasotarandhato Vāto’bhinikkhami adhimattanissano, Kammāragaggarimukhato ravo bhusaṃ Niggacchate abhidhamanena seyyathā; ()
犹如被锐利的刀尖刺入时,
犹如欲求安乐者的头部被刺穿时,所生起的那种受。
如是,那时生起了剧烈的头痛,
因为风从口、耳、鼻被阻塞之故;
显示巴利原文 Yāvedanā kharasikharena jāyare Sīsassa vijjhanasamaye sukhatthino, Evaṃ tadā kaṭhinasirorujā’bhavuṃ Ruddhānilassa hi mukhakaṇṇanāsato; ()
当风袭击之时,对具慧者而言
头部再度生起了剧烈的刺痛。
犹如以坚固的束头带,将头部
紧紧缠裹,恰似给头部坚牢的包裹一般。
显示巴利原文 Vātābhighātanasamaye sudhimato Sīse’bhavuṃ punarapisisavedanā, Daḷhena yo sirasi varattakena yaṃ Daḷhaṃ dade yathariva sisaveṭhanaṃ; ()
完全封闭了口、耳、鼻的
坚定者进一步止息了风
胎内受粗猛的受所逼迫
风从该处猛烈地搅动切割;
显示巴利原文 Sammā nirumhitamukhakaṇṇanāsato Dhīro samīraṇamuparundhicu’ttariṃ, Gabbhantaraṃ kharataravedanā’turaṃ Vātā’bhimanthiya parikantayuṃ tato; ()
屠牛者以四倍的力道切割;
若以利刃切割牛腹,
阻绝油舐者、非圣道行者
如是,便生起了更为粗猛之腹受
显示巴利原文 Goghātako caturataro vikattaye Kucchiṃ gavaṃ tikhiṇavikantanena ce, Ruddhātileha’nariyamaggagāmino Jātā tathā kharatara kucchivedanā; ()
无息之禅那行者
勇者于一切处完全调伏了呼吸
思惟那些从自身口、耳、鼻中生起者
因此,那具坚固者生起身体的疲劳
显示巴利原文 Appānakaṃ punarapi jhānamācaraṃ Vīro samīraṇa muparundhi sabbathā, Cīntubbhavaṃ sakamukhakaṇṇanāsagaṃ Tenā’si kāyikadaratho dhitīmato; ()
两位强壮有力的行者
捉住极虚弱之人的双臂
当炭火坑以大火煎熬时
他身受如是剧烈之苦
显示巴利原文 Daḷhaṃ ubho carapurisā mahabbalā Bāhāsu gaṇhiya purisaṃ’tidubbalaṃ, Aṅgārakāsuyamahitāpayantice So tādisiṃ anubhavi dukkhavedanaṃ; ()
犹如被丢弃的迦陵伽布,诸天神
见勇者气息受阻,为压迫与粗重之苦受所折磨
见胜者倒卧于苦行林中
众人宣告:‘此胜者已死。’
显示巴利原文 Khittaṃ kaliṅgaramivakāvidevatā Ruddhānilubbhavakharavedanāturaṃ, Vīraṃ vilokiya patitaṃ tapovane Pabyākaruṃka varapuriso mato iti; ()
「诸友,应如对沙门乔达摩一般」
「告知如此之住」——他们如此说。
显示巴利原文 Kālaṃkarotya’yamiti kāci devatā Nocāhukiṃ taditara devatā vataṃ, Asse’va gotamasamaṇassa mārisā Ārocayuṃ viharaṇamīdisaṃiti; ()
完全为了维持生命而摄取食物
如是,为悲悯所驱策而思惟,
诸天人迅速来到乔达摩处。
显示巴利原文 Yaṃnūna’haṃ paṭipadaheyyamāyatiṃ Āhārayāpanaharaṇāya sabbaso, Evaṃ sacintayi karuṇāya coditā Tā devatā tuvaṭumupecca gotamaṃ; ()
禀告道:“若彼是常食者——”
你将对那位沙门加以断绝。
『以天界精华[Pali: mokiriya,义不明,疑为「散布/倾注」之意],令身得滋润满足』
显示巴利原文 Ārocayuṃ yadipana niccabhojano- Pacchedanaṃ samaṇatuvaṃ karissasi, Kāhāma te mayamitilomakupato Dibbojamokiriya sariratappaṇaṃ; ()
于是,对于那渴求充养之道的具念者而言
‘此热诚于我并非虚假’一句,我言不虚。
显示巴利原文 Ghāsassachedanavīriyaṃ karomi ce Yāpenti tā madhura sudhārasena maṃ, Tenā’bhiyāpanavidhimicchato sato Taṃkhotapaṃ nabhavati kiṃ musā mamaṃ; ()
那位天人以欺诳之道,实不能惑乱,
他以自身苦行的炽热,在此令人惊奇,
如是,自在者日复一日随念,
受用无味、少量的食物;
显示巴利原文 Nālanti so kuhanavasena devatā- Vimhāpaneti’ha nijadehatappaṇaṃ, Evaṃ anussariya’nuvāsaraṃ vasī Āhāramāhari virasaṃ parittakaṃ; ()
身着垢衣、四处游行、不涂油者
其解脱在于行持,不倚仗某处而住立者,
指定食、送来食、邀请食
不受用篮、钵、瓶
显示巴利原文 Svācelako vicarikarāpalekhaṇo Ācāramuttya’bhavi nacehitiṭṭhiko, Uddissakaṃ abhihaṭakaṃ nimantanaṃ Nāsādayi piṭakakalopikumbhikaṃ; ()
不受用被杖、锤、杵杀死的山羊肉
由孕妇、产妇所携来、所持来之物,
共有之领域、迷乱者、单独者
所堆积、储藏之物,亦不受用;
显示巴利原文 So daṇḍamuggaramusale’ḷakantaraṃ Pāyantigabbhinipanitīhi cā’haṭaṃ, Sāmakkhikāvisaya muhinnamekikaṃ Saṅkittinodanamapi nābhisādayī; ()
Sovīrakaṃ napivi suraṃ namerayaṃ Sukkhāmakaṃ yadapi tikovisuddhikaṃ, So macchamaṃsakavikatiṃ paṭikkhipi Appekadā tapasi nirāmagandhiko; ()
So sattatoppabhuti kamena hāpayaṃ Yāvekamāhari kabalaṃ balatthiko, So sattatoppabhuti kamena hāpayaṃ Ekaṃ kulaṃ upagami yāva bhikkhituṃ; () (Yamakabandhanaṃ)
他受取了所施之物,于六日、七日之间;
从一日为始,乃至半月为期的,
他受用根及自落之果。
显示巴利原文 Ekāya dīhipi ticatūhi pañcahi Dinnaṃ paṭiggahi chahi dattisattahi, Ekāhikappabhutikamaddhamāsikaṃ Mūlaṃ sayaṃ patitaphalaṃ pabhuñji so; ()
穇米、米、酪、蔬菜、饼
野生稻米、碎米、哈吒、哒度喇等
糠饼、牛粪、草、焦饭
以及极度腐坏的食物;
显示巴利原文 Sāmākataṇḍulamathasākamaddakaṃ Nīvārakuṇḍakahaṭadaddulādikaṃ, Piññākagomayatiṇa jhāmakodanaṃ Vīro mahāvikaṭamapānubhuñji so; ()
少量饮用了以百倍水稀释的哈雷努咖
汤汁,以及鹰嘴豆、马豆、绿豆所熬的汤,
他但求极少之食,仅以维生;
乃至仅凭一粒胡麻、一粒米粒活命;
显示巴利原文 Thokaṃ pivi pakasatamitaṃ hareṇuka- Yūsaṃ tathā canaka kulatthamuggajaṃ, So appabhojanaparamo sajīvitaṃ Ekena yāpayi tilataṇḍulena’pi; ()
麻布、粗麻布、亚麻布、碎麻布片,
布、提利德咖草布、库萨草布、瓦咖草布、树皮布,
他披着人发毯,也披着瓦拉咖毯,
摩卢咖草毯、帕基咖草毯、帕拉咖树皮布等,他皆执持。
显示巴利原文 Sāṇammasāṇa?Jina’jinakkhipacchava- Dussaṃ tirīṭakakusavākacīrakaṃ, So kesakambalamapivāḷakambala Moḷukapakkhikaphalakānya’dhārayi; ()
相貌鄙陋,身着破衣,污秽不堪,行于道路之人,
有时披着尘堆衣。
显示巴利原文 Dubbaṇṇanattakamayamaggapuggalo Appekadā paridahi paṃsukūlakaṃ, Attantapovaraṇa parāyaṇo bhavi So massukuntalatanulomalocako; ()
他受持蹲踞、蹲坐之誓
在布满竖刺、崎岖不平的卧处
他作卧之后,又在其上站立与经行
显示巴利原文 Ubbhaṭṭhako’bhavi parivajjitāsano Ukkaṭṭhamukkuṭikavataṃ adhiṭṭhahī, Uddhaggakaṇṭakavīsame apassaye Seyyaṃ akā tadupariṭhānacaṅkamaṃ; ()
他于后夜时分入水
应当被用来驱散罪云、激励自身——
即热诚地磨炼自己的身体,
长久守护,畏惧恶法者。
显示巴利原文 So sāyatatiyakamudakāvarohaṇa- Yutto pavāhayitumaghaṃ samussa hī, Ātāpayaṃ iti paritāpayaṃ sakaṃ Dehaṃ ciraṃ parihari pāpabhīruko; ()
历经多年,成簇而生
那棵枣树上,有个由树皮拱生的树窟,
同样地,自己也不过是如同薄饼般生生灭灭的虚壳,
他的身体为尘垢所覆,
显示巴利原文 Yo nekahāyanagaṇiko’tthi’tinduka- Rukkhassa kho papaṭikajātakhāṇuko, Evaṃ tathā papaṭikajātamattano Gattañca sannivitarajomalaṃ bhavi; ()
他卧眠之时,亦不以手避开尘土,
污垢、煤烟等不洁之物,
由美食所生的脂膏,令身体衰朽,
涂上油脂,复以尘土使之增厚;
显示巴利原文 Sovā paro natu parivajjayī rajo- Jallāni kajjalamalināni pāṇinā, Dehaṃ subhojanajahanena jajjaraṃ Telaṃ vilepiya rajasā’bhithūlayī; ()
以木板为饮水器,以大地为卧处
他铺设卧具,无欲而住,乐处远离
独一而无侣,深入大林
显示巴利原文 So dve’kapassayikavataṃ papūrayī Āpānako’ bhavi phalake’pi thaṇḍile, Seyyaṃ akāka vihari vivekakāmavā Ajjhogahaṃ adutiyako mahāvanaṃ; ()
“这些众生行于险途,如此微小”
出于悲悯,而说:“我不杀害”
因践踏、压迫、伤害与恐惧之故,他
护者具念,前步与后退;
显示巴利原文 Pāṇe ime visamagate’tikhuddake Nā’haṃ vadhissamiti paṭicca’nuddayaṃ, Ussāvamaddanahirabhīrutāya so Nātho abhikkami ca sato paṭikkami; ()
低湿之地、密林丛莽、林中栖所
犹如鹿舍弃低湿之地与密林丛莽,
离开了毗婆尸佛林苑中的人群
如是,那征服怖畏者前往。
显示巴利原文 Ninnatthalā vanagahanā vanāsayo Ninnatthalaṃ vanagahanaṃ migo yathā, Hīto vipassiya vipinopage jane Tāsābhibhū papanati evamevakho; ()
看见了猎人、林中作业者等
放牛的人,以及采草、割芦苇、拾柴的人
我也不令他们看见此身
愿他们勿见我,我已安住于誓愿
显示巴利原文 Disvāna luddakavanakammikādayo Gopālake tiṇanaḷakaṭṭhahārake, Mācaddasaṃ ahamapi tetya’yaṃjano Mā maṃ vipassatu samadhiṭṭhahaṃ vataṃ; ()
因独住林野的怖畏
离开浅处,进入密林,苦行者的栖居地
低洼之地、幽深密林、悬崖峭壁
当时,她所住的兰若,是这般远离独处的境地——
显示巴利原文 Ekovasaṅgaṇikavihārabhītiyā Ninnatthalā vanagahanā taponidhī, Ninnatthalaṃ vanagahanaṃ papāta so Tassāsi tādisi pavivittatā tadā; ()
在那林中,未离贪染者若行走其中,
便会毛发竖立,足底颤栗。
显示巴利原文 Yasmiṃvane caratamavītarāgīnaṃ Romuggamo caraṇatalāni kampare, Disvāna bhiṃsaṇakavanaṃ tathāvidhaṃ Ajjhogahaṃ vasi pavivekakāmavā; ()
“于冬夜严寒之中”者,
“露地住者圆满其愿”者,
“艰辛而住,白昼栖身林丛”者,
显示巴利原文 Ussāvapātatasamaye’ntaraṭṭhake Hemantike sisiratarāya rattiyā, Abbhāvakāsika mabhipūrayi vataṃ Kicchaṃ vasi vasi vanasaṇḍago divā; ()
「在热季最后一日,日间」者
「露地住、头陀法圆满者」者
夜间住于林中,依止爪哇提咖
依止于冢间之地而卧;
显示巴利原文 Gimhotu pacchimadivasantare divā Abbhāvakāsikadhutadhammapūrako, Rattiṃ vane vihari javaṭṭhikānyu’pa Nissāya so asayi susānabhūmiyaṃ; ()
群牛亦来至佛种处,站立
又复遗尿,并弃粪秽
牧牛者于木桩处施以棍杖
亦令他说话
显示巴利原文 Buddhaṅkuraṃ upagamiyo’ṭhubhanti’pi Omuttayantipi rajaso’kiranti’pi, Gomaṇḍalā savaṇakhilesu daṇḍakaṃ Datvā vadāpayitumupakkamanti’pi; ()
Sovādhivāsayi satimā upekkhako Taṃvedanaṃ kaṭukaka manaññavediyaṃ, Dukkhe sukhe sumati tulāsarikkhako Bālesu tesva’pi navikopayimanaṃ; ()
依饮食生热恼之法而得清净
有些外道沙门在此说:
“如枣椰等食物的种种变化,如是”
为了少欲,或是为了追求清净欲者所用。
显示巴利原文 Āhāratappaṇavidhinā visuddhi’ti Eke vadanti’ha samaṇāññatitthiyā, Kolādibhojanavikatiṃ tathāvidhaṃ Appicchatāya’nubhavi suddhikāmavā; ()
受用少量变化食者
以三十二相之祥光而辉耀,
身体如苏拉树般美妙,超胜无比
界之骨架,非愚钝者所能有
骨节如竹笋般乌黑的指甲与……
筋脉,或高或洼,犹如……
躯体中手足等诸支节亦复如是。
显示巴利原文 Appojabhojanavikatiṃ pabhuñjato Khattiṃsalakkhaṇasiriyā samujjalaṃ, Kāyo suraddumaruciro’dhimattaka- Sīmānamaṭṭhikataca māpadhīmato; () Pabbānivā asitalanāsva’sitika- Vallisu unnata’vanatāni seyyathā, Āsuṃ tathā karacaraṇādikāni’pi Tassu’nnatonata’vayavāti viggahe; ()
Mokkhesino karabhapadaṃva nissiriṃ Nimmaṃsa mānisada mahū sirimato; Tassu’ntatāvanatakapiṭṭhikaṇṭako Āsi yathāvalayitavaṭṭanāvali; ()
如同牛栏的绳索,老旧松弛,
智者之身如同上下陈旧的屋舍,
在这无肉无血的身躯之中,
种种触的行列已坏灭、断绝。
显示巴利原文 Gopāṇasi sithilitabandhanā jara- Sāḷāya heṭṭhupariṭhite’va dhīmato, Nimmaṃsalohitakakalebare pya’va- Bhaggā bhavuṃ pavisamaphāsukāvalī; ()
Appaṃ kubhojanavikatiṃ pabhuñjano Tassa’kkhikūpagayugalakkhitārakā, Okkāyikā abhavu magādhagā tadā Gambhīrakupagadakatārakāka viya; ()
犹如被风日侵袭的葫芦
被切断、被完全覆盖,便成为苦涩的葫芦
头皮因细肤者饮食断绝,
因断绝而破裂,如是而住;
显示巴利原文 Vātātapena’ bhiphusito yathā’maka- Cchinno’bhisamphuṭani alābu tittako, Sīsacchavī sukhumachavissa bhojano- Pacchedanena’bhiphuṭitā ṭhitaṃ tathā; ()
那牟尼僵卧在地,已从垢秽与不净中解脱;
他俯身仆倒,根部腐烂;
毛发因热气而脱落于地。
显示巴利原文 Tassodaracchavi pana piṭṭhikaṇṭakaṃ Alliyi so muni malamuttamocako, Okujjito paripati pūtimūlaka- Lomāni tabbapugalitāni bhūmiyaṃ; ()
他以被背脊荆棘缠裹的手
为了碰触腹部皮肤而伸手摸去
他以被背脊荆棘缠裹的手
想要触碰腹部皮肤而伸手去摸;(双连结)
显示巴利原文 So piṭṭhikaṇṭakamavasaṅgapāṇinā Kucchicchaviṃ phusitumito parāmasi, So piṭṭhikaṇṭakamavasaṅakgapāṇinā Kucchicchaviṃ phusitumito parāmasi; () (Yamakabandhanaṃ)
“这位优秀之人,面容黝黑。”并非如此,
“沙门面容黑”,也并非指甲、肢体黑。
那时,有些人热衷于诗人的智慧言谈,这样说道:
“见其被垢秽所覆,肤色便不美净。”
显示巴利原文 Kālonukho varapuriso’ti no tathā Sāmonukho napi nanumaṅguracchavi, Āsuṃ tadā kavimatikathāparā narā Disvā malaggahitamasobhanacchaviṃ; ()
未来亦将有自苦者,于苦行中折磨自身
他们感受此剧烈、刺骨之苦受,何以
已感受、正感受,而将来不再感受?
显示巴利原文 Ye santī sampatī samaṇā’bhavuṃ pure Attantapā tapasi anāgate siyuṃ, Te vedanaṃ kaṭukamitodhikaṃ kimu Vedenti vedayu mabhivedayissare; ()
依此难行之行,与此
未曾证得圣智见
唯得自我折磨之苦
则成为非圣道行者的同分者;
显示巴利原文 Īhāya dukkarakiriyāyi’māya’pi Neva’jjhagā yamariyañāṇadassanaṃ, Attūpatāpanakasirassa kevalaṃ Bhāgī bhavi anariyamaggagāmiso; ()
真实结缚者,流转于轮回、极轮回、极其可怖的轮回中,
令天、阿修罗、人之皈依处心生疲厌,而寻求那些众生的寂静,
智者、勇者、最胜者、生起者、有畏者、堕落者、热恼者、到达者。
“瑜伽”“瑜伽者”“瑜伽行者”应舍弃,“惭”“如是”“如是”“六十年”;( )(“解脱”“束缚”)。
显示巴利原文 Saṃsāre sātisāre barataradarathe saṃsaraṃ saccasandho Khedevedesi devāsiranarasaraṇoesayaṃsattasantiṃ, Dhīrovīrovaroyopabhavabhavabhayopāpatāpabbipatto Āyogaṃ yogiyogī parihari hirimāevamevacchavassaṃ; () (Muttāhāra bandhanaṃ)
如是,由名唤梅达难德的修行者所造,于令一切诗人欣悦的施因中,在《胜者种姓灯》的不远因中,阐明大菩萨大精勤修习的行相,此为第十一品。显示巴利原文
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakala kavijana hakayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe avidurenidāne mahābodhisattassa mahā padhānānuyogappavattiparidīpo ekādasamosaggo.
『欲』、『欲乐耽溺』、『随行』
『下劣』、『无义利作者』、『于彼』、『作色』
『思惟』、『苦行林』、『离宫殿』
你已达成就,还欲做什么?
显示巴利原文 Kāmaṃ kāmasukhallikā’nuyogo Hīno’natthakaro’tya’ne(’karūpaṃ), Cintetvāna tapovanaṃ vimānā Tvaṃ siddhatthu’pagamma kāhase kiṃ; ()
Konāma’ntu’patāpanā’nuyutto Patto hoti sukhappadaṃ kadāci, Tasmā attu’patāpanā’nuyogo Hīno’natthakaro’ti cintayassu; ()
如此自我教诫后,
次第乞食已,所得之食
进食已,于自身中
诸相恢复如常
显示巴利原文 Attānaṃ sayamevamovaditvā Piṇḍāyā’nugharaṃ caritva laddhaṃ, Bhattaṃ bhuttavato sakamhi kāye Āsuṃ pākatikāni lakkhaṇāni, ()
由舍离卑劣与高举二边故
彼智增上之勇者
为觉悟、为寂止、为厌离
修习最上精勤者
显示巴利原文 Hīnantadvayavajjanena jātu Ñāṇukkaṃsagatamhi tamhi vīre, Bodhāyū’pasamāya nibbidāya Ukkaṭṭhaṃ paṭipattimācarante; ()
六年行难行后
未证菩提,享用美食
若从精勤中退失,享用饮食又有何意义?
显示巴利原文 Chabbassānya’nidukkaraṃ karitvā Bodhiṃ nājjhagato subhojanāni, Bhuñjanto kimu kubbate’ padhānā Vibbhanto iti pañcavaggiyāyaṃ; ()
Madaditvā sikataṃ sinehaladdhā Kevā’suṃ samaṇaṃ hi’maṃ upecca, Ko mūḷho’dhigamādhigantumicche Cintetvā migadāyamotariṃsu; ()
那时,在将军村中,长者之女
盛装完毕,前往夫家
因双乳的沉重,身躯弯曲
苏嘉德前往汉西瓦拉村;
显示巴利原文 Senānīnigame tadāni seṭṭhi- Dhītā sāmikulaṃ alaṅkatā’si, Bhārenā’vanataṅginī kucānaṃ Haṃsivā’lasagāminī sujātā; ()
当所期望的愿望达成时,
为致敬那安住于树上的天人,
欲行供养
千头母牛前往杖林
显示巴利原文 Jāte patthitapatthanāsamiddhe Rukkhā’dhiggahitāya devatāya, Kātuṃ sābalikammaka mānayitvā Dhenū laṭṭhivanopagā sahassaṃ; ()
从中挤取五百头牛之乳
让它们饮过水后,凡是那半数的母牛,
安排了乳汁的转化,
便在清晨时分,挤取那半数母牛之乳;
显示巴利原文 Tāsaṃ pañcasatāni duddhakhīraṃ Pāyetvā katapuna yāvatā’ḍhadhenū, Khīrānaṃ parivattanaṃ vidhāya Paccūsamhi dudoha tā’ḍhadhenū; ()
将自己所挤的乳汁混合起来,
开始煮制乳粥,
诸天人于其中注入甘露之味。
显示巴利原文 Missetvā sayamevava duddhakhīraṃ Pāyāsaṃ pacituṃ samārabhittha, Devā tattha sudhārasaṃ khipitvā Ārakkhādimakaṃsu uddhanasmiṃ; ()
若卧榻为大地表面,
双手分置西海与东海,
双足安于南海;
显示巴利原文 Tassā’si himāvācalo’padhānaṃ Pallaṅko pathavitalaṃ ahū ce, Hatthā pacchimapubbasāgaresu Pādā dakkhiṇasāgare bhaviṃsū; ()
长出的草丛不能将其遮蔽
双足所立之处,虚空无余
足底生起的黑虫所蔽——
黑虫覆满其头、膝与双踝;
显示巴利原文 Uggantvā tiṇajāti nāhirandhā Tassā’hacca ṭhitā nabhaṃ asesaṃ, Chādesuṃ caraṇuṭṭhitā’ssa kaṇha- Sīsā’jānuyugā’pya’kaṇhakīṭā; ()
有四只鸟,从四方飞来
来到那足笼后,便黯然失色
在广阔的伊喇山,它们变成了白色
于头顶行走而不染污
显示巴利原文 Cattāro sakuṇā catuddisāhi Patvā tappadapañjaraṃ vivaṇṇā, Setā’suṃ puthumīḷbhapabbatassa Sīse caṅkami so alimpamāno; ()
善慧如是见这些煮饭之时
见五种梦已成就
今日,我已证得佛陀;
他来到尼拘律树,于彼处坐定;
显示巴利原文 Iccevaṃ sumati’ṭṭhapākadāni Passitvā supināni pañca niṭṭhaṃ, Patto ajja bhavāmahanti buddho Nigrodhaṃ samupecca sannisīdi; ()
清晨,在榕树根旁的东侧岩石上,
见那世间唯一的日轮正辉耀,
苏嘉德见此,说出此义:
显示巴利原文 Sodhetaṃ sahitā tu puṇṇadāsī Paccūse vaṭamūlapubbasele, Taṃ lokekaraviṃ virājamānaṃ Disvā’voca sujātametamatthaṃ; ()
取来一个价值十万的金钵后
她倾倒着装满熟食的容器,他则立于一旁
乳粥已溢出,你因何立于此处?
显示巴利原文 Lakkhagghaṃ haripātimāharitvā Sā āvajjayi pakkabhājanaṃ so, Pāyāso vinivaṭṭito ṭhito’si Tāyaṃ pokkharapattatova’toyaṃ; ()
她知后,以金钵
覆盖后,心喜悦寂静
前往装饰之处,头佩严饰。
显示巴利原文 Sā aññāya suvaṇṇapātiyā taṃ Chādetvā muditā pasantacittā Gantvā maṇḍana maṇḍitā sasīse Katvā pūjayi bhojanaṃ sujātā; ()
未尝违越规限而得入水者,
你已到达彼处不可见的所在,
接过黄金之钵后;
显示巴利原文 Kālaṃ ettakamevabodhisattaṃ Nātikkamma vidhātudinnapatto, Sampatto’si adassanaṃ tato taṃ Pātiṃ soṇṇamayaṃ paṭiggahetvā; ()
天鹅、阿利玛离尼与莲花……
花粉所覆的美丽青色水城,
那著名的尼连禅河
具足七种精华者抵达河岸;
显示巴利原文 Haṃsālimalinīkatāravinda- Reṇucchannasunīlanīrapurā, Yā nerañjaravissutā’si tāya Najjātīramagañji sattasāro; ()
以及那盛满乳粥的金钵,
胜者之苗将袈裟安放一处后,
到那河岸边沐浴
如香象般步入渡口;
显示巴利原文 Pāyāsāmisapuṇṇasoṇṇapātiṃ Kāsāvāni jinaṅkuro ṭhapetvā, Tīre tāya savantiyā nahātuṃ Titthaṃ gandhagajorivo’tarittha; ()
以群蜂缭绕的青莲花
水因藻色湛蓝,
身入水中映现的光芒相堆叠,
浸入之际,他的身体转为了黄褐色。
显示巴利原文 Rolambākulanīlanīrajehi Sevālehi nadījalaṃ sunilaṃ, Nikkhantajjutisañcayehi dehā Otiṇṇassa jagāma piñjarattaṃ; ()
恒河女神以高耸的波浪之臂,
用那带着莲花花粉芳香、
清凉的水洒向主人。
显示巴利原文 Gaṅgākāmini kañjareṇugandha- Cuṇṇaṃ tuṅgataraṅgabāhunā taṃ, Bhattāraṃ salilena sītalena Makkhetvāsunahāpayantī’vā’si; ()
欲以彼所施之水求得等同,
日光汇聚而来时,
鹅群污损了莲花苞丛,
因成熟的阿瓦利果确实污损了;
显示巴利原文 Tulyaṃ tabbadanambujena laddhuṃ Āyantaṃ raviraṃsisaṅgamena, Haṃsasseṇi sarojakosarāsiṃ Saṃdūsesi āvāriyo hi pāko; ()
岸边的鹤、鸳鸯与鸟群,
张开翅膀,悲鸣哀号,
于深水中,取得醉象,
想来他们毫无悲悯,竟至如此;
显示巴利原文 Tīre sārasacakkavākapakkhī Sosāya’ssavisāritaṃ’sapakkhā, Gambhīrambhasi mattamāhariṃsu Maññe nikkaruṇāya ettakantī; ()
Tuṇḍe maṇḍitapuṇḍarīkadaṇḍo Pakkhe keravapaṇḍare pasārī, Nāthassu’bbahi mattahaṃsarājā Setacchattavibhutimuttamaṅge; ()
Vattamhojapalobhitālicakkaṃ Cakkhavāpāthagataṃ jinaṅkurassa, Saṃdassesi padhānabhuṭhitassa Nilasmiṃ kasiṇamhi bhūtibhāraṃ; ()
于服侍者之敌对田野
鱼群以除却苔藓等垢秽的方式,
在那具足脚掌月轮相者的顶上,
令水清净澄明;
显示巴利原文 Veyyāvaccakarārivāpagāyaṃ Sevālādimalāpanena mīnā, Pādañcandagamīnalakkhaṇassa Tassa’gge vimalikariṃsu vāriṃ; ()
已登岸者,以娑罗树的广大枝条——
以叶掌捧接,
柔和妙香之风轻拂其身。
显示巴利原文 Uttiṇṇassa visālasāḷasākhī- Sākhāhatthapuṭehi puñknāya, Gattaṃ mandasugandhagandhavāha- Vatthaṃ sāḷavanaṅganā adāsi; ()
世间导师穿着整齐,
遮覆好三处,系好下裙后,
系上身带,
着粪扫袈裟;
显示巴利原文 Lokindo parimaṇḍalaṃ nivattho Chādetvāna timaṇḍala’ntariyaṃ, Bandhitvopari kāyabandhanampi Kāsāvaṃ paridhāyi paṃsukūlaṃ; ()
无水的乳粥不足
将食团分作五十份后,
面向东方,坐在河边,
在岸边,以此完成食事。
显示巴利原文 Pāyāsassa nirūdakassa ūna- Paññāsappamite vidhāya piṇḍe, Pācīnābhimukho nisajja najjā Tīre tāya akāsi bhattakiccaṃ; ()
此甘美乳粥,于彼七日
七日之间,已证觉者
成为充满精力之处
因此,他舍弃了寻求涅槃之路;
显示巴利原文 Pāyāso madhuro’yamassa satta- Sattāhaṃ paṭividdhabodhino hi, Ojāsamapharaṇāya ṭhānamāsi Tasmā so pavihāsi nibbihesaṃ; ()
'若我今日能证得觉悟'——他这样思惟,
这个逆流而上的金钵,
说:“把它扔进恒河,让它随流而去吧。”
显示巴利原文 Bujjheyyaṃ yadi bodhimajja sohaṃ Uddhaṃsotamayaṃ suvaṇṇapāti, Gaṅgāyaṃ khipaki gacchatūti vatvā Dhīmā dakkhiṇahatthagaṃ tamagghaṃ; ()
她破开急流,直入那奔涌的河心,
立于八十肘处而饮
逆流而上,随即沉没
因此,他也沉没于喜悦之河
显示巴利原文 Sotaṃ bhindiya sā savantimajjhe Ṭhatvā pāti yato asītihatthaṃ, Uddhaṃsotamupecca sannimujji Tasmā so’pi nimujji pītinajjaṃ; ()
抵达龙族的住处后,三位
诸佛在此贤劫中
一同受用的金钵
「敲击后起立,作随喜音声」者,
显示巴利原文 Nāgānaṃ bhavanaṃ upecca tiṇṇaṃ Buddhānaṃ panimamhi bhaddakappe, Sāpātiparibhuttasoṇṇapāti Ghaṭṭetvāna ṭhitā katānurāvā; ()
「彼长寿时之龙王」者,
「闻声后,于彼时一心专注」者,
“称赞‘胜者已出现’”者
“以百种赞颂歌曲站立”者
显示巴利原文 Taṃ dīghāyukakālanāgarājā Sutvā saddamathajjape’kabuddho, Uppannoti jinaṃ abhitthavanto Aṭṭhāsi thutigītikāsatehi; ()
“荫蔽相连的广大娑罗树林”者
抵达河畔的沙喇林,
以正命为第八的戒防护,
身语从最初便已清净;
显示巴利原文 Chāyābaddhavisālasāḷasālaṃ Patvāsāḷavanaṃ nadīsamīpe, Ājīvaṭṭhamasīlasaṃvarena Ādoyeva visuddhakāyavāco; ()
依次成就了十八脊椎骨节
经由次第,达成诸骨端
以结跏趺坐的系缚方式
确立业处之念后
显示巴利原文 Katvāṭṭhārasapiṭṭhikaṇṭakānaṃ Koṭīnaṃpaṭipādanaṃ kamena, Pallaṅkassanisajjabandhanena Kammaṭṭhānasatiṃ upaṭṭhapetvā; ()
执持入出息念
从先前所执取的不净中生起
八种色界定与五种无色界定
种种神通与诸自在,他即是自在者
显示巴利原文 Ānāpānasatiṃpariggahetvā Nibbattesimalaggahītapubbe, Rūpārūpasamādhayo’ṭṭhapañcā- Bhiññāyo vasitāca so vasīso ()
乐于禅那者之日住
于沙罗林中,为天人与阿苏罗众所作,
智者如象庄严道路,
为至菩提树下,降下;
显示巴利原文 Jhānassādarato divāvihāraṃ Katvā sāḷavane surāsurehi, Dhīro maggamalaṅkataṃ karīva Gantuṃ otariyatrabodhimūlaṃ; ()
为炒米与鲜花所遍洒,
其道由珍珠与白沙所敷设,
那条道路能平高低涌浪之碍,
犹如吉祥天女安住的乳海
显示巴利原文 Lājādīkusumehivippakiṇṇo Muttāpaṇḍaravāḷukātthato so, Maggo tuṅgataraṅga bhaṅgahāri Lakkhīvāsapayodadhīri’vā’si; ()
中央种植的莲花悦可人心
四周遍布珍珠璎珞而为庄严
耳珰金铃
诸天张设天幔覆盖其上
显示巴利原文 Majjhā’ropitapaṅkajābhirāmaṃ Muttādāmasamākulaṃ samantā, Kaṇṇolambasuvaṇṇaghaṇṭamassa Deṭā dibbavitāna mukkhipiṃsu; ()
为饶益世间而被劝请时
当彼世间日轮、无畏者,
前往俱生的菩提树下时,
光明遍现一切世间;
显示巴利原文 Lokatthaṃ karaṇāya coditasmiṃ Tasmiṃ lokadivākare’kavīre, Gacchante sahajātabodhimūlaṃ Āloko udapādi sabbaloke; ()
持草者正于路中走来,
名为索提亚的天人见到他,
便献上八把草。
显示巴利原文 Āyantaṃ tiṇhārako pathamhi Disvā sotthiyanāmabhūsuro taṃ, Pādāsi tiṇamuṭṭhiyo’ṭṭhamattā Nātho tāni tiṇāni sampaṭicchi; ()
为对你示现殊胜神变,
在路上,发情象王踌躇徘徊,
悲悯的时机已至,故便到达
为证得正觉,前往菩提树下
显示巴利原文 Vattatte varapāṭihāriyamhi Magge gandhagajo’ca jamhamāno, Sampatto karuṇākalattabhattā Sambodhādhigamāya bodhimūlaṃ; ()
对他而言,轮围世界仿佛安住不动
下方、南面与北面,
超越智最胜之轮围山顶,
犹如立于有顶;
显示巴利原文 Tassosīdaṭhitaṃ’va cakkavāḷaṃ Heṭṭhā dakkhiṇato’ttarānanassa, Paññāyu’ttaracakkavāḷamuddhaṃ Laṅghitvānaṭhitaṃ’va ābhavaggaṃ; ()
如此他向西、向北诸方而去,
于八处行右绕,
再前往东方的殊胜之处。
显示巴利原文 Evaṃ pacchimamuttaraṃ disampi Aṭṭhānanti padakkhiṇaṃ karonto, Gantvā ṭhānavaraṃ puratthimasmiṃ Aṭṭhāsi vasi pacchimānano so; ()
智者以右手掌
于尊师前割下那些草,
从那处腾跃而起,高达十四肘
以跏趺坐庄严树王
显示巴利原文 Dhīmā dakkhiṇapāṇipallavena Agge tāni tiṇāni sattharī so, Tamhā cuddasahatthamuppatitvā Pallaṅko samalaṅkarī dumindaṃ; ()
Dakkho kārupavīṇacittakāro Kātuṃ vā’likhituṃ yathānasakkā, Aṭṭhaṃsu haritāni santhatāni Evaṃ tāni tiṇāni uppatitvā; ()
肉等干缩,筋腱显露
唯余骨骸留于身中
我当解脱四漏,直至
我要破开这无明之网,
显示巴利原文 Maṃsādī upasussare nahārū Aṭṭhīcepyavasissare sarīre; Muñceyyaṃ caturāsavehi yāva Bhindissāmi natāvimaṃ ahanti; ()
深心坚固,善作思惟的他,
面向东方,朝向那树王系缚之处;
办已,背向菩提而坐。
显示巴利原文 Daḷhaṃ cintiya daḷhamānaso so Pācīnābhimukho dumindabandhaṃ; Katvā piṭṭhigataṃ nisīdi bodhi- Pallaṅkamhi yugandhare ravī’va; ()
持白伞盖者与诸余天,
净居界各处之天人,
合掌至顶而礼敬彼;
显示巴利原文 Lokeso sasimaṇḍalāvabhāsaṃ Setacchattamadhārayī tadaññe, Suddhāvāsatalaṭṭhadevatā taṃ Pūjesuṃ makuṭappitañjalīhi; ()
凡住于色界的诸天人,
除了无想有情天的天人,
皆来到坐于金刚座者之处——
以鲜花满掬合掌礼敬
显示巴利原文 Ye rūpāvacare vasanti devā Te ca’ññatra asaññasattadeve, Sampatvā vajirāsane nisinnaṃ Pūjesuṃ kusumākulañjalīhi ()
或有从他化自在等天界而来者
来诣之后,诸天满怀敬信,心生欢喜
双手捧满供养物
魔敌在此,恶魔又能何为
显示巴利原文 Ekacce paranimmitādilokā Patvā bhattibharā’marā mahiṃsu, Pūjābhaṇḍasamābhikiṇṇahatthā Mārāriṃ tahimāpa pāpimā kiṃ; ()
安住化乐天的诸天人
到达之后,以香盒与圆坛,
供养了那装饰过的足座,
那位坐于胜利座上的最胜者;
显示巴利原文 Ye nimmāṇaratimhi nijjarā te; Patvā gandhakaraṇḍamaṇḍalehi, Sampūjesumalaṅkataṅghipīṭhaṃ Naṃ seṭṭhaṃ vijayāsanopaviṭṭhaṃ; ()
以天子为首的兜率天大众安立,
名号具足喜悦的天王到达后,
于空中挥动孔雀翎羽之束,
抵达美丽的金棕榈扇行列处;
显示巴利原文 Aṭṭhāsi tusitālayā saseno Patvā santusitavhadevarājā, Vijento harimora piñchapuñja- Sobhaṃ kañcanatālavaṇṭapantiṃ; ()
到达夜摩天宫,与军众一同,
善夜摩天王觉知:
以坚固金板敲击
以如水流般美妙的拂尘
显示巴利原文 Patvā yāmasurālayā saseno Saṃvijesi suyāma devarājā, Dhīraṃ soṇṇapaṇāḷikānipāta- Dhārāsannibhacārucāmarehi; ()
天帝吹响名为‘胜利最上’之螺
以二千只手吹奏乐器等
以拘毗罗花等前往供养世尊
三十三天众亦如是
显示巴利原文 Devindo vijayuttarākhyasaṅkhaṃ Vīsaṃ hatthasataṃ dhamītadaññe, Pūjesuṃ tamupecca koviḷāra- Pupphādīhi ca tāvatiṃsadevā; ()
由夜叉等为前导的四大天王
由亚卡等为前导,
从天界安排了守护
到达彼处后——那毛发凋落的荒凉之地;
显示巴利原文 Yakkhādīhi purakkhatā’pi deva- Rājāno caturo catuddisāsu, Rakkhaṃ saṃvidahiṃsu devalokā Taṃ patvāna vinaṭṭhalomahaṭṭhaṃ; ()
弹奏时,他便如此布置那环绕的羯磨音域,
五髻也弹起了那把名为贝鲁瓦的琵琶,
迦拉龙王向彼礼敬,
以数百偈赞颂歌咏称扬;
显示巴利原文 Vādento saramaṇḍalaṃ vidhāya Vīṇaṃ pañcasikho’pi beḷuvākhyaṃ, Taṃ sampūjayi kālanāgarājā Thomento thutigītikāsatehi; ()
如是,以法螺、鼓与琵琶——
以钟、扇、伞盖与拂尘,
以舞蹈等与五种供养,
以灯、香、幢旗,恭敬彼者;
显示巴利原文 Evaṃ kāhaḷabherisaṅkhavīṇā- Ghaṇṭāvījanichattacāmarehi, Naccādīhicalājapañcamehi Dīpaddhupadhajehi mānayuṃ taṃ; ()
悉达多已遮止魔境
欲将含天之世间置于自己掌控之下
闻已,即于菩提座精勤
魔即于彼处开始前往;
显示巴利原文 Siddhattho paṭisiddhamāradheyyo Kattuṃ attavase sadevalokaṃ, Sutvā vāyamatīti bodhimaṇḍe Māro tatra samārabhitthagantuṃ; ()
彼时,引生恐怖的
魔障诸因缘,
眼门境界中所现的恶相——
色等,对三界之眼者;
显示巴利原文 Tasmiṃ kho samaye bhayāvahāni Mārasso’taraṇāya kāraṇāni, Cakkhacāpāthagatāni dunnimitta- Rūpādīni tilokalocanassa; ()
干旱、雷鸣、战鼓之声
被闪电撕裂而震耳欲聋的天幕,
因闪电与刀剑交击而可怖,魔罗的战场圆阵形成;
并说到魔罗的名号与所得;
显示巴利原文 Sukkha’mhodhararāvabherirāva- Vipphārābadhirīkatambarampi, Bhīmaṃ vijjulatā’sighaṭṭaṇehi Mārassā’havambḍalābhamāha; ()
犹如魔军到来时扬起的尘土
因马匹铁蹄碰击而生起,
为他降下百颗流星。
显示巴利原文 Mārassā’gamanañjase rajova Vājīnaṃ khuraghaṭṭaṇena jāto, Ukkāpātasataṃ janesi tassa Cakkhavāniṭṭhaphakhalaṃ disāsu ḍāho; ()
无头之身躯游荡于空中,
乌鸦、秃鹫与铁嘴鸟,群集于祭肉之上,
猛厉之风呼啸而起,
尘土飞扬,四方烟雾弥漫;
显示巴利原文 Vehāse vicaruṃ kabandharūpā Kākolā balipuṭṭhavāyasārī, Unnādiṃsu kharānilo pavāyī Abbhuṭṭhāsi rajo disāsu dhūmo; ()
“陷入”指被泥沼所遍覆;
“虚空”指大地剧烈震动发出巨响;
“云覆之日”指每天都成为被云层覆盖的日子;
显示巴利原文 Āloko vigato ghaṇandhakāro Otiṇṇo mahikāsamābhikiṇṇo, Ākāso pathavi bhūsaṃ pakampi Meghacchannadinaṃ dinaṃ babhūva; ()
Siddhatthañhi asiddhamatthametaṃ Kātuṃ assavamārakiṅkarāme, Vatve’thā’ti pajāpatī saseno Tattheva’ntaradhāyi tāvadeva; ()
Sā setā purato pajāpatissa Āsī bārasayojanaṃ vinaddhā, Evaṃ dakkhiṇavāmano ca loka- Dhātvantāvadhīmāsi pacchato’pi; ()
Uddhaṃ sā navayojanappamāṇā Saddo bhūmividāraṇori’vā si, So’paḍḍhaṃ satayojanaṃ babhūva Uccaṃ so girimekhalo gajindo; ()
执持两种相似武器者
以那种方式,确实足以令人毛发竖立。
显示巴利原文 Nāhesuṃ parisāsu nimmitāsuṃ Dveyodhā sadisāyudhādadhānā, Tabyāsena alañhi lomahaṃso Yassā’nussaraṇena ce siyā me; ()
猛然间除却千臂者,
取持种种武器,以之……
他登上山腰,率军队一同前来
魔罗满怀仇怨,现身而出
显示巴利原文 Māpetvā sahasā sahassabāhuṃ Gaṇhitvā vividhāyudhāni tehi, Ārūḷho girimekhalaṃ saseno Māro pāturahosi baddhavero; ()
天主与自身的荣光相伴而行
收起白伞盖与天路,
天帝与自身的荣耀一同
背负桑咖,奔驰;
显示巴利原文 Deveso yasasā samaṃ sakena Setacchatta magañchi saṃharitvā, Deveso yasasā samaṃ sakena Saṅakkhaṃ piṭṭhigataṃ vidhāya dhāvī; () (Yamakabandhanaṃ)
因收缩而哑然失声
迦拉龙王当真潜入地底
以琴身为友,却不顾友伴
因此,五髻逃离了争斗。
显示巴利原文 Saṅkocā’nanakāhalo jagāma Pātālaṃ khalu kālanāgarājā, Vīṇādoṇisakho sakhānapekho Tamhā pañcasikho kalahuṃ palāyi; ()
见魔军正在聚集,
众人到达后,因恐惧而逃,
释迦族之狮,犹如雄狮,独自安住。
显示巴利原文 Disvā mārabalaṃ samosarantaṃ Sampattā janatā palāyi bhītā, Sosīho’va vihāsi sakyasīho Eko kamārakarindakumhabhedī; ()
我等应当离开莲花宫殿,
世间无有一人能与悉达多相等,
正是如此,咖离玛对魔军说道。
显示巴利原文 Passitvā’dharakantibhāramassa Vattamhoruha mindirāvihāraṃ, Siddhatthena samo nacatthi loke Iccevaṃ kalimā’ha mārasenaṃ; ()
当其大军直面我等之时,
我等无力与之交战,诸位父亲!
显示巴利原文 Etasasā’bhimukhā mayaṃ kadāci Nosakkoma’bhiyujjhitunti tātā, Vatvā uttarapassato samāro Khandhāvāramabandhi baddhavero;
见魔军正席卷而来,
建立坚固的防护屏障,
那位英雄亦以诸蕴为壁垒,
以十波罗蜜战士降伏魔罗,
显示巴利原文 Disvā’jjhottharamānamārasenaṃ Ārakkhāvaraṇaṃ thiraṃ vidhāya, Khandhāvāramabandhi sopi vīro Jetuṃ taṃ dasapāramī bhaṭehi; ()
魔罗处在须弥轮围世界之中,
能摧碎树木等,
遍诸方震动三界,
他激起了极为恐怖的风;
显示巴利原文 Māro bhudharamerucakkavāḷe Rukkhādīni vicuṇṇituṃ samatthaṃ, Khobhetvā bhuvanattayaṃ disāsu Uṭṭhāpesi samīraṇaṃ sughoraṃ; ()
那风为波罗蜜之力所阻,
失其威力而退散,亦复衰弱,
至时如拂尘扇出的微风。
显示巴利原文 Vāto pāramidhāmavārito so Nittejaṃ palayānilassamopi, Patto cāmaramandamārutova Tandehotuparissamaṃ jahāsi; ()
被急流冲毁的地面,
深险、无渡、难越的洪流,
魔罗以高涌波浪的碎裂来衡量。
显示巴利原文 Dhārāvegavihinnabhūmibhāgaṃ Gambhīrā’sanirāvanibbharā’ghaṃ, Māro māpayi tuṅgavīcabhaṅgaṃ Vassoghaṃ paripātarukkhaselaṃ; ()
勇者以波罗蜜的系缚
他在自己的耕地范围内设立了防护。
显示巴利原文 Vīro pāramipāḷibandhanena Rakkhaṃ bandhi nijantabhāvakhette, Teno’gho vipathaṅgamo vipakkha- Senāyā’si pavāhaṇe nidānaṃ; ()
自身如一团烈火,
炽热、燃烧、光耀夺目,
令难抵挡的石雨止息。
显示巴利原文 Tejokhaṇḍasamānamattano so Tattaṃ pajjalitaṃ sajotibhūtaṃ, Māpetvo’palavassamappasayhaṃ Jhāpetuṃ tamupakkamittha māro; ()
魔王的头顶正坠落时,
可怖之状,如被风势所阻的彼岸般,
那个雨安居期间,在金刚座附近
成为供养花团之状
显示巴利原文 Mārasseva patantamuttamaṅge Ghoraṃ pāramivāyuvegaruddhaṃ, Taṃvassaṃ vajirāsanūpacāre Pūjāpupphaguḷattanaṃ jagāma; ()
Assaddho visadiddhatiṇhadhāraṃ Ādittaṃ pihitambaro’daraṃ so, Māpesi asisattitomarādi- Vassaṃ sabbadisānipātamānaṃ; ()
当已达到那最上之最上时,
那放出的武器之雨,锋刃变钝,
如今已化为花雨之相。
显示巴利原文 Tasmiṃ pāramivammavammitasmiṃ Vissaṭṭhā’yudhavuṭṭhi kuṇṭhitaggā, Patvā sampati pupphavuṭṭhibhāvaṃ Tappādāsanamatthake papāta; ()
魔展现种种变化
他如劫末火焰碎片般散乱,
雨降炭火,火星四溅
升起如落叶堆之色
显示巴利原文 Māro vicciṭacicciṭāyamānaṃ Saṃvaṭṭānalakhaṇḍavibbhamaṃ so, Vassaṅgāramayaṃ savipphuliṅgaṃ Uṭṭhāpesi palāsapakupphavaṇṇaṃ; ()
以速至彼岸之真言
炭火已被遮蔽
那佛芽的满月轮
诸侍者散布光明而安住
显示巴利原文 Khippaṃpāramimantajappanena Aṅgārāninivāritānitāni, Taṃbuddhaṅkurapuṇṇacandabimbaṃ Sevantānivikiṇṇabhānivāsuṃ; ()
欲化彼魔怨敌之垢秽为灰烬,
烟所覆,火焰之网已现,
魔鼓之声恐怖,如放出——
以波罗蜜之力,令魔所降之炭灰雨止息;
显示巴利原文 Bhasmīkātumalantimāraveriṃ Dhūmākiṇṇamaniggataggijālaṃ, Mārobheravarāvamussadābha- Mabbhuṭṭhāpayikhārabhasmavassaṃ; ()
白色、散落于头顶上的灰尘
此雨因所积集波罗蜜之力,
化为檀香粉末
堕于魔敌的足下
显示巴利原文 Setāmuddhanivippakiṇṇabhasmiṃ Taṃvassaṃcitapāramībalena, Patvācandanagandhacuṇṇabhāvaṃ Mārārissapapātapādamūle; ()
在这藤蔓丛林的胎藏之中
他的肤色犹如森林大火中烧焦的木炭般黝黑
这黑者自身便带来怖畏
他却降下了殊胜色泽之雨
显示巴利原文 Asmiṃ guvalayālavāḷagabbhe Sampātānaladaḍḍhavaṇṇudhāraṃ, Uttāsāvahamattano’pi kaṇho Vassāpesi uḷāravaṇṇuvassaṃ; ()
见彼肢体、齿、爪,光炎如恒河
其岸边堆起的肤色之聚
如炽炭为更猛厉的嗔火所燃
黑者,汝更为极黑,全身焦灼;
显示巴利原文 Disvā’ṅakghīnakharāliraṃsigaṅgā- Tīrussāritavaṇṇurāsi massa, Aṅgāro’va’dhikodhapāvakena Kaṇho kaṇhataro’si jhāpitatto; ()
炽然、无间、火焰猛烈,
遍覆稠密泡沫与水泡,
深陷雨季的泥泞之中,
魔罗将人沉入五欲的泥沼;
显示巴利原文 Dhūpāyantamavīcimaccimantaṃ Samphuṭṭhaṃ ghanapheṇaṇabubbulehi, Vassaṃ paṅkamayaṃ bhusaṃ nimuggo Māro māpayi pañcakāmapaṅke; ()
对于那位依波罗蜜之力而坚固者
于泥淖中,使旃檀之泥性成就,
魔王见我,如污泥中盛开的莲花,
因忿怒,如面被泥所击者而住,
显示巴利原文 Tasmiṃpāramisattīsitibhūte Paṅke candanapaṅkabhāvayāte, Māro passiya phullapaṅkajāhaṃ Kopā paṅkahatānanorivāsi; ()
以此大威能击破魔敌
他于世间中,黑暗可怖
魔于诸方,已善破裂
令彼升起,破除浓厚黑暗之聚;
显示巴利原文 Mārāriṃ iminā hanāmahantī So lokantariyatdhakāraghoraṃ, Māro sūvividāriyaṃ disāsu Uṭṭhāpesighanandhakārakhandhaṃ; ()
此即那生于彼岸的光线之网——
已破一切黑暗的征服者之种子,
从结跏趺坐之山现起
为枯竭魔军之力
显示巴利原文 So’yaṃ pāramijātaraṃsijāla- Bhinnā’sesatamojinaṅkureṇo, Pallaṅkodayapabbatodito’si Kāmaṃ māratusārasosanāya; ()
说“捉此,缚之”后
“诗人们所赞叹的劫难终结”
“他与魔军一同到来”
“忿怒者起战,放逸者之友”
显示巴利原文 Etaṃ gaṇhatha bandhathā’ti vatvā Niṭṭhaṃ kappamavaṇṇiyaṃ kavīhi, Saddhiṃ mārabalenu’pāgato so Kuddho yuddhamakā pamattabandhu; ()
Taṃ disvā’calaniccalaṭṭhamesa Pallaṅko nacapāpuṇāti tuyhaṃ, Mayhaṃ he’su’pakapakpateva tasmā Asmā vuṭṭhahathā’vusotya’voca; ()
三十波罗蜜中,哪怕一种,
结跏趺坐,也不曾被你修习圆满。
显示巴利原文 Ekā’pī samatiṃsapāramīnaṃ Pallaṅkatthamapūritā tayā’ti, Vutte so khipi nijjito’racakkaṃ Cakkaṃ cakkavaraṅkitassa sīse; ()
于战斗中摧伏魔军者,
于头顶殊胜座之侍奉中,
犹如白伞盖,高擎而辉耀;
显示巴利原文 Taṃ cakkāyudhamujjhitappabhāvaṃ Yuddhe laddhajayassa mārajissa, Ussisamhi varāsanūpacāre Setacchantamivussitaṃ rarāja; ()
在你积集波罗蜜之时,
谁是见证者?”“我即是见证者。”
显示巴利原文 Tuyhaṃ sañcinanamhi pāramīnaṃ Ko sakkhī’ti ahañca sakkhihomi,
所谓‘为作证’者——魔军正……显示巴利原文
Sakkhī’ganti pavattamārasenā-
Ghoso bhumividāraṇori’vāsi; ()
世尊为示自己所证,放出威光,
便伸出雄健之臂,
犹如宣称“我当作证”而击破魔军。
显示巴利原文 Dāpentonijasakkhimuggatejo Bāhuṃtāvapasārayī paviro, Sakkhīhantīvadaṃ’va mārasenaṃ Tajjento’va babhūva bhumicālo; ()
双膝跪地而礼拜,
魔王得败北,对所著之衣
亦不得自在,便逃去。
显示巴利原文 Mātaṅgo girimekhalo chitāriṃ Vandanto’vapapāta jannukehi, Māro laddhaparājayo nivattha- Vatthassā’pi anissaro palāyi; ()
犹如狮子王,威镇可怖魔军的象群之首,
持破慢瓶,臂如象鼻,
于菩提树下的金刚座上,
胜魔者犹如狮王,威光赫奕。
显示巴利原文 Ghoramārabalavāraṇādhipa- Mānadappanibhakumbhadāraṇo, Bodhimūlavajirāsanopari Kesarīva virarāja māraji; ()
如是,由名为梅达难德的行者所造,令一切诗人心中欢喜之因,在《胜者史灯》的不远因缘品中,摧毁天子魔军之事开示,第十二章终。显示巴利原文
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakala kavakijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe avidūre nidāne devaputta mārabala viddhaṃsana pavattiparidīpo dvādasamo saggo.
Nikhilamāratusāravisosino Athajinaṅakkuradīdhitimālino, Ravi katāvasaro’va’parācalaṃ (Duta’vilambita) gāmimupāgamī; ()
充满海水湿气的
尘土地面的角力场中,
如置他人头上之
如燃灯焰尖上的天宝珠,
显示巴利原文 Jaladhivārisinehasupurite Abhavi paṃsumahītalamallake, Paṇihitāparabhudharavattikā- Jalitadīpasikhe’va nabhomaṇi; ()
从日出山的山腹中生起,
与其自身映像同般光明,
刹那间,月轮现于其面前;
从遍处圆相中翩然显现;
显示巴利原文 Udayapabbatagabbhasamubbhavaṃ Sakayasopaṭibimbasamaṃsubhaṃ, Sapadi tappamukhe sasimaṇḍalaṃ Kasiṇamaṇḍalavibbhamamubbahi; ()
在昼夜交际时的嬉戏刹那,
避开那承载日出与日落之山
金色宝珠般庄严的光耀;
显示巴利原文 Aruṇavaṇṇasudhākara bhākarā Divasasandhivilāsiniyā khaṇaṃ, Parihariṃsu’dayāparabhudhara- Savaṇagaṃ maṇimaṇḍana vibbhamaṃ; ()
日之伴侣,独处之侣,池沼之妇
莲花柔嫩花苞之合掌
在园林中,于风中摇曳之树木
于礼敬者与不礼敬者,皆作礼敬,如苦行者。(此为轭式连结)
显示巴利原文 Ravidhurā vidhurā sarasīvadhu Kamalakomalakosapuṭañjalī, Upavane pavane’ritabhūruhā Panamitānamitāva tapodhanaṃ; () (Yamakabandhanaṃ;)
彼处洋海之巅,光辉灿烂
乃至超越黑暗之网,彼日轮
夺走含苞莲花之美
如重担般的蜂群,在池水上空盘旋
显示巴利原文 Aparasāgaramuddhani bhāsuraṃ Timirajālaparaṃ ravimaṇḍalaṃ, Mukulitamburuhassirimāhari Bhamaracakkabharaṃ sarasūpari; ()
咸水海与湖泊的水鸟们
居彼岸峰顶,
日轮西沉,
初夜分初,未曾持来;
显示巴利原文 Lavaṇavāridhikācasarāvake Aparabhūdhara kūṭa bhujappitā, Sūriyamaṇḍalapāti nimujjiya Purimayāmamukhaṃnakimāhari; ()
宝珠般光辉的红色日轮,
随后被大海般的罗睺吞食,
犹如口中吐出的鲜血。
显示巴利原文 Maṇipabhāruṇa bhākara maṇḍalaṃ Tamanubhuya mahambudhirāhunā, Mukhagataṃvamitaṃ viyaka lohitaṃ Jaladarāji rarāja dinaccaye; ()
以弥漫舒展的云光,屡屡辉映,
点缀嫣红嫩叶的圆满盛美,
令林间行于枝叶深处的可爱者
转为破除黑暗之层的
显示巴利原文 Vitatameghapabhāhi muhuṃ muhuṃ Kaḷita pāṭala pallava sampadaṃ, Vanaghaṭaṃ viṭapantaragaṃ kamā Phūṭatamopaṭalaṃpariṇāmayī ()
于善人、于恶人皆无偏执
如堕落者,如已婚妇人,染着尘垢;
于蜜香、于蜜蜂,应回避;
如莲花,如花鬘所作者,无有尘垢;(双连结)
显示巴利原文 Subhajanebhajanenirapekkhinī Vipatinī patinīva rajassalā, Sumadhupe madhupe parivajjayuṃ Kamalinīmalinīkatanirajā; () (Yamakabandhanaṃ;)
为蜜而醉的蜂群,成串的花蕾;
为风所折、为浪所簸、为臂所摇;
莲池以种种可爱者而庄严。
显示巴利原文 Madhumadālikulā makulāvalī Anilabhaṅga taraṅga bhujeritā, Paduminī ramaṇīhi sirimato Sumahitāmaṇikiṅkiṇiseṇiva; ()
在味已成熟的有果与无果娑罗树间,
聚集于诸树之端者,
破除黑暗者,以雷音般之声
以鸣声回荡于天际者;
显示巴利原文 Rasikapakka phalāphala sālisu Tarusiresu samosaramānakā, Timirakhaṇḍanibhā badhirīkaruṃ Ravipathaṃ virutehi vibhaṅgamā; ()
如睡莲为月光所陶醉——
以百道光芒触照为事,
盛持鲜花,含笑游戏,极为庄严,
庄严世间所礼敬之胎藏者;
显示巴利原文 Kumudinīpamadā’thasudhākara- Karasatehi parāmasanāparaṃ, Kusumahāsavilāsadharā bhusaṃ Bhuvanavandiragabbhamalaṅkari; ()
月轮以其除鹿斑的
自身光线,于彼刹那驱除
一切世间观察者之所生
犹如日轮冲破厚重的黑暗之幕
显示巴利原文 Himakaro hariṇañjanahārinā Nijakarena nirākari taṅkhaṇe, Sakalaloka’vilocana sambhavaṃ Ghanatamopaṭalaṃhisajo yathā; () (Silesabandhanaṃ)
已抵达波罗蜜彼岸、安住于究竟成就之境
第九随念,超越一切随念之彼岸
入增上定,得定等持
忆念前生,于诸有中所受生
显示巴利原文 Sapadipāramitāramitāsayo Navama’nussatiyāsatiyā paraṃ, Adhikatā’dhi samādhi samāhito Purimajātibhave tibhave sari; () (Yamakabandhanaṃ)
从以善慧为足之禅那所生起者
忆念前蕴聚之次第
无身者坐于胜座
从此直至善慧有终
显示巴利原文 Sumatipādaka jhāna samuṭṭhito Purimakhandhasamūhamanukkamaṃ, Asariso’panisinnajayāsana- Ppabhuti yāvasumedhabhavāvadhiṃ; ()
于此有中,无间而生
忆念那诸蕴的相续
三、四、五、六、七乃至八
乃至十生、二十生、三十生,
显示巴利原文 Idhabhave samanantarajātiyaṃ Tadiyakhandhapabandhamanussari, Ticatupañcachasatta nava’ṭṭhapi Dasapi visatitiṃsati jātiyo; ()
轻易忆念四十种生,
依诸蕴而有诸生起,遍于彼彼,
百生、半百生,
千生、十万生,乃至其余。
显示巴利原文 Lahumanussaritāḷisa jātiyo Pabhava khandhavasena tahiṃtahiṃ, Bhavasataṃbhavupaḍḍhasataṃbhava- Dasasataṃbhavalakkhamathāparaṃ ()
无量劫末火所生,
无量劫火之生
无量劫末劫火
无量功德萨利生
显示巴利原文 Aparimāṇa yugantagajātiyo Aparimāṇa vivaṭṭagajātiyo, Aparimāṇa yuganta vivaṭṭagā Aparimāṇa guṇo sarijātiyo; ()
于胎、卵、湿、化四生及七识住中
流转于三有、五趣之中
我是犁轭的负荷者,在不平的道路上
如牛轭之车的负荷者;
显示巴利原文 Catusuyonisusattamanaṭṭhiti- Tibhavapañcagatīsuparibbhamiṃ, Kasirabhāravaho ahamañjase Sakaṭabhāravaho gavajoyathā; ()
Itisamañña dharo’simamutra’haṃ Iti nihīnapasattha kulo bhaviṃ, Iti bhaviṃ abhīrūpavirūpimā Itipi bhatta phakhalāphala māhariṃ; ()
种种苦与非苦,非苦中之乐
千岁寿与百岁寿,如是而生
如是之有、如是之有,他随念(双连结)
显示巴利原文 Anubhaviṃkusalākusalārahaṃ Vividhadukkhamadukkha madukkha khaṃ, Dasasatāyu satāyumitobhaviṃ Itibhavaṃtibhavaṃsamanussari; () (Yamakabandhanaṃ)
如是,乃至善慧者存续之际,
善逝者已超越无量生类,
由此,彼圣者顺逆自在——
从此乃至第三有;
显示巴利原文 Itiha yāvasumedha bhavaṃ sudhī Sumariyā’tigatā’mitajātiyo, Asari sopaṭilomavasā tato- Ppabhuti yāva ito tatiyaṃ bhavaṃ; ()
复于彼处,从彼有死没,
生于无间生中,
那时,我居于兜率天宫,
光耀殊胜,名为善兜率;
显示巴利原文 Punaramutra tatobhavato cuto Samupapajji manantarajātiyaṃ, Tahimahaṃtusite tidasālaye Bhavimatijjuti santusitābhidho; ()
我具足最胜色身之庄严,
我品尝了如此极甘美的甘露
我体验诸根境界之乐;
显示巴利原文 Tusitadevanikāyasamatvayo Paramarūpa vilāsadharo’bhaviṃ, Sumadhurāmatamāhari midisaṃ Anubhaviṃsukhamindriya gocaraṃ; ()
我曾在殊胜的兜率天宫中,
与四千天女共同安住,
受天神众如莲座合掌般的劝请。
显示巴利原文 Samupajīvimamānusahāyana- Catusahassa mahaṃtusitālaye, Marugaṇamburuhāsanayācanaṃ Iha paṭicca tato bhavato cuto; ()
在母后妃的宝殿中
如善逝之舍利在阿萨玛咖腹中,
我结生于日种族,父——
超越人王而达成;
显示巴利原文 Jananirājiniyā maṇicetiye Sugatadhātumivā’samakucchiyaṃ, Ravikule paṭisandhimahaṃ pitra- Narapatiṃ adhikicca samappayiṃ; ()
如是,此处色、非色等无始之法
辗转流转,非有他法
以慧力入座时,乃至有渴爱存在
汝已破除有中痴暗,成为善慧者(双连结)
显示巴利原文 Itiha rūpamarūpamanādikaṃ Viparivattati vattati nāparaṃ, Visatiyā sati yāva dhiyā’sanaṃ Vihatamohatamo’si bhave sudhī; () (Yamakabandhanaṃ;)
以死生相续之力
界的相续依他力而转
犹如燃灯之焰,相续而转
这其中并没有补特伽罗作为感受者或造作者。
显示巴利原文 Cutupapattipabandhavasenahi Avasavakattanadhātuparamparā, Jalitadīpasikhe’va pavattati Nayidhapuggalavedakakārako; ()
Purimakhandhapabandhamanekadhā Itivavatthayato hi kudiṭṭhiyo, Apagatā’ttani vīsativatthukā Tamihadiṭṭhivisuddhi’ti vuccati; ()
具念者之光辉,如日轮之明曜
此随念犹如车道之光
于前生中无有染着
如湖中鹿,如鹿折湖
显示巴利原文 Satimato ravimaṇḍalasantibhā Sakaṭamagganibhā’yamanussati, Purimajātisu nābhivirajjhati Saravaye sarabhaṅgasaro yathā; ()
不动之不动,于月轮中
多闻者、多闻者,于此而觉悟
已升起、已欢喜,白莲即此
“天之花鬘”者,即以莲花为严饰;(轭语结合)
显示巴利原文 Acutiyācutiyāmati māsane Sutavatī’tavatī’hati bujjhituṃ, Samudite’mudite kumudāni’ma Nakamalā kamalāni alaṅkari; () (Yamakabandhanaṃ;)
以悦意月光线涂身者
嬉戏于盛开白莲丛中者
于中夜时分游戏者
「彼之上戒财」,何故慧光照耀?
显示巴利原文 Ruciracandamaricivilepinī Kumudasaṇḍavikāsavihāsinī, Rajanimajjhimayāmavilāsinī Tadadhisīladhanaṃ vijābhāsi kiṃ ()
茂密、深蓝而广大的苦行林
萤火闪烁,群聚纷飞;
夜之王妃为繁花所缀,
我礼敬那疏髻之美。
显示巴利原文 Ghanasunīlavisālatapovanaṃ Analabhāsurakīṭakulākulaṃ, Rajanirājiniyā kusumākulā- Viraḷakesakalāpasiriṃ bhajī; ()
如睡莲藤蔓,于彼供养心生欢喜,
以露水滋养,却又畏避骄阳;
手持羞赧之器,微微颤动。
显示巴利原文 Tadupahāraratāyi’va komudī- Bhujalatāya vibhāvaribhīruyā, Gahitalājakabhājanavibbhamaṃ Phuṭitakeravakānana māhari; ()
三界唯一之日,于太阳分派时
余灯隐没时,犹如池中女
夜晚虽已提供了时机,何故……
她们以至为殊胜的贞节侍奉夫主;
显示巴利原文 Tibhuvanekaraviṃ ravibhattari Aparadīpagate sarasīvadhū, Rajaniyā vihitāvasarā’pi kiṃ Paricariṃsu patibbatamabbhutaṃ; ()
太阳的轨道上,繁星密布,
以不眨之眼,瞻仰那位伟大者的辉煌威光,
犹如燃灯之焰,照耀于大地之上;
显示巴利原文 Parilasiṃsu bhusaṃ bhuvane’vu bho Ravipathe vitatā, vitatārakā, Animise hi mahāya mahimato Jalitadīpasikhāca mahītale; ()
犹如摩羯鱼旗一般的光辉,
在中央,宛如清凉月轮的光耀,
在夜间,以利剑斩断了那常贪着自妻者。
显示巴利原文 Makaratenaketanasantibhā Tuhinadīdhitidīdhiti majjhime, Nisi dadāra sadārasarāginaṃ Hadayakeravakeravakānanaṃ; () (Yamakabandhanaṃ)
复次,破除有与无有之见者
破除疑惑、愚痴与暗冥之覆障者
了知死生等者
如何获得天眼者
显示巴利原文 Atha bhavābhavadiṭṭhivibheda naṃ Vimati moha tamopuṭapāṭa naṃ, Cutupapātapabhuti vijāna naṃ Kathamalattha sadibbaviloca naṃ; ()
善业力所生起者
微细难达之境,亦为其所行
不眨眼者之净信眼
如离血痰之垢的宝珠
显示巴利原文 Kusalakammapabhāvasamubbhavaṃ Sukhumaduragatāni’pi gocaraṃ, Animisāna pasādavilocanaṃ Rudhirasembhamakalāpagataṃka yathā; ()
以眼平等而善安住者
以净化疑与见之杂染为因
他已灭除心的垢染
超越了肉眼的
显示巴利原文 Tathariva’kkhisamena sudhāsinaṃ Vimatidiṭṭhimisodhanahetunā, Hatamanopakilesamalena so Vigatamānusakenahi cakkhunā; ()
于掌中观见庵婆罗果之上眼者
犹如掌中的庵婆罗果
于死生趣中的如来
于三界中,随意而见;
显示巴利原文 Karatalamburuhoparicakkhumā Yathārivā’malakībadarīphalaṃ, Cutupapattigatepi tathāgate Tibhuvanamhi yathicchita maddasa; ()
于结生刹那与死没刹那
诸如来成为所缘境
依彼近行之力,而有此见
为诸注疏师所认可
显示巴利原文 Navupapātakhaṇeca cutikkhaṇe Visayabhāvamupenti tathāgatā, Tadupacāravaseni’hadassanaṃ Khamati aṭṭhakathācariyāsabho; ()
无依无卑的如来
无著殊胜的如来
非端正非不端正的如来
于善趣、恶趣、险难中流转者,即是双结缚。
显示巴利原文 Upadhihīna’dhihanīnatathāgate Anapanītapaṇīta tathāgate, Anabhirūpa’bhirūpatathāgate Sugati duggati dugga mupāgate; () (Yamakabandhanaṃ;)
横堕、上堕、下堕者,
以慧如实见,如其所应而超越者,
在已确立业道的如来面前
从基础禅那出起;
显示巴利原文 Tiriyamuddhamadhopatitīya so Matipahaṃ abhipassi yathārahaṃ, Nicitakammapatheca tathāgate Upari pādakajhānasamuṭṭhito; ()
这些人以三种方式造作了不善业
这些人行持了三种善行
具足圣道与圣果者
以最重事而言‘非沙门’
显示巴利原文 Akusalāni kariṃsu ime tidhā Sucaritāni kariṃsu tidhā ime, Ariyamaggaphalehika samaṅgino Nasamaṇā’tipi antimavatthunā; ()
Guṇanirākaraṇena asādhavo Upavadiṃsu nasanti guṇā’ti’me, Apicasapakpurisā’riyapuggale Tadanurūpaguṇehi pasaṃsayuṃ; ()
这些人执取虚妄的证得,
这些人执取最上的证得,
依所执取而得的证得,于此处彼处转起。
显示巴利原文 Vitathaladdhiparāmasanā ime Paramaladdhiparāmasanā ime, Gahitaladdhivasena tahiṃtahiṃ Nicitakammapathā janatā ayaṃ; ()
四恶趣、非恶趣、无趣处
已至善趣,故称善趣者
他见行者、等持者、运载者
具不瞬眼、具眼、具观察(双连结)
显示巴利原文 Caturapāyamapāyamapāyatiṃ Upagatā sugati sugatiṃiti, Yati samāhitavāhitavā’ ddasa Animisakkhisamakkhisamanvito; () (Yamakabandhanaṃ)
正确地思惟、具念,从业等因而生起
以慧破除涉及色、无色、未来诸法的巨大无明黑暗
已灭除者,即十六种疑及三时性
于中夜分,生起超越疑惑的清净智慧。
显示巴利原文 Sammāsammasatosato satimato kammādihetubbhavaṃ Rūpārūpamanāgataṅni mahā mohandhakāro dhiyā, Abbhatthaṅgami yāya soḷasavidhā kaṅkhācatekālikā Sākaṅkhātaraṇabbisuddhu dutiyeyāme pavattā mati; ()
如是,由名为梅达难德的修行者所造,为令一切诗人心中生起欢喜之因,于《胜者史灯》的‘近因’篇中,阐明证得宿住随念智与天眼智之生起,此为第十三品。显示巴利原文
Iti medhānandābhidhānenayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe avidure nidāne pubbenivāsañāṇadibbacakkhuñāṇādhigama pavattiparidīpo terasamo saggo.
犹如龟,守护后方的念
后夜时分,面容如月华般庄严的胜者
于后夜时分亲近,当黎明将至之时。
显示巴利原文 Sudhākare vikasitakeravākare Kamenu’ pāsati sati pacchimaṃ disaṃ, Vihāvarī sasirucirānanaṃ jinaṃ Bhajanti pacchimamathayāma motari; ()
“放出聚集之水珠为露滴”者,即放出聚集的水珠而成露珠。
显示巴利原文 Khaṇaṃ nisāpati virahātureva’yaṃ Nisāvadhū malinapayodharambarā, Catuddisāyatanayanehi sampati Mumoca sīkaranikarassubindavo; ()
“依定致力于灭除烦恼”者,即依于定而致力于灭除诸烦恼。
显示巴利原文 Kilesanāsanapasuto samādhinā Puthujjano tadanusayaṃ yathubbahe, Tathaṃ’sunā bhuvanakalaṅkasodhano Nahe kalānidhi sakalaṅka mubbahī; ()
其光辉驱散了浓密的黑暗,
犹如夜之淑女,腕镯与项饰光华粲然,
深蓝柔嫩的新鬈发之荣光。
显示巴利原文 Puratthime nabhasi vikiṇṇa tārakā- Pabandhanibbharatimiraṃ viyākarī Nisāvadhu valayitahārabhāsura- Sunīlakomalanavakuntalassiriṃ; ()
由观慧力所净化的内在
胜者之子,犹如明月,驱除罪垢
光聚所净之衣
他驱散了黑暗之聚与那随暗而行者
显示巴利原文 Vipassanābalavimalīkatantaro Jinaṅkuro duritamalaṃva candimā, Maricisañcayadhavalīkatambaro Tamocayaṃ tamanucaraṃ nirākarī; ()
清凉的马拉亚风猛烈吹拂
四方女神洒下清凉的露滴
她放出光芒,那夜行者——
缕缕月光亲吻着的大地上;
显示巴利原文 Pavāyi sītalamalayānilo bhusaṃ Disaṅganā sisiratusārabindavo, Mumoca sā vicari nisā nisākara- Marīcimañjariparicumbite bhuvi; ()
清净无垢,远离随烦恼,安住不动,
具足柔软、适业与清净性,
于定心之中,观之心
其次,以漏尽智度脱三有
显示巴利原文 Niraṅgaṇe nirupakilesa niccale Mudumhi kamakmaniyavisuddhibhāvage, Samāhite manasi vipassanāmanaṃ Athāsavakkhayamatiyā’ bhīnīhari; ()
智者安住于十二支有轮的中部,
以顺、逆次第
确定那圣者的智见
因清净、因明净,故称为彼。
显示巴利原文 Sabārasaṅgikabhavacakka majjhagā Anukkamena’pi paṭilomato sudhī Vavatthayaṃ yamariyañāṇadassanaṃ Visuddhiyā visaddhiyā taduccate; ()
千眼者于一刹那忆念,
纵使能如实彻见千种意义,
其足趾甲之光辉
遍照一切世界之腹内
显示巴利原文 Khaṇena yo sarati sahassalocano Yathāvato dasasatamattha massapi, Vidhātuno nijacaraṇaṅgulippabhā- Vibhusitā’khilabhuvanodarassa’pi; ()
干涸一切盖之浊水而无余者
由定而生、证得一切禅那者,
见三界如掌中庵马喇果者
此道未曾进入任何人的境界;
显示巴利原文 Asesanīvaraṇatusārasosino Samādhisambhava’ khilajhānalābhino, Jagattayaṃ karabadaraṃ’va dassino Nayassa kassaci visayatta māgataṃ; ()
往昔自己未曾见、未曾了知的
无上圣智见,
在这沙门乔达摩身上得以成就
远离亲近师长,却实属稀有;
显示巴利原文 Adiṭṭha mappaṭi viditaṃ sayaṃpurā Anuttaraṃtamariyañāṇadassanaṃ, Imassa gotamasamaṇassa sijjhate Garūpasevanavirahassa abbhūtaṃ; ()
于生生世世中,已圆满修习布施巴拉密
以强力之水,解开了贪欲的束缚,
随行而来,具足忍辱与戒波罗蜜,
以水熄灭了嗔恚等火焰;
显示巴利原文 Bhavebhave parivitadānapārami- Balena’hū vijaṭitalobhabandhano, Samettikhantyanugatasīlapāramī- Jalena nibbutapaṭighādipāvako; ()
于诸有中,坚固的智波罗蜜生起,
摧毁一切颠倒见,
以亲近导师等尊长
通过请问而消除愚痴与疑惑;
显示巴利原文 Bhavebhave bhavi thirañāṇapāramī- Padhaṃsitā’khilaviparītadassano, Vināyakapakpabhuti garūpasevana- Vasena pucchiya hatamohasaṃsayo; ()
生生世世中,以供养智者等方式
以恭敬礼拜、尊重等方式
以敬奉众人之法而驱除
常时高举的我慢与傲慢。
显示巴利原文 Bhavebhave budhajanapujanādinā Garūbhivādanabahumānanādinā, Janāpacāyanavidhinā vinodayi Sadappa munnati mabhimāna muddhaṭaṃ; ()
Bhavebhave vibhavaratiṃ ratiṃbhave Anaṅgasaṅgamarati maṅganāratiṃ, Gharā’bhinikkhamiya’nagāriyaṃrato Apānudī paṭilabhi jhāna mattanā; ()
于诸有中精进,以真实巴拉密为依归
于诸善法,乐行不息
舍离四种语恶行之垢
清净自心,提起精进
显示巴利原文 Bhavebhave sa’vīriya saccapāramī- Parāyaṇo adhikusalesu cāratiṃ, Jahaṃ vacīduritamalaṃ catubbidhaṃ Visodhayī nijahadayañca paggahī; ()
于生生世世中,三十波罗蜜
善心之垢秽,已得清净
诸根渐次达至成熟
贤智者不希求其他成就。
显示巴利原文 Bhave bhave iti samatiṃsapāramī- Visujjhitā’ kusalamanomalimaso, Kamena indriya paripākataṃ gato Nacaññasampada mahipatthayī sudhī; ()
Bhave bhave agaṇitameva bodhiyā Dayāya coditahadayo’hi kapatthanaṃ, Akā catubbidhaphalasampadā tato Padissare niravasarā riva’ntani; ()
Bhave bhave sakapaṇidhānasattiyā Tidhā’hisaṅakkhatakusalaṃ imassa bho, Nasādhaye kimariyañāṇadassanaṃ Anaññapuggalavisayaṃ nasaṃsayo; ()
从无常,以生灭性而见为苦;
从苦,以苦性及不可控制性等;
从无我,殊胜地观察五蕴。
显示巴利原文 Aniccato’dayavayatāya dukkhato Sadukkhatāyapi avidheyatādinā, Anattato varamati khandhapañcakaṃ Punappunaṃ samupaparikkha mussahī; ()
由色聚观察之门,十二……
于诸法中,依无始有轮而安住,
此胜者之子,于七随观中渐次
专注于彼之支分,而善加导入;
显示巴利原文 Kalāpasammasanamukhena bārasa- Vidhe anādikabhavacakkanissite, Kamena sattasu anupassanāsu so Jinaṅkuro tadavayave’bhinīhari; ()
以无常随观揭示
一切有为法的常想
随观为无我、为苦
于有为中,舍弃乐想
显示巴利原文 Aniccatobhusamanupassamuddhari Asesasaṅkhatagataniccasaññitaṃ, Anattato samanuvipassa dukkhato Sasaṅkhatepajahi sukhattasaññitaṃ; ()
善慧者以离贪与厌离之力,
驱除对有为法的贪爱与喜悦,
依灭尽与舍离之力随观。
显示巴利原文 Vinodayī sumati virāganibbidā- Vasena saṅkhatagatarāganandiyo, Nirodhanissajanavasā’nupassiya Tathodayādiyanamasesaṅghate; ()
以厌离心随观、磨砺
从名色无余观察
从缘起与刹那,观其生灭。
显示巴利原文 Vidhāyadubbidhamanupassato kasato Asesasaṅakkhatamapi nāmarūpato, Nidānato punakhaṇato’dayabbayaṃ Upaṭṭhahi dviguṇitapañcavisadhā; ()
Sudhīmato taruṇavipassanāyi’me Vipassakassi’ti dasupakkilesakā, Bhavuṃpabhāsatimatipītinicchayo Sukhī’hanāsamathanikantyupekkhanā; ()
Pasannalohita paripuṇṇaviggahā Viniggatā niravadhilokadhātusu, Vipassanābalapabhavā’bhipatthari Sudhantakañcanarasapiñjarappabhā; ()
“以贪著为首的诸烦恼为事”:即以贪著为首的诸烦恼作为所依事。
显示巴利原文 Ayaṃpatho nabhavati tappabhādayo Visattikāpabhutikilesavatthukā, Punodayabbaya manupassato tato Patho samubbhavi dasupakkilesagaṃ; ()
善加审察道与非道者
对于智者与初修观者,由此
生起锐利的观智。
显示巴利原文 Pathāpathaṃ samupaparikkhatoiti Sudhīmato taruṇavipassakassayā, Samuṭṭhitā nisitavipassanāmati Pathāpathikkhaṇakavisuddhi vuccate; ()
人中牛已了达度彼岸
遍知者,以上断尽故
以遍知,以二种清净之成就
专精于三谛之见,勇猛精勤;
显示巴利原文 Narāsabho adhigatañātatīraṇa- Pariññavā uparipahāṇasaṅkhayā, Pariññayā ubhaya visuddhisiddhiyā Tisaccadassanapasuto samārabhī; ()
Aniccalakkhaṇamapaki dukkhalakkhaṇaṃ Anattalakkhaṇamatha sabbasaṅkhate, Yathāvato nasamanupassi santati- Riyāpathehica pihitaṃghaṇenaso; ()
由此净化心于生灭,
迅速通达三相的明净者,极为殊胜
自行于观道之上
获得了坏灭、怖畏智等诸智
显示巴利原文 Visodhayaṃ matimudayabbaye tato Lahuṃ tilakkhaṇavisadattago bhusaṃ, Vipassanāpathapaṭipanna mattanā Alatthabhaṅgadhibhayañāṇamādikaṃ; ()
自觉者的九种增上随观——
于此阐明九种功德的分说,
施设九种智的修习。
显示巴利原文 Sayambhuno uparinavānupassanā- Vibhāvanā navaguṇavaṇṇanāyidha, Vidhīyate navavidhañṇabhāvanā Pavuccate sapakaṭipadāvisuddhiti; ()
以意趣亦覆盖四谛——
破除黑暗后即刻坚固,
证得以灭为所缘的种姓智——
智者已超越非圣种姓
显示巴利原文 Matīhitihipi catusaccachādaka- Tamovidhaṃsana samanantaraṃ thiraṃ, Nirodhagocaramalabhittha gotrabhu- Matiṃ sudhī anariyagottabāhiraṃ; ()
名为殊胜种姓智
智者连根拔除三种垢秽,
断除结缚、恶趣、堕落等,
于是,他获得了此智见。
显示巴利原文 Pasatthagotrabhumatidinnasaññakaṃ Samūlamuddhaṭakalusattayaṃ sudhī, Vibandhaduggativinipātanādikaṃ Athādimaṃpaṭilabhī ñāṇadassanaṃ; ()
诸智者说此是‘无间果’,
他也获得了对该果的省察,
他为了证得第二地,
为证得观智而修习;
显示巴利原文 Yadevanantaraphaladanti paṇḍitā Vadantitapphalamapi paccavekkhaṇaṃ, Alattha so puna dutiyāya bhumiyā Vipassanaṃ samadhigamāya bhāvayī; ()
是当下的,令烦恼恶业变得微薄的三种,
无上、无垢的第二,及其果
具省察,及智见;
显示巴利原文 Bhusovisosita bhavadukkhakaddamaṃ Akālikaṃ tanukatakibbisattayaṃ, Anuttaraṃ dutiyamalattha tapphalaṃ Sapaccavekkhaṇamatha ñāṇadassanaṃ; ()
又自修习观
已拔除贪著与嗔恚,灭除有者
证得具足省察的果智
无上的第三智见
显示巴利原文 Vipassanaṃpunarapibhāvayaṃ sayaṃ Samuddhaṭālayapaṭighaṃ bhavāpahaṃ, Sapaccavekkhaṇaphalañāṇamajjhagā Anuttaraṃ tatiyaka ñāṇadassanaṃ; ()
以坚固心,通达三相
善修习者,处于第四地之上
犹如棕榈树顶的无遮之座
已摧破烦恼之巅而行者
显示巴利原文 Tilakkhaṇaṃ thiramatimā’bhipattiyā Subhāvayika upari catutthabhumiyā, Avāriyāsaniriva tālamatthake Kilesamuddhaniranihaccacārinaṃ; ()
已遮止一切有轮之转动
已断尽随眠与无边的显现
无上智见,非他境界;
获那果已,亦无需观察;
显示巴利原文 Nivāritākhila bhavacakkavibbhamaṃ Savāsanāparimita pakāpanāsanaṃ, Anaññagocara varañāṇadassanaṃ Alattha tapphalamapipaccavekkhaṇaṃ; ()
Tadāsavakkhayamatigñāṇadassana- Visuddhivuccati arahattapattiyā, Sahevacuddasavidha buddhabuddhiyo Jino catubbidha paṭisambhidālabhī; ()
不共的六智与十力
十力、十八不共佛法
四无畏、神通威力
与阿拉汉果一同圆满成就;
显示巴利原文 Asādhāraṇaṃ ñāṇachakkaṃbalāni Dasa’ṭṭhārasāveṇikā buddhadhammā, Catuddhāvisārajjamiddhānubhāvā Samiddhāsahecārahattena tassa; ()
以自智证知应被证知的法,
自己遍知了应遍知的法后,
自舍断应断之法后,
现证有涅槃之道果;
显示巴利原文 Abhiññeyyadhamme abhiññāya sāmaṃ Pariññeyya dhamme pariññāya sāmaṃ, Pahātabba dhamme pahantvāna sāmaṃ Sanibbānamaggapphalaṃ sacchikatvā; ()
诸法之流转,应达到何等程度,
他的智慧流转,能到何种程度?
显示巴利原文 Siyāyāvatāñeyya dhammappavatti Siyātāvatā tassa ñāṇappavatti, Abhiññāya sabbaññutāñāṇa māsi Sahevārahattena sabbaññu buddho; ()
以道智觉醒,大痴眠已去,
由正觉而光耀,
牟尼主现出日光般的微笑,
展露出青莲花般的微笑
显示巴利原文 Mahāmohaniddāpagomaggañāṇa- Ppabuddho’hisambodhiyā sobhamāno, Munindo dinindaṃ’ susandohahāsi- ’Ndirāmandirindivarābhaṃahāsi; ()
善觉者于正觉前所证得的不动
恰与佛陀这轮太阳的升起,黎明同时而来
与应调伏的亲族一同现起,
痴垢之藏已升起者,悉皆觉醒;
显示巴利原文 Subuddhābhisambodhipubbācalambhā Sahevāruṇo buddhasūrodayena, Samuṭṭhāsi veneyya bandhūhisaddhiṃ Pabujjhiṃsu abbhuggatamhojakosā; ()
那时,于生地,殊胜的光明
极为昭著,大地震动
岩石、娑罗树与山岩,庄严美妙
显示巴利原文 Uḷārāvabhāso tadā jātikhette Bhusaṃpātubhuto mahīsampavedhi, Siḷāsāḷaseḷāvataṃsā subhāni
所谓的“诸相”,即是三十二相现于世间显示巴利原文
Nimattāni battiṃsajātātiloke; ()
所谓“破除暗网等”,即于世间中显示巴利原文
Tamojālaviddhaṃsanādīni loke
所谓“作此四种事业”,显示巴利原文
Karontova cattārikiccāni’māni,
说“于彼刹那,光鬘生起”者,
如日族所生、光明如太阳的佛陀
显示巴利原文 Samuṭṭhāsi tasmiṃkhaṇe raṃsimāli Rivādiccavaṃsubbhavo buddhasūro; ()
为尘垢之雨所覆盖的大地
虚空弥漫着香烟与幢幡
六欲天界遍满整个世间,
大吉祥住处密布垂挂,
显示巴利原文 Mahīlājavuṭṭhīhi sañchannabhutā Nabhaṃ kanibbharaṃ gandhadhupaddhajehi, Chaṇhokulā kevalaṃ lokadhātu Mahāmaṅakgalāvāsa kalīlāvalambiṃ ()
那时,前来礼敬莲足者,
诸天恭敬合掌,置于头顶,
无有所依的虚空豁然明朗,
光明璀璨,犹如顶髻宝珠,炽然可畏;
显示巴利原文 Tadātappadambhoja pūjāgatānaṃ Siro bhattibhārañjalīnaṃ surānaṃ, Nirālambamākāsa randhaṃ babhāsa Pabhāsāra cūḷāmaṇihakā’karāḷaṃ; ()
所谓功德,即是蕴相续的清净,显示巴利原文
Guṇonāma sakkhandhasantāna suddhi
由清净蕴之连续而觉悟者,
礼敬已成佛者,具足圆满智——
以断除之力超越色者
显示巴利原文 Sakosuddhakhanvdhappabandhohi buddho, Namobuddhabhutassa nipphantañāṇa- Ppahāṇānubhāvāhirūpassatassa; ()
如是,由名为美达难陀的行者所造,为令一切诗人心生欢喜,于《胜者史灯》的“不远因缘”篇中,阐明大菩萨证得圣道智、成就正自觉的转起过程,为第十四品。显示巴利原文
Iti medhānandābhidhānenayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe avidure nidāne mahā bodhisattassa ariyamaggañāṇābhisambodhi samadhigama pavattiparidīpo cuddasamo saggo.
因彼施予座卧具之故
乃至头肉,并施与妻儿,
长久以来,行此难行之事,
这位月族的旗帜如是思惟:
显示巴利原文 Asseva pakallaṅkavarassakāraṇā Sīsakkhimaṃsāni ca dārasunavo, Datvā cirassaṃ akarinti dukkaraṃ So (indavaṃsā’)bhidhajo vicintayī; ()
于此处未离跏趺坐,
结跏趺坐七日,
牟尼思惟圆满,成就胜定,
善入无量等至;
显示巴利原文 Pallaṅkato tāva navuṭṭhahaṃ tahiṃ Pallaṅkamādhāya nisajja sattahaṃ, Saṅkappapuṇṇo’dhisamādhayo muni Sammā samāpajji anekakoṭiyo; ()
此尊不舍胜利座之境地,
凡所应作之事,
如今仍有某些天人。
显示巴利原文 Nā’yaṃ jahāte vijayāsanā’layaṃ Yaṃkiñcikiccaṃ karaṇiyamassahi, Saṃvijjate dānipi kāci devatā Saṅkābhighā’tābhivitakkayuṃ iti; ()
从座而起,刹那之间升入虚空界,
示现双神变,
无疑者拔除疑惑之箭。
显示巴利原文 Tāsaṃ viditvāna vitakkamāsanā Abbhuṭṭhito so gaganaṅgaṇaṃ khaṇaṃ, Saṃdassayanto yamapāṭihāriyaṃ Nissaṃsayo saṃsayasallamuddharī; ()
依止此大树之座
我已证得正觉之足,思惟已
从菩提座处下座起身
位于东北方诸方位之间;
显示巴利原文 Nissāya pallaṅkamimaṃ mahīruhaṃ Sampattasambodhipado’smi cintiya, Oruyha pakallaṅkaṭhitappadesato Pubbuttarānañhi disāna mantarā; ()
以七日间,因陀罗妙目——
五种光明流注灌洒,
礼敬胜菩提座。
显示巴利原文 Sattāha mindivaracārulocana- Pañcappabhāsāranisecanena so, Samapūjayanto jayabodhimāsanaṃ Aṭṭhāsi lokekavilocano jino; ()
于东西方,七日之间
放下轮相足迹之莲足者
彼行者于化现的宝石经行处行走
显示巴利原文 Gantvā ṭhītaṭṭhānajayāsanantarā Pubbāparassaṃ disi sattavāsaraṃ, Nikkhittacakkaṅkitapādapaṅkajo So caṅkamī nimmitaratanacaṅkame; ()
那位觉者,于北方与西方之间
由诸天用种种珍宝所化作之处
牟尼在宝殿中,历经七日
他以正遍思惟,正确开示了由自己证悟的妙法。
显示巴利原文 So bodhito uttarapacchimantarā Devehi nānāratanehi nimmite, Sattāhamattaṃ maṇimandire muni Sammābhidhammaṃ pavihāsi sammasaṃ; ()
Manthācale’nambunidhiṃ’va kesavo Viññāṇakaṇḍādiṭasā catubbidhaṃ, Tasmiṃ nisinno muni dhammasaṅgaṇi- Mālolayī ñāṇabalena duddasaṃ; ()
Vebhaṅgiyaṃ khandhavibhaṅgamādikaṃ Gambhīramaṭṭhārasadhā sudubbudhaṃ, So mārabhaṅgo’tha vibhaṅgasāgaraṃ Saṃkhobhayī gñāṇayugantavāyunā; ()
胜者了知界之空性
诸界自性无有情、无命者
详细阐述后,随即阐明殊胜之法
以种种方法分别了界论;
显示巴利原文 So dhātusuññattapajānano jino Nissattanijjivasabhāvadhātuyo, Vitthārayanto tadanantaraṃ varaṃ Nānānayaṃ dhātukathaṃ vavatthayī; ()
Khandhādipaññattivasena chabbidhā Paññattiyo’ti suvibhattamātikaṃ, Paññāya sabbaññujino’tha puggala- Paññatti mālolayi aggapuggalo; ()
论辩师子,入自宗之论场
如理降伏他宗之论场,
结集诸经一千八百篇,
略摄其义,契合口诵之理趣;
显示巴利原文 Vādībhasīho sakavādamaṇḍalaṃ Oruyha sammā paravādamaṇḍalaṃ, Suttāni saṅgayha sahassamaṭṭhadhā Saṃkhitta mādo mukhavādayuttikaṃ; ()
以智慧展现自身
虽为少许,却无边无际、最上
非诸论师所能及
大师已完全通达《论事》;
显示巴利原文 Ñāṇena vitthāriyamāna mattano Kiñcāpya’nantāpariyanta muttamaṃ, Takkīhi nakkāvacaraṃ nakehici Nātho kathāvatthu mathā’bhisammasi; ()
此论以根、蕴等为始,分列十种,
依略说、详说之次第随顺阐明,
从结论、疑惑、分别诸面而言,
以甚深智慧,宛若大海般深广;
显示巴利原文 Yaṃ mūlakhandhādivasā dasabbidhaṃ Uddesaniddesapadā’nurūpato, Niṭṭhānato saṃsayato vibhāgiyaṃ Gambhīrañāṇena’tha sāgarūpamaṃ; ()
深隐、非思择所行处、不可思议
彼双论具足种种理趣,善自制者
忆持法者,无余依而善加思择
显示巴利原文 Santaṃ paṇitaṃ nipuṇaṃ sududdasaṃ Guḷhaṃ atakkāvacaraṃ acintiyaṃ, Nānānayaṃ taṃ yamakaṃ susaññamo Dhammassaro sammasi nippadesato; ()
充满种种理趣的高涌波涛
以能引与所引义之宝珠而庄严
又有百种法流旋涡,更复有余
正法之蕴、水聚充满;
显示巴利原文 Nānānayu’ttuṅgataraṅganibbharaṃ Neyyatthanītatthamaṇihi maṇḍitaṃ, Dhammantarāvaṭṭasataṃ athāparaṃ Saddhammakhandhodakakhandhapūritaṃ; ()
导师,二十四三倍之缘
时际分别之广大港
甚深发趣论,如大海之论说,
以智须弥,搅动彻察;
显示巴利原文 Satthā catubbisa timattapaccaya- Velaṃ paricchedavisālapaṭṭanaṃ, Gambhīrapaṭṭhāna mahaṇṇavaṃ kathaṃ Ālolayaṃ sammasi ñāṇamerunā; ()
以“如是”等所建立的论母,我
已说示的指示句,详加阐释
所应知者二十四种,极难觉悟
显示巴利原文 Nissaṅgañāṇo muni hetupaccayo Iccādinā’ropitamātikārahaṃ, Niddiṭṭhanidedasapadaṃ papañcita- Ñeyyaṃ catubbīsavidhaṃ sudubbudhaṃ; ()
依止二十二种,于三法中三法
发趣论中,深奥之名色
依止于无余者,如是于二法
《发趣论》中,心所与名色
显示巴利原文 Nissāya bāvīsavidhe tike tika- Paṭṭhāna mantogadhanāmarūpike Nissāya nissesake tathā duka- Paṭṭhāna mantogadhanāmarūpike ()
于二法中,以二十二种三法论母
置入《发趣论》,此为二法三法
以二十二种三法,于百二法中
置入此《发趣论》,是为三法二法
显示巴利原文 Bāvisamattā tikamātikā duke Pakkhippa paṭṭhānavidaṃ dukantikaṃ, Bāvīsamattāya tike sataṃduke Pakkhippa paṭṭhānamidaṃka tikaddukaṃ; ()
于三法中已作二十二种三法
于《发趣论》乃至《论母》中,作了三法之三三组合;
于二法中,亦同样作了一百二法之组合;
于《发趣论》乃至《论母》中,作了二法之二二组合;
显示巴利原文 Katvā tikesve’va tike duvīsati Paṭṭhāna mantogatike tikattikaṃ, Katvā dukesve’va tathā sataṃduke Paṭṭhāna mantāgetike dukaddukaṃ; ()
Iccānulome janayāni pakkhipaṃ Cha ppaccanīye’pi nayāni pakkhipaṃ, Evaṃ khipitvā anulomapaccani- Yecā’pi cha ppaccaniyā’nulomake; ()
甚深发趣大海洋
以智慧之须弥山搅动,
他所触对之处,连同作为所依的皮肤
肤色澄静,血液清净
显示巴利原文 Gambhīrapaṭṭhānamahodadhiṃ iti Saṅkhobhayaṃ sammasi ñāṇamerunā, Taṃ sammasantassa savatthukaṃ chavi- Vaṇṇo pasanto’si pasīdi lohitaṃ; ()
在那刹那,四大种界
立于八十肘处
除了由身而起的胜解力
放射出六色光明
显示巴利原文 Tasmiṃkhaṇe cattajavaṇṇadhātuyo Aṭṭhaṃsu ṭhānamhi asitihatthake, Aññatra’dhiṭṭhānabalaṃ sarīrato Chabbaṇṇaraṃsī visarā’hiniccharuṃ; ()
如苔藓、迦陵伽河与因陀罗之主
青衣、青莲花色的寂静光辉
发端所生之须毛,极其繁密
以青色的残余之光为庄严者;
显示巴利原文 Sevālakālindinadi’ndirāpati- Nilambari’ndivaravaṇṇasantibhā, Kesa’kkhimassūhika viniggatā bhusaṃ Nīlappabhā’sesadisā alaṅkaruṃ; ()
她们以类似残余脂肪的光泽而辉耀嬉戏
如同披着青色毛毯一般,
她们遍满轮围世界
她们奔驰,宛如青莲花粉
显示巴利原文 Tāsaṃ vasā’ sesadisāvilāsinī Āsuṃ yathā pārutanīlakambalā, Tā cakkavāḷāti papūrayantiyo Dhāviṃsu nilopalacuṇṇasannibhā; ()
尽世间之雌黄与郁金
粉末与黄金液相融和,
仿佛涂抹而出的黄色光芒
已显现,其身犹如金色
显示巴利原文 Nissesalokaṃ haritālakuṅkuma- Cuṇṇehi sovaṇṇarasehi missakaṃ, Ālepayantīviya pītaraṃsiyo Yā niggatā kañcanasannibhattacā; ()
依凭他们之力,而成须弥山
王仿佛融入大海之水
八方的象,犹如由思量而成
以断除黄金色之想等
显示巴利原文 Tāsaṃ vasenā’si siṇerupabbata- Rājā vilino’va mahaṇṇave jalaṃ, Saṃkappitā’va’ṭṭha disāgajā’bhavuṃ Niddhantacāmīkarakappanādinā; ()
如同遍洒紫胶汁
如同散撒红土粉
晚霞所映,赤芒绚烂
骤现而驰,血肉之身
显示巴利原文 Lākhārasānaṃ parisecanaṃ viya Nindūracuṇṇo’kiraṇaṃ’va yādisi, Sañjhāpabhārattasurattaraṃsiyo Nikkhamma dhāviṃsu samaṃsalohitā; ()
大地依于彼力,遍满一切方所
如同沉没于大海之中,
一切物品宛如以莲花色巧妙制成,
一切物品皆出现在三界之中。
显示巴利原文 Tāsaṃ vasenā’khilabhūmikāminī Āsī nimuggāriva uttaraṇṇave, Ambhojarāgehi sunimmitāni’va Sabbāni dabbānya’bhavuṃ jagattaye;()
素馨花、白睡莲、皓月与月辉
以及龙脑、乳海波澜之洁白
以骨与獠牙极度伸张
放射白色光芒,令十方明净皎洁;
显示巴利原文 Yākundasogandhikacandacandikā- Kappūrakhīrodadhivīcipaṇḍarā, Aṭṭhīhi dāṭhāhī vitassaṭā bhusaṃ Odātaraṃsī dhavalīkaruṃ disā; ()
依靠他们,犹如大地之妻一般,
身着白衣,披覆白衣,
他们如乳流灌注所滋养的慈亲,
佛陀的声光令誉,如泉涌流溢,
显示巴利原文 Tāsaṃ vasenā’si yathā mahīvadhu Odātavatthehi nivatthapārutā, Tā khīradhārāparisekabandhurā Dhāviṃsu buddhassa yasonibhāpabhā; ()
遍及一切方位、一切世界界,
以茜草色的泥涂抹
茜草色的光辉从各处散发
奔驰着,如碎珊瑚般寂静的光
显示巴利原文 Sabbādisāyo’khilalokadhātuyo Mañjiṭṭhapaṅkehi vilepayanti’ca, Nikkhamma mañjiṭṭhapabhā tatotato Dhāviṃsu sañcuṇṇapavāḷasantibhā ()
以青等五界之精粹
以色、花、宝石及众生
诸光明盈满,灿烂辉耀
出离世间后,庄严了整个世间;
显示巴利原文 Nīlādidhātussarasehi pañcahi Vaṇṇehi pupphehi maṇīhisattahi, Sampūrayantī’va pabhā pabhassarā Nikkhamma lokaṃ sakalaṃ alaṅkaruṃ; ()
其光芒遍满大地,
持地之水、大地与风轮,
下自无间地狱,上至虚空界顶,
以及横向无有边际的世间,皆已摄受;
显示巴利原文 Tā raṃsiyo byāpiya mediniṃ mahī- Sandhārakaṃ vāri matho samīraṇaṃ, Heṭṭhā’jaṭākāsatalaṃ tathūpari Gaṇhiṃsu lokaṃ tiriyaṃ nirāvadhiṃ; ()
天树、园林、宫殿所庄严——
月、流星、星群与不死者,从彼处,
仅凭形相,便可了知他们的存在,
他们已出离,至今仍奔流不息;
显示巴利原文 Devaddumu’yyānavimānabhusaṇa- Canda’kkatārānikarā’marā tato, Saṇṭhānamattehi vijāniyā’bhavuṃ Tā niggatā ajjatanā’pi dhāvare; ()
从那里前往,那枝条浓密青翠的
名为阎浮叶想的尼拘律树枝,
世尊坐于树根下,体验解脱所生的殊胜之乐。
显示巴利原文 Tamhā’bhīgantvā ghananīlasākhino Nigrodhasākhissa’japālasaññino, Mūle nisajjā’dhisukhaṃ vimuttijaṃ Satthā’nubhonto pavihāsi sattahaṃ; ()
那时,他从宫殿下来
布施等波罗蜜,于诸有中
为成就不共智而奔行
“这不是我所造作的”,他这样思惟;
显示巴利原文 Oruyha tasmiṃsamaye vimānato Dānādayo pāramiyo bhavābhavaṃ, Dhāvaṃ asādhāraṇañāṇasiddhiyā Eso’va nā’haṃ abhisaṅkhariṃ iti; ()
“向下望者”、“不见者”、“如此之多”
时、污点、无污点形色者。
显示巴利原文 Otārapekho navipassa ettakaṃ Kālaṃ kalaṅkaṃ akalaṅkarūpino, Sokā’kulo acchi chamāya soḷasa- Lekhā vilekhaṃ kalimā avammukho; ()
Kasmā napaññāyati’dāni nopitā Olokayanti kva gato’ti dukkhitaṃ, Sokena lekhā likhamāna mañjase Disvā nisinnaṃ pitaraṃ sudummukhaṃ; ()
Tatro pagantvā vasavattidhītaro Pucchiṃsu taṇhā aratī ragā lahuṃ, Kiṃ tāta kiṃ tāta kimettha jhāyasi Ko te paro kena parājito tuvaṃ; ()
「净饭王之子」
你既已证得无上正自觉位,为何却用煤灰涂我的口?
显示巴利原文 Suddhodanassā’vanipassa oraso Patvā’hisambodhipadaṃka mukhe masiṃ, Makkhesi me chinditamārabandhano Tasmā’nusocāmi kathesi pāpimā; ()
Ānīya taṃ mattagajaṃ’va mārajiṃ Rāgādipāsehi mayaṃ subandhiya, Dassāma vo passatha tāta no balaṃ Māsoci mājhāyi’ti dhītaro’bravuṃ; ()
她们手持爱欲所庄严的战具,降临;
她们手持眉弓、箭与武器,
眼角之箭虽已架上,却不曾出弦
能摧破欲敌与魔敌的箭矢
显示巴利原文 Siṅgārasaṅgāmadharā’vatārinī Bhubhaṅgabāṇāsanamattadhārinī, Āropitā’pāṅgasarā’pya’nissarā Kāmārimārārisaravyadāraṇe; ()
青如苔藓、清净无垢的鬈发纷然垂乱
额如新月,圆满明净,
目若青莲,金环摇曳——
耳饰辉焕,灿然流光。
显示巴利原文 Sevālanīlāmalakuntalākulā Bālindulekhe’valalāṭamaṇḍalā Niluppalakkhī calahemakuṇḍalā- Laṅkārakaṇṇā’likalāpabhā’lakā ()
如风中摇曳的藤蔓,盛开的茉莉花——
齿列洁白,唇若嫩叶般红润,
其鼻如欲神嬉游处的金铃,
面容犹如无垢莲华;
显示巴利原文 Vāṇilatāvellitaphullamālatī- Dantāvalī pallavapāṭalādharā, Kandappakīḷālayahemakāhaḷa- Saṅkāsanāsā kamalāmalānanā; ()
美臂如电光闪烁,摇动不定,
优雅垂悬之乳,犹如天鹅群聚,
如金蔓般缠绕嬉戏的颈肩
如柔蔓嫩叶般娇柔的手指
显示巴利原文 Vijjullatā cārubhujā calācala- Līlāvalambatthanahaṃsamaṇḍalā, Cāmīkarāliṅgavilāsakandharā Lāvaṇṇa vallidalakomalaṅgulī; ()
无腰带、不缠缚、亦无拘束之身
游乐河岸般宽广红润者
爱欲之火、烟与煤烟之黑
为毛列所绕的脐轮
显示巴利原文 Nimmekhalālinavilaggabhāginī Kīḷānadīkulavisālasoṇinī, Kandappadappānaladhūmakajjala- Romāvalivellitanābhimaṇḍala; ()
Pīnorujaṅghā kalikānakhāvalī Tā’naṅakgaraṅgaṅajahāriviggahā, Māraṅganā yatra niraṅgaṇo jino Tatrā’gamuṃ rāgasurāmadā’turā; ()
在鸯耆罗沙之子那犹如金镜的容颜上,
那些映现出的莲花眼妙丽女子,
制造爱神的嬉戏与争斗,
说道:「若你愿意,便是时候了。」
显示巴利原文 Aṅgīrasassā’nanasoṇṇadappaṇe Tā sundarī bimbitalocanindirā, Kandappakīḷākalahaṃ vidhātave Kāloyamiccāhu tuvaṃ yadicchasi; ()
如今,我们已被意欲之主带至此处,
此刻正是亲吻莲花般面容之时,
最上受用者啊,此时你还想要什么?
显示巴利原文 Vyāpāritā te paricārikā mayaṃ Etthāgatā homa manobhunā’dhunā, Vattambujānaṃ paricumbane ayaṃ Kālonu bhogotama kiṃnayicchasi; ()
尊者,在您那满瓶般的苦行林中,
于那毛发倒竖、青髻高耸之处,
为赐我等爱欲灌顶之吉祥。
显示巴利原文 Bho puṇṇakumbhe’va tavo’ramandire Uddhaggalomu’ssitanīlaketane, Kāmāhisekussavamaṅgalāya no Sajjethi’me pīnapayodhare nakiṃ; ()
Vattambuje no adharaṃ’subandhure Nettālimālā nahivumbare tava, Amhesuyevā’bhipatanti bhomuni Kandappabāṇā karuṇā kuhiṃ tavaṃ ()
Tvaṃ yobbano sāmi mayañca yobbanī Kālo vasatto vipinaṃ manoramaṃ’ Mandānilo vāyati kiṃ cirāyate Tuyhaṃ anaṅgo’va niraṅgaṇo’si kiṃ; ()
Dibbāni vatthābharaṇāni’māni’pi Lajjāya saddhiṃka sithilibhavanti no’ Amhesvanaṅgena samaṃ anaṅgaṇaṃ Daḷahatta māyāti manaṃ tava’bbhutaṃ; ()
「如是说出这深入人心的话语后,」
「以天界那般柔和、悦耳的音声说完后,」
为欲贪所恼者,正是男子们的意向,
魔女们以种种心思,
显示巴利原文 Iccānigammaṃ hadayaṅgamaṃ giraṃ Vatvāna dibbena sarena mañjunā, Kāmāturānanti pumānamāsayā Uccāvacā cintiyamāradhītaro; ()
以少女嬉戏等方式,在身体上
化现出成百各各不同的姿态,
尊者,我们侍奉您的双足
说罢,便努力取悦于他;
显示巴利原文 Kaññāvilāsādivasena viggahe Nimmāya paccekasataṃ padassiya, Pāde mayaṃ bho paricārayāma te Vatvā tamārādhayituṃ parakkamuṃ; ()
大牟尼于《法句》中唱诵这些偈颂,
为了破除那些无形者的姿态,
说罢,我们便无力诱惑他。
显示巴利原文 Gāthā imā dhammapade mahāmuni Saṅgāyi tāsaṃ tamanaṅgabhaṅgīnaṃ, Vatvā nasakkoma mayaṃ pakalobhituṃ Tā rittahatthā pitaraṃ upāgamuṃ; ()
他从彼处前往,到了名为穆咤陵德的
树根处,穆咤陵德龙王盘踞之所。
显示巴利原文 Gantvā tato so mucalindasaññino Rukkhassa mūle mucalindabhogino, Bhogāvaligandhakuṭiṃka samappito Sattāhamajjhāvasi jhānamuttamaṃ; ()
于王树根处,枝叶繁荫之下
结跏趺坐,七日满足
断有缚之师,从彼处起身
品味解脱所生之乐
显示巴利原文 Mulamhi rājāyatanassa sākhino Pallaṅka mādhāya nisajja sattahaṃ, Tamhābhi’gantvā bhavabandhanacchido Satthā valañjesi vimuttijaṃ sukhaṃ; ()
世尊如是而住,志乐利益他人,于七七日之中,
凡诸饮食之事、常所应行之务,乃至种种高低诸事,
未曾作之,遍触禅那、道、果之乐无有缺减,而显耀光辉。
显示巴利原文 Satthā evakaṃ vasanto parahitatirato sattasattāhamattaṃ Yaṃkiñcāhārakiccaṃ dhuvaparihariyaṃ kiccamuccāvacampi; Nākāsi jhānamaggapphakhalasukhamakhilaṃ samphusanto vibhāsi Pādāsi dantapoṇodaka magada’bhayaṃ tassa devanamindo; ()
由名为梅达难德的行者所造,为令一切诗人心生喜悦,于《胜者史灯》中,依亲近因缘,阐明世尊七个七日的经历,为第十五品。显示巴利原文
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santikenidāne bhagavato sattasattāhavitikkamappavatti paridīpo paṇṇarasamo saggo.
在王榻树根的怡人荫凉下
世尊坐下后,洗净了面容
为经商谋利,从本国出发的兄弟俩商人
在前往中部地区的途中,于该处中途
显示巴利原文 Mūle rājāyatanaviṭapacchāyāmano (hārini) Vikkhāletvā bhagavati mukhaṃ tasmiṃ nisinne sati, Vāṇijjatthaṃ nija janapadā dve bhātikāka vāṇijā Gacchantā majjhimajanapadaṃ taṃṭhāna majjhotaruṃ; ()
亲见佛陀那无与伦比的威光,信心便油然而生
精心制成甜美的甘露、搅拌成蜜团
“尊者,您们受用我们的食物吧,请纳受此施食”
如此说后,那二人合掌而立。
显示巴利原文 Buddhaṃ disvā nirupamasiriṃ saddhāya sañcoditā Sampādetvā madhurivamadhuṃ manthaṃ madhūpiṇḍikaṃ, Bhante tumhe anubhavatha no bhikkhaṃ paṭiggaṇhiya Evaṃ vatvātadubhayajanā aṭṭhaṃsu baddhañjalī; ()
善忆念心行,于石板上量度
当时,多闻天王等四大王天来到足下
显示巴利原文 Sabbe buddhā nahi karatalambhojesu gaṇhanti kho Saṅkappettassi’ti bhagavatokismiṃ paṭicchāmahaṃ, Cittācāraṃ sumariya silāpatte pamāṇupage Pādāsuṃ sampati catumahārājā kuverādayo; ()
合而为一后,依四钵而决意
用食之后,世间导师作了食后随喜;
那些商人皈依了佛、皈依了法。
显示巴利原文 Ekaṃ katvā samuti caturo patte adhiṭṭhāya te Bhutvā’hāraṃ bhuvananayano bhuttānumodaṃ kari, Buddhaṃ dhammaṃ saraṇamagamuṃ te tenuho’vāṇijā Jātā loke sakalapaṭhamaṃ dvevāciko’ pāsakā; ()
手掌以网饰庄严,在卢宾陀罗宫殿中,
触及头顶,如青莲宝珠般嬉游庄严。
显示巴利原文 Tesaṃ dvinnaṃ suparihariyaṃ dethā’ti saṃyācataṃ Jālaṅkā’laṅkatakaratalo rupindirā mandire, Sīsaṃ nilopalamaṇighaṭīlīlāvilāsaṃ phusaṃ Sevāli’ndīvaradalasiriṃ so kesamuṭṭhiṃ adā; ()
令林中天人众惊叹之处,名为阿阇波罗,
尼拘律树耸立彼处,胜者从定中起,便往其下;
显示巴利原文 Patvā tesaṃ janapadamubho pakkhippa tā dhātuyo Jīvantasmiṃ bhagavati mahāthūpaṃ patiṭṭhāpayuṃ, Vimhāpento vanasuragaṇaṃ yatrā’japālābhidho Nigrodho’si tahimupagamī muṭṭhāya tamhā jino; ()
此乃自所证悟之法,难觉难见,
如此,他思惟了法的甚深性,
大梵天知世尊心向少欲,便来恳请那位自证者说法。
显示巴利原文 Svā’yaṃ dhammo sayamadhigato dubbodhanoduddaso Iccevaṃ so samabhivivinaṃ dhammassa gambhīrataṃ, Appo’ssukko’bhavi bhagavato cittaṃ viditvā mahā- Brahmā’gantvā sayamadhigataṃ desetumāyācī taṃ; ()
于是,世间皈依者应梵天之劝请,
我应宣说这初的、无等的、难见之法,
谁能了知呢?那善于忆念的自在者忆念起阿拉喇与伍德咖。
显示巴利原文 Gaṇhitvā so bhuvanasaraṇo ajjhosanaṃ brahmuno Deseyyaṃ kho paṭhamamasamaṃ dhammaṃ imaṃ duddasaṃ, Kassā’hanti sumariya vasī āḷārakocuddako Abbhaññātuṃ vata paṭibalātesaṃ cutiṃ addasaṃ ()
具牟尼知的知者省察,那五比丘于有中
于法已熟习的比丘们,现今在何处可得见?
显示巴利原文 Āvajjento munikatavidū te pañcavagge bhavā Bhikkhu dhamme kataparicayā kutrā’dhunā vijjare, Bārānasyaṃ itisipatane ñatvāna āsāḷhiyā Māse pañcaddasiya masamo bārāṇasiṃ pāvisi; ()
在道中见已,于行走时,己之佛性
告知已,彼以想从远处识知,疑惑消亡
诸象群厌离已,和合共住,做了什么?
显示巴利原文 Āgacchantaṃ samuni upakaṃ ājīvakaṃ antarā- Magge disvā gamanasamaye buddhattanaṃ attano, Ācikkhitvā vimati matarī saññāya taṃ dūrato Nibbinditvā katika makaruṃ vaggā samaggā vasī; ()
人中狮子知晓它们心中的变化后,特别地散发出
慈心。那时,人中狮子被触动,调御者
知晓怙主已至,便以齿爪相合,合掌而来
上前迎接,将该处打扫干净,铺设座位;
显示巴利原文 Ñatvā tesaṃ manasi vikatiṃ odissakaṃ samphari Mettaṃ cittaṃ narahari tato phuṭṭhāsamānā vasī, Nāthaṃ natvā dasanakhasamodhāna’jalīhā’gataṃ Paccuggantvā tahimahiharuṃ papphoṭhayitvā’sanaṃ; ()
以十八亿九十俱胝梵天庄严,
于波罗奈仙人堕处,安立佛之教法;
显示巴利原文 Mākho tumhe pariharathamaṃ eyā’vusotyā’dinā Saññāpetvā samuni samaṇe sabbaññutaṃ attano, Koṭīha’ṭṭhārasahi navuto brahmehi cā’laṅkari Bārāṇasyaṃ pani’sipatane paññattabuddhāsanaṃ; ()
以名为憍陈如的沙门为首的十八亿,
令这些梵天正确安立于初果。
显示巴利原文 Saṃvattetvā parahitakaro so dhammacakkaṃ jino Koṇḍaññākhyassamaṇapamukhe koṭīnamaṭṭhārasa, Brahmāno te paṭhamakaphale sammā patiṭṭhāpayi Kampitthā’yaṃka vasumativadhū suttāvasāne bhusaṃ; ()
Vappatthero dutiyadivase’ tye’vaṃ dinānukkamaṃ Sotāpannā taditaravasī ātappamanvāya te, Sabbetherā bhaṇitasamaye vitthāritassuññate Suttattasmiṃ vigatadarathā āsuṃ pahiṇāsvā; ()
厌离一切境界,从住处出离;
导师看见亚沙族子后,便召唤他,
就在那一夜,他证得初果;当夜结束时,翌日
令其出家,并令其证得最上之道果;
显示巴利原文 Nibbinditvā nikhilavisaye nikkhanta māvāsato Disvā satthā yasakulasutaṃ pakkosayitvāna taṃ, Tāyaṃ ratyaṃ paṭhamakaphalaṃ ratyāvasāne dine Pabbājesi uparimakhilaṃ maggapphalaṃ pāpayaṃ; ()
令耶舍善男子的亲友众人出家后,
令五十四人证得道果,
如是,六十位漏尽自在者出现于世间;
雨安居结束时,牟尼遣诸比丘游化诸方;
显示巴利原文 Pabbājetvā yasakulasutassambhattamitte jane Sampāpesi adhikacaturo paññāsa maggapphalaṃ, Evaṃ khīṇāsavavasigaṇe jāte’kasaṭṭhyā bhuvi Vassāna’nte pahiṇi muni te bhikkhu disācārikaṃ; ()
大雄如狮子般往赴优楼频螺,
见劫贝林中有三十人众,
便度其出家、授以律仪,此即贤众。
显示巴利原文 Gacchanto so haririva mahāvīro’ruvelaṃ sayaṃ Disvā kappāsikavanaghaṭe tiṃsappamāṇe jane, Pabbājesi katavinayanā te bhaddavaggeyyakā Bhikkhūmaggapphalarasamudā anvācaruṃ cārikaṃ; ()
令以三兄弟为首的众多结发外道上首出家,
令他们断除了律中所说的内外结发,
显示巴利原文 Netā jetā vijaṭitajaṭo patto’ruvelaṃ tato Saṃdassetvā vimatiharaṇaṃ so pāṭihīraṃ varaṃ, Pabbājetvā jaṭilapavare tebhātike’nekadhā Chindāpetvā vinayamakā antobahiddhajaṭaṃ; ()
与那一千位漏尽者一起,无与伦比者
向四方放射极为殊妙的六色光芒
忆念着王的话语,他进入王舍城。
显示巴利原文 Pabbājetvā pacurajaṭile katve’tare nijjaṭe Saddhiṃ tehī dasasatamahākhīṇāsavehā’samo, Nicchārento disidisi bhusaṃ chabbaṇṇaraṃsiṃka subhaṃ Rañño vācaṃ sumariya puraṃ rājaggahaṃ pāvisi; ()
Tatrā’sante vasati sugate laṭṭhibbanuyyānage Vuttantaṃ taṃ savaṇasubhagaṃ uyyānapāloditaṃ, Sutvā baddhañjalisarasije pādāsane pūjayī Bhunātho bārasahi nahutehā’gamma so māgadho ()
那无疑者,饮下极为甘美的法甘露,
与十一万大众一同证得初果;
显示巴利原文 Bhetvā diṭṭhiṃ ciraparicitaṃ te kassapādī vasī Disvā rājā bhagavati tadā dhammaṃcarante tahiṃ, Nikkaṅkho so sumadhurataraṃ pitvāna dhammāmataṃ Saddhiṃ ekādasahi nahutehā’dophalaṃ pāpuṇi; ()
祈请:‘愿以善逝为首的僧团明日纳受我食。’
祈请后,即礼那双莲足。
显示巴利原文 Laddhassāso darathavigamā hutvā mahopāsako Svemebhikkhaṃ kasugatapamukho saṅghādhivāsessatu, Āyācitvā namiya caraṇadvandāravindadvayaṃ Paccuṭṭhāyā’gami sapariso so bimbisārābhidho; ()
清晨,从王舍城出发的八十万大众
城中居民为见无比庄严的佛陀,前往竹林
次日,大众聚集,拥挤异常
长久以来,由于拥挤,连一位比丘也无法进入的空间。
显示巴利原文 Pāto rājaggahanagarato koṭīnamaṭṭhārasa Daṭṭhuṃ buddhaṃ nirupamasiriṃ laṭṭhīvane nāgarā, Rāsibhūtā dutiyadivase ekassa bhikkhussa’pi Sambādhattā nahipavisanokāso’si dighañjase; ()
帝释注意到此事不合心意,便从所坐之座
“生起热恼”者,彼时成为新学童。
显示巴利原文 Āvajjetvākimanabhimataṃ sakko nisinnāsanaṃ Uṇhākāraṃ janayi’ti tadā hutvā navo māṇavo,
所谓“道已渡”,是以偈颂首先赞叹三衣;显示巴利原文
Maggo’tiṇṇo abhavi purato gāthāhi vatthuttayaṃ
Saṃvaṇṇetto bhavatu bhagavā māchintabhatto iti; ()
Dānaṃ datvā sugatapamukhassaṅghassa rājaggahaṃ Sampattassā’vanipatipuraṃ aññatravatthuttayā, Bhante sohaṃ kathamihavase velāya’velāyapi Ākaṅkheyyaṃ tvadupagamituṃ iccevamārocayī; ()
Sandacchāyaṃ vijanapavanaṃ yaṃ veḷudāyavhayaṃ Uyyānaṃ me jitasuravanaṃ taṃ nātidurantike, Sampūjento jinakaratale jālāvanaddhe hari- Bhiṅkārenā’hariyaka salilaṃ pātesi taṃ patthivo; ()
光明山与黑暗山之崖为腰带,宾迦山林之眼目
恒河、耶牟那河、萨罗跋河、摩希河,三山怀抱之地,
水衣之众(诸龙)发出欢呼声,如同随喜功德。
显示巴利原文 Lokālokācalataṭakaṭī viñjhāṭavīlocanā Gaṅakgāpāṅakgā danakasikharibāhā tikuṭatthanā, Ugghosentī jaladhivasanā puññānumodantiva Sādhū’tyā’yaṃ vasumativadhū saṅkampi tasmiṃkhaṇe; ()
Āramaṃ taṃ parama ruciraṃ satthā paṭiggaṇhiya Dhammaṃ vatvā’gami parivuto bhikkhūhi vuṭṭhā’sanā, Tasmiṃ kāle paramamamataṃ ye daḷhamittā ubho Taṃ taṃ gāmaṃ nigamanagaraṃ anvesamānā’caruṃ; ()
见到阿说示尊者正在那里次第乞食,诸根寂静而调伏,
名叫优波提舍的婆罗门
便得到机会,跟随他的脚步,听闻了两首偈颂后,
成为入流者,断除三结;
显示巴利原文 Āhiṇḍantaṃ tahimanugharaṃ piṇḍāya tesva’ssaji- Ttheraṃ disvā samitadamitaṃ vippo’patissā’bhidho, Laddho’kāso padamanuvajaṃka sutvādvi gāthāpadaṃ Sotāpanno’ bhavi vijaṭayaṃ saṃyojanāhaṃ tayaṃ; ()
舍利弗听闻了那如甘露般甜美的偈颂后,
目犍连已断除三结。
出家后,那两人便带领众游方者
抵达园林,令那位以无上不死为究竟的导师欢喜
显示巴利原文 Gāthaṃ sutvā amatamadhuraṃ taṃ sāriputto’ditaṃ Moggallāno kaapanuditathāsaṃyojanānaṃ tayaṃ, Pabbajjitvā tadubhaya janā netvā paribbājake Patvārāmaṃ amataparamā satthāramārādhayuṃ; ()
仅仅七日,便通达了大种
目犍连尊者征服了其余,即三道及它们的果。
显示巴利原文 Sattāhene’va’dhigami mahābhute pariggaṇhiya Moggallāno vasi taditaraṃ maggattayaṃ tapphalaṃ, Māsassa’ddhaṃ katavīriyavā suttaṃ parasso’ditaṃ Sutvā dhammaṃ adhigami vasī taṃ dhammasenāpatī; ()
法主有时宣说:‘此二者为我诸声闻中之‘
‘最上、吉祥、双贤’,牟尼如是记说出,
了知他们宿世所行后,将之安立于最上位。
显示巴利原文 Dhammassāmī karahaci ubho te sāvakānaṃ mamaṃ Aggaṃ bhaddaṃ yugamiti ime pabyākarotto munī, Aggaṭṭhāne purimacaritaṃ ñatvā patiṭṭhāpayī Sampinento sakalaparisaṃ cando’va kundāṭaviṃ; ()
净饭王之子——我的孩子,现今听闻之后
成佛之后,精勤行道,长久依止于王舍城,
救度一切众生脱离轮回险难。
显示巴利原文 Sutvā suddhodananarapati putto mamaṃ sampati Buddho hutvā padahiya ciraṃ nissāya rājaggahaṃ, Uttārento sakalajanataṃ saṃsārakantārato Saṃvattetto vasati sivadaṃ saddhammacakkaṃiti; ()
“我今已老迈,寿命已至尽头,”
我渴望在有生之年见到我的儿子。
显示巴利原文 Jiṇṇovuddho pariṇatavayappatto’ hamasmyā dhunā Jīvantoyevahi mamasutaṃ icchāmi daṭṭhuṃ bhaṇe, Evaṃvatvā’dhikadasasataṃ ekaṃ amaccaṃ tahiṃ Uyyojesi nayanavisayaṃka puttaṃ karohīti me; ()
大臣来到四众会中,见胜者正在说法,
见此,便与随从合掌,立于一旁,
听闻了这无上甘美的法,证得了最上道果,
出家后,他令国王的心莲为之收紧;
显示巴利原文 Gantvā’macco catuparisatiṃ dhammaṃ bhaṇantaṃjinaṃ Disvā baddhañjali sapariso tatre’kamantaṃ ṭhito, Sutvādhammaṃ paramamadhuraṃ patvā’ggamaggapphalaṃ Pabbajjitvā hadayakamalaṃ kasaṅkocayī rājino; ()
国王又先后八次派遣其余人等,各带随从前往;
八位大臣就这样去了,却再未归来;
出家之后证得果德者,他们亦未能令王心喜悦,
以锐利之智断除结缚者;
显示巴利原文 Aṭṭhakkhattuṃ puna saparise pāhesi rājāpare Aṭṭhā’macce tathariva gatā’maccā napaccā’gatā, Pabbajjitvā adhigataphalā tecā’pi raññomanaṃ Nā’rādhesuṃ sunisitadhiyā sañchintasaṃyojanā; ()
我死期难知,而今已老,诸子啊,
那么,你可有办法让我的儿子来到眼前?
显示巴利原文 Dujjāno me maraṇasamayo jiṇṇo’smi tātā’dhunā Tasmā puttaṃ nayanavisayaṃ kātuṃ samattho’sikiṃ, Evaṃ vatvā kapuna saparisaṃ sokāphadāyiṃ tahiṃ Dinnokāsaṃ pahiṇi sacivaṃ pabbajjituṃ bhubhujo; ()
真实见者萨咤德萨那,在众人围绕中来到园林,宣说道:
大臣闻已,心意坚定,次第听闻四圣谛法。
显示巴利原文 Patvā’rāmaṃ parivutajano saccaddaseno’ditaṃ Sutvā’macco thiramati catussaccā’nupubbikathaṃ, Pabbajjitvā hatabhavabhayo hutvāna khīṇāsavo Aggaṭṭhānaṃ paṭilabhi kulappāsādikānaṃ idha; ()
冬时已逝,春意初临,
园林女神以宝石为饰,以芒果嫩芽庄严;
显示巴利原文 Bārāṇasyaṃ kesipatanato pattassa rājaggahaṃ Sambuddhassā’dhikadinakatī pañcevamāsā’ bhavuṃ, Hemantā’tusamayavigamā sante vasante maṇi- Bhusākārā upavanavadhū cūtaṅkurā’ laṅkaruṃ; ()
“现在是前往的时候”,自在者伍达夷,
赞叹前往的时节,堪为摄受。
“亲族欢喜者”,音声极甜美,以歌谣吟咏者,即杜鹃鸟。
显示巴利原文 Kālaṃ ñatvā kapilanagaraṃ kālaññuno satthuno Gantuṃ kālo’yamiti adhunā so kāludāyi vasī, Saṃvaṇṇento gamanasamayaṃ kātuṃ alaṃ saṅgahaṃ Ñātinantī sumadhurasaro gāthābhigāyī puthu; ()
Mandaṃmandaṃ surabhipavano sito’dhunā vāyati Pupphākiṇṇā vipinaviṭapī mattālimālākulā, Gaṅgāvāpī vimalasalīlā samphullakañjuppalā Sāyaṃka pāto ahani vivaṭā sabbādisā pākaṭā; ()
尊者,道旁新叶攒尖如网,花穗明灿——
灰烬覆盖,蜂群飞散,烟霭暗冥,极为浓重。
显示巴利原文 Bhante magge navadalasikhā jālo’jjalā mañjarī- Bhasmacchannā bhamaravisaraddhumandhakārā bhusaṃ, Jhāpennā’pe’tarahi virahī samphullacūtāṭavi- Dāvaggī te lavamapi manotāpāya vattanti kiṃ; ()
Kāmandhānaṃ bhadayamadhunā socāpayattā bhusaṃ Sākhacchinnā vigalitadalā magge asokaddumā, Aññatrā’pī vanacaravadhū pādappahārā’turaṃ Tatvante te karakisalayassobhaṃka virūḷhaṅkurā; ()
啜饮了库杜巴树果的琼浆,已是纯熟圆满的杜鹃鸟
如同韦答离咖鸟,在枝头婉转发出甜美悦耳之音,
牟尼啊,乡邑的少女们成群结队,聚集在树足之下
昨日,我以新开的莲花供养你,并轻轻摇动;
显示巴利原文 Pitvā cutaddūmaphalarasaṃ sammattapuṅkokilā Saṃkujante sarasamadhuraṃ vetāḷikā’va’ñjase, Seṇībhutā janapadavadhū te pādapīṭhe muni Sampūjetuṃ navasarasije hiyyo’vinante dhunā; ()
今日却将这树连根拔起,折断枝条,手中仍握着花束;
你迎面而来,仿佛为了表达礼敬而低垂着身子。
显示巴利原文 Āmulaggā dalitaviṭapi pupphañjalihakā’dhunā Āgacchantaṃ tvamahimahituṃ saṃdissare’vo’natā, Vātoddhutā bhamaramukharā kiñjakkhapuñjā’ñjase Ātatvante tavaparimukhe sovaṇṇasaṅkhassiriṃ; ()
尊者啊,因长久居住在内部的污泥浊水之中,
莲花的花苞因寒冷而闭合、蜷缩,
此刻仿佛正在寻求你吉祥足下的庇护
舍弃那生起的心头热恼与春季的炎热;
显示巴利原文 Bhante antokalalasalilāvāsena kālaṃ ciraṃ Ambhojānaṃ mukulavikatī siteti’vā’kuñcitā, Esantī’ve’tarahi saraṇaṃ te pādabhaddāsane Uggacchante pajahiya manotāpaṃ vasantātapaṃ; ()
Pātheyya’mbhoruhakuvalayā’laṅkāratuṇḍā kalaṃ Saṅkujantī pavanapadaviṃ uḍḍīyamānā’dhunā, Haṃsasseṇika sirasi vajato te bhuyate kiṅkiṇi- Ghosākiṇṇaṃ kusumavikaticchannaṃ vitānaṃ yathā; ()
合掌,负载众宝与黄金之严饰,以此尊崇
道路为林间天女们以花雨所遍覆,
双足染着花蕊之色,蔓藤承蒙蜂群亲吻,嫩叶以为庄严,枝条渐成花环;
枝条列序,共作严饰;
显示巴利原文 Sampūjenti ratanakanakālaṅakkārabhārañjalī Maggo’tiṇṇā vanasuravadhū te lājavuṭṭhīhi’va, Kiñjakkhehi caraṇayugalaṃ kamandātilandolitā Vallī bhiṅgāvalikisalayā’laṅkārasākhāvalī; ()
爱神善乘风马,徜徉于花簇之间,
此时,他在箭筒中,以蜜蜂般的声音调弦,
为瞻波花等花苞之铠甲所辉映,
世间迷失,众人心中不安,陷入了迷惑。
显示巴利原文 Sammārūḷho pavanaturagaṃ kāmākaro mañjari- Tuṇiresū madhukarasare sandhānayanto’dhunā, Campeyyādīkusumakalikāsannāhasambhāsuro Naṭṭho loko bahujanamanosaṅakgāma mogāhati;()
净饭王乃人主,日种族的旗帜
父王年迈衰老,特遣我至此,渴望见到您
因此,世尊,请往迦毗罗卫城,为了应调伏有情的利益
前往王所,令其心安稳,令其觉悟,出离忧恼之缠缚。
显示巴利原文 Yasmā suddhodananarapabhu ādiccavaṃsaddhajo Jiṇṇo vuddho mamihapahiṇi tvaṃ daṭṭhukāmo pitā, Tasmā bhante kapilanagaraṃ veneyyasattākaraṃ Kantvā rañño hadayamakulaṃ bodhetu sokākulaṃ; ()
说完这话,这位齿如珠串、唇如频婆果的世尊
便由法主随众围绕,从王宫出发;
显示巴利原文 Sādhu’dāyi savisayamahaṃ patvā narādhissaraṃ Uttāreyyaṃ pitaramitare bandhū’pi dukkhaṇṇavā, Evaṃvatvā radanakira ṇālaṅkārabimbādharo Dhammassāmiparivutavasīrājaggahānikkhami; ()
尊者索那·伍答夷以神通力来到王宫上空,
受食后,前往彼处,告知:
这是为正自觉者,父王所送来的食物,恳请接受。
显示巴利原文 Patvā rañño uparibhavanaṃ sokāludāyi’ddhiyā Bhuttā’hāro tadupagamanaṃ atvāha mārocayaṃ, Sambuddhatthaṃ pituru’pahaṭaṃ bhikkhaṃka pakaṭiggaṇhiya Assāsento vajati nabhasā sokākulaṃtaṃ kulaṃ; ()
Taṃ bhuñjanto divasadivase so yojanaṃ yojanaṃ Saṅkhepento paramakaruṇārāmāya sañcodito, Netvā khīṇāsavayativare vīsaṃ sahassaṃ jino Lakkhīvāsaṃ kapilanagaraṃ māsehidvīho’tari; ()
‘未到达’者:世尊尚未抵达城中时,我们的亲族上首在何处?
‘我等将见’者,释迦族人舍弃了心中的好奇,
园林游行之处,微风静寂,此即尼拘律萨迦之园。
显示巴利原文 Nānuppatte bhagavati puraṃ no ñātiseṭṭhaṃ kuhiṃ Passissāmā’tya’jahitamanokotuhaḷā sākiyā, Ārāmoyanaṃ vijanapavano nigrodhasakkassa taṃ-
所谓‘适宜’,即于彼新建的坐卧处建造。显示巴利原文
Sāruppoti tahimabhinave senāsane māpayuṃ; ()
具大威力的胜者来临,以王者的神通而庄严,
在幢幡高举处,令年幼的童子们于前方,
国王与大臣们,迎请世尊降入那极其殊妙的园林。
显示巴利原文 Paccuggantvā surabhikusumākiṇṇañjaliha’ñjase Āgacchantaṃ sumahakiya jinaṃ rājiddhiyā’laṅkate, Ketuggāhe daharadahare katvā kumāre pure Rājā’maccā paramaruciraṃ ārāma motārayuṃ; ()
Pallaṅkeno’dayagirisire cando’va tārāvuto Nānākhiṇāsavaparivuto paññattabuddhāsane, Āsino’yaṃ manakumuduniṃ sakyānamunniddayaṃ Nissoko so muni parihari sokandhakāraṃ pitu; ()
“这人是女婿,这人是亲生子,这人是外甥,这人并非如此,”
那些因慢心而倔强的年长释迦族人,对年幼的王子们说:“你们前去礼敬胜者,我们不愿跟在后面。”
显示巴利原文 Siddhattho’yaṃ paramadaharo amhehi vuddhā mayaṃ Jāmātā’yaṃbhavati tanujo nattānujo no iti, Mānatthaddhā daharadahare sakyā kumāre’bravuṃ Tumhegantvā paṇamatha jinaṃ vo piṭṭhitāhomै no; ()
观察整个大众,了知他们的意向后,
这些刹帝利,因骄慢而醉,因财富之酒而醉,
因此他们不以合掌嫩芽置于头顶来礼敬我。
显示巴利原文 Āvajjetvā sakalaparisaṃ ñatvā tadajjhāsayaṃ Mānummattā vibhavamadirāmattā ime khattiyā, Muddhābaddhañjalikisalayā yasmā navandanti maṃ Vandāpetuṃ alamiti tato jhānaṃ samāpajjiya; ()
已得神通者,以自身足尘之光所触及
正自觉者之声明耀于他们顶髻宝珠般的山峰之上
示现无与伦比的双神变,驱除我慢之暗
如于莲花面颊处,令得觉悟
显示巴利原文 Pattā’bhiñño nijapadarajoraṃsihi sañcumbite Tesaṃ cūḷāmaṇigirisire sambuddhasuro lasaṃ, Saṃdassento yamakamasamaṃ mānandhakāraṃ haraṃ Bodhāpesi vadanakamale gaṇḍambamūle yathā; ()
净饭王——人中胜者,见此殊胜神变
我以头顶礼荷负重担的阿难尊者之莲足
合掌当顶,触碰轮相庄严之足尘,
我宣说诸王族如莲花蕊丛般的祥辉;
显示巴利原文 Disvā suddhodananaravaro taṃ pāṭihīraṃ varaṃ Pādambhoje paṇami sirasā ānandabhāronato, Cakkaṅkālaṅkatapadarajo samphuṭṭhamuddhāñjali Rājaññānaṃ kamalakalikāsaṇḍassiriṃ vyākaruṃ; ()
犹如被暮云阵列所围绕的须弥山王,
胜者身现金色,从空中降临殊胜之座
善臂者,于莲池中以眼睫毛嬉戏
当那些人的集会存在时,他依自己的意愿入了雨安居;
显示巴利原文 Sañjhāmeghāvaliparivuto suroriva’tthācalaṃ Khamhā bhaddāsanamavatarī sovaṇṇavaṇno jino, Subabhujiñche nayanabarihī keḷāyanaṃ pokkhara- Vassaṃ vassi nijanakharuciṃ tesaṃ samāje sati; ()
听闻了所说的前生事迹——名为韦桑德拉的故事之后,
当他们离去时,以头触礼他足上的宝珠,
『尊者!以善逝为首的僧团,请接受我们的供养!』
显示巴利原文 Sutvā vuttaṃ purimacaritaṃ vessantarākhyaṃ tato Pakkantānaṃ phusiya sirasā tappādacūḷāmaṇiṃ, Bhante bhikkhaṃ sugatapamukho saṅghodhivāsetu no Icce’kopi paṭhamadivase nākāsi ajjhesanaṃ; ()
为众漏尽者所围绕,以悲悯世间为最上者,
世间主于第二日,循诸正自觉者之惯行,
于迦毗罗卫城,清晨时分,正值适宜之时,
不舍卑贱与尊贵之家,为乞食而入;
显示巴利原文 Nānākhīṇāsavaparivuto lokānukampāparo Lokādhiso dutiyadivase āciṇṇakappārahaṃ, Sambuddhānaṃ kapilanagare pāto’va lakhyākare Hīnukkaṭṭhaṃ kulamavijahaṃ piṇḍāya sampāvisi; ()
那位导师,具足无与伦比的威德,六色光明炽盛,
立于宫殿,以不瞬的莲花眼礼敬。
显示巴利原文 Āhiṇḍattaṃ tahimanugharaṃ piṇḍāya santindriyaṃ Satthāraṃ taṃ nirupamasiriṃ chabbaṇṇaraṃsujjalaṃ, Pāsādaṭṭhā’nimisanayanambhojehi sampūjayuṃ Ugghāṭetvā harimaṇimayaṃ jālāvaliṃ nāgarā; ()
在花香馥郁、供养堆积之处,卸下须发,
染以尘垢,披上粗糙的袈裟,
如同乞丐一般,这位尊者手持钵盂。
显示巴利原文 Ohāretvā kusumasurabhīsaṅkhārasambhāvite Kese massuṃ rajanamalinaṃ kāsāvavatthaṃ kharaṃ, Acchādetvā kapaṇapuriso’va’yyo gahetvā sīḷā Pattaṃ patto kapilanagaraṃ pakiṇḍāya āhiṇḍati; ()
唇如频婆果者听闻这刺耳的消息后,
宾巴妃在绿宝石窗格间的街道上。
见被随从簇拥、骑醉象而行、已获胜的他
她凝望着,泪珠充盈眼中的珠宝
显示巴利原文 Vuttantaṃ taṃ savaṇakaṭukaṃ sutvāna bimbādharā Bimbādevī marakatasiḷājālantarā vithiyaṃ, Āhiṇḍantaṃ parivutagaṇaṃ mattebhagāmiṃ jitaṃ Olokentī nayanamaṇike assūhi sampūrayi; ()
她因渴望相见,亲吻弟弟之宝
具足随好之庄严,佩以寻尺圆光之装饰,
唱诵此八偈颂,赞叹那色中的殊胜美、无与伦比之色身,
从足底到顶髻,一一赞叹已;
显示巴利原文 Cumbanti sātanujaratanaṃ tandassanabyāvaṭā’- Sityā’nubyañjanavilasitaṃ byāmapakpabhālaṅakkataṃ, Rūpaṃ rūpassiri nirupamaṃ saṅgāyi gāthaṭṭhakaṃ Saṃvaṇṇetvā caraṇatalato yāva’ssa uṇhisato; ()
她缓步徐行的姿态,恰如时令的白鹅,
新绽的花蕾因不堪重负而低垂,
大王,您的儿子匆匆前去,言语间却有些踌躇,
我今于城中行乞,以此语告知国王;
显示巴利原文 Īsaṃ kālaṃ alasagamanaṃ sā kālahaṃsopakari Oropenti abhinavakucandā’tibhārāturā, Gantvā sīghaṃ khaḷitavacatā putto mahārāja te Piṇḍāya’smiṃ carati nagare rājānamiccabruvi; ()
国王在军队簇拥下,听闻了威光神力等事;
他听闻此言,便穿上细软衣,又披上一件新衣,
覆身蔽体,弃去了王冠,放下了刀剑,极为
满怀惭愧,急速匆匆而去,立于彼前;
显示巴利原文 Rājā senāparivutasamo tejonubhāvādinā Taṃ sutvāṃ’se sukhumavasanaṃ katvā navaṃsāṭakaṃ, Acchādetvā nihitamakuṭo nikkhittakhaggo bhusaṃ Lajjāpanno tuvaṭatuvaṭaṃ gantvā tadagge ṭhito; ()
“不应在迦毗罗卫城行乞,应当日日布施”,作如是说者,是为妄语。
显示巴利原文 Koṭṭhagārānya’pi pitukule rittāni kimmaññasi Kasmā lajjāpayasi pitaraṃ tvaṃ bhānuvaṃsubbhavo, Bhante tuyhaṃ pakarivutavasīsaṅghassi’to bhojanaṃ Mā kapiṇḍāyā’cari anudinaṃ dajjeyya miccabruvi; ()
Tuyhaṃ vaṃso anariyapado ādiccavaṃso siyā Mayhaṃ vaṃso sadariyapado sambuddhavaṃso siyā, Asmiṃvaṃse anuvicaraṇaṃ piṇḍattha manvālayaṃ Cārittaṃ bhopurimasugatā’ciṇṇanti kavatvā jino; ()
‘入流者’——国王将因倾听而成为入流者,借由倾听进入法流。
显示巴利原文 Uttiṭṭhādiṃ avadi kasugamaṃ gāthaṃ ṭhito vīthiyaṃ Sotāpanto’vanipati bhavī sotāvadhānena so, Gāthādhammaṃ suṇiya madhuraṃ dhammaṃcare’tyā’dikaṃ Patto maggaṃ dutiyamavīraṃ dhammānudhammaṃ caraṃ; ()
名为法护的国王听闻另一行持后,
证得第三道,彻底动摇欲界住处
在白伞闪耀的卧床上,进入不起之卧
以极清净之慧,观察诸行之相者;
显示巴利原文 Sutvā rājā cariyamaparaṃ yo dhammapālavhayaṃ Patto maggaṃ tatiyamakhilaṃ kāmālayaṃ cālayaṃ, Setacchattu’llasitasayane’nuṭṭhānaseyyu’pago Saṅkhārānaṃ visadamatiyā yo lakkhaṇaṃ sammasi; ()
摧破名色之颠倒、杂染与障碍等,
犹如天神以利剑摧破树林,彼以殊胜道之利剑,
畅饮道果乐之甘露而得满足,于敌军之中
摧破五蕴,得享涅槃王之荣耀;
显示巴利原文 Viddhaṃsetvā namuviparisaṃ saṃkelasamārādikaṃ Suro ramhāvanamiva’sinā so aggamaggāsinā, Tuṭṭho maggapphalasukhasudhāpānena verisame Pañcakkhandhe vijaya malbhī nibbānarajjassiriṃ; ()
登上殿堂高处,取钵后
王以嚼食与啖食供养以善逝为首的僧团,
令众人心满意足后,便与随从一同坐于低座,
开始说起令人忆念、令人欢喜的话语;
显示巴利原文 Āropetvā uparibhavanaṃ pattaṃ gahetvā tato Rājā saṅghaṃ sugatapamukhaṃ khajjena bhojjena ca, Santappetvā puna sapariso nīce nisajjāsane Sārānīyaṃ kathayamavasi sammodanīyaṃ kathaṃ; ()
犹如沉入心湖中央,
为忧悲与热恼所煎迫的天鹅,见日面莲花
王合掌低首,顶礼佛陀
彼被风吹动、绿黄色的棕榈叶,我们进入了那无边的世界;
显示巴利原文 Itthāgāraṃ hadayasarasimajjhe nimuggatthana- Haṃsaṃ dinānanasarasijaṃ soke’ṇatāpeniva, Buddhaṃ baddhañjaliharasirokumbhehi sampūjayī Taṃ vātabbhāhataharilatālīlaṃ jagāmo’nataṃ; ()
在宫殿中,她拭去眼中的泪水,向着胜者,
宾芭天女与眷属一同受遣,前来礼敬,
“我儿尚未获得那功德之财,他自己……”
国王与大众一同进入了那座因陀罗宫殿。
显示巴利原文 Antogabbhe nayanasalalaṃ samapuñchamānā jinaṃ Bimbādevī saparijanatāvyāpāritā vandituṃ, Appatvā me yadiguṇadhanaṃ attha’yyaputto sayaṃ Taṃ kamaṃ daṭṭhuṃ nanupavisatī’tve’vaṃ vadantī ṭhitā; ()
他携带着最上的行者之对,到达了乌德耶山顶所设的吉祥座,
正如新升之日轮,安坐于日出山巅的庄严座;
显示巴利原文 Raññā saddhiṃ purisanisaho tāyindirāmandiraṃ Antogabbhaṃ maṇigaṇapahābhinnandhakāraṃsadā, Ādāya’ggaṃ yatipatiyugaṃ patvā’cchi bhaddāsane Paññatte so’dayagirisire bālaṃsumālī yathā; ()
那位王女见到胜者,因丰满乳房的重量而微俯身躯,
她迅疾来到那失去金宝严饰的花鬘前,
犹如天鹅随愿飞赴莲池,她来到足下,
俯首顶礼,双手捧持双踝,亲吻承接。
显示巴利原文 Disvā pīnatthanabharanatā sā rājadhītā jinaṃ Patvā mālā kanakaratanālaṅkārahīnā lahuṃ, Haṃsimaññe sarasijavanaṃ pāde yathājjhāsayaṃ Sañcumbantī paṇami sirasā ādāyagopphadvayaṃ; ()
于殿内胜池之中,发髻犹如藻缕,
她沉浸其间,臂似藤蔓,戏逐于层波叠浪,
于导师足趾甲尖光芒交映之水中。
显示巴利原文 Pāsāda’ntovarakasarasi dhammillasevālake Omujjantī nijabhujalatālīlātaraṅgākule, Nāthassa’ṅghītalanakhasikhākantippabandhāmbhasi Laddhassāsā ciravirahajaṃ tāpaṃ vinodesi sā; ()
听闻此,她持守不蓄积金银宝物之戒;
舍弃对袈裟衣者的无惭无愧,这是善士的庄严。
对正行不生喜乐,对高座与座位亦不生喜乐,
王说:“你因爱意生起、与日俱增而效仿。”
显示巴利原文 Sutvā nesā kanakaratanā’saṃdhāraṇaṃ dhāraṇaṃ Kāsāvānaṃ tavahiridhanā’vissajjanaṃ sajjanaṃ, Nā’jjhācāre anabhiramaṇaṃ uccāsane cā’sane Rājā’voca tvamanukurute snehodayā’hodayā; ()
听闻了那无上功德之流后,为显示功德不亚于彼,
胜者显现后便前往,那隐藏的有情足迹
引入家门,为灌顶之庆典
劫初的第二日,名为难德的王子;
显示巴利原文 Sutvā tassāniravadhiguṇādhārāya’nūnaṃ guṇaṃ Āvīkatvā’gami bhavapaṭicchannāpadānaṃ jino, Netvā gehappavisanakaraggāhā’bhisekussave Saṃvattante dutiyadivase nandākhyarājatrajaṃ; ()
他虽与世尊同行,却因那位具足五美的女子
那女子迅速打开窗格,向街道眺望
以弯曲的眼角和藤蔓般伸展的手臂所牵引的内心
对于“尊者,请取钵”这句话,他未作答复;
显示巴利原文 Gacchanto’pī saha bhagavatā so pañcakalyāṇiyā Sīghaṃ jālaṃ vivariya thiyā vīthiṃ vilokentiyā, Bhaṅgāpāṅgāyatabhujalatāsaṅakkaḍḍhitabbhantaro Pattaṃ bhante haratha vacanaṃ bhatyā na taṃ vyākari; ()
令那位迷醉于欲境之酒的女子出家后,她的言语
听闻后,国王之子难德心中所断的欢喜,
使之渴望顶髻之足与天女的拥抱,
以正法将其安立于无上安乐大王位;
显示巴利原文 Pabbājetvā visayamadirāmattāya tassā gīraṃ Sutvā nandāpahanahadayaṃ nandaṃ narindatrajaṃ, Icchāpetvā kakuṭacaraṇidibbaccharāliṅgane Ñāyenā’nuttarasukhamahārajje patiṭṭhāpayī; ()
宾比王妃抱着为安乐所围绕、耽于嬉戏的罗睺罗,
她拥抱着爱子,在第七日,
打开了宫殿中镶嵌宝石的网幔,
她们伫立凝视着正走来的那位人中最上者;
显示巴利原文 Bimbādevi sukhaparibhataṃ kīḷāparaṃ rāhulaṃ Āliṅgitvā tanujaratanaṃ sā sattame vāsare, Ugghaṭetvā ratanakhacitaṃ jālaṃ vimānodare Āgacchantaṃ purisatisabhaṃ nijjhāyamānā ṭhitā; ()
这位便是你的父亲——人中狮子。如是说后,将他带来。
显示巴利原文 Nānākūṭācalavalayito devindacāpākulo Āgacchanto kanakasikharīrājāka yathā jaṅgamo, Tatā khīṇāsavaparivuto jabbaṇṇabhānujjalo Eso tuyhaṃ naraharika pitā iccākaha pakassāhi naṃ; ()
“我不是咖巴咖的儿子”——自从前往那里之后,那些财宝便已不足三分之一。
显示巴利原文 Etassā’suṃ vividhanidhayo puññānubhāvuṭṭhitā Nāhaṃja kapakassāma’bhigamanato paṭṭhāya tekhonidhī, Bhūsāpetvā tanujaratanaṃ sā sattavassāyukaṃ Yācassū’ti pahiṇi pituno ñattaṃ dhanaṃ pettikaṃ; ()
儿子啊,你并非我所生,然而就连影子也能带给你们快乐。
显示巴利原文 Uppādetvā pitari balavaṃ pemaṃ jalevu’ppalaṃ Puttotyā’haṃ tvamasijanako chāyā’pi teme sukhā, Aḍhāse’vaṃ lapitavacano vuṭṭhāya bhaddāsanā Bhuttāhāroka parivutavasi gantuṃ jinocā’rabhī; ()
Dāyajjaṃ me samaṇa dadataṃ atthodhanenā’ti me Yācaṃ yācaṃ jinamanuvajaṃ sāraṅgarājakkamaṃ, Sīhacchāporiva bhagavato daḷhaṃ surattaṅgulī- Mālāyālaṅkari bhujalataṃ bhogindabhogāyataṃ; ()
被恳请施财,随欲而行,随顺轮回的罗睺罗;
「出家后,我将赐予圣财宝藏」,如此思惟者。
正法王抵达园林后,对此未弃舍之子
“令其出家。”善面者,你如此说,法军主啊;
显示巴利原文 Saṃyācannaṃ vibhava kamanugaṃka vaṭṭānugaṃ rāhulaṃ Pabbājetvā’riyadhananidhiṃdemīti cintāparo, Patvā’rāmaṃ ajahitasuto saddhammarājā imaṃ Pabbājehi’tya’vadi sumukhaṃ tvaṃ dhammasenāpati; ()
他削下那绺柔如青莲花瓣的黑发,大
大目犍连已剃除须发,披上新袈裟衣,
持头陀行的长老大迦叶,依循他的教诫而行。
显示巴利原文 Chetvā nīluppaladalamuduṃ cūḷākalāpaṃ mahā- Moggallāno kavasi abhinavaṃ kāsāvamacchādayī, Tasso’vādaṃ akari dhutavā thero mahākassapo Pabbājesi tanujaratanaṃ taṃ sāriputto vasi; ()
求学者,于后时,尊者大拉胡喇——
闻法之后,拉胡喇证得了更为殊胜的功德,
听闻《懈怠经》后,接着,他对于诸学处尊重者之……
得达圣位,超越三有,已证最上道果;
显示巴利原文 Sikkhākāmo aparasamaye thero mahārāhulo- Vādaṃ sutvā’dhikataraguṇaṃ sampāpuṇī rāhulo, Sutvā kasuttaṃ puna taditaraṃ sikkhāgarūnaṃ garu- Ṭṭhānaṃ patto tibhavamatari patvā’ggamaggapphalaṃ;Ka ()
当其孙出家时,人中最胜者净饭王
全然沉浸于无边的忧愁海中,这日族旗帜——
已获许可,愿父母听许爱子出家。
显示巴利原文 Tasmiṃ suddhodananaravaro pabbajjite nattari Ajjhogāḷho ravikuladhajonissīmasokaṇṇave, Dinno’kāsaṃ kamapitanayaṃ mātāpitūhā’yatiṃ Pabbājeyyuṃ alamitivaraṃ saṃyāci vosāvakā; ()
向国王施与最殊胜的许可后,从食座起身,
步出内宫苑林,走向微风轻拂之处,
树荫疏落的清凉湖畔,堪为独处之地。
“清凉者,堪受清凉的时机已至,六牙象王啊。”如是说道。
显示巴利原文 Rañño datvā varamati varaṃ bhuttāsano āsanā- Vuṭṭhāya’ntobhavanavanato nikkhamma mandānilaṃ, Rukkhacchāyāviraḷasarasītīraṃ vivekakkhamaṃ Sītaṃ sitabbanamavasarī chaddantadantī’vaso; ()
他成为佛陀的优婆塞,便住下来;净饭王妃听闻了此事。
显示巴利原文 Tasmiṃkāle gahapatikule jāto mahāseṭṭhipi Patto rājaggahapuravaraṃ saddho sudattābhidho, Buddhoka hutvā yamadhivasate’tya’ssosi suddhodanī Paccūsasmiṃ amaravivaṭadvārena tatrā’gamā; ()
Appetvā’ṅakghīratanaphalake khittañjalīmañjariṃ Bhatyācūḷārajatakalasaṃ cittappasādāvahanaṃ, Dhammaṃ sutvā paṭhamadivase laddhādimaggapphalo Dānaṃ datvā sugatapamukhe saṅghe sudattodhanī; ()
尊者,为我们的吉祥、昌盛、无垢、荣耀与平等,
愿您速来这座繁荣广大、善人所乐住的舍卫城,
愿法主以悲悯之荫,速来垂护。
显示巴利原文 Bhante lakkhīkamakalamalakā saṅakkāsamatthāya no Iddhaṃ phakhītaṃ sujanabhajitaṃ sāvatthisaṅkhaṃ puraṃ, Dhammassāmi vajatu karuṇāchāyāsakahāyo lahuṃ Laddhassāso savisayamagāevaṃ katajjhesano; ()
那位居士为了佛陀,于白昼在大道平坦之处
在夜宿处等吉祥之地,各有标志的财富
施舍之后,财富丰足,在应瞻仰的城中
令建造如天宫形态的殊胜精舍;
显示巴利原文 Buddhatthaṃ so gahapati mahāmagge samagge divā- Rattiṭṭhānappabhutisubhage paccekalakkhaṃ dhanaṃ, Vissajjetvā pacuravibhavo daṭṭhabbasārepure Kāropesi amarabhavanākāreka vihāre vare; ()
于此,以十八亿购得无与伦比之地,令其平坦
以十八亿(金钱),建造了众多起居处所,
备办十八亿资财,举行无上的园林供养大会,
那位家主备办已毕,完成了新的羯磨;
显示巴利原文 Koṭīha’ṭṭhārasahī asamaṃ bhūmiṃ kiṇitvā samaṃ Koṭīha’ṭṭhārasahi pacuraṃ māpetva senāsanaṃ, Koṭīha’ṭṭhārasahi paramaṃ ārāmapūjāmahaṃ Sajjetvā so gahapati navaṃkamakmaṃ suniṭṭhāpayi; ()
如是建造祇园精舍这一无上寺院后,大
长者主即遣使者,前去迎请大雄世尊的到来。
显示巴利原文 Evaṃ jetavanaṃ vihārapavaraṃ kārāpayitvā mahā- Vīrassā’gamanāya dūtapurise pesesi seṭṭhissaro, Tesaṃ sīsaharañjalihi mahito sutvāna taṃ sāsanaṃ Sambuddho jalitiddhimā sapariso rājaggahā nikkhami; ()
如是,由名为梅达难德的修行者所造,在令一切诗人心生欢喜的布施因缘中,《胜者史灯》近因篇内,阐明世尊杂行事迹:第十六品。显示巴利原文
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakala kavijana hadayānandadāna nidāne jinavaṃsadīpe santikeka nidāne bhagavato pakiṇṇaka caritappavatti paridīpo soḷasamo saggo.
导师的祇园,名为吉祥之宫
于殿堂渡越吉祥庆典之时
具足殿堂妙相者,从车中出
以长者子为首,盛装严饰;
显示巴利原文 Satthu jetavananāmamindirā- Rāma motaraṇamaṅgalussave, Rāmalakkhaṇabhagī (rathoddhatā) Seṭṭhiputtapamukhā sumaṇḍitā; ()
约五百位新学童
合掌如五色幢旗闪耀,
具足五种刹那光辉,
在五魔胜利王之前;
显示巴利原文 Pañcamattasatamāṇavā navā Pañcavaṇṇadhajabhāsura’ñjalī, Pañcakhāṇasiriyu’jjalā’bhavuṃ Pañcamārajinarājino pure; ()
如金瓶、宝瓶般殊胜
以长者女为首的少女们
手持百只满瓶,合掌恭敬
即于导师前,如是而生;
显示巴利原文 Hemakumbhakucakumbhavibbhamā Seṭhidhītupamukhā kumārikā, Puṇṇakumbhasatanibbhara’ñjalī Tassa satthu purato tato bhavuṃ; ()
在长者足边侍奉的女伴们,
步履迟缓,犹如鹅牛,
约有五百女人。
显示巴利原文 Seṭṭhipādaparicārikāsakhī Mantharā’vajitahaṃsadhenuyo, Pañcamattasatanāriyo’bhavuṃ Pacchato gahitapuṇṇapātiyo; ()
为约五百长者所随侍
世间导师与给孤独长者
长者喜悦所激,随彼而行
显示巴利原文 Setavatthasunivatthapāruto Pañcaseṭṭhisatamattasevito, Lokanāyaka manāthapiṇḍiko Seṭṭhi pītierito tamanvagā; ()
以青、黄、赤等诸光明,摧破魔军
身放光芒,遍照十方
于大地之上,与诸随行者一同直行
如一座行走的金山
显示巴利原文 Nīlapītapabhūtīhi mārajī Deharaṃsivisarehi jotayaṃ, Añjasaṃ sahacarācaraṃ bhuvi Jaṅgamo kanakabhūdharoriva; ()
紧随指路者之后
为比丘僧团所围绕
他进入那里名为祇陀的林园。
显示巴利原文 Maggadesakajanassa piṭṭhito Bhikkhusaṅakghaparivārito yahiṃ, Jetanāmavanamotarī tahiṃ Lokalocananipīyamānako; ()
以此祇园供养之力,他
将这座以佛陀为首的上妙苦行林,施予
比丘僧团的领域。'他如是说。
显示巴利原文 Pucchitassa paṭipajjanakkamaṃ Tāya jetavanapujanāya so, Dehi buddhapamukhe tapovanaṃ Bhikkhusaṅghavisaye’ti pabruvi; ()
Dammi buddhapamukhe tapovanaṃ Bhikkhusaṅghavisaye’ti bhindiya’ Byappathaṃ thiramanāthapiṇḍiko Seṭṭhi dhotakarapaṅakkajoka sadā; ()
具足种种网状纹路,柔软
手掌嫩叶般的掌面,向导师
施以净水与黄金
以军持香水熏洒
显示巴利原文 Jālalakkhaṇavicitrakomaḷa- Pāṇipallavatalesu satthuto, Dakkhiṇodakamadāsi kañcana- Kuṇḍikāya surabhippavāsitaṃ; ()
防御寒暑风热
驱除蚊虻、蝇蚋与蜥蜴,
胜者以如是等方式,表示随喜,
受取了祇园等;
显示巴利原文 Sitamuṇhamanilātapaṃ paṭi- Hanti ḍaṃsamakase siriṃsape, Svā’numodanamakā jino paṭi- Ggayha jetavanamevamādinā; ()
我以云霓光鬘般的威光庄严,
我是供养祇园精舍的大富长者。
显示巴利原文 So sudattavisuto samāpayi Vatrabhūpamapabhūvibhūsaṇo, Seṭṭhi jetavanapūjanāmahaṃ Cattakoṭidhanasañcayo sadā; ()
琼楼玉宇,如天宫般吉祥,
栴檀与沉水妙香芬馥缭绕,
香殿辉耀于大地——
犹如孙德莉头上的宝冠;
显示巴利原文 Indirāya suramandiropamā Candanāgarusugandhabandhurā, Tatra gandhakuṭi bhāti medinī- Sundarisirasi sekharo yathā; ()
执持法王足下莲花之吉祥女
犹如通往天界与解脱宫殿之
阶梯之道,故应礼敬
显示巴利原文 Tāya gandhakuṭiyā’dhirohiṇī Dhammarājacaraṇindirā’dharā, Saggamokkhabhavanappavesani- Sseṇipaddhatirivā’ti nomati; ()
那精舍的四周,以善净摩尼环绕
愿我常忆念大海,轮回之障已被系缚
导师的声誉吉祥,犹如乳海
恒常高涌浪环之巍峨;
显示巴利原文 Tabbihāraparito sudhāmaṇi- Baddhamāvaraṇacakka māhare, Satthu kittisirikhīrasāgaru- Tatuṅgavīcivalayassiriṃ sadā; ()
此寺院僧房的药草——
星点洁白之沙聚,
胜者亲族之友为之解说。
显示巴利原文 Tabbihārapariveṇamosadhi- Tārakādhavalavāḷukākulaṃ, Vyākaroti jinakundabandhuno Saṅgamena saradambarassiriṃ; ()
彼处夜间宝幢聚集
光明破除暗空,岂非
智者称叹为日月星,
似光明身。'
显示巴利原文 Tattharattamaṇiketusaṃhatī- Raṃsibhinnatimirambare na kiṃ, Kovidehi ravicanda tārakā Jotiriṅgananibhā’ti vuccare; ()
以盛开林王般的庄严辉耀
如红毯般铺展于此
在迎接导师足所踏临的广场
彼处,花朵盛满花粉,
显示巴利原文 Bhāti phullavanarājilakkhiyā Rattakambalamivā’hisanthataṃ, Caccaraṃ caraṇasampaṭicchane Satthuno kusumareṇu nibbharaṃ; ()
宛若蜂群以宝线密织,
微风轻柔地拂过,
勿以花粉层覆我——
兄弟般的日照被遮蔽
显示巴利原文 Bhiṅgapantimaṇitantusibbitaṃ Mandamārutatharussitaṃ tahiṃ, Pupphareṇupaṭalabbitāna mā- Bhātisatthu’pari vāritātapaṃ; ()
王树迦尼迦罗之枝条
彼处四周繁花盛开
因听闻导师之法而显现
犹如被穿着披覆之衣
显示巴利原文 Rājarukkhakaṇikārasākhino Phullitā parisamantato tahiṃ, Satthu dhammasavaṇena dissare Cīvarāni’va nivatthapārutā; ()
蜂拥扬起的如云烟尘
无垢咖离咖树的含苞枝条,
占巴咖树与达杜玛树的华枝,
犹如百盏灯芯齐燃,明亮闪耀;
显示巴利原文 Uggatā’likuladhūmakajjalā Nibbikāsakalikāsikhāvalī, Campakadadumapadīpasākhino Ujjalanti satavaṇṭavattikā; ()
禅修者们那甘美的法语之流,
从山岩洞窟中涌出,
即使仅是片刻,亦能以正精进而令满足。
显示巴利原文 Jhāyataṃ kamadhuradhammabhārati- Nijjharehi sikharidari tahiṃ, Sammavegaparisositā da’pi Kiṃ navūpasamayanti sādhavo; ()
芒果树枝头繁花盛开,
纵使根处贪欲炽盛的行者,
于修习中,如何不心生喜乐?
显示巴利原文 Kujitālikulakokilā tahiṃ Phullitaggasahakārasākhino, Tibbarāgacarite’pi mūlage Bhāvanāsu naramāpayanti kiṃ; ()
铺满了炒米与五种花朵
以离贪者的足迹所庄严
进入林野的直道
恒常舍弃天界之道;
显示巴利原文 Lājapañcamakapupphasanthataṃ Tantapovanapavesanañjasaṃ, Vītarāgacaraṇaṅkasajjitaṃ Saggamaggamapahāsate sadā; ()
即使那些为女人柔软双足而苦恼者,
因与离垢身者相会,
犹如生起身毛竖立的喜悦,
此处,无忧树林,璀璨辉耀,
显示巴利原文 Nārivāmacaraṇāturā’pi ye Saṅgamena vigataṅgaṇaṅginaṃ Lomahaṃsajanite’va pītiyā; Tatra’sokatarurāji rājate, ()
这苦行林,是无烦恼的住处,
他们豆类的光辉,充遍
就如火焰燃烧般显现。
显示巴利原文 Kiṃsukādikusumehi bhāsuraṃ Taṃ tapovana manālayālayaṃ, Tesa muggatapatejasā bhusaṃ Aggipajjalitameva dissate; ()
以向上攀缘、滴落之盛华为饰
以水晶珠串为饰,以稻穗为饰
以花鬘为饰,以银栏楯为饰,以诗偈为饰
象牙镶嵌,熠熠生辉;
显示巴利原文 Uddhavaṇṭagaḷitehi phullase- Phālikākuḍumalehi sālinī, Mālakā rajatavedikā kaviya Vidadumehi khavitā virājate; ()
啜饮芒果花蜜之滴者,
那里,鹦鹉、杜鹃、鹧鸪,
何鸟以甜音歌咏
妙音牟尼——帕拉德、提西之祥瑞
显示巴利原文 Pīta cuta makaranda bindavo Tatra kīrakaravikasārikā, Kiṃka haranti madhuraṃ ravantipi Mañjubhāṇīmunibhāratissiriṃ; ()
从金峰之冠冕,瀑流
重担光辉,沿岸更胜
广大持地诸王,于彼处
礼敬胜者之子足莲
显示巴利原文 Hemakūṭamakuṭehi nijjhara- Bhārabhāsurataṭo’rapīvarā, Bhuribhuridharabhubhujā tahiṃ Cumbare jinasuta’ṅghipaṅkaje; ()
Cārucañcupuṭatuṅgacucukā Cakkavākakucamaṇḍalā tahiṃ, Nīlikākacakalāpasālinī Nīlanīrajavilolalocanā; ()
具有如成列系缚之天鹅所缀的腰带;
具有丰满红润、宛如垂悬重担般的臀部;
臂钏罗列,犹如蜂群旋绕
项链璀璨,如破浪之泡沫般闪耀
显示巴利原文 Seṇibaddhakalahaṃsamekhalā- Dāmabhārataṭapīnasoṇinī, Bhiṅgacakkaratanaṅgadāvalī Bhaṅgavīcikaṇahārabhāsurā; ()
耳饰间垂落的花蕊与花粉
黄褐色衣,清净如水,端严美好者,
香风送爽,施予乐触,吉祥
宫室庄严,如白莲绽露微笑者;
显示巴利原文 Kaṇṇikāgaḷitakañjakesara- Piñjarambuvimalambarā subhā, Gandhavāhasukhaphassadā siri- Mandirā kumudamandahāsinī; ()
齿如花蕊蜂拥者,莲花者
欲女,指面容如盛开莲花者
为离一切怖畏者所亲近者
“天池”,为何说是河流?
显示巴利原文 Kesarāliradanā sarojinī- Kāminī vikacapaṅkajānanā, Vītasabbadarathehi sevitā Dibbapokkharaṇiyo najenatikiṃ; ()
“以摩提咖等藤蔓缠绕”者,
“以旧衣为屋而禅修者”,
“以散布的羽毛为庄严的孔雀群”
“森林以破碎、粗粝之物与宝物为庄严”
显示巴利原文 Muddikāpabhutivallivellita- Jiṇṇacīvarakuṭīhi jhāyataṃ, Piñchāsāritasikhaṇḍimaṇḍalā- Khaṇḍataṇḍavasumaṇḍitaṃ vanaṃ; ()
“导师以百件袈裟而修习”
如力刃破暗,于某处,
于此无尘垢处显现,
如胎藏内室之入口;
显示巴利原文 Satthu kasāvakasatehi bhāvanā- Sattibhinnatimisāti katthaci, Dissare niracakāsato tahiṃ Gabbharo’darasamosarāni’va; ()
在玛拉迦树上,迦陵频伽鸟与舍利迦鸟,
享用饭食之后,便无所畏惧。
显示巴利原文 Kālakā dhutapisaṅgavāladhī Māḷakesu kalaviṅkasāḷikā, Bhattasitthamanubhūya nibbhayā Dhammarāvamanukūjare tahiṃ; ()
超越死亡怖畏、眼目清净者,
渴望饮用阿拉瓦拉池水者,
导师以柔和音声,毫不动摇地呼唤
在那里,可见鹿群
显示巴利原文 Vitamaccubhayabhantalocanaṃ Ālavālajalapānadohaḷaṃ, Satthu mañjusarapāsaniccalaṃ Dissate hariṇamaṇḍalaṃ tahiṃ; ()
大象以鼻卷缠着藤蔓
猴群手持宝珠般的扇子,
降伏了畏惧生存之热恼者,
在彼处的树下禅修者。
显示巴利原文 Hatthavellitalatāhi vāraṇā Vānarāca maṇivijanīhi’va, Vijayanti bhavatāpabhīruke Rukkhamūlagatajhāyino tahiṃ; ()
云色林王的行列
她以块根、果实为食,
唯乐住于布施巴拉密而行供养;
如来与比丘僧团俱
显示巴利原文 Meghavaṇṇavanarājirājinī Kandamūlaphalabhojanehi sā, Dānapāramirate’va pīṇaye Bhikkhūsaṅghasahitaṃ tathāgataṃ; ()
法堂的天盖高悬于上
宝珠水泡垂挂其间
恒常炽燃的闪电之列
星光为之失色而闪烁
显示巴利原文 Dhammamaṇḍapavitānamuddhati Lambamānamaṇibubbulodare, Niccapajjalitavijjurājiyo Bhanti nijjitaravindutārakā; ()
树洞巢穴之中
彼林鸟群鸣啭
胜过螺、鼓、竹、琴
其音声之精华,如天界伎乐之庄严
显示巴利原文 Rukkhakoṭarakulāvakodare Kujitehi sakuṇehi taṃvanaṃ, Jeti saṅkhaghaṇavaṃsavallakī- Rāvasārasuraraṅgabhusiriṃ; ()
因陀罗蓝宝石门楼的光辉
在那里,如同应被驱散的黑暗一般,
日月双轮的光辉
正如阿修罗王般的威光;
显示巴利原文 Indanīlamaṇitoraṇippabhā- Bhinditabbatimiropamaṃ tahiṃ, Candacaṇḍakaramaṇḍaladvayaṃ Vindateva asurindavibbhamaṃ; ()
如乳海波涛般洁白的
那里有众多经行道,
妙足所触的吉祥,极为殊胜
专精禅那者之光辉,于我等中
显示巴利原文 Khīrasāgarataraṅgapaṇḍarā Nekacaṅkamanamālakā tahiṃ, Phuṭṭhacārucaraṇindirā bhusaṃ Bhanti jhānapasutāna massame; ()
侍奉者、施与者、与声闻俱者
敬重诗人之引导与乐之引导者
显示巴利原文 Bhāvanāya pavanāni pāvanā Desanāya rasanā vibhūsanā, Sevakā danavakā sasāvakā Mānayantī kavikanayaṃ sukhānayaṃ; () (Yamakabandhanaṃ;)
所谓竹林,是风鸣之竹林的竹林显示巴利原文
Kīcakā tyanilakūja kīcakā
所谓瓦咤咖,是牛群之义,由瓦与咤咖所成显示巴利原文
Vācakā rivagaṇassa vā cakā,
所谓摩咤咖,是新果之义,为摩咤咖显示巴利原文
Mocakā navaphalassa mocakā
Mecakā camaṇithambha mecakā; () (Yamakabandhanaṃ;)
“咕基达”指“阿离”、“帕基达”、“阿巴拉咖基达”;
“拉基达”指“阿喇咖基达”,实为“布基达”;
“咖拉瓦”即“阿咖拉拉瓦”、“亚盖拉瓦”。
显示巴利原文 Kūjitā’li bhajitā’parākajitā Rājitā’lakajitā hi pūjitā, Gāravā’kararavāyakeravā Keravākararavā sagāravā; () (Yamakabandhanaṃ;)
阿姆巴雷、努卡尼卡、阿瓦喇姆巴雷,
温吉德、伍德尼雅玛、亚吉德,
拉玛布弥、帕拉玛比拉玛布——(双连结)
显示巴利原文 Ketakī kusumahantacātakī Ambare ṇukaṇikā’valambare, Vuñcitā utuniyāmayañjitā Rāmabhumi paramābhirāmabhū; () (Yamakabandhanaṃ;)
渴求者,献供者,月施者
常如是者,常欲者,彼常者
彼暗者,燃暗者,实热者
乔达摩已远离黑暗与愚痴,轭缚已解。
显示巴利原文 Tāsadā havisadāna māsadā Yo sadātiya sadā kama taṃ sadā, So tamo dahatamo hi tattamo Vītamo muhatamo hī gotamo; () (Yamakabandhanaṃ;)
“萨拉咖”即“那那维拉萨巴”中的“拉咖”。(双连结)
显示巴利原文 Sālakā nanavilāsapā latā Mālakā valisubhāsamā lakā, Māḷakā valisubhāsamā lakā Sāḷakā nanavilāsapā lakā; () (Yamakabandhanaṃ)
“瓦内瓦嘉多维基多瓦内瓦”,意为“如林而生,如林而胜”。
「基诺瓦内乔咖瓦那嘉那诺诺」:意为胜者无尘垢,林知者非我等。
「内达维内达维嘉那努瓦德」:即导师、调御者,随顺离众者。
「瓦尼嘉那杰德瓦内维内多」:于祇园调御众人。(四句双连结偈)
显示巴利原文 Vāneva jāto vijito vaneva Jinova’nejo kavanajānano no, Netā vinetā vijanānu vāte Vanī janaṃ jetavane vinento; () (Caturakkharika citta yamakaṃ;)
此为由名为“梅达难德”的论师所造,为使一切诗人心生欢喜的因缘,于《胜者史灯论》的〈近因分〉中,名为「祇园精舍庄严明灯」的第十七品。显示巴利原文
Iti medhānandābhidhānanayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santike nidāne jetavana vihārālaṅkāra paridīpo sattarasamo saggo.
彼如如不动胜者的世界,
于诸贤者之首座殿堂中,
阿拉汉等功德,是为殊胜美妙。
显示巴利原文 Bhuvika yassa jinassa tādino Vidurānaṃ mukharaṅakgamandire, Arahādi guṇāti sundarī) Lasate kitti vilāsa sundarī; () Migadāyatapovane isi-patane gotama gotta ketuso, Narasārathi vassa mādimaṃ Vasi bārāṇasirājadhāniyaṃ; ()
复次,导师在竹林
在王舍城的山城竹林
第二、第三、第四
雨安居后;
显示巴利原文 Puna veḷuvane vināyako Nagare rājagahe giribbaje, Dutiyaṃ tatiyaṃ catutthakaṃ Avasi vassamanuddayāparo; ()
牟尼于第五年在大林,
于毗舍离城中,居大林精舍,
舍离了城邑的丰饶;
犹如狮子,依止而住
显示巴利原文 Muni pañcamavassa mindirā- Layavesāli puraṃ mahāvane, Pavihāsi puraṅgapīvaraṃ Upanissāya yatheva kesari; ()
驱除黑暗者,无有懈怠
炽燃之中,清凉瀑流群聚
牟尼于第六住处得安乐
世尊在普图玛嘎拉山度过雨安居;
显示巴利原文 Timirāpaharo’sadhīlatā- Jalite sītala nijjharākule, Munichaṭṭhamanālayo sukhaṃ Vasi vassaṃ puthumaṅkulācale; ()
前往三十三天宫,坐于石座上
于石座上宣说阿毗达摩,
安坐而过第七安居月;
善逝在第七安居月最后一日。
显示巴利原文 Tidasālayago sudubbudhaṃ Abhidhammaṃ kathayaṃ silāsane, Sunisajja savītināmayī Sugato sattamavassa manvahaṃ; ()
以黄旃檀香所熏净的
在名为贝萨咖喇巴的林野中,
人天导师
牟尼之尊住第八雨安居;
显示巴利原文 Haricandanagandhapāvana- Pavane bhesakalābhidhe vane, Sanarāmara lokanāyako Munināgo vasi vassamaṭṭhamaṃ; ()
以甘美音声宣说著称的
在著名的果西德长者所造之处,
于阿兰若度过第九雨安居。
显示巴利原文 Madhurassarabhāṇi ghosita- Visute ghosita seṭṭhikārite, Navamaṃ vasi vassamassame Varakosambi pure munissaro; ()
波利离耶伽的牟尼雄狮
象王施命而得喜乐,
第十次住于波利耶多罗,
树丛装点之林间。
显示巴利原文 Munikesari pārileyyaka- Karinājīvitadānato bhato, Dasamaṃ vasi pārileyyake Vanasaṇḍe tarusaṇḍamaṇḍite; ()
他以殊胜法的甘露味
胜者安住于十一年
于殊胜的婆罗门村受供养
无家之自在者,居于那拉维德。
显示巴利原文 Varadhammasudhārasena sa- Jjana mekādasamaṃ samaṃ jino, Dvijagāmavare’bhipīṇayaṃ Vasi nāḷāvidite nirālayo; ()
前往布吉曼达树王根处
无等者,于十二年间安住于等持。
显示巴利原文 Dharaṇīsuragāma māsadā Punaverañja maniñjano jino, Pucimandadumindamūlago Asamo bārasamaṃ samaṃ vasī; ()
目如开敷优钵罗花者
牟尼王,犹如金刚山,巍然不动,
于群峰攒聚、摇撼之山,
安住十三年,功德之藏;
显示巴利原文 Vikacappalacārulocano Munirājā vajirācalācalo, Sikharākulacāliyācale Avasī teḷasamaṃ guṇālayo; ()
于清凉的池水之畔,柔软
于园林、祇园与苦行林,
大沙门度过了十四个雨季,
令非沙门者生信乐
显示巴利原文 Salilāsayasītale mudu- Pavane jetavane tapovane, Vasi cuddasamaṃ samaṃ mahā- Samaṇo assamaṇā’pasādano; ()
在迦毗罗卫王都
在不远处的人王卧处
他度过三个或五个安居期。
显示巴利原文 Kapilavhayarājadhāniyā Avidure nararāhaseyyake, Pavihāsi tipañcamaṃ samaṃ Muni nigrodhatapovane subhe; ()
调伏凶恶的马喇瓦咖亚卡,
及那大腹的山岳
庄严美丽的阿喇维城
胜者于此安住十六年
显示巴利原文 Khara mālavakañca rakkhasaṃ Damayaṃ bhūdhara pīvarodaraṃ, Rucirālavirājadhāniyaṃ Viharī soḷasamaṃ samaṃ jino; ()
复次,竹林园
依山城(王舍城)而住,
于〔此处〕度十七雨季。
显示巴利原文 Puna veḷuvanaṃ tapovanaṃ Upanissāya giribbajaṃ puraṃ, Dasa sattama vassa māvasī Munisīho hatamāravāraṇo; ()
Bhavadukkharujāhi mocayaṃ Janataṃ dhammakathā’gadena so, Vasi cāliyapabbatālaye Jinavejjācariyo dasaṭṭhamaṃ; ()
在那广大的阿离耶山,他……
他在吉利巴迦度过了第二十年。
显示巴利原文 Tadanantaravassa muggadhi Vipule cāliyapakabbate’va so, Vasi vīsatimaṃ giribbaje Nagare veḷuvane tapovane; ()
如是,因无固定住处故
世尊随处而住
光泽如摩尼宝,施与所欲
于雨季中度过了二十载
显示巴利原文 Anibaddhavihārato iti Viharanto bhagavā tahiṃtahiṃ Maṇijotiraso’va kāmado Sarade vīsati vītināmayī; ()
牟尼安住于祇园苦行林
亦在鹿母讲堂之中
于彼胜处,住二十五载
已度岁腊,住于三缚者
显示巴利原文 Muni jetavane tapovane Bhavane cā’pi migāramātuyā, Mahite vasi pañcavīsati- Mitavassāni tibaddhavāsago; ()
从无系缚、系缚而住
于彼彼处具念而住者
岂非有五种应作之事
所作已办者,说法之时机
显示巴利原文 Anibaddhanibaddhavāsato Vasato tassa sato tahiṃ tahiṃ, Nanu vijjati kiccapañcakaṃ Katakiccassa kathananuvāsaraṃ; ()
日出时分,便已起身
为摄受诸随侍者
牟尼洗净面容与双足
安排好自己的一切事务;
显示巴利原文 Aruṇuggamane samuṭṭhito Tadupaṭṭhākajanassa’nuggahaṃ, Munirānanapādadhovanaṃ Pavidhāyā’khilakicca mattano; ()
于周全铺设的座上安坐,
为次第行持,尽其所需,
知时者获得时机。
显示巴利原文 Sunisajja susajjitā’sane Sapadānācaraṇāya yāvatā, Samayo samayaññu vindati Naciraṃ jhānasukhaṃ rahogato; ()
缠缚那束缚之绳,
善披下衣,于其上,
以阿拉汉幢覆身,
如宝石色石钵高举;
显示巴利原文 Paribandhiya tāyabandhanaṃ Sunivatthantaravāsako’pari, Arahaddhajachāditaṅgimā Maṇivaṇṇopalapatta mubbahaṃ; ()
以所积集的福德之力
从敞开门扉的精舍内室
如狮子从山窟中跃出
有时独自出行,
显示巴利原文 Abhisaṅkhatapuññasattiyā Vivaṭadvāravihāragabbhato, Girigabbharato’va kesarī Bahinikkhamma kadāci ekako, ()
众星环列成鬘,
如新月从云腹中现,
由修行者僧团前导而行,从彼处
牟尼有时外出,
显示巴利原文 Valayikatatārakāvalī Navacandoriva vāridodarā, Yatisaṅghapurakkhato tato Bahi nikkhamma kadāci so muni; ()
以寻常的威仪而行乞食
或现神变之行相
持一寻量之视而行
游行于村落、镇邑、城中的任何一处
显示巴利原文 Pakatīgatiyā’pi bhikkhituṃ Gatiyā sappaṭihāriyā’yapi, Yugamattadaso samācare Nigamaggāmapurīsu katthaci; ()
示现殊胜神变时
有时为乞食而站立,
令大地清净无垢
前方吹来柔和芬芳的微风;
显示巴利原文 Carato varapāṭihāriyaṃ Samadhiṭṭhāya kadāci bhikkhituṃ, Vimalīkurute mahītalaṃ Purato mandasugandhamāruto; ()
前方的尘土自然平息;
行于殊胜之道时,头顶有美妙华盖,
天幕闪耀辉映。
显示巴利原文 Purato’pasamenti dhūliyo Carato cārutarañjase sire, Vilasanti vitāna vibbhamā Navameghā phusitāni muñcare; ()
林中鹿群亦纷纷散去,
大地如同自己的足底一般,
于所行之处皆成平坦。
显示巴利原文 Kusumāni samīraṇā’pare Vipinenā’hariyo’kirantipi, Nijapādatalaṃ’va bhūtalaṃ Samataṃ yāti pathe padappite; ()
柔软而触感舒适的大地——
美女们曾一度聚集于彼之足迹处,
也曾一度亲吻莲花,
他的足莲劈开大地,
显示巴利原文 Mudukā sukhaphassadā mahī- Vanitā tappadasaṅakgame’kadā, Kamalānipi cumbare’kadā Pathaviṃ bhejja tadaṅghīpaṅkaje; ()
足所踏之莲花,
花粉芳香馥郁,
胜者象王之香气
“遍满”即“遍布”之义。
显示巴利原文 Caraṇakkamitā’ravindaja- Makarandā’ti sugandhabandhurā, Jinagandhagajinda māsiraṃ Parivāsenti samokirantipi; ()
花蜜连缀之光辉
光芒如同被辛杜拉红粉所庄严,
超越一切,呈现出极为殊妙的金黄色
游历于此有动、有不动的世间。
显示巴利原文 Makarandapabandhavibbhamaṃ Juti sindhūravicuṇṇabandhurā, Abhibhūya supiñjarāyate Carato lokamimaṃ carācaraṃ; ()
天鹅、孔雀与鹦鹉
好声鸟亦各自发出各自的鸣声,
二足者亦有四足者等其他众生
他行走时,为何不礼敬?
显示巴利原文 Kalahaṃsa mayūrasārikā Karavīkā’pi sakaṃsakaṃ ravaṃ, Dvipadā’pi catuppadā’pare Vajato tassa napūjayanti kiṃ; ()
Turiyāni vibhūsaṇāni’pi Sayamevā’bhiravanti taṅkhaṇe, Tamudikkhiya pāṭihāriyaṃ Sugate koka hi nasampasīdati; ()
种种稀有神变
大众已作想,是为胜者
于众生中生起悲悯
今来此处,为乞食故
显示巴利原文 Vividhabbhutapāṭihāriya- Katasaññāya mahājano jino, Janayaṃ janatāya’nuddayaṃ Idhapiṇḍatthamupāgato iti; ()
缀满花等的合掌
在脂腻的内巷中
由胜者光芒织成的毛毯
百处覆蔽、容貌丑陋者;
显示巴利原文 Kusumādiyamākulañjalī Sadaneha’ntaravithi motare, Jinaraṃsi pabandha kambala- Satasañchanna vivaṇṇaviggahā; ()
为众人指甲痕所焕之光辉
没入众多如虚空般卑下之流者。
显示巴利原文 Janatā nakharālidīdhiti- Nikarākāsanadīnimujjitā, Abhivandati vandanārahaṃ Munino pādayugaṃ pamoditā; ()
二十四位大众
犹如百人恭敬胜者,
恳请道:“请施与我们。”
显示巴利原文 Dasavisativā mahājano Jinapāmokkhayatī satampivā, Abhiyācati detha noiti Bhagavantaṃ vibhavānurūpato; ()
得知他的允诺
为众人故,从胜者手中接受,
将那加持之钵带入殿堂——
即进入布施堂中;
显示巴利原文 Adhivāsanamassa jāniya Janatā’dāya jinassa hatthato, Tamadhiṭṭhitapatta mindirā- Sadanaṃ dānagharaṃ pavesaye; ()
以四种香所熏修的
地上所设最胜座上,
以新衣与旧衣所成之粪扫衣料
善坐之善逝及其声闻众;
显示巴利原文 Catujātikagandhabhāvite Bhuvi paññattavarāsanopari, Ahatāhatavatthajātite Sunisinnaṃ sugataṃ sasāvakaṃ; ()
精心备办的殊妙饮食,
亲手献上莲花以为供养,
大众虔诚热切供养,
及以衣服等恭敬供养。
显示巴利原文 Paṭiyattapaṇītabhojana- Vikatīhe’va sahatthapaṅkajā, Abhitappayate mahājano Patimāneti ca cīvarādinā; ()
Saraṇāgamane’pi pañcayu Adhisīlesu patiṭṭhahanti ye, Catumaggaphalesu katthavi Tadabhiññā’nusayāsayādito; ()
Bhagavā katabhattakiccavā Anurūpāya kathāya dhammiyā, Ravibandhu vineyya bandhunaṃ Hadayambhojavanaṃ pabodhaye; ()
宛如行走的哈利梅鲁山
遍身披覆因陀罗弓弦之列,
具足百福德相
牟尼从精舍座中起身;
显示巴利原文 Harimerugiri’va jaṅgamo Parinaddhindasarāsanāvalī, Visate satapuññalakkhaṇo Muniru’ṭṭhāya vihāramāsanā; ()
在那胜妙的圆坛场中
牟尼在为他铺陈的大高座上
暂来安坐
乃至食事成办;
显示巴利原文 Varamaṇḍalamāḷake tahiṃ Muni paññattamahārahāsane, Khaṇamāgamayaṃ nisidati Yaminaṃ bhojanakiccasādhanaṃ; ()
犹如以宝线、妙线所缝制
披象衣之粪扫衣者
诸行者围绕那位行者之王、群主
他们立即前往围绕
显示巴利原文 Maṇivammasuvammitā viya Karino pārutapaṃsukūlikā, Yatayo yatirājayūthapaṃ Parivārenti upecca taṅkhaṇe; ()
知时者,从那时起
殊胜的侍者如是禀报:
犹如胜者的香象,周身芬馥,
以微妙香,入于香室。
显示巴利原文 Samayaṃ samayaññuno tato Tadupaṭṭhākavaro nivedaye, Jinagandhagajo suvāsitaṃ Visate gandhakuṭiṃ sugandhinā; () (Purebhattakiccaṃ)
那时,胜者于香室门口
无有尘垢,足尘亦不存,
洗净双足,安置
于宝掌之上,暂住片刻;
显示巴利原文 Athagandhakuṭīmukhe jino Virajo pādarajo nacatthipi, Paridhotapadāni nikkhipaṃ Maṇisopāṇatale khaṇaṃ ṭhito; ()
胜者出世亦为难得,
刹那具足而得成就,亦为难得,
得人身亦难得
听闻胜者之法亦难得
显示巴利原文 Udayo’pi jinassa dullabho Khaṇasampattisamiddhi dullabhā, Manujesu’papatti dullabhā Jinadhammassavaṇampi dullabhaṃ; ()
沙门性亦难得
三种教法由不放逸,
清净者教诫诸行者,
诸比丘,应当成就。
显示巴利原文 Samaṇatta mape’ttha dullabhaṃ Tividhaṃ sāsana mappamādato, Yatayo’vadatā’nusāsati Abhisampādayathā’ti bhikkhave; ()
有比丘顶礼后
世尊教法的圆满行道者
然后,依次修习的次第
反问观等诸法;
显示巴利原文 Abhivandiya keci bhikkhavo Bhagavantaṃtaka paṭipattipūrakā, Atha sampaṭipādanakkamaṃ Paṭipucchantivipassanādisu; ()
于观等诸法中给予指导,
牟尼顺应他们的行持,
领受了导师的教诫
如同为了串成宝珠的人,
显示巴利原文 Padadāti vipassanādisu Muni tesaṃ cariyānurūpikaṃ, Paṭigaṇhiya satthusāsanaṃ Maṇidāmaṃ viya makaṇḍanatthiko; ()
向胜者行右绕礼之后,
他们恭敬合掌,
诸行者各自进入
自己的住处——寂静无风的安住者。
显示巴利原文 Pavidhāya jinaṃ padakkhiṇaṃ Atha te bhattisamapakpitañjalī, Pavisanti yatī sakaṃsakaṃ Vasatiṃ santanivātavuttino; ()
瓦德山麓洞窟
“丰盛”者,即某些精勤者
进入天、阿修罗、龙之中
金翅鸟的居所,及其他诸处;
显示巴利原文 Vatapabbatapādakandara- Pabhūtīsva’ññataraṃka padhānikā, Pavisanti surāsuroraga- Garuḷānaṃ bhavanesucā’pare; ()
若欲进入香殿,
入已,他为乐于远离者,
具念的牟尼,右侧而卧。
显示巴利原文 Atha gandhakuṭiṃ yadicchati Pavisitvā pavivekakāmavā, Muni dakkhiṇapassato sato Sayanaṃ kapakpayatī’sakaṃ divā; ()
牟尼起身,遍历无数俱胝,
于刹那间体验诸定,
以佛眼观照世间;
显示巴利原文 Vupasantasarirajassamo Muniru’ṭṭhāya anekakoṭiyo, Anubhūyaka samādhayo khaṇaṃ Bhuvanaṃ passati buddhacakkhunā; ()
或于止中,或于观中,
当如来放下重担之时,
他依神通力,侍立其处,
悲悯之藏再次令其起立。
显示巴利原文 Samathamhi vipassanāyavā Dhuranikkhepakate tathāgate, Tahimiddhibalenu’paṭṭhito Puna vuṭṭhāpayate dayānidhi; ()
如是,五百声闻众,
世尊极速教诫,
犹如令莲花绽放般,令他们觉悟。
显示巴利原文 Iti pañcasatampi sāvake Atikhippaṃ kabhagavā’nusāsiya, Padumāniva te pabodhayaṃ Nabhāsā yāti vihāra mattano; ()
胜者骏马般的足迹之威力
胜者调伏六牙象王之钩
胜者之狮子吼
我等得见、得闻,如是。
显示巴利原文 Jinasindhavapādavikkamaṃ Jinachaddantagajindakuñcanaṃ, Jinakesarasīhagajjanaṃ Abhipassāma suṇoma no iti; ()
午后,合掌之中盛满鲜花,
善着下衣,善披上衣,极为庄严,
众人满怀喜悦,聚集而来;
显示巴利原文 Vihareyya yahiṃ jino tahiṃ Aparaṇhe kusumākulañjalī, Sunivatthasupārutā bhusaṃ Muditā sannipatantikho janā; ()
那时,已示现神变者,
进入殊胜的法堂,
犹如太阳照临持双山巅。
显示巴利原文 Atha dassitapāṭihāriyo Pavisatvā varadhammamaṇḍapaṃ, Sūriyova yugandharo’pari Sunisajjā’sanamatthake jino; ()
以甘美而广大的音声,向听众们
宣说四种圣谛
依于次第之说而
显示巴利原文 Karavikavirāvahārinā Madhuro’dārasarena sotunaṃ, Caturā’riyasaccamīraye Anupubbāya kathāya nissitaṃ; ()
恭敬地领受法
她走向与自己言辞相应的行境,
她以右绕的方式趋近,
以头面礼敬众会(午后事)
显示巴利原文 Paṭigaṇhiya dhammamādarā Nijavohāra’nurūpagocaraṃ, Abhiyāti padakkhiṇena sā Parisātaṃ sirasā’bhivandiya; () (Pacchābhattakiccaṃ)
又如持优胜象王之额宝者,
又如狮子王摧破恶见者,
于是,他结束了这法之狮吼。
显示巴利原文 Varavāraṇakumbhadāraṇo Migarājāva kudiṭṭhabhañjano, Atha niṭṭhitadhammagajjano Muniru’ṭṭhāyu’pavesanā’sanā; ()
Kamalaṃ’va kalevaraṃ varaṃ Vimalaṃ vitarajomalaṃ jino, Avasiñcitukāmavā sace Pavisitvāna nahānakoṭṭhakaṃ; ()
Tadūpaṭṭhitikena bhikkhunā Paṭiyattenudakena viggahe, Samitotuparissamo muhuṃ Punarāgamma nivatthacīvaro; ()
在平坦之处,善坐、善卧;
在寺院中安设的座位上,
片刻间受用此乐。
显示巴利原文 Sunisajja sina’ssame same Pariveṇe ṭhapitāsanopari, Anubhoti muhutta mattanā Suvimutto’pi vimuttijaṃ sukhaṃ; ()
出离而流转于彼彼处,
恭敬合掌的花鬘,
簇拥着三界导师。
显示巴利原文 Tadupaṭṭhitipaccupaṭṭhitā Abhinikkhammatatotatoyatī, Mahitañjalipupphamañjarī Parivārentitilokanāyakaṃ; ()
Paṭipattipapūraṇakkamaṃ Paṭipucchanti vipucchanāni’pi, Yatayo hi visuṃvisuṃ jinaṃ Savaṇaṃ dhammakathāya yācare; ()
世尊为悲悯所策励,
以智慧了知他们的意趣,
成就最上义
「超越前夜分」:指前夜分应办之事
显示巴利原文 Bhagavā karuṇāya codito Tadadhippāya mavecca buddhiyā, Abhisādhaya matthamuttamaṃ Purimaṃ yāmamatikkame iti; () (Purimayāmakiccaṃ)
见无边际的世尊
以头面礼彼诸善逝比丘
礼敬已,从诞生之域
诸天与阿修罗适得此缘
显示巴利原文 Bhagavanta manantadassinaṃ Sirasā tesugatesu bhikkhusu, Abhivandiya jātikhettato Labhamānā’vasaraṃ surāsurā; ()
前往苦行林园
肤色转成黄褐
宝珠顶髻光芒集聚
具吉祥者,被围绕亲吻的;
显示巴利原文 Upagamma tapovanaṅgaṇaṃ Kurumānā chavivaṇṇapiñjaraṃ, Maṇimoḷimaricisañcaya- Paricumbīkaḷitaṃ sirimato; ()
指甲如蕊,手指似花瓣;
双足莲花,为众所礼敬;
四音节也在其后被问及。
显示巴利原文 Nakhakesaramaṅgulīdalaṃ Caraṇambhojayugaṃka pavandiya, Caturakkharikampi pucchare Varapañha’ntamaso’hisaṅkhataṃ; ()
牟尼解答他所问
那时,离寻思、离疑惑者们
随喜,并再三赞叹;
显示巴利原文 Sivado vadataṃanuttaro Muni vissajjati tabbipucchanaṃ, Atha vitakathaṅkathi tada- Bbhanumodanti abhitthavantipi; ()
以自法之灯的光辉
破除众生的愚痴与黑暗者,
如是,我于中夜分思维
牟尼已尽所应作,安度中夜(中夜分之所作)。
显示巴利原文 Nijadhammapadīpatejasā Janasammoha tamovidhaṃsano, Iti majjhimayāma manvahaṃ Katakicco muni vītināmaye; () (Majjhimayāmakiccaṃ)
已降伏身体之疲劳,
以所应作已办之圣道,
然后,于后夜经行
牟尼度过初夜时分
显示巴利原文 Abhibhutasarīrajassamo Katakiccehi’riyāpathehica, Atha caṅkamaṇena pacchime Paṭhamaṃ bhāga matikkame muni; ()
顺风与逆风吹送而来的
功德之香,令身芬芳
如宝珠灯光,璀璨明亮
善逝来到了香室
显示巴利原文 Paṭivāta’nuvāta vāyita- Guṇagandhehi sugandhitaṅgimā, Maṇidīpapabhāsamujjalaṃ Sugato gandhakuṭiṃka upāgato; ()
于卧处舒展身体
身形端正相称,如狮子卧姿
如狮子般卧下
第二颂中的“具念正知”;
显示巴利原文 Sayanopari sampasārayaṃ Paṭimārūpasarūpaviggahaṃ, Sayanaṃ kurute’va kesarī Dutiyasmiṃ satisampajaññavā; ()
烦恼未成就而(功德)成就者,
世尊以坏灭、有分等七十种智,
既得安稳卧,大觉者觉醒——
入悲悯之禅那,
显示巴利原文 Asamiddhakilesamiddhavā Bhagavā bhaṅgabhavaṅgasattati, Sunisajja pabujjhito mahā- Karuṇājhāna mupeticā’sane; ()
若于前世诸有中,
若有已作加行之士,
如日照而绽放的
莲花般应被唤醒。
显示巴利原文 Purimesu bhavesu pāṇino Yadi vijjanti katādhikārino, Raviraṃsivikāsanūpaga- Padumānī’va pabodhanārahā; ()
由悲悯而生起,从此
悲心清凉的牟尼
以佛眼观见
他们在地之道果近依;
显示巴利原文 Karuṇāya samuṭṭhito tato Karuṇāsītalamānaso muni, Abhipassati buddhacakkhunā Bhuvi te maggaphalopanissaye; ()
如是,胜者在后夜分,
逾越三分之一已,
已成就如前所说之应作事者
所作已办者之不可思议功德;(后夜分之所作)
显示巴利原文 Iti pacchimayāma manvahaṃ Tatiyaṃ bhāga matikkame jino, Purimoditakiccakārino Katakiccassa acintiyāguṇā; () (Pacchimayāmakiccaṃ)
纵使唯以色身之量,亦能令人于佛生起净信
依传闻为量者,亦于佛生信
依外相为量者,亦于佛生信
依法为量者,亦于佛生信
显示巴利原文 Pasidanti rūpappa māṇapi buddhe Pasidanti ghosapakpa māṇapi buddhe Pasidanti ḷukhappa māṇapi buddhe Pasidanti dhammappamāṇapi buddhe ()
如是,由名为慧喜的苦行者所造,令一切诗人心中生起欢喜之因,于《胜者史灯》中,近因之章,五种佛陀所作之阐明,第十八品竟。显示巴利原文
Iti medhānandābhidhānenayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santike nidāne pañjavidhabuddhakicca paridīpo aṭṭhārasamoka saggo.
于无间三界之广大深窟中
善行之根所生长出的名声之蔓藤
与九种功德之规则相应故
世尊犹如盛花之顶
显示巴利原文 Niravadhibhuvanālavālagabbhe Sucaritamūlavirūḷhakittivallī, Navaguṇaniyamotu saṅakgamena Bhagavatamāsiyatheva (pupphitaggā); ()
Suvisadamatimā savāsanehi Sakala kilesa malehi cārakāyo,
所谓‘如是世尊’,乃觉者所赞叹显示巴利原文
Itipi bhagavato budhābhigīto
Bhuvivisuto arahanti kittighoso; ()
执持道智之利剑
殊胜地斩断恶行之敌
‘如是世尊’者,即已破诸敌之义
“阿拉汉”的名声远扬世间;
显示巴利原文 Gahita nisita maggañāṇa khaggo Varamati duccaritārayo achindi, Itipi bhagavato hatārinoyo Bhuvivisuto arahanti kittighoso; ()
三有之车所配备者,正是无明;
有与渴爱的绳索为其辐,业的轮毂为其轴心,
种种积集之业,是积集而成的轮辋;
老死尘垢纠缠而成轮缘,此即轮回;
显示巴利原文 Tibhavarathasamappitaṃ avijjā- Bhavatasiṇāmayanābhika māsavakkhaṃ, Vicitupacitakamma sañcāyā’raṃ Jaṭitajarāmaraṇerunemi vaṭṭiṃ ()
他已转动了有轮,
以坚固精进之足,立于菩提道场,
他安立于极清净戒的大地之上;
显示巴利原文 Avidita pariyanta kālasīmaṃ Paribhamitaṃ bhavacakkamatthi tassa, Thiravīriyapadehi bodhimaṇḍe Suvimalasīlamahītaleṭhito yo; ()
以极净之信
以手执莲,日日击打定砧之背,
善磨利刃,月月斩断业
手持灭尽智之斧
显示巴利原文 Hanivihani are visuddhasaddhā- Karakamalena samādhisāṇapiṭṭhe, Sunisita masamaṃ nihanti kamma- Kkhayakarañāṇakuṭhārimādadhāno; ()
摧毁有轮之车,登上道车
登上彼车,前往寂静城者
如此,世尊是杀敌者,
“阿拉汉”的称赞声遍满世间;
显示巴利原文 Hatabhavaratha vibbhamassa magga- Rathamabhiruyha sivaṃpuraṃ gatassa, Itipi bhagavato hatārakassa Bhuvivisuto arahanti kittighoso; ()
Avidita pariyanta dukkha vaṭṭaṃ Athabhavacakkaka mituccate avijjā, Tahimupahitanābhī mūlakattā Bhavatijarāmaraṇaṃ tadantanemi; ()
于此二者之间,合而为辐
以行为首的其余十法
于苦、集、灭、道之际
了知与不了知,即是无明。
显示巴利原文 Ghaṭita tadubhayantarā arāssu Dasa abhisaṅkharaṇādisesa dhammā, Kasirasamudaye nirodha magge Bhavati pajānamajānanaṃ avijjā; ()
Bhavati tividhabhumikā avijjā Catuvidha saccasabhāva chādakā’yaṃ, Abhivicinana cetanāna maddhā Vividhanayena bhavattaye nidānaṃ; ()
各自结生心的因
唯二所造之业,于欲界中
心之善或不善,能生色界、无色界
彼二者俱为结生之因
显示巴利原文 Sakasaka paṭisandhicittahetu Dvaya mabhisaṅkhata kammameva kāme, Cita kusala marūpa rūpa gāmiṃ Tadubhayabhupaṭisandhihetu hoti; ()
善与不善被三种分别,
于前有中如其相应所积集,
并非从结生而有其他;那是什么?
显示巴利原文 Kusalamakusalaṃ tidhā vibhattaṃ Purimabhavenicitaṃ yathānurūpaṃ, Nabhavati paṭisandhitoparaṃ kiṃ Tibhava pavatti vipāka citta hetu; ()
集所成的欲界与色界果报
存在于结生与转起中
各个存在,名为色之因
依种种缘而相应
显示巴利原文 Samudayamaya kāmarūpapākā Sati paṭisandhi pavattiyaṃ bhavantī, Saka saka bhavanāma rūpahetu Vividha nidānavasena cānurūpaṃ, ()
同样地,四种无色果报
各自地之名缘
于无想有情,意积集
为何不生于世间?唯色之故。
显示巴利原文 Tathariva caturo arūpapākā Sakasakabhumikanāmapaccayāva, Samupacita manaṃ asaññasatte Nabhavatikiṃka bhuvi rūpamattahetu; ()
Tadubhaya mavipāka cittatopi Pabhavati tīsubhavesu cā’nu rūpaṃ, Sugati dugatiyaṃ padaṃhi kāme Bhavati saḷāyatanassa nāma rūpaṃ; ()
‘有’的词根,为无想、离色相——
于地,三种处之名与色,
于无色有中,有之集起。
显示巴利原文 Bhavati padaka masaññi vajjarūpa- Bhuvi tividhāyatanassa nāma rūpaṃ, Havati samudayo bhave arūpe Sukhuma manāyatanassa nāma mattaṃ; ()
Iti tividhabhave bhavanti taṃ taṃ- Bhava pabhavāyatanāti phassahetu, Tathariva kamato bhavānu rūpaṃ Tividhabhavesu chaphassavedanejā; ()
在种种有、趣、住处中的彼彼
成为执取所弃缠结之因
对再有及两种有的坚固执取
由于因的本性,成为有、后有、再有。
显示巴利原文 Vividha bhavagatiṭṭhitīsu taṃ taṃ Chaṭita jaṭā gahaṇassa hetu hoti, Punarubhaya bhavassa daḷhagāho, Bhavati bhavotibhavamhi hetujātyā; ()
这便是三种有、生起与生,
成为老死等诸苦之因,
一切烦恼、灾患之漏
集为因,由此故为无明
显示巴利原文 Tividha bhavu’papattijātiresā Bhavati jarāmaraṇādi dukkha hetu, Sakalakasirupaddavā’savānaṃ Samudayahetutatosiyā avijjā; ()
凡依坚固执取之力
行于善行或恶行者,他的
其中,‘业’是指趣向善趣与恶趣的业
‘业论者’,是宣说业有之人
显示巴利原文 Thiragahaṇavasena yohi koci Sucarita duccaritaṃcareyya tassa, Sugati dugati gāmi kammamettha Kathayati kammabhavo’ti kammavādī; ()
Vicitupacita kammasattijātā Vadatupapatti bhavo’ti pañcakhandhā, Tadabhijanana māhajāti tesaṃ Cuticavanaṃ paripākatājarā’ti; ()
对于依地界与水界的结缚而安住者
对于依池沼之深而生起者
依此法而得清净
住立,以超越名色之慧而执持
显示巴利原文 Pahavaphalapabandhato ṭhītānaṃ Sarasagabhīrapaṭicca sambhavānaṃ, Kayirati visadāya yāya dhamma– Ṭhitimatināmadhiyā pariggahaṃsā; ()
Idhapana caturosiyuṃsamāsā Purimabhavo’daya moha kammameko, Bhavatihanabhavacittanāma rūpā- Yatana cha phassa cha vedanāti ceko; ()
有、喜贪与执取
生与老死,于未来合为一体
依果报之力而生起者
如是四种摄略,即为三时。
显示巴利原文 Api bhavati bhavo nikanti gāho Janana jarāmaraṇaṃ anāgate’ko, Pabhava phalavasena sambhavānaṃ Iti catu saṅkhipanaṃ siyātiyaddhaṃ; ()
Idha yathariva’tītahetupañca Abhiratigāhabhavehi kammamohā, Tathariva saha mohakammunāpi Abhiratigāhabhavā idāni hetū; ()
Nabhavati phalapañcakaṃ kimeta- Rahipaṭisandhika manādipañca dhammā,
所谓“有”,即是于未来亦如此存在。显示巴利原文
Bhavati phakhalamanāgate tatheva
Janana jarāmaraṇādi pañca dhammā; ()
Bhavati bhavupapattiya’ntare’ko Abhirati vedayitāna mantare’ko, Tathariva citacetanāmanānaṃ Iti bhavacakkatisandhayo bhavanti; ()
Suvisadamativīsatā’ katāraṃ Sa’tiparivaṭṭa tisandhikaṃ tiyaddhaṃ, Tadavagamiyatāya dhātu dhamma- Ṭṭhitimatiyā catusaṅakgahaṃ dvimūlaṃ; ()
Hanivibhani jagattaye bhavanta- Bhavaratha cakkasamappitākhilāre, Itipi bhagavato budhāhigīto Bhuvi visuto arahanti kittighoso; ()
Bhagavati udite mahānubhāvo Tamahimaheyya bhusaṃ sadevaloko, Tadahimahi kadāvi neru matta- Maṇiratanāvaliyā sahampatīpi; ()
众多天与众人,各随己力,
恭敬于彼者,给孤独长者亦复如是。
那位居士、优婆夷毗舍佉,
与眷属的拘萨罗王、频婆娑罗王;
显示巴利原文 Pacurasuranarā balānurūpaṃ Yamabhimahiṃsu anātha piṇḍikopi, Gahapati tamupāsikāvisākhā Saparisa kosalabimbisārabhūpā; ()
世尊般涅槃后,无忧王
统御大地的君主,岛洲转轮王,
舍弃了与十力者无与伦比的
九十六俱胝之无上财富,
显示巴利原文 Bhagavati parinibbute asoka- Vahayadharaṇīpati dīpacakkavatti, Dasabalamasamaṃ pariccajitvā Abhimahi channavutippamāṇakoṭī; ()
舍弃了不可计量的财富
于此建造宝珠璎珞塔
天人世间皈依处之舍利身
即便是邪行的王后,亦恭敬尊重。
显示巴利原文 Agaṇita vibhavaṃ pariccachitvā Iharatanāvali cetiyaṃ vidhāya, Suranarasaraṇassa dhātudehaṃ Narapatimānayi duṭṭhagāminī’pi; ()
Dasabalamabhipūjayiṃsu pūjā- Vidhibahumānana bhājanaṃ tadaññe, Itijana mahanīya cīvarādī- Catuvidhapaccaya pūjanāka visesaṃ; ()
功德海中最上的应供者
堪受供养、堪受施食、堪受宾客之礼,
如是世尊,迦维巴之师,
阿拉汉的称誉之声,在世间广扬。
显示巴利原文 Guṇajaladhi yadagga dakkhiṇeyyo Arahati cāhuṇa pāhuṇā rahassa, Itipi bhagavato kavippa sattho Bhuvi visuto arahanti kittighoso; ()
贪求此世与他世之礼敬者
卑劣、炫示聪明的沙门之辈
暗中行不善而贪图名声者
「不因畏惧恶名而积聚。」
显示巴利原文 Idhaparamanipaccakāra giddhā Samaṇaka bhusurakā vibhāvimānī, Rahasi akusalaṃ silokakāmā Na kimasilokabhayena sañcinanti; ()
Nacakarahaci kiñcideva pāpaṃ Kayirati resarahopipāpabhīrū,
所谓“世尊是远离恶者”,显示巴利原文
Itipi bhagavato rahāpagassa
Bhuvivisuto arahanti kittighoso; ()
「未寂止贪、嗔、痴」者,
身、心、慧不坚固,未修习
背离圣道者
行非圣法之人中最劣者
显示巴利原文 Anupasamita rāgadosa mohā Thiramanabhāvita kāyacitta paññā, Ariyapaṭipadāya ye vipannā Anariya dhammacarā narādhamāte; ()
善持善逝与阿拉汉之教法者
仅少许随顺胜者,亦为殊胜
纵使远离世尊,亦复如是
阿拉汉之名声,遍扬于世间
显示巴利原文 Sugahita sugatārahaddhajantā Jinamanubandhiya santikeka varāpi, Itipi bhagavato bhavanti dure Bhuvivisuto arahanti kittighoso ()
如是,达于极远离修习之境
牟尼亦为卑劣人所轻视
世尊实为百人之师。
显示巴利原文 Tathariva suvidura bhāvamāpa Munirapitehinihīna puggalehi, Itipi bhagavato satampa sattho Bhuvivisuto arahanti kittighoso;Ka ()
恒常善修习身、心、慧
圆满圣道者
远离非圣法道之贤智者
显示巴利原文 Vihata sakalasaṃkilesa dhammā Satata subhāvita kāya cittapaññā, Ariyapaṭipadaṃ papūrakārī Anariyadhammapathārakāka sudhīrā; ()
即使远在百由旬、千由旬之外
若住在胜者的远处
这样,于世尊仍非遥远
他的美名传遍大地,堪受赞扬。
显示巴利原文 Satadasasata yojanehi dūre Yadiviharanti jinassa ārakāte, Itipi bhagavato na tāva dūre Bhuvi visuto arahanti kittighoso; ()
如是,世尊、已至有边者
应受供养者,称誉之声遍满世间
显示巴利原文 Tathariva avidūra bhāvamāpa Munirapi sappurisāna mīdisānaṃ, Itipi bhagavato bhavantagassa Bhuvivisuto arahanti kittighoso; ()
‘如是世尊远离’:因他无有……
‘阿拉汉的美名,流传世间’
显示巴利原文 Budha jana rahitabba pāpadhammā Pavūramanatthakarāka rahāvadanti, Itipi bhagavato rahā na yassa Bhuvivisuto arahanti kitti ghoso; ()
应被圣者们呵责、应远离之法
从最劣的凡夫人等,因为
如是,于彼世尊亦无有
那位闻名于世的阿拉汉的称扬之声;
显示巴利原文 Garahiya rahitabbatā’riyehi Paramaputhujjana puggalehi yasmā, Itipi bhagavato naca’tthi’massa Bhuvivisuto arahanti kittighoso; ()
再者,也并非世尊曾
有应被呵责者、应被远离者存在,
如是,世尊之远离法
应得称赞的名声,遍满世间;
显示巴利原文 Apica bhagavatā natekadāci Vigarahiyā rahitabbakā bhavanti, Itipi bhagavato rahānayassa Bhuvivisuto arahanti kittighoso; ()
所谓“来此远离”,这即被称为显示巴利原文
Gamana miharahoti vuccate taṃ
Tibhavaparibbhamaṇaṃ raho na yassa, Itipi bhagavato gatassa pāraṃ Bhuvi visuto arahanti kittighoso; ()
具足无上的增上戒、增上心、增上慧
获得最上解脱与解脱智
无比功德之承载者、守护者,不动者
无等之等者、无等者、无上者
显示巴利原文 Niratisaya’dhisīlacittapañño Parama vimutti vimutti ñāṇalābhī, Asandisa guṇa bhājanoka anejo Asamasamo asamo anuttaro’ti; ()
善力圆满成就之相者
由种种功德,应被赞叹者
如是,世尊确实应受赞叹。
显示巴利原文 Kusalabala samiddharūpavāti Vividhaguṇehi siyā pasaṃ siyo yo, Itipi bhagavato pasaṃsiyassa Bhuvivisuto arahanti kittighoso; ()
Iminā imināpi kāraṇena Bhagavā gotama gotta ketubhūto,
所谓“阿拉汉”,即声名远播者显示巴利原文
Arahaṃ arahanti kittirāvo
Dakatelaṃvatatāna sattaloke; ()
此为梅达难德比丘所造《胜者史灯》之“近因”部分中,于一切诗人心中生起喜悦之因缘,阐明世尊“阿拉汉”名号施设——第十九品终。显示巴利原文
Iti medhānandābhidhānenayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santike nidāne bhagavato arahantināmapaññattiyāabhidheya paridīpo ekūnavīsatimoka saggo.
「阿西吉提亚(沙离尼)」意为依止的、有倾向的世间界。
显示巴利原文 Sammā sāmaṃ sabbadhammāna maddhā Buddhattā paññānubhāvena tassa, Sammā sambuddhoti abbhuggatāya Āsikityā(sālinī) loka dhātu; ()
应修习之法、应作证之法,
正确地、圆满地觉悟,因此名为佛陀,
于世间称为‘正自觉者’;
显示巴利原文 Yo cā bhiññeyye pariññeyya dhamme Bhāvetabbe sacchikātabba dhamme, Sammāsāmaṃ bujjhi tasmāsa buddho Sammā sambuddhoti vikhyāsi loke; ()
苦谛,正是应遍知之法;
应修习者,为道谛;灭
谛、真实、应现证之法;
显示巴利原文 Tatrā’bhiññeyyā catussacca meva Dukkhaṃ saccaṃ kho pariññeyya dhammā, Bhāvetabbā magga saccaṃ nirodha- Saccaṃ tacchaṃ sacchikā tabba dhammā; ()
渴爱方面所生起的法,
诸道应断、应舍断之法,
与生等诸苦及五苦俱
从足至顶的诸蕴,即是苦谛;
显示巴利原文 Taṇhāpakkhe sambhavaṃ dhamma jātaṃ Maggānaṃvajjhaṃka pahātabba dhammā, Saddhiṃ jātyādīhi dukekhahi pañcu- Pādānakkhaṇdhā siyā dukkha saccaṃ; ()
诸苦之有因者,是第二谛,
诸缚之无有处,是灭
谛;及依此而舍渴爱者;
显示巴利原文 Yāyaṃ taṇhā kāma taṇhādibhedā Dukkhānaṃ sāhetu saccaṃ dvitiyaṃ, Bandhānaṃ yatrāpya’bhāvo nirodha- Saccaṃ yañcā gamma taṇhāya cāgo; ()
正见等八道支诸法
能达至涅槃的道谛
因已正觉这些诸法
于世间被称为“正自觉者”;
显示巴利原文 Sammādiṭṭhādyaṭṭhamaggaṅga dhammā Nibbānaṃ sampāpakā magga saccaṃ, Tesaṃ dhammānampi sambujjhinattā Sammā sambuddhoti vikhyāsi loke; ()
犹如眼,此苦及其生起之因
渴爱,其无有即是灭,
道是觉悟的方便,这便是他的慧。
显示巴利原文 Cakkheva’daṃ dukkhaṃ taduppāda hetu Taṇhā nesānaṃ abhāvo nirodho, Maggo bodhūpāya paññāti tassa Evaṃ paccekaṃ padaṃ coddharitvā; ()
在诸谛法中安立谛已,
见真实者,是为佛陀,
以锐利慧,自证正觉,
于世间,称为正自觉者;
显示巴利原文 Āropetvā sacca dhammesu sacca- Sandhātā yo saccadassī sa buddho, Sammā sāmaṃ tikkhapaññāya bujjhi Sammā sambuddhoti vikhyāsi loke; ()
六门与六所缘,
六种心与六种识的差别,
六种想与六种思,
六种触、寻等
显示巴利原文 Channaṃ dvārānañca chārammaṇānaṃ, Channaṃ cittānañca chabbeda nānaṃ, Channaṃ saññānaṃ cha sañcetanānaṃ Channaṃ phassā naṃ vitakkādi kānaṃ; ()
如是,六种色、渴爱等
以渴爱身的施设
故于诸谛,正自觉悟
「正自觉者」,即著称于世间;
显示巴利原文 Evaṃ channaṃ rūpa taṇhādikānaṃ Taṇhākāyānaṃ samāropaṇena, Sammā sāmaṃ bujjhi saccesu tasmā Sammā sambuddhoti vikhyāsi loke; ()
五蕴、十八界
眼等十二处
以正确地自我觉悟,故称自觉者
于世间,以‘正自觉者’之名著称
显示巴利原文 Pañcannaṃ khandhāna maṭṭhārasannaṃ Dhātūnaṃ cakkhādinaṃ bārasannaṃ, Sammā sāmaṃ bujjhitattā sayambhu Sammā sambuddhoti vikhyāsi loke; ()
四色界禅那与四无色
禅那与十种随念等业处,
六种有相、四无量、净相,
这些业处,共有九种。
显示巴利原文 Rūpajjhānānaṃ catunnaṃ arūpa- Jjhānānañcānussatīnaṃ dasannaṃ, Khatti sākāra’ppamaññāsubhānaṃ Kammaṭṭhānānaṃ navannaṃ bhavānaṃ; ()
于轮回之轮中,无明
诸支,于诸谛中如实安立,
此正确而无依之智
正自觉者现于世间
显示巴利原文 Buddhattā saṃsāra cakke avijjā- Dyaṅgānaṃ saccesucāropaṇena, Sammāsāmaṃ esa nissaṅga ñāṇe Sammā sambuddho vikhyāsi loke; ()
现在、未来与过去诸法
涅槃与无余施设的教法,
自行证知已,更无余教,
于世间称正自觉者;
显示巴利原文 Paccuppannānāgatātīta dhamme Nibbānaṃ nissesa paṇṇatti dhamme, Sāmaṃ abbhaññāsya’naññopa deso Sammā sambuddhoti vikhyāsi loke; ()
Sabbaṃñeyyaṃ tassa ñāṇanti kaṃhi Ñāṇampevaṃ ñeyya dhammantikaṃhi, Ñeyyantaṭṭhānomañāṇassalābhā Sammāsambuddhoti vikhyāsi loke; ()
由于诸烦恼连同所有随眠习气皆已超越,
与一切愚痴的睡眠一并正确地
他凭道智自行觉悟,故称“正自觉者”。
显示巴利原文 Klesānaṃ yāvāsanāsatatītāya Saddhiṃyoka sammohaniddāya sammā, Sāmaṃbuddho magga ñāṇena tasmā Sammā sambuddhoti vikhyāsi loke; ()
于菩提树下结跏趺坐,安住不动
如莲花与日光之相会
达至殊胜,犹如自证觉
显示巴利原文 Sattādhīso pāramīcoditatto Pallaṅkenāsajjayo bodhimule, Ambhojaṃka bhānuppahāka saṅgamena Sobhaggappattaṃ pabuddhaṃ’va sāmaṃ; ()
自证正确,不与他者共的最上
以道之光明而得觉醒时,
成就了一切知智的辉耀,
因此得名‘正自觉者’;
显示巴利原文 Sāmaṃ sammā’nañña sādhāraṇagga- Maggobhāsenappabuddho samāno, Sampatto sabbaññutāñāṇa sobhaṃ Sammā sambuddhoti vikhyāsi tasmā; ()
如是,对一切诸法
他正是正确地、独自觉悟故,
正自觉者即觉者。
显示巴利原文 Evaṃ sabbesaṃ dhammānaṃ Sammā sāmaṃ buddhattā so, Sammā sambuddho buddhoti Saddo loke abbhuggañji; ()
如是,在名为梅达难德的苦行者所著、令一切诗人心生欢喜的《胜者史灯》中,于近因篇集,阐明世尊“正自觉者”这一名称所表之义的第二十品。显示巴利原文
Iti medhānandābhidhānenayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santikeka nidāne bhagavato kasammāsambuddhoti nāmapaññattiyā abhidheya paridīpo vīsatimo saggo.
然而,关于那位尊贵的
乔达摩尊者,如此美妙的称誉之声已遍传开来
彼世尊正是如此:明行具足;
显示巴利原文 Taṃ kho pana bhavantaṃ Gotamaṃ evaṃ kalyāṇe kittisaddo abbhuggato Itipi so bhagavā vijjācaraṇa sampannoti;
明行具足,无明——
破除浓密黑暗的英雄
明行所生的王者
此广大名声与吉祥,如何能述说?
显示巴利原文 Sampannavijjācaraṇe avijjā- Ghaṇandhakāraṃ bhiduro pavīro, Rāja vijjācaraṇubbhavāya Uḷārakittissiriyā kathaṃ taṃ; ()
纵然历经无数劫,所经历的诸蕴,
以智慧行,犹如略说之文,
犹如喉音之自然发出
心迅速投向、急速执取所缘之境;
显示巴利原文 Asaṅkhakappepi nivutthakhandhe Peyyālapāḷiṃ viya ñāṇagatyā, Kaṇṭhiravassu’ppatanaṃ yatheva Saṅkippa khipakpaṃ visayāvalambaṃ; (1)
所谓「箭」者,乃勇健者、断除音律者、导师之——显示巴利原文
Saro’tisūro sarabhaṅgaka satthu-
Khitto saravyamhi virajjhate kiṃ Evaṃ atitesu bhavantaresu Asajjamānaṃ avirajjhamānaṃ; ()
随其所欲之处、随其所思之蕴——
舍弃有为而转起者,
宿命随念智
实非他人所共有者;
显示巴利原文 Yathicchitaṭṭhāna matitakhandha- Saṅkhāta māhacca pavattamānaṃ, Pubbenivāsānugatañhi ñāṇaṃ Anaññasādhāraṇamāsi yassa; ()
胜者已断无明随眠,
由第一明而具足明,
如是,他如同被杖击的铜钵,
其名声如声音远播;
显示巴利原文 Pahīṇa’vijjānusayo jino so Vijjāyu’peto paṭhamāya tāya, Iccassa daṇḍāhatakaṃsapāti- Saddova sampatthari kittisaddo; ()
当有劣、胜等差别转起时,
于生起与灭坏之时,
有情各随其业,往诸趣处,
净眼于色境中;
显示巴利原文 Hanīnappaṇītādi pabheda vatte Uppajjamāne ca nirujjhamāne, Satte yathākammu’page gatīsu Pasādacakkhā’visaye ca rūpe; ()
不共的天眼——
以极清净的有行智,
以天眼光明遍照,
无恼的胜者以此而遍知,
显示巴利原文 Anañña sādhāraṇa dibbacakkhu- Saṅkhātañāṇena pahassarena, Dibbena cā’loka pariggahena Yenā’hijānāti jino anejo; ()
如此,为他铺展开金色铃铛般的妙音——
犹如铜鼓般回荡的名声;
显示巴利原文 Cutupapātabbisayāya satthā Vijjāyu’peto dutiyāya tāya, Iccassa sampatthari hema ghaṇṭā- Ṭaṅkāraghosoriva kittighoso; ()
苦、苦之生起与灭尽
及彼能灭尽诸苦之道
四圣谛如其自性
自觉者以此智而宣说
显示巴利原文 Dukkhañca dukkhappabhavo nirodho Maggo ca dukkhassa nirodhako’ti, Cattāri saccāni yathāsabhāvaṃ Pavedi ñāṇena sayambhu yena; ()
诸漏与漏之集起,
他们灭尽,即是诸漏灭尽之方便,
自觉者以智了知彼一切。
显示巴利原文 Yecā’savā āsavasambhavo yo Tesaṃ khayo yavā’savanāsupāyo, Taṃ sabbamaññāsi sayambhu ñāṇa- Balena yenā’sava vippamutto; ()
Khīṇa’ti jātī vusita’nti seṭṭha- Cariyaṃ kataṃ’tī karaṇiya maddhā, Nacā’parantye’va manantañāṇo Ñāṇena’bhiññāya vihāsi yena; ()
自生者,为灭尽一切漏而住
以第三明而具足
如是,这位具足广大深远之德的长老
其名声之音犹如吼声,遍传四方
显示巴利原文 Sayambhu sabbāsava saṅkhayāya Vijjāyupeto tatiyāya tāya, Iccassa vipphāragahīrateri- Rāvo’va sampatthari kittirāvo; ()
如下所说之三明
具足这些真实之如来
由彼所生之德名与庄严形象
如百人之心镜般辉耀;
显示巴利原文 Vijjāhiheṭṭhā gaditāhi tīhi Samaṅakgi bhutassa tathāgatassa, Tadubbhavaṃ kitti sarīra bimbaṃ Sataṃmanodappaṇagaṃ vibhāti; ()
此四大种所成之色身,
生于父母所生之身中,
此身仰赖饭粥而得维持
无常、坏灭、离散之法;
显示巴利原文 Cātummahābhūtikarūpiko yaṃ Mātāpitunnaṃ karajamhi jāto, Yo bhattakummāsahatopi kāyo Aniccaviddhaṃsanabheda dhammo; ()
生于狭小欲界之中——
当身分坏灭之际,在彼自体之中,
所依止的受、想、
行、识种种分别,即名为名。
显示巴利原文 Parittakāmāvacaramhi bhuto- Pādāya bhedamhi tadattabhāve, Yaṃ nissitaṃ vedayitatta saññā- Saṅkhāra viññāṇa pabhedanāmaṃ; ()
那位清净者,容色宛如宝珠
于此所说之经,我等当这样解说:
以智眼照见名色,彼便如是观察
具眼者与彼处依止之名;
显示巴利原文 Yo vippasanno maṇivaṃsa vaṇṇo Tatrāvutaṃ suttamivakkhimā taṃ, Ñāṇakkhinārūpa mavekkhi yena Sacakkhumā tatrasitañca nāmaṃ; ()
以寒等变坏为相,故名为色;
色与名,以倾向为相;
更上者,或为受者、作者。
显示巴利原文 Sītādinā ruppaṇalakkhaṇanti Rūpañca nāmaṃ natilakkhaṇanti, Taduttariṃ vedakakārako vā Attāttabhāvī paramatthato na; ()
它们并非如盲者与跛者那般各自分离而行,
如是,名彼此依止,
色则依此而转起,不相分离。
显示巴利原文 Aññoññasambandhavasena yantī Nāpaṅgulandhā puthageva yanti, Tathā’ññamañño’panidhāya nāma- Rūpāni vattanti’ha novisunti; ()
如此决择者,即名色
他那无有情、无命者的自性,
由恶见的净化而获得的那种见
所生起之见,名为见清净;
显示巴利原文 Vavatthayantassi’ti nāmarūpaṃ Nissattanijjivasabhāva massa, Yā diṭṭhi duddiṭṭhivisodhanena Samuṭṭhitā diṭṭhi visuddhisaṅkhā; ()
无明、取、爱、业
因所生之色与无色等
于转起中,色由四种因而有。
显示巴利原文 Avijju’pādānanikantikamma- Hetubbhavaṃ rūpamarūpamādo, Pakavattiyaṃ hetucatūhi rūpaṃ Vatthādihetuppabhava’nti nāmaṃ; ()
Sabbattha sabbesu sadā samo na Nā’hetukaṃ tena naniccahetu, Evaṃ taduppādaka paccayānaṃ Pariggahaṃ yāya dhiyā akāsi; ()
如是,今时、过去等分别已成立,
他的疑惑,以超越彼疑惑而净化——
以此名为慧的智慧而断除;
显示巴利原文 Ahaṃ nu kho’siṃ nanukho ahosiṃ Iccā’dya’tītādipabheda bhutā, Kaṅkhā’ssa kaṅkhātaraṇabbisuddhi- Saṅkhātapaññāya vigañchi yāya; ()
诸蕴具有过去等之区分,
以灭尽为义,故是无常法,
以带来怖畏之义,为苦,为无我。
显示巴利原文 Khandhā atītādi pabhedavanto Parikkhayaṭṭhena anicca dhammā, Bhayāvahaṭṭhena dukhā anattā Asārakaṭṭheni’ti sammasanto; ()
这些诸蕴,有九种;而后,护者
那位利根者,依七种怖畏
以此方式,善碾压名色;
显示巴利原文 Tāḷisadhā lakkhaṇapāṭavatthaṃ Khandhāna mesaṃ navadhā’tha nātho, Tikkhindriyo so bhaya sattakānaṃ Vasena sammadditanāmarūpo; ()
以五十种方式,摄取亲族的生起与息灭
以彼智慧,作了摄取
当他具有新生观智时
十种随烦恼现起;
显示巴利原文 Paññāsadhā bandhudayabbayānaṃ Pariggahaṃ yāyadhiyā akāsi, Yadā’ssa tāruññavipassanāya Upakkilesā dasa pātubhūtā; ()
彼以智剑,于诸法中,
见诸法之三相时,
舍断被随烦恼所染污之道
观清净道行者
显示巴利原文 Ñāṇakkhiṇā yena tilakkhaṇaṃ so Addakkhi dhammesu tadā’pi tesu, Jahāsu’pakelasapaduṭṭhamaggaṃ Vipassanā sodhitamaggagāmi; ()
如是确定道与非道后
进入观道
名为道非道见清净者
生起审察锐利之慧
显示巴利原文 Vavatthapetvāna pathāpathe’vaṃ Vipassanāvīthi manokkamitvā, Yā magga’maggikkha visuddhi nāma Samubbhavā tīraṇatikkha buddhi; ()
紧随度知之后
已证达遍知与灭尽
成就且具足九智者
欲求清净,希求清净;
显示巴利原文 Anantaraṃ tīraṇuṇapāraṃ Patto pariññāya parikkhayāya, Nipphattiyā yo navañāṇupetaṃ Visuddhi mākaṅkhi visuddhikāmo;
若以相续、以师承、以密集,
于六法中随观,
于三相中,以生灭
他又观察名色。
显示巴利原文 Pabandhato ce’riyato ghanena Channesu dhammesva’nupaṭṭhahanne, Tilakkhaṇe yenu’dayabbayena Punāpi so sammasi nāmarūpaṃ;
当他依生、灭、住
开显而观照之际,
唯于诸行之坏灭中转起,
具足八种行相,此即坏灭智。
显示巴利原文 Uppādabhaṅgaṭṭhitito yadā’ssa Vivaṭṭayitvāna vipassato yaṃ, Saṅkhārabhaṅge’va pavatta maṭṭha- Vidhānisaṃsaṃbhavi bhaṅgañāṇaṃ; ()
以坏灭为最胜的观照者
现为恐怖,如同野兽等
过去有等差别现起
三有即是怖畏智。
显示巴利原文 Vipassato bhaṅgamahiṇhamassa Hutvā bhayaṃ vāḷamigādayo’va, Upaṭṭhitā’tītabhavādibheda- Bhavattayaṃ yaṃ bhayañāṇamāsi; ()
那时,他的蕴、处等诸法
犹如举剑的盗贼等
显现为灾患与过患
证得过患智之后
显示巴利原文 Atha’ssa khandhāyatanādhi dhammā Ukkhittakhaggā madhakādayo’va, Upaddavādīnavato vibhutā Patvā yadādīnavañāṇa māsuṃ; ()
如金鹅等在笼中
于三有中,见邪见等过患
世间独眼者,已生厌离
由此,获得了强烈的厌离智
显示巴利原文 Suvaṇṇahaṃsādi’va pañjaresu Bhavesu diṭṭhādinavesu tīsu, Nibbinditatto bhuvanekanetto Yaṃ nibbidāñāṇa malattha tibbaṃ; ()
犹如从高楼上望见陷于陷阱的众生
对于志求从三有解脱者
希求诸行无余的解脱
生起了欲解脱之智;
显示巴利原文 Pāsādito pāsagate’va sattā Vimuttikāmassa bhavehi tīhi, Nissesasaṅkhāra vimokkha kāmaṃ Babhuva yaṃ muñcitukāma ñāṇaṃ; ()
以无常、苦、不净观照诸蕴,
于无我中常修习者,
那便是她诸行解脱的方便——
即成就此省察智者;
显示巴利原文 Aniccadukkhā’subhato ca khandhe Anattato bhāvayato abhiṇhaṃ, Tassā’si saṅkhāravimokkhūpāya- Sampādakaṃ yaṃ paṭisaṅkhañāṇaṃ; ()
于自我或我所属为空
此有为法聚,可分二类
如是四分、多分、六分亦然
常观智者
显示巴利原文 Attena vā attaniyena suñño Dvidhātya’yaṃ saṅkhata dhammapuñjo, Evaṃ catuddhā bahudhā chadhā’pi Vipassato buddhimato abhiṇhaṃ; ()
所谓至顶之观显示巴利原文
Yā kho sikhāppattavipassanākhyā
Vuṭṭhānagāmīnica sānulomā, Sāmuddakākīriva kūpayaṭṭhiṃ Tilakkhaṇalambanikā babhūva; ()
如火焰烧筋革之绳
当省察诸行法时
如已离系缚者,放下重担。
显示巴利原文 Nahārudaddūlla mivaggipattaṃ Saṅkhāradhammaṃ paṭiliyamānaṃ, Vissaṭṭhadāraṃ’va upekkhakassa Saṅkhārupekkhā’si mahesinoyā; ()
倾向、趣向于三相之安立
观智的种种差别
此处以略说方式所说
显示巴利原文 Āgrotrabhuñāṇa masesakhandhe Tilakkhaṇa’ropaṇa ninnapoṇaṃ, Vipassanāñāṇa manekabhedaṃ Yade’ttha saṅkhepanayena vuttaṃ; ()
他以彼彼明而降伏魔众,
具足观智之寿命,
故今,他的名声称誉之藤,愈发繁茂增长。
显示巴利原文 Vijjāya so māraji tāya tāya Vipassanāñāṇagatāyu’peto, Iccassa saṃvaḍḍhita kittivalli Lokālavālamhi vikāsa māpa; ()
犹如从蒙基草中抽出伊西咖草,又如从剑鞘中拔出剑,
犹如从笼中擎出蛇头,
一切支节、一切肢体、诸根圆满无上;
意所成者,从色身化现而出;
显示巴利原文 Muñjā isikaṃ asikosiyā’siṃ Yathā karaṇḍā phaṇi muddhareyya, Sabbaṅga paccaṅakgika mindriyaggaṃ; Manomayaṃ rūpimito sarīrā; ()
化现出另一身体,
大神通者,与具神通者之形相应;
心自在果已得,以自在精进为上者;
他为应调伏的众生作利益。
显示巴利原文 Aññaṃ sarīraṃ abhinimmiṇitvā Mahiddhimā iddhimatānu rūpaṃ, Cetovasipakpattavasippadhāno Yvākāsi veneyyajanānamatthaṃ; ()
大神通者,以彼意所成神通——
彼具足所谓之明,
如是,彼之声誉远扬,
使整个世间如聋者一般;
显示巴利原文 Mahiddhiko tāyamanomayiddhi- Saṅkhāta vijjāya samanvito so, Iccassa abbhuggatakittirāvo Nissesalokaṃ badhirīkarittha; ()
虽是一身,亦能化作多身;
凡能以一身化作多身者,
能作隐没与显现
大神通者,于诸具神通者中行最胜;
显示巴利原文 Ekopihutvā bahudhāca hoti Yo hotice’ko bahudhāpi hutvā, Kare tirobhāva mathāvibhāvaṃ Mahiddhiko iddhimataṃ cariṭṭho; ()
犹如在无所依的虚空中,
那具足神通、于心得自在的自主者,
能穿越围栏、山岩、屋壁、
城墙、孔洞,而无滞无碍。
显示巴利原文 Yathā nirālambanabhotalamhi Yo iddhimā viṇṇavasi vasindo, Vaje tiropabbata gehabhitti- Pākāra macchidda masajjamāno; ()
Karoti ummujjanimujjaniddhiṃ Yo vāripiṭṭheriva bhumipiṭṭhe, Abhejjamāno salile salīlaṃ Padappito yāti yathā pathavyā; ()
譬如飞鸟,行于虚空;
结跏趺坐,具大威德,
具足大神通,犹如日月轮
凡以手触摸而摩擦者
显示巴利原文 Pakkhī’va yo saṅkamate nabhamhi Pallaṅka mābhujja mahānubhāvaṃ, Mahiddhimantaṃ ravicandabimbaṃ Sapāṇiphuṭṭho parimajjate yo; ()
乃至梵天界,以身
那位有大神通者,自在而行——
犹如金匠,对任何想做的
随心所欲的殊妙庄严;
显示巴利原文 Ābrahmalokāpi kalebarena Vasaṃ pavatteti mahiddhimā yo, Suvaṇṇakāroviya yaṃyadeva Icchānurupābharaṇabbisesaṃ; ()
如其所欲,必得受用
胜者示现种种神变
他以此明亦相应
其名声称誉已广传远扬;
显示巴利原文 Yathicchitaṃ paccanubhoti jātu Nānāvidhaṃ iddhividhaṃ jino yo, So tāya vijjāyapi saṅgato’ti Abbhuggato tassa yasopabandho; ()
一如耳根生起净信之境,
已踏上旅途的行人,
各处的法螺与鼓声
他应听闻种种箜篌等乐声;
显示巴利原文 Sotappasādabbisayaṃ yatheva Addhānamaggaṃ paṭipannaposo, Visuṃvisuṃ kāhaḷasaṅkhabheri- Vīṇādisaddaṃ vividhaṃ suṇeyya; ()
远近之人声与天声,
这两种声音——无论是细微还是粗大,
以清净、超越人间的耳根,
彼依怙者便以天耳而听闻。
显示巴利原文 Dūrantike mānusake ca dibbe Ubhopisadde sukhume uḷāre, Visuddhanimmānusaketa yena So dibbasotena suṇāti nātho; ()
以称为‘明’的智慧战胜诸敌者,
诗人所歌咏的他的美名已高扬,如美名远播,
美名之声即美名之声;
显示巴利原文 Samaṅgibhūtoti sadibbasota- Saṅkhātavijjāya jitāri tāya, Abbhuggato tassa kavībhigīta- Silokasaddo’va silokasaddo; ()
有贪之心、离贪之心,
有嗔之心、无嗔之心,
有痴心与离痴心
昏沉与散乱的心
显示巴利原文 Sarāgacittampi virāgacittaṃ Sadosacittampi adosacittaṃ, Samohacittampi vimoha cittaṃ Saṃkhittavikkhittagatampi cittaṃ; ()
广大心与非广大心
有上之心与无上之心,
得定之心与未得定之心,
解脱之心与未解脱之心;
显示巴利原文 Mahaggatampī amahaggatampī Sottaraṃ citta manuttarampi, Samāhitampī asamāhitampi Vimuttacuttampya’vimuttacittaṃ; ()
如睹自面于镜中
于澄净水中,有好严饰者,
遍知他众生之计度后,
依此了知心解脱者,
显示巴利原文 Sakaṃ mukhaṅkaṃviya dappaṇamhi Acchodake maṇḍanajātiko yo, Paricca ceto parapuggalānaṃ Yenā’bhijanāti vimuttaceto; ()
他以心差别智,
明已具足,悲愍之藏,
三界胎藏中,唯一伞盖的庄严。
显示巴利原文 So tāya cetopariyābhidhāna- Vijjāyu’petoti dayānidhāno, Tilokagabbhe’ka vitānasobhā Tatāna tassu’bbhavasetakitti; ()
以三明及此八种——
具足诸明的如来
已调伏如金匠之月光般的
名声之身,遍照至今。
显示巴利原文 Vijjāttayena’ṭṭhavidhāhi’māhi- Vijjāhu’peta’ssa tathāgatassa, Veneyya kundākaracandikābhaṃ Vibhāti yāvajja yasosarīraṃ; ()
善庄严者,守护巴帝摩卡——
以戒为庄严而行持者,
那位悲悯藏者如是行
他具足苦行之财,于持戒者中最为上首。
显示巴利原文 Sumaṇḍito saṃvutapātimokkha- Saṅkhātasīlābharaṇena yena, Irīyate yo karuṇa nidhāno Tapodhano sīlavataṃ padhāno ()
以韦卢巴咖的施与之日与谄媚,
以使者之职及豆汤的馈送,
他以侍奉乃至绿豆汤
以平等、真实、如法的话语
显示巴利原文 Veḷupakpadānadivasena cāṭu- Kammyena duteyyapahenakena, So pāribhaṭyenapi muggasūpya- Samena saccālikabhāsaṇena; ()
Agocaraṭṭhāna mupāsanena Vikopaye kimpana pātimokkhaṃ, Hitvā anācāramagocaraṃ taṃ Care sadācārasugocaraṃ so; ()
于无量中,亦一切见者
于有罪法中,观见怖畏者
戒成就已得最上道与果
他于学处中,以尊重之心而学;
显示巴利原文 Anuppamāṇesupi sabbadassi Sāvajjadhammesu bhayānupassi, Laddhaggamaggapaphalasiddhasīla- Sikkhāya sikkhāgaru sikkhate so; ()
能行于安稳之处者,
彼通过如此巴帝摩卡增上学之行,
随顺彼行之超越者
日种亲族之名誉流布者
显示巴利原文 Khemaṃ disaṃ sañcaratī’ti pāti- Mokkhādhisikkhācaraṇena tena, Abbhuggato taccaraṇanu bandho Ādiccabandhussa yasopabandho; ()
可爱色处等六境
以眼等根摄为所缘后,
纵使面对特相与随形好,怙主亦不执取
不为所缚,以此成就根律仪;
显示巴利原文 Kantampirūpāyatanādi chakkaṃ Cakkhādinā so visayīkaritvā, Nimitta’nubyañjanagāhi nātho Nahoti yeni’ndriyasaṃvarena; ()
不防护眼等六门
贪等诸法住于彼者
以念律仪不能害彼
彼为律仪之义,依此而行
显示巴利原文 Cakkhādichadvāra masaṃvaritvā Rāgādidhammā viharanta menaṃ, Atvāssa veyyuṃ satisaṃvarena Tassaṃvaratthaṃ paṭipajji yena; ()
彼以行道,见于安稳之处
彼以根律仪,调伏诸根
他已超越而流转,这便是他的
三界怙主的称誉之声;
显示巴利原文 Khemaṃdisaṃ so caraṇena tena Jitindriyo indriyasaṃvarena, Abbhuggato saṃcaratīti tassa Tilokanāthassa siloka saddo; ()
那些希求利养、恭敬与称誉者
与恶欲者、为欲望所制者相同,
世间某些人,对于四资具,
先予拒绝,却又转而受用;
显示巴利原文 Ye lābhasakkārasilokakāmā Pāpicchake’cchāpakatāsamānā, Kevi’dhaloke catupaccayānaṃ Paṭikkhipitvā paṭisevanena; ()
为了四种遍净而诵念
由于不依威仪等,
由于以诈现、以言说等,
因舍弃真实而说不悦之语;
显示巴利原文 Sāmantajappāya catubbidhassa Iriyāpathassā’ṭhapanādināca, Kuhāyanenā’lapanādināca Saccaṃ hiyā’nuppiya bhāsanena; ()
因自我贬抑而抬高他人,
因以绿豆汤等而轻视,
以无相、能作等相而成为邪——
以命维生而行邪命者;
显示巴利原文 Attā’vacaṭṭhānu’paropaṇena Muggassa sūpyenava pāribhaṭyā, Nemitta kattādivasena micchā- Jīvena dujjīvika mācarantī; ()
正如世尊某时为你们
或以忿怒的言词、对话等,
任何以无相、无驱使的方式,
或以利养而希求利养;
显示巴利原文 Yatheva te no bhagavā kadāci Kohaññavutyā’lapanādināca, Nemitta nippesikatāya kiñci Lāhena lābhaṃka nijigiṃsa nena; ()
以相术、占卜等作为表现
不毁坏活命戒
非为装饰,亦非为庄严
并非为了肥壮,也不是为了沉醉;
显示巴利原文 Nimittasatthā’dipakāsanena Ājīvasīlaṃ avikopayitvā, Namaṇḍanatthaṃ na vibhusaṇatthaṃ Davāya vā neva madāya neva; ()
是为了此身的持续与安住,
以及为了制止身体的病患,
为支持最上之修行而
为消除旧时行走之饥,
显示巴利原文 Anuppabandhaṭṭhitiyā imassa Kāyassa cā’bādha nisedhanatthaṃ, Pavattiyā paggahanāya seṭṭha- Cariyassa porāṇa khudāpanetuṃ; ()
为不生起新的饥渴,
为身安稳及无过,
于食物知量而受用钵食,
知量而食钵食。
显示巴利原文 Nūppādanatthañca navaṃ jighacchaṃ Yātrāya kāyassa’navajjatāya, Sukhaṃ vihārāya ca bhojanamhi Mattaññuko bhuñjati piṇḍapātaṃ; ()
三界之主,以此正行
于食知量
于世间,行安稳方
他的美誉之声已经生起;
显示巴利原文 Tilokanātho caraṇena tena Mattaññubhāvena hi bhojanamhi, Khemaṃ disaṃ sañcaratīti loke Abbhuggato tassa siloka saddo; ()
以日间的坐禅与经行,
如是,在夜间应遮止的诸法,
于二威仪中,内心清净。
显示巴利原文 Divā nisajjāya ca caṅka mena Tathā rajanyā’varaṇīya dhammā, Suddhantaro dvīhi’riyāpathehi Sapacchimevā paṭhamamhi yāme; ()
Vuṭṭhānasañño satisampajañño Sa’majjhimasmiṃ muni dakkhiṇena, Passena kappeti ca sīha seyyaṃ Pāde padaṃ thokaka matibbidhāya; ()
鸯耆罗娑精勤于警寤
以如法之正行故
他游行于安稳之处,以此
他的美誉与殊胜名声已远播;
显示巴利原文 Aṅgīraso jāgariyānuyoga- Dhammena sammācaraṇena tena, Khemaṃdisaṃ sañcaratīti tassa Abbhuggato abbhutakitti ghoso; ()
由于对正觉的信解、具足圆满的清净信行故,
以这清净的信行故,
他游行于安稳之处,因此
‘已升起’者,是指已传扬的稀有声誉。
显示巴利原文 Sambodhiyā saddahanā samiddha- Visuddhasaddhācaraṇena tena, Khemaṃdisaṃ sañcaratīti tassa Abbhuggato abbhutakitti ghoso; ()
Guthaṃyathā pāpa jigucchanena Ariyena lajjācaraṇena tena, Khemaṃdisaṃ sañcaratīti loke Abbhuggato tassasilokasaddo; ()
所谓“以离恶法为相”,即是以远离诸恶法为其相。显示巴利原文
Pāpāsamuttāsanalakkhaṇena
Ottappasaṅkhācaraṇena tena, Khemaṃ disaṃ sañcaratīti loke Abbhuggato tassa siloka saddo; ()
以不共、普遍、众多真实之
法,贤者以此行持故,
他朝着安稳的方向而行。
显示巴利原文 Anañña sādhāraṇa bāhu sacca- Dhammena dhīmā’caraṇena tena, Khemaṃdisaṃ sañcaratīti tassa Samubbhavo’dāta yasosadhīso; ()
以力量、以坚固、以精勤,
以精进力,依彼行持,是为勇者
行于安稳处,此即彼之
‘出生’者,即是彼名声之主
显示巴利原文 Thāmena daḷhena parakkamena Vīriyena vīro caraṇena tena, Khemaṃdisaṃ sañcaratīti tassa Samubbhavo’ dāta yasosadhī so; ()
于久作之随念中,极为勇猛
「以真实行度脱者」,即是导师
「游行安稳之处」,他的
名声之结缚,已然遍布流传;
显示巴利原文 Cirakriyānussaraṇe’tisūra- Tarāya satyā’caraṇena satthā, Khemaṃdisaṃ sañcaratīti tassa Yasopabandho visaribabhuva; ()
具有无与伦比的沙门深邃智慧者
以此圣慧行
他游行于安稳方
名声的系缚已消散
显示巴利原文 Anaññasāmaññagabhīrañāṇo Ariyena paññācaraṇena tena, Khemaṃdisaṃ sañcaratīti tassa Yasopabandho visarībabhuva; ()
于现法中,能带来安乐者
已超脱诸行之人,
于四禅那自在得入者,
无难获得者,世尊是佛陀;
显示巴利原文 Yo diṭṭha dhammamhi sukhāvahassa Vinissaṭassā’caraṇehi yassa, Catukkajhānassa nikāmalābhī Akicchalābhī bhagavā’si buddho; ()
以四种随意获得的色界禅那
护者以这些禅那与行,于世间行于安稳处
“于世间行于安稳处”者
他的盛名已广为传扬
显示巴利原文 Nikāmalābhehi catūhi rūpa- Jjhānehi nātho caraṇehi tehi, Khemaṃdisaṃ sañcaratīti loke Abbhuggato tassa yaso pabandho; ()
Tīha’ṭṭhahi vijjāhi Tipañcacaraṇehi’mehi sampantassa, Vijjācaraṇa visuddhaṃ Yasosarīraṃ virājate yāvajja ()
如是,由名为梅达难德的修行者所造、能令一切诗人生起喜悦之因缘的《佛史灯》中,于〈近因品〉内,阐明世尊“明行足”名义之第二十一品,至此圆满。显示巴利原文
Iti medhānandābhidhānenayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santike nidāne bhagavato vijjācaraṇa sampannoti nāmapaññattiyāabhidheya paridīpo ekavīsatimo saggo.
而关于乔达摩尊者,有如是善美的名声传扬开来:“彼世尊是善逝。”显示巴利原文
Taṃkho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato itipi so bhagavā sugatoti.
Gamana māhu gatanti susobhanaṃ Ariyamaggagatena sivaṃdisaṃ, (Dutavilambita)tā’pagato gato Itipi so sugato sugato siyā; ()
於此宣說具殊勝之消散,
由彼聖者所行之道而去,於此,
如是,彼亦為善逝,當為善逝;
显示巴利原文 Gamana mācariyā ya manuttara- Vibhavadaṃ pavadanti’ha sobhanaṃ, Tadariyena gatena gato yato Itipi so sugato sugato siyā; ()
牟尼专注三圆之覆
下裙极为圆满
以金剪善为安置
如九瓣莲花般灿然绽放;
显示巴利原文 Muni timaṇḍalachādanatapparo Suparimaṇḍala mantaravāsakaṃ, Kanakakattariyā sunivāsaye Navadalaṃ kamalaṃ’va vikantayaṃ; ()
牟尼那坚如闪电的光辉——
「穆西德佳利咖-咧巴拉-班达那」者,如同遗忘行仪之身体束缚;
显示巴利原文 Kanakadāmavarena parikkhipaṃ Paduma hattha mivo’pari bandhati, Samuni thāvaravijjulatāsiri- Musitacārikalebarabandhanaṃ; ()
「西利伽诺 伽纳咖佳那-切提耶」者,在坚固黄金塔庙之西利伽诺处,
「拉德纳咖巴拉瓦塔 米瓦阿哈德」者,如同宝石毛毯布般被击打,
意为:指如初升太阳光辉般的红色袈裟,
意为:于殊胜之身而受用;
显示巴利原文 Sirighaṇo ghanakañcanacetiye Ratanakambalavattha mivā’hataṃ, Taruṇabhānupabhāruṇacīvaraṃ Sirisarīravare paṭisevati; ()
「萨牟尼·佳拉维纳达玛诺哈拉」——寂静者以网结缚而令人悦意
犹如掌中青宝石的光辉,
恰如青莲花瓣作庄严,
池塘为群蜂与莲花所装点;
显示巴利原文 Samuni jālavinaddhamanohara- Karatalehi sunīlamaṇippabhaṃ, Upalapatta malaṅkurute yathā Bhamaramamburuhehi sarovaro; ()
行进时庄严,犹如因陀罗宝座
如饰以走兽形象的须弥山,迅疾于道。
显示巴利原文 Vajati sobhana mindasarāsana- Jaṭitajaṅgamameruriva’ñjase, Samaṇamaṇḍanamaṇḍitaviggaho Itipi so sugato sugato siyā; ()
犹如天象从难陀园林而出
如狮子出玉干达拉宝窟,
如新莲出天池,
如白鹅王出阿耨达池;
显示巴利原文 Suragajo’riva nandanakānanā Maṇiguhāya harī’va yugandharā, Navaravinduri’vā’maravāpito Samadahaṃsavaro’va’hinikkhamaṃ; ()
当他出离时,无与伦比之相,
以无比之吉祥,稳固地扎根。
显示巴利原文 Vanaguhāditapovanato subhaṃ Vajati nikkhamiyā’samarūpimā, Nirupamassiriyā bhusa mullasaṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
以流布辉耀之无量光明,
犹如善加浇注的金色光芒,
以金黄色照耀大地衣。
显示巴利原文 Visaravipphuritā’mitaraṃsinā Suparisekasuvaṇṇaraseni’va, Vajati piñjarito vasudhambaraṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
Karivaro’va karīhi purakkhato Sakalapāpamalā’pagato sayaṃ, Vajati vitamalehi nisevito
所谓“如是彼善逝”,即他当为善逝。显示巴利原文
Itipi so sugato sugato siyā; ()
以无等觉者的庄严光辉
降伏那含人天、魔与梵的世间
行于殊妙的道路
如是,那善逝即是善逝;
显示巴利原文 Asamabuddhavilāsalavena yo Abhibhavaṃ sanarāmaravibbhamaṃ, Paṭipathaṃ paṭipajjati sobhanaṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
从前后左右,
以自身所生的光辉照耀,
有如宝石般,清凉行于大地
‘如是彼亦善逝’者,故为善逝;
显示巴利原文 Purimapacchimadakkhiṇavāmato Pabhavadehapabhāhi pahāsayaṃ, Ratana’sītimitaṃ vajate bhuvi Itipi so sugato sugato siyā; ()
游历于村落与城镇间的游行
以悲悯为随侍而行者,
带来无量有情的心愿,
“如是彼善逝”者,正是善逝。
显示巴利原文 Nigamagāmapurisu ca cārikaṃ Carati yo karuṇāparicāriko, Amitasattamanoratha māvahaṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
睡莲、红莲、瞻波花、茉莉——
花雨轻触其身,
具足神通光辉者,行走时更显端严。
显示巴利原文 Kumudapaṅkaja campakamālati- Kusumavuṭṭhisuphassitaviggaho, Vajati cārutaraṃ jalitiddhimā Itipi so sugato sugato siyā; ()
多伽罗、郁金、红栴檀
芬芳香粉遍布的大道上,
香象徐步,威仪庄严。
显示巴利原文 Tagarakuṅkumalohita candana- Surabhicuṇṇavikiṇṇamahāpathe, Vajati gandhagajo viya sobhanaṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
以百般赞辞所称叹的具德者,
行步如天鹅嬉游般优雅,
‘如是,彼善逝’——彼实为善逝;
显示巴利原文 Turiyarāva satānugatatthuti- Padasatehi abhitthutasagguṇo, Vajati haṃsavilāsitagāmiyo Itipi so sugato sugato siyā; ()
为诸天与人眼目之甘露器——
饮用色相戏乐之甘露味者——
行如狮子奋迅,具大威力者——
正因如此,这位善逝方为善逝;
显示巴利原文 Suranarādivilocanabhājana- Pivitarūpavilāsasudhāraso, Vajati sīhavijambhitavikkamo Itipi so sugato sugato siyā; ()
足莲华的吉祥所依,
那不堪其扰的林中美神,
行于彼时,战栗震动。
显示巴利原文 Caraṇatāmarasassiribhārataṃ Anadhivāsini’vā’vanikāminī, Vajati tamhi pavedhati kampati Itipi so sugato sugato siyā; ()
微细的蠕虫、蚁、蝇
蚊虫、虱、飞蛾,以及人类,
凡行于柔软处而不恼害者,
‘如此彼善逝’者,即是善逝;
显示巴利原文 Sukhumakunthakipakilalikamakkhikā- Makasakīṭapaṭaṅakga manuddayo, Vajati yo aviheṭhaya mañjase Itipi so sugato sugato siyā; ()
右足安立殊胜轮相
足如莲花,呈金黄色辉
若彼初举足而行
如是,此善逝堪为善逝。
显示巴利原文 Ṭhapitacakkavaraṅkitadakkhiṇa- Caraṇa paṅkaja piñjaritañjaso, Vajati yo paṭhamaṃ yadi nikkhipaṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
不为诸垢所染,以平等触,
以莲花般柔软之足底者,
他行走于已清除尘垢的大地表面。
显示巴利原文 Anupalitta malehi samaṃ phusaṃ Kamalakomalapādatalehi yo, Vajati dhūtamalaṃ vasudhātalaṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
行如莲花,难至之处,
无凹无凸,亦无染污,
彼实为善逝,故名善逝;
显示巴利原文 Bhavati bheritalaṃ’va pakasārita- Caraṇatāmarasehi suduggamaṃ, Avanatunnataṭhāna mapāvanī Itipi so sugato sugato siyā; ()
从地涌出之莲花顶上
足底安立柔嫩莲花者,
行时虽为微尘所染、而容姿端妙者,
如是,彼善逝者即是善逝;
显示巴利原文 Pathavitu’bbhavapaṅkajamuddhani Ṭhapitakomalapādatalambujo, Vajati reṇupisaṅgasubhaṅgimā Itipi so sugato sugato siyā; ()
乃至行于碎石瓦砾之上,
碎片与荆棘,亦皆带刺,
他们避开两足尊的道路。
显示巴利原文 Vajati antamaso’palasakkharā Sakalikākaṭhelā’pi sakaṇṭakā, Apavajanti pathā dipaduttame
所谓“如是彼善逝”,即应为善逝;显示巴利原文
Itipi so sugato sugato siyā; ()
若太近,不投于平地,
行时触碰踝与膝,
“如是彼善逝”,亦应如是善逝;
显示巴利原文 Nijapadaṃ atidura manuddharaṃ Atisamīpa manikkhipa mañjase, Vajati gopphakajānu maghaṭṭayaṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
不疾不徐,诸根寂然
不行而行,光辉炽盛
于大地平坦与不平之处,无与伦比者行于平等
确实,那位善逝者,堪称为善逝;
显示巴利原文 Atilahuṃ sanikaṃ samitindriyo Na carate carate jutiyu’jjalaṃ; Bhuvi same visame asamo samaṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
于轭距之间行走,无所顾盼者
「如是彼世尊为善逝」者,即为善逝。
显示巴利原文 Anavalokiya uddhamadhodisaṃ Anudisañca catuddisa mañjase, Vajati yo yugamatta mapekkhako Itipi so sugato sugato siyā; ()
如三摩陀亲族之辛杜拉雄狮
示现威仪嬉戏之胜行,
足底展现千辐轮相之庄严,
彼世尊即以此而为善逝,故称善逝;
显示巴利原文 Timadabandhurasindhurakesarī- Gativilāsaviḍambanavikkamo, Vajati pādatalaṅka madassayaṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
以无与伦比的光辉,人中牛王
具牛王不可战胜之威力
行进时,引众人聚集
如是,彼善逝者,当为善逝。
显示巴利原文 Nirupamajjutiyā purisāsabho Vasabharājaparājitavikkamo, Vajati sañjanayaṃ janasammadaṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
阳光普照,风亦吹拂
于花香馥郁、芬芳流布之风中,
他行于彼无垢的中道之上
显示巴利原文 Sūriyaraṃsi sameti pavāyati Kusumagandhasugandhasamīraṇe, Vajati tabbimalañjasamajjhago
所谓“如是彼善逝”,意即“应为善逝”显示巴利原文
Itipi so sugato sugato siyā; ()
云层于前方降下滴滴水珠
诸人与天撒下鲜花,
在他行近的尘土路上;
如是,他即是善逝,实为善逝。
显示巴利原文 Jaladharā purato jalabindavo Naramarū kusumāti kirantipi, Tadupasattarajamhi pathe vaje Itipi so sugato sugato siyā; ()
手持殊胜拂尾伞盖的天人众
为诸天人所恭敬而行,
受到尊重、敬重与尊崇。
显示巴利原文 Ruciracāmarachattadharāmarā- Suranarehi’pi gacchati sakkato, Garukato mahito patimānito Itipi so sugato sugato siyā; ()
若以兽王、象王、骏马
为鹿、鸟、人所欢喜供养
头戴花盖而行。
显示巴利原文 Yadi migindagajindaturaṅgama- Migavihaṅgamanādasupūjito, Vajati pupphavitānadharo sire Itipi so sugato sugato siyā; ()
当胜者如象而行时,于眼门之胜妙直道中,
当胜者之龙象离去时,有情各自之庄严亦闪耀;
有情各自之庄严,
‘如是他善逝’,即是善逝。
显示巴利原文 Nayanatoraṇacārutara’ñjase Parilasanti gate jinakuñjare, Sakasakā’bharaṇāni’pi pāṇinaṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
成为稀有、未曾有之吉祥——
节庆、盛会与嬉戏相续不断
当善逝正行于善逝道时,三界之中
如是,彼善至者当为善至;
显示巴利原文 Bhavati acchariyabbhutamaṅgala- Chaṇamahussavakeḷinirantaraṃ, Tibhuvanaṃ sugate sugate pathe Itipi so sugato sugato siyā; ()
寂静无为之无上界,
最胜妙无漏之处,
已超越生与老死,到达彼岸
如是,他也当是善逝、名为善逝;
显示巴利原文 Siva masaṅkhatadhātu manuttaraṃ Paramasundaraṭhāna manāsavaṃ, Vigatajātijarāmaraṇaṃ gato Itipi so sugato sugato siyā; ()
犹如在鼓与腰鼓的孔洞上方,
在虚空之中,上至有顶,无所障碍;
为开示业,如淤泥中所生之莲,
我以此量,譬喻胜者之螺。
显示巴利原文 Murajadundubhichidda mivo’pari Nabhasi yāvabhavagga masaṃvuṭaṃ, Vivaṭa kameti yadubbhavapaṅkaja- Pamitiyā jinasaṅkha mapādise; ()
此菩提之地,庄严美妙,
此不动处,端丽殊胜,
此处,殊胜的菩提树犹如娯戏的曼陀罗花束,
至今依然辉耀;
显示巴利原文 Yadapi maṇḍanabhumi subodhiyā Acalaṭhāna manaññavalañjiyaṃ, Lalitapiñjakalāpanibho yahiṃ Vijayabodhi idāni’pi rājate; ()
Paṭhama mubbhava mantapabhaṅguraṃ Vasumatīyuvatihadayopamaṃ, Tada’pi kasundaraṭhāna mupāgato Itipi so sugato sugato siyā; ()
所谓‘菩提道’者,显示巴利原文
Yadapi bodhipadanti pavuccati
此处,圣智最为殊胜,无与伦比;
彼智于此亦无障碍,
超越一切所知境界。
显示巴利原文 Ariyañāṇamihagga manuttaraṃ, Yada’pi ñāṇa manāvaraṇaṃ tathā Nikhilañeyyapathā’nativattanaṃ; ()
于过去生中圆满诸波罗蜜
依强缘而趣向寂静者
那时亦已到达胜妙之处
如此,彼善逝者即是善逝;
显示巴利原文 Purimajātisu pūritapārami- Balavapaccayasantiparāyaṇo, Tada’pi sundaraṭhāna mupāgato Itipi so sugato sugato siyā; ()
以四圣道所断除的
百种烦恼之类,不再回转,
因不再来,故称善逝
“如是彼善逝”者,即应为善逝
显示巴利原文 Ariyamaggacatukkapahīṇakaṃ Napunare’ti kilesagataṃ sataṃ, Apunarāgamanaṃ sugato yato Itipi so sugato sugato siyā; ()
善意、善逝,皆由发愿
从最初,直至登上胜利座,
令三十波罗蜜多圆满,
是故,彼善逝,实为善逝。
显示巴利原文 Sumati suṭhugato paṇidhānato Ppabhuti yāva jayāsanupāsanaṃ, Tidasapāramiyo paripūrayaṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
此二边——有见与无有见
到达未曾到达之境,带来利益,
因为那行于极善妙道者
如是,彼即是善逝。
显示巴利原文 Tadubhayantabhavābhavadiṭṭhiyo Anupagamma gato hitamāvahaṃ, Paṭipadāya hi suṭṭhutarāya yo Itipi so sugato sugato siyā; ()
具足悦意的光彩、威德、威严与威力,
进入众会之中,犹如狮子。
显示巴利原文 Rucirabhāratibhattutibhocatu- Parisamajjhagato viyakesari, Gadati vītabhayo giramāsabhiṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
以口中那散发芬芳甘露的妙语——
由善行所出之善说
于法会中宣说,令其遍满
显示巴利原文 Surabhinā mukhatāmarase vacī- Sucaritappabhavena subhāsitaṃ, Gadati dhammasabhaṃ parivāsayaṃ
所谓“如此,彼善逝”者,彼即是善逝显示巴利原文
Itipi so sugato sugato siyā; ()
如如意鸟之悦耳鸣声,
善巧、易解又悦耳之语,
于大众中说此悦耳之语。
显示巴利原文 Ratikaraṃ karavīkavirāvato Paṭutaraṃ sutaraṃ sarasaṃ giraṃ, Gadati sotarasaṃ parisattare Itipi so sugato sugato siyā; ()
凡是远离一切语恶行的人,
志在破除结缚,
以不虚妄与如实之语,断除疑惑
“如是彼善逝”者,彼即是善逝
显示巴利原文 Gadati sabbavacīduritehi yo Pavirato abhisandhiya bhindiya, Avitathena tathañca kathaṃkathā Itipi so sugato sugato siyā; ()
坚固之语,不虚诳,无有诤论
宣说缘生法,不动与动摇,
恒常于众中宣说四圣谛者,
“如是彼善逝”者,他即是善逝;
显示巴利原文 Thirakathaṃ nakadāvi visaṃvado Gadati paccayikaṃ acalācalaṃ, Parisago catusaccadaso sadā Itipi so sugato sugato siyā; ()
于和合与分裂的众中,以悲悯为最上
于密意中,不应有所执取
于言说中,应当领受
同样地,那善逝即是善逝;
显示巴利原文 Sahitabhinnajanesudayāparo Anupadāniyameva’bhisandhiyaṃ, Gadatiyovacanaṃpaṭigaṇhiyaṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
可爱之语、极柔软之语,
悦耳、易入、深入人心,
他说无垢之语,故有‘无垢喉’之称。
显示巴利原文 Piyakaraṃ sukumārataraṃ giraṃ Sutisukhaṃ sugamaṃ hadayaṅgamaṃ, Gadati nela manelagalaṃ yato Itipi so sugato sugato siyā; ()
善慧者知晓合宜的时机,
如实说已发生之事,不作颠倒说,
‘如是彼善逝’者,彼即应是善逝;
显示巴利原文 Vihitavāṇivilāsinisaṅgamo Sumati sāmayikaṃ samayaṃ vidū, Gadati bhuta pavatti manaññathā Itipi so sugato sugato siyā; ()
为了利益众生,他舍弃了自利,
所说法义入于人心,成就世间与出世间的双重利益,
如是,彼善逝即是善逝;
显示巴利原文 Gadati ñeyyapadatthavido sadā Janahitattha manatthapanūdanaṃ, Gadita matthagataṃ ubhayatthadaṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
从一切有为法中解脱,
于无为界说法,
亦依止于圣道果。
显示巴利原文 Sakalasaṅkhatadhammavimuttiyā Gadati damma masaṅkhadhātuyā, Ariyamaggaphalehi’pi nissitaṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
因为他对所调伏者宣说律,
以调伏义、悦僧法则而引导
宣说依止调伏之言说
‘如是彼善逝’,即他应为善逝
显示巴利原文 Vinayavādi vineyyajane yato Vinayanattha manattanayatvitaṃ, Vinayanissitakaṃ gadate kathaṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
恒具心藏库藏
具足善喻、言辞有节
音声殊妙的尊者宣说法语
如是,彼善逝亦为善逝;
显示巴利原文 Hadayakosanidhānavatiṃ sadā Sadupamaṃ pariyantavatiṃ kathaṃ, Gadati mañjugado vadanaṃ varo Itipi so sugato sugato siyā; ()
牟尼如莲花,出淤泥而不染,
在大众中先作此语,
以八支圣道之月光而辉映
“如是彼善逝”者,即因此为善逝;
显示巴利原文 Muni rasaṅkuvitānanapaṅkajo Purimameva giraṃ parisantare, Gadati aṭṭhavidhaṅgikaka māsabhiṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
将不虚妄说为虚妄亦无义利
亦说可爱与不可爱之语,
如来从不曾说这样的话,
‘如是彼善逝’者,即为善逝;
显示巴利原文 Avitathaṃ vitathampi niratthaka- Mapi kathaṃ suṇataṃ piya mappiyaṃ, Nahivadanti kadāci tathāgatā Itipi so sugato sugato siyā; ()
Avitthaṃ suṇataṃ pakiya mappiyaṃ Abhivadantī sadatthasitaṃ kathaṃ, Ya’dahivoharaṇe samayaññuno Itipi so sugato sugato siyā; ()
以各各自在的方式,用各自的语言使人们理解,
如来,乔达摩族姓之幢,宣说“善来”之法,
以根本摩揭陀语说法,令会众欢喜。
显示巴利原文 Tāya tāya’bhisāvayaṃ janataṃ sakāya niruttiyā Ehisāgatavādi gotamagottaketu tathāgato, Mūlamāgadhibhāsayā gadate sabhaṃ kaparitosayaṃ Tena so bhuvanattaye sugato siyāti suvissuto; ()
世间与世间之生起
以及世间之灭、世间解脱的方便
以四种现观
护者正确地前往,因此他是善逝
显示巴利原文 Lokaṃ lokappabhavaṃ Lokanirodhañca lokamokkhūpāyaṃ, Catubhī abhisamayehi Nātho sammā gato tato so sugato; ()
如是,于名为慧喜的牟尼所造、令一切诗人由衷喜悦的《胜者灯史》中,在近因篇集里,阐述了世尊“善逝”这一称号的释义。第二十二品。显示巴利原文
Iti medhānandābhidhānena yatināna viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santikeka nidāne bhagavato sutagoti paññattiyā abhidheya paridīpo. Bāvīsatimo saggo.
关于乔达摩尊者,有这样美好的声誉传扬开来:“如此,彼世尊即是世间解。”显示巴利原文
Taṃkho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato. Itipiso bhagavā lokavidūti.
他具足相好庄严,
彼足底有轮宝相标记者,
乃至有顶,其'世间解'之名号称扬,
唯一胜利之音声生起;
显示巴利原文 Tassa sa (dodhaka) lakkhaṇacāru- Cakkavara’ṅkitapādatalassa, Lokavidū’tipi yāva bhavaggā Ekasilokaravo udapādi; ()
相根本之灭、灭的灭尽——
以智慧遍知一切世间,无有余。
显示巴利原文 Lakkhaṇamūlanirodhanirodho- Pāyavasena paki lokakamasesaṃ, Yo paṭivijjhi tilokahito kagho Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
于此仅以身量为限的世间中,
了知世间之集、世间之灭,
以及通往世间灭的行道。
显示巴利原文 Lokamidheva kalebaramatte Lokanidānanirodhamavedi, Lokanirodhakaraṃka paṭipattiṃ Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
度越世间大苦海、抵达彼岸的有情——
有为器世间之分别
世尊无余遍知
因此被称为“世间解”
显示巴利原文 Lokamahambudhipāragu satta- Saṅkhatabhājanalokapabhedaṃ, So bhagavā’navasesamavedi Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
那正是有、无有见之自性
智与随顺忍的分别
觉了意乐与法
因此,得名世间解
显示巴利原文 So hi bhavābhavadaṭṭhisabhāva- Ñāṇanulomikakhantipabhedaṃ, Āsayadhamma mabujjhi pajānaṃ Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
因缘具足时便现起者
众生七种随眠
他已通达,善能分别世间
因此,他被称为『世间解』。
显示巴利原文 Pātubhavaṃ sati kāraṇalābhe Sattavidhānusayampi janānaṃ, So paṭivijjhi vicaṭṭitaloko Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
依染着、瞋恚、愚痴、信……
以慧与寻相杂的方式,
他了知众生的所行,
因此被称为‘世间解’。
显示巴利原文 Rajjanadussanamuyhanasaddhā- Buddhivitakkavimissavasena, So caritaṃ paṭivijjhi pajānaṃ Lokavidūti pavuccati tasmā, ()
依于下劣与殊胜的意乐
他已了知两种意乐的胜解
于众生中,他通晓世间言说
因此,他被称为‘世间解’;
显示巴利原文 Hīnapaṇīta’dhimuttivasena Dubbidhameva’dhimutti mavedi, Lokaniruttivido janatāya Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
那些尘垢微薄的人,
而深陷于重恶、尘垢粗厚的人,
他以精勤觉悟了双重世间。
显示巴利原文 Apparajakkha manussadapāpaṃ Ussadapāpa muḷārarajakkhaṃ, Dubbidhalokamabujjhi yatoso Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
以智慧之光照耀利根世间,
通达钝根世间,
因此被称为“世间解”。
显示巴利原文 Indriyapubbaparopariyatti- Ñāṇapabho tikhiṇindriyalokaṃ, So paṭivijjhika mudindriyalokaṃ Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
轮转与还灭的所依,善与不善
世尊通达善性本质
已觉知二界中间的世间
因此被称为“世间解”;
显示巴利原文 Vaṭṭavivaṭṭapatiṭṭha masādhu- Sādhusabhāvagataṃ bhagavā so, Dvāktike’taraloka mavedi Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
为使人了知这由善者所赞叹的自性规则,
无论是易作还是难作,
因他已觉知有情的聚类
因此,被称为“世间解”
显示巴利原文 Sādhupasatthasadattaniyāmaṃ Ñāpayituṃ sukarāsukarampi, Sattanikāyamavedi yato so Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
业、烦恼、果报与障碍
已通达解脱与解脱境
他明了可教化者与不可教化者
因此,被称为‘世间解’
显示巴利原文 Kammakilesavipākavibandha- Muttyavimuttigate paṭivijjhi, Bhabbajaneya mabhabbajane so Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
无果之故,不说九无上与无边之
以七种量度,遮护学童
以智力自证知
因此,他被称为世间解;
显示巴利原文 Nipphalatāya navuttamananta- Sattapamāṇa manāvaraṇena, Ñāṇabalena sayaṃ viditaṃhi Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
依前述之理,这位牟尼在此
以种种方式洞彻了世间
如鹿王于有情莲林
因此被称为‘世间解’;
显示巴利原文 Vuttanayeni’ha so muni satta- Lokamanekavidhaṃ paṭivijjhi Sattanikāyasarojavane’ṇo Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
洞察了依缘而住立之法,
彻见有为世间与无为
世间亦被总摄为一种
故称为世间解
显示巴利原文 Paccayasaṇṭhitikaṃ paṭivijjhi Saṅkhatalokamasaṅkhatadassi, Ekavidhampyavaropitaloko Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
从破坏之相而言,为一切色
以名之自相而言为四名
牟尼主了知难知之世间
因此称为‘世间解’;
显示巴利原文 Ruppaṇalakkhaṇato’khilarūpaṃ Nāmasalakkhaṇato catunāmaṃ, Dubbidhaloka mavedi munindo Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
世间的饶益者,于乐、苦、舍
由所受的三种受而善加分别,
世尊洞彻三界
故被尊称为‘世间解’;
显示巴利原文 Lokahito sukhadukkhamupekkhā- Vedayitattikato suvibhattaṃ, So bhagavā kapaṭivijjhi tilokaṃ Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
牟尼以五种亲族之系缚——
以四种世间力,
如照世之灯而证知,
因此被称为“世间解”。
显示巴利原文 Pañcavidhaṃka muni bandhavasenā- Hāravasena catubbidhalokaṃ, Lokapadīpanibho paṭivijjhi Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
Advayavādi saḷāyatanākhya- Chabbidhalokamavedi jino so, Sattavidhampi manaṭṭhitilokaṃ Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
因为他了知世间自性,即利得等八种
所以那位释迦牟尼被称为世间解。
显示巴利原文 Lābhapabhutika maṭṭhavidhampi Lokasabhāvamavedi yato so, Sakyamunī navasantanivāse Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
他以十二处之
以差别之故,为三界之灯,
知世间、知三相者,
故称“世间解”
显示巴利原文 So dasabārasadhā’yatanānaṃ Bhedavasena tilokapadīpo, Lokamavedi tilakkhaṇavedī Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
以界为缘,善作分别
通达世间十八种量
他通达了对有为世间的剖析
因此,他被称为世间解;
显示巴利原文 Dhātuvasena yato suvibhattaṃ Loka matha’ṭṭhadasapparimāṇaṃ, Saṅkhatalokabhido paṭivijjhi Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
他了知这个世界,由摩尼宝珠、黄金、白银、
螺贝、珊瑚、宝石、砾石等所构成,
超越诸根所系缚的世间。
显示巴利原文 So maṇikañcanarūpiyamuttā- Saṅkhapavālasilākaṭhalādiṃ, Lokamavedi atindriyabaddhaṃ Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
树木、藤蔓、果实、嫩叶、叶片、
依花、色泽与种类之差别,
他了知微细间隔之世间;
因此被称为“世间解”。
显示巴利原文 Rukkhalatāphalapallavapatta- Pupphapakarāgapabhedavasena, So sukhumantaralokamavedi Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
凡有多少众生的品类聚集
于此器世间中所生起者
它存在,便无余地遍知
因此,被称为世间解。
显示巴利原文 Yattakamevu’tujaṭṭhakalāpa- Rapagataṃ ihabhājanaloke, Vijjati tampaṭivijjhi asesaṃ Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
世尊,如雪山之量,
八大地狱等的量,
龙、妙翅鸟、天宫之量
梵天、阿苏拉、天界之量
显示巴利原文 So bhagavā himavatta pamāṇaṃ Aṭṭhamahānirayādi pamāṇaṃ, Nāgasupaṇṇavimāna pamāṇaṃ Brahmasurāsuraloka pamāṇaṃ; ()
尘、水、风、地之量
洲岛、河流、海洋之量
须弥山、大地、山峰之量
劫波树、太阳、月亮之量
显示巴利原文 Paṃsujalānilabhumi pamāṇaṃ Dīpasavantisamudda pamāṇaṃ, Merumahidharakūṭa pamāṇaṃ Kappatarūravicanda pamāṇaṃ; ()
一切缘所成的诸法蕴聚,
乃至器世间所含摄的一切,
他于上、下、十方皆遍照了知。
显示巴利原文 Paccayasaṅkhatadhammasamuhaṃ Bhājanalokagataṃ sakalampi, Uddhamadhotiriyaṃpaṭivijjhi Lokavidūti pavuccatitasmā; ()
世间与出世间的作者,三界的庄严者,此七世间
以随眠、习性等方式,觉知行世间,亦复如是;
以食等之量度等方式,了知器世间故
因此,胜者被称为“世间解”,已达行世间之终极。
显示巴利原文 Lokālokakaro tilokatilakoso sattalokaṃ imaṃ Bujjhitthā’nusayāsayādividhinā saṅkhāralokaṃ tathā, Āhārādipamāṇatādividhinā okāsalokaṃ yato Tasmā lokavidūti vuccati jino saṅkhāraloka’ntago; ()
如是,由名为美达难德的修行者所作、能令一切诗人心中喜悦之因的《胜者史灯》中,在近因篇中,对世尊“世间解”这一名称所作的阐明,第二十三诵品。显示巴利原文
Itimedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santikenidāne bhagavatolokavidūti nāmapaññattiyā abhidheyaparidīpo tevīsatimosaggo.
然而,关于乔达摩尊者,这般美好善妙的声誉已传扬开来:‘彼世尊即是无上调御丈夫。’显示巴利原文
Taṃkho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato itipi so bhagavā anuttaro purisadammasārathīti.
因为没有任何比他更为殊胜者,
以自身的善德之箭,射穿众人。
那位牟尼以简要说法的方式
无上的月亮,灿烂的种种莲花
显示巴利原文 Abhāvato paramatarassa kassaci Janassa sagguṇavisarehi attanā, Samāsanibbacananayena so muni Anuttaro sasi (rucirā)’nanambujo; ()
如是,那位人中狮子以戒具足——
以此诸功德,超越含天世间;
以定、以殊胜智慧、以解脱、
以解脱智见之功德圆满具足。
显示巴利原文 Tathāhi so narahari sīlasampadā- Guṇeni’maṃ abhibhavate sadevakaṃ, Samādhinā varamatiyā vimuttiyā Vimuttidassanaguṇasampadāyapi; ()
由于增上戒具足尚不成就——
在定、神通等功德方面与他们同者,
于此世间,何处能有超越彼者?
显示巴利原文 Yato navijjati adhisīlasampadā- Samādhidhipabhutiguṇehi tassamo, Kutonu vijjati’ha taduttarītaro Siyā tatopya’ya masamo mahāmuti; ()
无可比拟者,即是与诸牟尼不相等之牟尼,
因为相等者即是不相等者,所以才有这样的说法。
显示巴利原文 Nirūpamo asamamunīhi somuni Yato samo asamasamo siyā tato, Tathāgatassi’ha dutiyassa kassaci Abhāvato adutiyako tathāgato; ()
因为无有与他等同者,
彼时,于世间等与不等之成就,
已证悟正觉者,实无伴侣,
是故,彼为无与伦比、独行无侣之牟尼;
显示巴利原文 Yato navijjati paṭimāpi tassamā Samo tadā’samatanusampadāyapi, Sahāyako nahi paṭividdhabodhiyā Tato yamappaṭima’sahāyako muni; ()
论其功德,世间无有能及者;
于圣教的善巧辨析与解说,亦无人能及。
显示巴利原文 Kalebarenapi abhirūpahārinā Guṇehi tappaṭisamapuggalo nahi, Nacatthi pāvacanavibhāgakapakpane Sayaṃ vinā bhuvi paṭibhāgapuggalo; ()
以无上行境之殊胜菩提成就故,
我乃自生者,实无有匹敌之人。
显示巴利原文 Anaññagocaravarabodhisiddhiyā Sa’haṃ sayambhuti paṭipuggalonahi, Paṭiññamappayitu malaṃ sayaṃ vinā, Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
已调伏者与应调伏者,
调御、驱策未调御之人,
因为胜者善巧于调伏方便,
‘无上’者,亦是‘调御丈夫’。
显示巴利原文 Sudantapuggaladamitabbapuggale Dameti sārayati adantapuggale, Yato jino vinayanupāyakovido Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
犹如御者调御柔顺与刚强之马
如来以善趣之语、如法之语,
调御策励,故称如来。
显示巴利原文 Yathā haye mudukaguṇekhana sārathi Tathāgato sugatikathāya dhammiyā, Dameti sārayati tathā tathāgate Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
譬如御者用粗绳调御马匹,
如来则以恶趣怖畏之法予以调伏。
显示巴利原文 Yathā haye pharusaguṇena sārathi Apāyatajjanavidhinā tathāgato, Dameti sārayati tathā tathāgate Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
Adammiye mudupharusena sārathi Yathā’bhimārayati tathā tathāgato, Jahātya’novadiya nacānusāsiya
所谓‘无上’,也就是‘调御丈夫’。显示巴利原文
Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
象受调象师驱策而奔驰
仅于东方等方向
——因为无上调御丈夫
胜者所宣说的人中至胜者;
显示巴利原文 Karī’bhidhāvati damakena sārito Puratthimādisu disameva kevalaṃ, Anuttarena hi naradammasārathi- Jinena sāritapurisānatādisā; ()
他们各处坐卧处,于其坐下,
精勤驰骋于八方的行者,
在日暮时分,迅速趋向无上方向。
显示巴利原文 Nisajja katthaci sayanāsanamhi te Disāsu aṭṭhasu atisaṅakgacārino, Vidhāvare turitamanuttaraṃ disaṃ Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
牟尼安立于增上戒学,
以增上心学令得自在,而教诫之,
如其所应,调御堪能之人,
‘无上’亦即‘调御丈夫’;
显示巴利原文 Patiṭṭhite muni’radhisīlasikkhayā Vasī’nusāsiya adhicittasikkhayā, Yathārahaṃ damayati bhabbapuggale Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
牟尼依增上心学而得定,
亦以观慧教诫诸沙门,
如其所应,调伏诸应觉悟者,
因此称为‘无上调御丈夫’。
显示巴利原文 Samāhite muni radhicittasikkhayā Vipassanāya’pi samaṇe’nusāsiya, Yathārahaṃ damayati bodhanārahe Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
以如是乃至更胜的证悟所成就,
如其次第调伏凡夫有学的补特伽罗,
世间导师调伏、教导。
显示巴利原文 Tathuparūpari paṭivedhapattiyā Yathākkamaṃ anariyasekkhapuggale, Dameti so vinayati lokanāyako Anuttaro’tipi naradammasārathi ()
调伏了拘萨罗、摩揭陀等国的诸王,
调御众多刹帝利人者,
「无上」者,亦是「人调御者」;
显示巴利原文 Vineyyabandhavamanakundacandimā Vinesi kosalamagadhādhipādayo, Anekakhattiyapurise vināyako Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
恶见者、象、狮、曲牙者
因世尊能分别诸天、人等各类众生
胜众之尊、调御者,以能教诫故
无上者,故称调御丈夫。
显示巴利原文 Kudiṭṭhikuñjarahari kūṭadantabhu Surādibhūsurapurise vibhāvino Jināsabho vinayi yato’nusāsiya Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
在以优波离为首的难调伏者中
调御者广泛调御了诸多居士智者。
显示巴利原文 Upālināmikapamukhe durāsade Vināyako gahapatipaṇḍite puthu Vinesi so upanayanakkhame yato Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
即使是那位名为萨咤咖的持虚妄见者,
以及其他应受调伏的尼乾陀派导师,
胜者调伏了以他们为首的诸裸形外道。
显示巴利原文 Asaccadiṭṭhikamapi saccakavhayaṃ Anaññavenayikanigaṇṭhanāyakaṃ Vinesi tappabhutidigambare jino Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
Jināsabho sabhiyasubhaddasaññino Tappassino timisabhido sadhammiyā Kathāyi’tobahi samaṇepi sikkhayi Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
寂静牟尼调伏了优楼频螺迦叶
因为伽耶等地的迦叶结发行者等
持结发者,解开了缠结如网的发髻。
显示巴利原文 Damesi somuni uruvelakassapa- Gayādikassapajaṭilādike yato, Jaṭādhare vijaṭitajālinījaṭo Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
于众多剎帝利、沙门的教法中,
如御者一般,调御越来越上等的可调者,
因此他也被称为‘无上调御丈夫’。
显示巴利原文 Pahāṇasaṃvaravinayuttaro muni Anekakhattiyasamaṇepi sāsane, Vinesi sārathiriva uttaruttariṃ Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
他,以人血人肉为座者
调伏了肥腹的夜行者,
调伏了极为可怖的学童摩纳瓦咖及众多罗刹,
因此也称为‘无上调御者’,即调伏人中应调伏者。
显示巴利原文 Manussasoṇitapisitāsanehi so Vinesi pīvarajaṭharaṃ nisācaraṃ, Sughoramānavaka manekarakkhase Anuttaro’tipi naradammasārathi, ()
导者已善巧地调伏了名为拉胡、
那位具大威力的阿修罗王。因此,
以天帝为首的诸天与阿修罗
「无上」者,即是调御丈夫;
显示巴利原文 Vināyako suvinayi rāhunāmikaṃ Mahattabhāvika masurādhipaṃ yato, Surādhipappabhutisure tathā’sure Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
悲悯一切众生的众生主
名为巴咖、怀持卑劣邪见者,
彼于河边王座之上调伏了他,
‘无上’者,亦即调御丈夫;
显示巴利原文 Pajāpatiṃ nikhilapajānukampako Bakābhidhānikampi tucchaladdhikaṃ, Vinesi so naditaranīrajāsane Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
虽以鞭钩亦不可调伏者,
人中至尊调伏了畜生趣的人们,
以三皈依、戒与律仪调伏了他们。
显示巴利原文 Kasaṅkusehi’pi avineyyake yato Tiracchajātikapurise narāsabho, Vinesi so tisaraṇasilasaṃvare Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
因为他降伏了魔王,亦如降伏达那巴喇象王,
那象王颊部流注液汁,醉态可掬,耳大如扇,尾如拂尘,
如烈火,如闪电,令人怖畏。
显示巴利原文 Kapolasecanamadakaṇṇacāmaraṃ Hutāsanāsanirivabhiṃsanaṃ yato, Damesi māraji dhanapālakuñjaraṃ Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
威光炽盛、具大威力者,
粗猛可怖、具尾鬘者,
亦称‘无上’,是为调御丈夫;
显示巴利原文 Vinesi somuni himavantavāsinaṃ Patāpapajjala mapalālabhoginaṃ, Kharaṃ bhayaṅakkara maravālabhoginaṃ Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
难陀、乌巴难达、龙王、大腹者——
以小腹龙王为首的诸龙中,
烟焰与火焰之龙众皆被制伏,是故彼无上调御者;
因此,他亦是“无上调御丈夫”。
显示巴利原文 Nando’panandu’ragapatiṃ mahodara- Cūlodaroragapamukhe ca nibbise, Dhumassikhā’nalasikhabhogīno akā Tenā’pyanuttaranaradammasārathi; ()
他善巧于调伏的方便,在堪受教化的亲族中,
圣道之途,光明、殊胜、吉祥、无垢,
以道迹之车令其行进,犹如调御师。
显示巴利原文 Damanupāyakovido hi bodhaneyyabandhave Ariyamaggavīthibhāsuraṃ varaṃ sivamapakuraṃ, Paṭipadārathena sārayi yatheva sārathi Purisadammasārathiti vuccate anuttaro; ()
如是,在名为“慧喜”的苦行者所善造、令一切诗众心生欢喜的《胜者灯史·亲近因缘》中,关于世尊“无上调御丈夫”这一施设的阐明,为第二十四品。显示巴利原文
Itimedhānandābhidhānena yatinā varacite sakalakavijana hadayānanda dānanidāne jinavaṃsadīpe santikenidāne bhagavato anuttaro purisadammasārathīti nāma paññattiyā abhidheya paridīpo catubbīsatimosaggo.
然而,关于乔达摩尊者,这般美好的名声已传扬开来:‘彼世尊是天人师。’显示巴利原文
Taṃkho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇekitti saddo abbhuggato itipi sobhagavā satthā devamanussānaṃti.
旷野崎岖难行,无水,可怖畏,难以渡越,
旷野是狮王、象王、猛虎嬉戏之处,
旷野无渡口,人众难行,彼善慧商主
犹如悲悯所御者,渡之而引导至安稳地;
显示巴利原文 Kantāraṃ kharatakkaraṃ nirudakaṃ kattāramotārimaṃ Kantāraṃ migarājakuñjaramahā (saddulavikkīḷitaṃ), Kantāraṃ avatārabhurijanataṃ yo satthavāho sudhi Tāretvā nayate dayāparavaso khemantabhumiṃ yathā; ()
如是,此悲悯藏心者,于轮回苦所病者
将诸有情,从生、老、变异、死、愁等荆棘林中
度脱十种杂染的稠林,令达安稳城
因此,依导师所赞叹的声名远播,故名为「导师」
显示巴利原文 Iccevaṃkaruṇānidhānahadayo saṃsāradukkhāture Satte jātijarāvikāramaraṇassokādikantārato, Tāretvā dasasaṃkilesagahanā pāpesi khemaṃpuraṃ Tasmā satthupasatthakittivisaro satthā’ti sampattharī; ()
因为他以世间的两种利益教导此世间——
他正是包含梵天、天人、魔、沙门、婆罗门之世间中的导师,因此获得‘导师’的赞叹名声,超越一切导师。
显示巴利原文 Atthā’natthavicāraṇā’ticaturo lokuttaratthena’pi Yasmā sāsati lokiyena ubhayena’tthenalokaṃ imaṃ, Sabrahmaṃ sanarāmaraṃ sasamaṇaṃ sabrāhmaṇaṃ yohi so Satthā’tveva pasatthakittinikaro satthāramabbhuggato; ()
因为他依止对生、老、病等为首的怖畏而生起,
犹如持刀者,常时放下武器而进入敌境,
他以智慧摧灭众生之怖畏,故为成就义利之精髓者
显示巴利原文 Bhītiṃ jātijarārujādikasiraṃ nissāya jātaṃhi yo Satthā satthadharorivā’rivisaraṃ nikkhittasattho sadā, Sattānaṃ tasasate vihiṃsati dhiyā siddhatthasāro tato
所谓「导师」者,其名声身之妙香遍满三界显示巴利原文
So satthā’ti yasosarīrasurabhī lokattayaṃ vyāpayī; ()
乐于世间义利,远离非义利,已离生等之苦畏
犹如商队首领,以利益和法而作引导,
教诫众生,了知‘伤害’即是众生相续中所生的怖畏,
依此义理,世尊被誉为‘导师’;
显示巴利原文 Lokatthābhirato anatthavirato jātyādikantārato Uttāretica satthavāhasadiso yo atthadhammenavā, Satte sāsati hiṃsatī’ti janatāsantānajātaṃ bhayaṃ Vuttā’nvatthavasena sohibhagavā satthāti vaṇṇīyate; ()
乔达摩尊者,有这样的美善名声传扬:‘这位世尊是觉者。’显示巴利原文
Taṃkho panabhavantaṃ gotamaṃ evaṃkalyāṇe kittisaddo abbhuggato itipiso bhagavā buddhoti.
于诸行变坏相、粗显诸行及施设中
于前所未闻的应知义中,先觉了四圣谛
无师而觉悟,即于彼处证得一切知性
于诸智力中得自在,自证、自享
显示巴利原文 Yo saṅkhāravikāralakkhaṇaparosaṅkhārapaññattisu Ñeyyatthesva’nanussutesu purimaṃ cattāri saccāni’pi, Bujjhitvā’cariyopadesarahito tattheva sabbaññutaṃ Patto ñāṇabalesu pāpuṇi vasībhāvaṃ sayamabhuka sayaṃ; ()
为教示众生觉悟诸谛,故彼为觉者
“诸谛”者,世尊为实语者,于一切应知义无余了知。
由具大觉悟力与大慧故,
名为“佛陀”,彼佛陀之名声远播十方。
显示巴利原文 Bodhetā’ti pajāya nibbacanato saccāni so bujjhitā Saccānīti’pi saccavādi bhagavāka nissesañeyyassapi, Matyā bujjhanasattiyā mahatiyā yasmā samaṅakgī tato Buddho nāmasiyāti kittivisaro tambuddhamabbhuggato; ()
那些具足觉悟之能与善慧者,无需他人教导,自能……
既已成佛,如莲花开敷,以觉悟之义来说,
因宣说佛陀种种功德,净饭王后……
于三佛国土的住处,高声唱起彼赞颂之歌;
显示巴利原文 Yesaṃja bodhanavasattiyā sumatiyā cā’naññaneyyo sayaṃ Buddhattā ca yathāvikāsapadumaṃ so bujjhanaṭṭhenapi, Nānābuddhaguṇassa vissavanato buddhoti suddhodanī Abbhuggañchi tibuddhakhettabhavane taṃkittigītassaro; ()
由于以最上道智超越了贪、嗔与痴,
由于已断除并根绝一切烦恼刺与垢秽之聚,
由于漏尽与舍离依着,他被称为‘佛’。
显示巴利原文 Rāgassādhigataggamaggamatiyā dosassa mohassapi Chinnattā ca samulaghātamakhilakelasārivaggassapi, So khīṇāsavatāya copadhipariccāgena buddhotyayaṃ Uccāriyati cārikittiracanā viññūhi yāvajjapi; ()
‘法主’,正如觉者由于睡眠的灭尽,
不陷于烦恼与睡眠,亦非由他人所觉悟,
世尊自行觉悟,故以觉悟之光普照,而得名为佛;
‘佛’之名号,即以此殊胜的称颂之音而庄严。
显示巴利原文 Dhammassāmi yathā pabuddhapuriso okkantaniddakkhayā Nājjho’tiṇṇakilesamiddhavidhamā bodhāpito kenaci, Buddhambhojatibhānano hī bhagavā sāmaṃ pabuddho yato Buddhonāmasiyāti tabbhavayasoghoso vibhusāyate; ()
又或以‘行’义、‘了知’义、‘界’义、‘平等’义、‘自性’义而名为‘已去’
以卓越之智,独自觉悟了那唯一的道路
证得正觉,抵达胜利菩提之根本,超越七趣众生,证得无上菩提
‘佛’者:于此三界中,其自身的荣耀至今依然灿然彰显。
显示巴利原文 Gatyatthāvagamatthadhātusamatāsabbhāvato vā gato Yenekāyanamaggamuggamatimā eko, hīsambujjhīso, Sambodhiṃ jayabodhimūlamupago sattuttaro’nuttaraṃ Buddhotī’dha jagattaye nijayaso yāvajja vijjumbhate; ()
净饭夫人称这位以正觉为皈依处、具足吉祥者为‘佛’。
显示巴利原文 Khīṇattā paramāya maggamatiyā dubbuddhiyā buddhiyā Laddhattāpi kaanuttaruttaraguṇālaṅakkārasāmaggiyā, So sambodhiparāyaṇo sirighaṇo buddhoti suddhodanī Lokambhodhimalaṅkari nijayasokallolamālāhi’maṃ; ()
“佛”——此处以此词显示导师以大悲为前行的教说智,以及能令所知义显现之智。
彼智,即由赞叹一切知智而名为“正自觉”,由称扬圣道而名为“佛”。
显示巴利原文 Sambuddho’ti’mināpadena munino saccāvabodhāvahaṃ Ñāṇaṃ tappaṭivedhañāṇa managhaṃ nā’ññehisādhāraṇaṃ, Buddho’tī’dha padena satthu karuṇāpubbaṅakgamaṃ desanā- Ñāṇaṃ ñeyyapadatthabodhanakaraṃ ñāṇañca dassiyate; ()
名为法护的智者亦曾说:‘此处亦已作结合。’
在佛随念功德的解释中,导师的教法已得了知。
显示巴利原文 Taṃ sabbaññutañāṇathomanavasā sammādisambuddhi’ti- Saddassā’riyamaggakittanavasā buddhotisaddassaca, Yogo’pe’tthakato’tya’bhāsi vibudho so dhamma pālābhidho Buddhānussativaṇṇanāvivaraṇe viññātasatthāgamo; ()
在名为梅达难德的比丘所造、以令一切诗人心生欢喜为近因的《胜者史灯》中,对导师、天与人所称“佛陀”这一名称的所诠义进行了阐明,是为第二十五品。显示巴利原文
Itimedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santikenidāne satthādevamanussānaṃ buddhoti nāmapaññattīnaṃ abhidheya paridīpo pañcavīsatimo saggo.
关于尊者乔达摩,这样的美誉传扬开来:“他即是世尊、世尊。”显示巴利原文
Taṃkho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇe kittisaddo abbhuggato itipi sobhagavā bhagavāti.
依诗人巴拉蒂的韵律(多达咖韵),以功德赞颂而宣说:
赞叹功德的偈颂(托达咖格律)已如此宣说,
显示巴利原文 Kavibhāratipaddhatichandasi ta- Gguṇathomana (toṭaka) vutya’bhavi,
所谓“世尊”,是具足词义辨析之词。显示巴利原文
Bhagavā’ti vibhattapadatthavatī
Madhurā suṇataṃ surataṃ madhurā; ()
诸如增上戒、增上定、增上慧等
较之功德聚更为殊胜者,由此
世尊:此名号涵盖了天与人众
这是对最胜者的尊称;
显示巴利原文 Adhisīlasamādhimatippabhuti- Guṇarāsivisiṭṭhatarassa tato, Bhagavā’ti sadevamanussapajā- Pavarassa sagāravanāma’midaṃ; ()
凡由世尊之言所宣说者
具足词源释义,词义最胜;
此名确实以恭敬、最胜、殊胜而超越;
“世尊”一名,乃是表征之名;
显示巴利原文 Bhagavāvacanena pavuccati yo Saniruttinayo vacanatthavaro, Sa’hi gāravaseṭṭhavisiṭṭhataro Bhagavāti nimittakanāmamidaṃ; ()
波罗蜜已圆满成熟、善为累积,
具足无量福德,无上、最胜,
若彼有无与伦比者,
“世尊”者,意为被称为世尊。
显示巴利原文 Paripācitasañcitapāramitā- Mitabhāgya manuttariyu’ttariyaṃ, Yadi vijjati’massa anaññasamaṃ Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
若已击破全部强大魔军,
如双牙象摧破芭蕉林与棕榈林。
如雷霆击破一切烦恼
因此,破尽烦恼者被称为‘世尊’——彼即是世尊
显示巴利原文 Yadi mārabalaṃ pabalaṃ sakalaṃ Kadalī dviradoriva tālavanaṃ, Asanī’va kilesamabhañji tato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
若彼已破尽一切贪爱,破尽
已破尽一切嗔,亦已破尽一切痴
及颠倒的意行
“世尊”者,彼世尊被称为世尊
显示巴利原文 Yadi bhaggamakā’khilalobhamapā- Khiladosamapā’khilamohamapi, Viparītamanokaṇañca tato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
若有忿、恼、覆、恨与嫉,
悭、诳、谄、无惭及无愧,
慢与过慢,世尊皆已断除
有见、我慢、激情、粗暴
显示巴利原文 Yadi kodhu’panāha musuyanama- Cchariyaṃ ahirikkanirottapanaṃ, Api makkhapalāsa mabhañji bhavā- Bhavadiṭṭhi manajjava’maddavataṃ; ()
粗涩与粗暴,是诸造作中的最上者
若慢、过慢、放逸、骄醉
狡诈与粗恶,是造作之最。
显示巴利原文 Kharaphārusatā karaṇuttariyaṃ Yadi māna’bhimāna’pamādamadaṃ, Saṭhaphārusatā karaṇuttariyaṃ Saṭhamāyamabhañji’ti mohajaṭaṃ Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
三种不善、三种不平
三寻、三根、三想
三种垢秽、三种戏论,他皆已破除
因此称为“世尊”,他即是世尊。
显示巴利原文 Tividhā’kusalaṃ tividhabbisamaṃ Tivitakkatimūlatisaññamapi, Timalaṃ tipapañca mabhañji tato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
四暴流、四种轭、四
种缚、四种执取,
四漏之法,他已摧破,
“世尊”者,此即彼世尊所称;
显示巴利原文 Caturogha catubbidhayoga catu- Bbidhagantha catubbidhagāha mapi, Caturāsavadhamma mabhañjitato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
已断除心栓与诸盖、
无有欢喜、悭吝等故
若五种亦已破尽
称为“世尊”者,即是彼世尊。
显示巴利原文 Vinibaddha manokhīla nīvaraṇā- Nya’bhīnandanamaccariyāni tato, Yadi pañcavidhāni’pi bhaggamakā Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
六十二见处亦有七种
由于摧破随眠、懈怠与有之事,
以及摧破八种渴爱,
他被称为“世尊”,他即是世尊;
显示巴利原文 Chavivādapadāni’pi sattavidhā- Nusayehi kusitakavatthu’mato, Ya mabhañji’tarāti’pi aṭṭhavidhaṃ Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
同样地,他摧破了九种爱根,
他摧破了十种不善与十种业道,
以及所有那些恶见
“世尊”者,即指那位被称为世尊者。
显示巴利原文 Navadhā’layamula mabhañji tathā Dasadhā’kusalaṃ dasakammapathaṃ, Sakalāni kudiṭṭhigatāni tato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
种种成百上千的热恼与怖畏
由此,有之引导与观察的大林,
数百千的烦恼聚,
称为“世尊”,即彼世尊被称作世尊。
显示巴利原文 Pariḷāhadaraṃ vividha’ddhasataṃ Bhavakanettivicāra mahañji tato, Satamattasahassakilesagataṃ Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
至于微小、轻妙、广大、自在等诸般殊胜能力——
由于具足权威、自在、祥瑞、殊胜、六德等义,
由于具备诸般祥瑞之德而达至圆满,因此
他被称为「世尊」,因此名为世尊。
显示巴利原文 Aṇimā laghimā mahimā vasitā- Pabhuti’ssariya’ṭṭhabhagehi yato, Subhagehi samaṅakgībbhūva tato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
微小、极微小,以及使微小的作用,
作用、轻者、极轻者,这是微小性。
轻性与大性,即为令之广大的作用
“造作”,即于彼处之自在
显示巴利原文 Aṇuno nanuno’ nanunokaraṇaṃ Karaṇaṃ lahuno’lahuno aṇimā, Laghimā mahimā mahimākaraṇaṃ Karaṇaṃ vasitā vasitāya tahiṃ; ()
自行趣向邪处
迅速成就断绝之事,
到达、成熟于一切自在,
于造作中无畏、得最上自在;
显示巴利原文 Saya micchitaṭhāna mupāgamanaṃ Lahu vicchitakāriyasādhanatā, Abhipatti pakamya masesavasī- Karaṇe’sikatā paramissaratā; ()
行者的所作已办性;
依自意愿而得自在性;这些
“最上自在福德”有八种;
显示巴利原文 Nabhasā padasā gamanādivasā Vajato pariniṭṭhitakāriyatā, Nijakāma’vasāyikatātiyahiṃ- Paramissariyākhyabhagā’ṭṭhavidhā; ()
具足四道、四果、寂静道、圣法众之福德者,
由此已除尽诸恶垢者,
之后,已远离罪恶垢秽者
“世尊”者,彼世尊被称作世尊;
显示巴利原文 Catumagga catupphalasantipadā- Riyadhammasamuhabhagehi yuto, Vinalīkatapāpamalehi tato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
因具足戒等殊胜功德而证得
名声与身体之福德平等具足,
以遍满三界故,
他被称为“世尊”,那一位世尊。
显示巴利原文 Caraṇadiguṇa’tisayādhigatā- Samakittisarīrabhageta yuto, Bhuvanattayavipphuritena tato Bhagavāti pavuccati so bhagavā; ()
为除去世人心中的障翳,无有障碍
因色身所具之殊胜,
因一切肢体遍满吉祥,
他被称为“世尊”,故为世尊。
显示巴利原文 Janalocananīharaṇāya nirū- Pama rūpasarīragatāya tato, Nikhilāvayavassiriyā sabito Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
所希求、所渴望的自利,
以及其他有情的利益亦得成就,
如此具足如是之分,
“世尊”一词,意为“彼世尊”;
显示巴利原文 Abhipatthita micchita mattahitaṃ Parasattahitampi samijjhati yaṃ, Iti tādisakāmabhagena yuto Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
由于无上的波罗蜜,
具备精进与应施之福德,
由此成为堪受尊重的根源,
他因此被称作‘世尊’。
显示巴利原文 Yadanuttariyena ca pāramitā- Vīriyena payattabhagena yuto, Garubhāvapadappabhavena tato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā;
最高自在、利得、法与名声
吉祥、欲、勤勇之分,此六者,
若那位胜者具足,则由此
显示巴利原文 Paramissariyāyamadhammayaso- Sirikāmapayattabhāgā chayime, Yadi yassa jinassa bhavanti tato
所谓“世尊”,即彼世尊;显示巴利原文
Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
具足无与伦比的妙善福德,
具足无上色身庄严的福德,
此乃百福庄严之光所璀璨辉耀者;
“世尊”者,彼实为世所尊崇,故称世尊;
显示巴利原文 Subhagena anaññasamena nirū- Pamarūpavilāsabhagena yuto, Satapuññasamujjalitena tato Bhagavāti pavuccati so bhagavā; ()
Nijadhamsasarīravibhūti yathā Nijarūpasariravibhūti tathā, Iha vuccati bhaggasubhāgyamiti Api tehi samaṅgi jino bhagavā; ()
以善等诸词而作分别——
依精勤等方式,依亲属之力,
实则,法聚集之自性被认许,
彼世尊被称为‘世尊’;
显示巴利原文 Kusalādipadehi vibhattamakā’- Yatanādivasena ca bandhavasā, Vata dhammasamuhasabhāva mato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
以四种方式、四种方式、四种方式、四种方式,
开示四谛者,即是圣谛;
分别者,分别者,分别者,分别者
显示巴利原文 Catudhā catudhā catudhā catudhā Catusaccadaso’riyasaccampi, Vibhajī vibhajī vibhajī vibhajī
所谓‘世尊’,即是那位被称为世尊者;(双连结)显示巴利原文
Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; (Yamakabandhanaṃ)
若修习并亲近天住
修习亲近无与伦比的天中之尊住,
修习亲近无与伦比的圣住,
由此修习圣住,
「世尊」者,即彼世尊之所以被称为世尊;
显示巴利原文 Yadi dibbavihāra masevi bhaji Surajeṭṭhavihāra manaññasamaṃ, Ariyañcavihāra manaññasamaṃ, Ariyañca vihāra masevi tato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
若已享受了身远离之乐,
已享受心远离与定之乐,
由此已修习远离诸依,
彼世尊便被称为“世尊”;
显示巴利原文 Yadi kāyavivekasukhaṃ abhajī Bhaji cittavivekasamādhisukhaṃ, Upadhīhi vivekaka masevi tato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
已受用轮回之行与出离之行,
自己亦已超越了人法,
由于修习三种解脱,
被称为‘世尊’——彼世尊;
显示巴利原文 Bhaji vaṭṭagatañca vivaṭṭagataṃ Saya muttarimānusadhamma mapi, Tividhañahi vimokkha masevi tato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
以不再来遮止于有
此行名为有之引导者,
若已吐出、已作,即圣道之始
称“世尊”,即指彼世尊。
显示巴利原文 Punarāgamanāvaraṇena bhave Bhavanettisamañña midaṃ gamanaṃ, Yadi vantamakā’riyamaggamukho Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
并非由母亲、父亲等所造作,
与菩提座上的证悟一同到来,
胜者的如是共称得以成就;
显示巴利原文 Bhagavā’ti visiṭṭha’bhidhānamimaṃ Na’ca mātupituppabhutihi kataṃ, Sahabodhipadādhigamena gatā Tathasammuti tassajinassa’bhavi; ()
以出世间智,
已摧破贪、嗔、痴,
因世尊已断除刺魔,
已断烦恼魔,故为觉者、世尊。
显示巴利原文 Lokuttarāya matiyā Rāgaṃ bhaggaṃ akāsi dosaṃ mohaṃ, Yasmā kaṇṭakamānaṃ Kilesamāraṃ tatopi buddho bagavā; ()
因为世尊是分别说者
已分别、已详分、已善分别正法之蕴
已成就出世间法
已断除诸有,故为觉者、世尊;
显示巴利原文 Yasmā vibhajjavādi Bhaji vibhaji pavibhajī sadhammakkhandhaṃ, Lokuttarañca katavā Bhavānamattaṃ tatopi buddho bhagavā; ()
因为已修习身,
已修习戒、常善修习心,
已修习慧者及诸善士
应善修习者,是故亦是佛陀、世尊
显示巴利原文 Yasmā bhāvitakāyo Bhāvitasilo sadā subhāvitacitto, Bhāvitapañño sabbhi Subhāvanīyo tatopi buddho bhagavā; ()
世尊堪为
适合独处禅修的住处
远离人群喧嚣之处
那些森林中的偏远住所
显示巴利原文 Bhagavā kavanapatthāni Paṭisallānabbihārasāruppāni, Janavātāpagatāni Vanāni senāsanāni yo pantāni; ()
山腰洞窟
树下、露地
冢间,因依止
以草敷具之故,佛陀世尊
显示巴利原文 Bhudharakandaraleṇaṃ Guruhamūlaṃ pakalāla mabbhokāsaṃ, Sivathikaṃ bhaji yasmā Tiṇasatthāraṃ tatopi buddho bhagavā; ()
四种信施中
应施之衣等资具
因为是易养者、受用者,
而佛陀世尊更是最上少欲者;
显示巴利原文 Catubbidhānaṃ saddhā- Deyyānaṃ cīvarādisambhārānaṃ, Subharo yasmā bhāgī Paramappiccho tatopi buddho bhagavā; ()
由于法味与解脱味,
由于增上戒、增上心
与增上慧,因此他是佛陀、世尊。
显示巴利原文 Attharasassa subhāgī Dhammarasassa ca yato vimuttirasassa, Adhisīlassa’dhicitta- Ssa’dhipaññāyaca tatopi buddho bhagavā; ()
色界、无色界
四禅与四无量
摧伏诸盖者
由此,具足者亦是佛陀、世尊;
显示巴利原文 Rūpārūpāvacara- Jjhānāna catunna mapakpamaññānampi, Viddhaṃsitīvaraṇo Yasmā bhāgī tatopi buddho bhagavā; ()
八者与八者
八解脱与八胜处诸法,
九次第住的具足者,正是那佛陀、世尊;
显示巴利原文 Aṭṭhannañcaṭṭhannaṃ Vimokkhadhammāna mābhibhāyatanānaṃ, Anupubbavihārānaṃ bhāginavannaṃ tatopi buddho bhagavā; ()
十遍定
亦是十想修习的具足者,
不净定与入出息念——
由入出息念故,彼亦为觉者、世尊;
显示巴利原文 Dasakasiṇasamāpatti Dasasaññābhāvanāna mapi bhāgīvā, Asubhasamāpatyā’nā- Pānassatiyā tatopi buddho bhagavā; ()
正勤为首——
念处、神足等诸法,
以四种方式善分别者,
由于他是这些法的分有者,因此他也是佛陀、世尊;
显示巴利原文 Sammappadhāna pabhuti- Satipaṭṭhāni’ddhipādadhammānampi, Catudhā suvibhattānaṃ Bhāgī yasmā tatopi buddho bhagavā; ()
五力的
因为是五根具足者
所以是十力持有者
已胜诸根,故为佛、世尊。
显示巴利原文 Pañcannampi balānaṃ Yasmā pañcanna mindriyānaṃ bhāgī, Tasmā dasabaladhārī Jitindriso yo tatopi buddho bhagavā; ()
Yasmā bojjhaṅgānaṃ Ariyassa’ṭṭhaṅgikassa maggassāpi, Tathāgatabalānaṃ yo Bhāgi dasannaṃ tatopi buddho bhagavā; ()
四无畏
若有四无碍解之分
及六佛法
若有六神通之分,由此亦为佛、世尊
显示巴利原文 Catuvesārajjānaṃ Yadi catupaṭisambhidāna maddhabhāgī, Chabuddhadhammānampi Chaḷabhiññānaṃ tatopibuddhobhagavā; ()
不是由父母、兄弟、姊妹所作,
不是由自己的朋友、同僚所作,
非由亲族、血亲所施设,
显示巴利原文 Bhagavā’tye’taṃ nāmaṃ Nakataṃ mātāpitūhi bhātubhaginīhi, Sakamittāmaccehi Na ñātisālohitehivā paññattaṃ; ()
非由沙门、婆罗门所造作,
非由天人所造作,亦非由任何其他人所造作,
以勤奋为罪垢之根。
显示巴利原文 Samaṇehi bhusurehi Na devatāhi ca nana yena kenaci racitaṃ, Uṭṭhaṭakibbisamūle Subodhimūle subuddhasambodhīnaṃ; ()
世尊们的无障智,
这就是解脱的极致,
亦即‘世尊’这一由现证而得的施设;
显示巴利原文 Paṭilābhahetu tesaṃ Bhagavantānaṃ anāvaraṇañāṇassa, Pavimokkhantikametaṃ Yadidaṃ bhagavāti sacchikāpaññatti; ()
无与伦比的戒等功德
具足功德之分,非其他沙门所共有
由此,于彼处得见
显示巴利原文 Niratisayāsīlādi- Sagguṇabhāgā anaññasāmaññā ye Yassu’palabbhanti tato
所谓“世尊”者,即正自觉者世尊显示巴利原文
Bhagavā’tya’bhidhīyate sabuddho bhagavā; ()
如是,戒、定
慧、解脱、解脱知见智
惭、愧与信
精进、念、正知,这些法;
显示巴利原文 Tathāhi sīlaṃ samādhi Paññā vimutti vimuttidassanañāṇaṃ, Hiri ottappaṃ saddhaṃ Vīriyaṃ sati sampajañña mete dhammā; ()
戒清净与见
清净,三种善法及其根
三种正思惟
三种无过失界想
显示巴利原文 Sīlavisuddhi ca diṭṭhi- Visuddhi kusalāni tīṇi tammūlāni, Tayo vitakkā sammā Tisso dhātvānavajjasaññā tisso; ()
Catusatipaṭṭhāni’ddhi- Ppādā sammappadhānadhammā caturo, Paṭisambhidā catasso Caturo maggā phalānikho cattāri; ()
Cattāro, riyavaṃsā Yoniparicchedakāni catuñāṇāni, Catuvesārajjāni Padhāniyaṅgāni pañca parimāṇāni; ()
Pañcaṅgiko’pi sammā Samādhi pañcindriyāni pañcabalāni, Nissāraṇīyadhātu Pañcavimuttiparipācaniyā dhammā; ()
五解脱处
六智、六敬法、六常住法
六随念处
六出离界、六神通
显示巴利原文 Pañca vimuttāyatana- Ñāṇāni chagāravā chabahulavihārā, Chā’nussatiṭhānāni Nissāraṇiyā chadhātu chalabhiññāyo; ()
Chabbidha’nuttariyāni Jabbidhanibbedhabhāgiyā saññāyo, Chaasādhāraṇañānā- Nya’riyadhanānya’parihāniyā dhammā; ()
善士圣法
七觉支、七想、七
漏尽力之说
七种应受供养者之说
显示巴利原文 Sappurisāriyadhammā Bojjhaṅgā satta sattasaññā satta, Khīṇāsavabalakathanā Sattavivadhā dakkhiṇarahānañca kathā; ()
八慧
「获得」的因缘开示已善成办
超越世间自性
八难之说与八解脱;
显示巴利原文 Aṭṭhannaṃ paññānaṃ Paṭilābha nidānadesanā sammattā; Lokasabhāva’ccagamā Aṭṭha’kkhaṇadesanā ca aṭṭhavimokkhā; ()
事、所缘与所依
大丈夫思惟、胜处与随顺
八种方便与九方便
以作意为根本的精进支
显示巴利原文 Vatthunyā’ramhāni Mahāpurisatakkanā’bhibhāyatanutti, Aṭṭhavidhā navu’pāyā Manasikaraṇamūlakā padhānyaṅgāni; ()
九有情居之论
九种调伏瞋恼与九种差别
新学比丘的次第住处
九种想与十种善业道
显示巴利原文 Nava sattāvāsakathā Āghātapaṭivinayā ca nava nānattā, Navā’nupubbavihārā Navasaññā dasavidhā kusalakammapathā; ()
Dasa kasiṇāyatanāni Dasa sammattāni nāthakaraṇadhammā, Balāni cā’riyavāsā Mettāye’kādasānisaṃsā dhammā; ()
十二法为轮
十三头陀支
十四种智慧
十五种能令解脱成熟之法
显示巴利原文 Bārasadhammā cakkā- Kārā terasadhutaṅgadhammā ce’pi, Cuddasamattā buddhi Pañcadasavimuttipācanīyā dhammā; ()
入出息念诸法
十六种依于他者之智,以十六行相显现
十八种佛陀功德
十九种省察智
显示巴利原文 Ānāpānassatiyo Soḷasa soḷasavidhā’ parantapatīyā, Aṭṭharasa buddhaguṇā Ekūṇavīsati paccavekkhaṇabuddhi; ()
Catucattāḷisavidhā Paññāvatthū’dayabbayeñāṇāni, Paññāsa kusaladhammā Sattādhikasattatippabhāvatthūni; ()
二十四俱胝相
量之等至、行、金刚智
遍处之因缘—
“观察智”即是教示智。
显示巴利原文 Catuvīsati koṭilakkha- Ppamita samāpattiyañcaravajirañāṇaṃ, Samantapaṭṭhānapacca- Vekkhaṇañāṇāni desanāñāṇāti; ()
有情之意乐
分别智、性行与随眠
所说的分别,是存在的。
显示巴利原文 Sattāna manattānaṃ Vibhagañāṇānicā’sayānusayānaṃ, Vuttavibhāgā santī Guṇabhāgā bhagavato tato bhagavā so; ()
人趣身等八法
“合集”者,即由正等觉所合集之诸法,
由七种最上者,以诸增上事而成就,
乃至诸大菩萨所应修习圆满者;
显示巴利原文 Manussattabhāvādike aṭṭhadhamme Samodhānayitvā’hisambodhiyā ye, Samiddhā’dhikārehi sattuttamehi Mahābodhisattehi sampādanīyā; ()
决意法等五种殊胜
舍离法与四摄法
三行与波罗蜜法聚
‘有性’者,即是正觉资粮的基础;
显示巴利原文 Adhiṭṭhānadhammādayo pañcu’ḷāra- Pariccāgadhammā catussaṅgahā ca, Cariyattayaṃ pāramīdhammarāsi Bhavattyā’bhisambodhisambhārabhūtā; ()
‘能力’者,从发愿直至菩提
他历经四阿僧祇劫,
那些菩提资粮法具有特相,
「有」者,于增长分中被培育、被积集;
显示巴利原文 Pabhutyā’bhinīhārato yāvabodhi Asaṅkheyyakappāni cattāri’massa, Salakkhāni te bodhisambhāradhammā Bhavā vuddhipakkhe bhatā sambhatā’ti; ()
Bhajīyanti yā puññavantehi loke Payogaṃ samāgamma sampattiyo tā, Bhagānāma vaṭṭabbivaṭṭānugā’ti Pavuccanti tesaṃ ubhinnaṃ bhagānaṃ; ()
往昔,菩萨在觉悟之前,
极力修习菩提资粮诸法,
安立于彼福德中,故称为‘有福’。
显示巴利原文 Pure bodhito bodhisatto samāno Bhusaṃ bodhisambhāradhamme vinanto, Patiṭṭhāsi yasmiṃ bhage te vanīti Manussesu devesu ukkaṃsabhute; ()
如是,其余沙门、婆罗门之禅那……
等至之差别、最上道、果等,
在跋祇国、菩提树下、转法轮时等处,
自己成佛之后,仍如此说;
显示巴利原文 Tathā’naññasāmaññasāhiññajhāna- Ssamāpattibhedaggamaggapphalādī, Bhage bodhimūle vivaṭṭānuge’pi Sayaṃ buddhabhuto samāno vanī’ti; ()
Catubbisa ye koṭilakkhappamāṇa- Samāpattibhāgā kamahābhāgadheyyo, Paresaṃ nahitāya?Ttano diṭṭhadhamma- Sukhatthāya te niccakappaṃ vanīti; ()
他们应修习应证知之法
应修习分、应断分、应遍知分
应有应被现证的部分,应当这样说。
显示巴利原文 Abhiññeyyadhammesu ye bhāvitabba- Pahātabbabhāgā pariññeyyabhāgā, Siyuṃ sacchikātabbabhāgā vanī’ti Jino bhāvanāgocarāsevano te; ()
于不共者与其余共通者中,那些
这些法分为增上戒等诸类,
乃至导师于诸应觉悟者中,所求之果报
是愿求善安立随顺之言说;
显示巴利原文 Asādhāraṇe sesasādhāraṇa ye Ime dhammabhāgā’dhisīlādibhedā, Phalaṃ yāvatā bodhaneyyesu satthā Vanī patthayī suppatiṭṭhānukhoti; ()
得究竟寂静者,此是天人
许多人具足敬信,如是,
具足无等、无比智威力的彼,是一切有情中最胜者
以其威光等功德,彼为一切众生中最上者;
显示巴利原文 Aveccappasantā imassa’tthi deva- Manussā bahū bhattiyuttā tathāhi, Asādhāraṇā’nopamānattañāṇa- Ppabhāvādito sabbasattuttamo so; ()
以遣除非义等为先导,
于成就利益一事专精而住,
以方便成就,令应觉悟者得觉悟——
对饶益无量、不可称计的众生——
显示巴利原文 Anatthāpahārādipubbaṅgamāya Hitatthā’bhinipphādane tapparāya, Payogābhisampattiyā bodhaneyya- Pajāyo’pakārāvahāyā’mitāya; ()
对身放威光、冠冕庄严的——
以三十二相及八十随形好极为庄严的
色身如帝释天宫般殊妙庄严的
以自体成就圆满的
显示巴利原文 Viyāmappabhā ketumālākulāya Bhusaṃ lakkhaṇā’sityanubyañjanehi, Vicittāya rūpindirāmandirāya Samiddhattabhāvā’bhisampattiyāpi; ()
由如实之戒等诸法所生起
因具足遍满三界的广大
清净诗才的声誉——
其身洁白,犹如乳海;
显示巴利原文 Yathābhuccasīlādidhammubbhavena Uḷārena lokattayabyāpināpi, Samannāgatattā kavisuddhena kitti- Ssarīrena khīrodadhīpaṇḍarena; ()
因已安住于殊胜赞叹之顶峰、
已安住于知足少欲之中、
于四无畏法之中
亦依十力之一切自性故;
显示巴利原文 Ṭhitattā visiṭṭhāsu ukkaṃsakoṭiṃ Paviṭṭhāsu santuṭṭhitā’ppicchatāsu, Catunnaṃ visārajjadhammāna maddhā Dasannaṃ balānañca sabbhāvatopi; ()
因能带来周遍净信故,此色也
于无量的生命世间中,诸天人
人类的合掌、礼敬、尊重与供养
等仪式,因堪受供养故,亦为生起之处。
显示巴利原文 Samantāpasādāvahattā’pirūpa- Ppamāṇadike jīvaloke surānaṃ, Narāna’ñjalīvandanāmānapūjā- Vidhānārahattāpi sambhattiṭhānaṃ; ()
具足证净者的随顺教诫
受持者的供养,无论由谁所行
无论由人、天人或梵天
他们的信乐坚固不动摇;
显示巴利原文 Aveccappasādenu’petā’nusiṭṭhi- Paṭiggāhakā yejanā kenacāpi, Manussena devena vā brahmunā vā Asaṃhāriyā bhatti tesaṃ kadāci; ()
声闻弟子为其而舍弃生命,
以法供养来坚定地礼敬胜者。
显示巴利原文 Pariccajja te sāvakā jivitampi Jinaṃ dhammapūjāya pūjenti daḷhaṃ; Tathāhi’ssa paññattasikkhāpadāni Navītikkamante samuddo’va velaṃ; ()
所谓‘诸分’,即是法之自性。显示巴利原文
Pavuccanti bhāgāti dhammassabhāva-
他们依蕴、界等而有区分
又以过去等、色等种种差别
被分为种种不同的类别
显示巴利原文 Vibhāgā hi te khandhadhātvādinā’pi, Atītādirūpādibhedehi tepi Anekappabhedā vibhattā bhavantī; ()
三种戏论及一切结缚
胜者已断结、轭、漏、暴流与依,
以道断除已,由涅槃界饮甘露,为汝等分说教法。
显示巴利原文 Papañcattayaṃ sabbasaṃyojanāni Jino ganthayogā’savo’gho’padhīca, Samucchijja maggena nibbānadhātvā- Mataṃ so pibanto vamī te ca bhāge; ()
眼等六处为所依所起的所缘,
六心、六受、六触,
六种想、六种渴爱、六种思
“应吐出六种寻思”的意思是:
显示巴利原文 Chacakkhādivatthuni jā’rammaṇāni Chacittāni chabbedanā phassachakkaṃ, Chasaññā chataṇhā chasañcetanā cha- Bbitakke vicāre cha bhāge vamīti; ()
“阿难,凡是已舍断、已吐出、已解脱的四法,”
“已舍断、已弃绝,对于安耆罗沙”
“他不会再回来”,导师这样说,
“如所说分已吐出”,正是如此,
显示巴利原文 Yamā’nanda cattañca vantaṃ vimuttaṃ Pahīṇaṃ vinissaṭṭha maṅgīrasassa, Na taṃ jātu paccessatītyā’bha satthā Yathāvuttabhāge vamītvevameva; ()
胜者宣说黑白、有过无过
及卑劣与高尚、非法与法
以不共之道、非道之智
令不退转,令其吐出恶法;
显示巴利原文 Jino kaṇhasukkeca vajjānavajje Nihīnappaṇite adhamme ca dhamme, Asādhāraṇena’ ggamaggā’nanena Apaccāgamaṃ pāpayī uggirīti; ()
又为令他人从轮回的怖畏中解脱,
为彻底拔除,而作筏之譬喻,
随其所乐而宣说法
「令悉满足那些诸分」者,即一切也
显示巴利原文 Paresañca saṃsāranirākaramhā Samullumpanatthāya kullūpamaṃ so, Yathājjhāsayaṃ desayitvāna dhammaṃ Pamāpesi tehā’pi bhāge’ti sabbe; ()
往昔圆满波罗蜜法聚
大菩萨具足世尊之德
祥瑞、自在、声望与手中精髓
吐弃如应弃之痰团
显示巴利原文 Pure pūrayaṃ pāramīdhammajātaṃ Mahābodhisatto samāno bhagābyaṃ, Siriṃ issarattaṃ yasohatthasāraṃ Vamī chaḍḍhanīyaṃ yathākheḷapiṇḍaṃ; ()
诚然,他往昔曾得喜悦——
瓦耶、迭弥耶、约嘎哈拉、哈提巴拉,
库玛拉萨玛那在年少时便离家而出离,
他舍弃了天王的荣耀。
显示巴利原文 Tathāhi’ssa laddhaṃ pure somanassa- Vhayo temiyo’yogharo hatthipālo, Kumārosamāno’bhinikkhamma gehā Siriṃ devarajjassiriṃ uggiri so, ()
于最后生中舍弃自己手中所得
无比的荣耀与转轮王的荣耀,
显示巴利原文 Anekāsu jātīsu sampannabhogo Bhāge laddhabhoge’vamevu’ggiritvā, Sakaṃ hatthagaṃ pacchime attabhāve Anomassiriṃ cakkavattissirimpi; ()
四大洲的天王统治权,
同等的统治权,如实舍离,
以及依彼而有的名声与五欲,
视为尚不及草尖之水,而不执著;
显示巴利原文 Catuddīpikaṃ devarajjā’dhipacca- Samānādhipaccaṃ yathābhucca muccaṃ, Yasañcā’pi tatnissayaṃ pañcakāme Alaggo tiṇaggāya’pā maññamāno; ()
舍弃后,前往正觉王国
依止正法王而成就
于无实犹如糠秕的轮回之实中
于善说品类中,彼吐出;
显示巴利原文 Pahāyā’ bhigantvābhisambodhirajje Patiṭṭhāya saddhammarājā babhuva, Asāre tusāre’va saṃsārasāre Suvuttappakāre bhage so vamīti; ()
依星宿形相之差别而转起,
于轮围世界虚空中,同行,
三峰、峰、月、日、须弥——
天宫等之种种庄严,名为‘荣光’;
显示巴利原文 Pavattanti nakkhattarūpehi bhehi Samaṃ cakkavāḷāvakāsesu yātā, Tikuṭaddi kuṭaddi canda’kka neru- Vimānādisobhā bhagā nāma honti; ()
Jino tassamaṅgī janokāsaloke Have chandarāgappahāṇena yena, Mahābodhimaṇḍe nisinnosamāno Vibhūtāvibhūte bhāge te vamīti; ()
“具足荣光者”,即“具足福德者”,亦名“具足分享者”。
显示巴利原文 Sobhāgavā’ti bhatavā’ti bhagevanī’ti Bhāgevanī’ti abhipatthayi bhattavā’ti, Bhāgevamī’ti tibhavesu bhagevamī’ti Anvatthato hi bhagavā bhagavā samañño; ()
如是,他的阿拉汉等功德之连结——
先已不动,生起而名声流布之尊主。
显示巴利原文 Icceva’massa arahādiguṇappabandha- Pubbācalu’bbhavayasovisarosadhīso, Pajjañca sajjanamanokumudāni’ve’daṃ Cittāni bodhayati kiṃ purisādhamānaṃ; ()
如是,由名为美达难德的比丘所造,于《胜者史灯》中,在令一切诗人心生喜悦的布施因缘近处,在关于“世尊”等名称施设的所诠阐明中,此为第二十六品。显示巴利原文
Itimedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānanda dānanidāne jinavaṃsadīpe santikenidāne bhagavā’tināmapaññattiyā abhidheyaparidīpo chabbīsatimo saggo.
于此,由自利成就与利他行道二者
无边际的佛功德,亦以此二种所摄集,如何?
显示巴利原文 Ettha’ttahisampattiparahitapaṭipattito Nissīmāpi dvidhā buddhaguṇā saṅgahitā kathaṃ; ()
于他们中,自利成就的正法轮转者
由断成就与智成就的差别,有二种。
显示巴利原文 Tāsva’ttahitasampattisaddhammacakkavattino; Pahāṇasampadāñāṇasampadābhedato dvidhā; ()
Rūpakāyā’nubhāvāsuṃ tatthe’va’ntogadhā dvidhā, Paratthapaṭipattī’pi payogāsayabhedato; ()
其方便,不顾恋利养、恭敬与名闻;
为灭苦故,是导以出离的教示;
显示巴利原文 Payogo lābhasakkārasilokanirapekkhino, Dukkhū’pasamaṇatthāya nīyyāniko’padesanā; ()
其意趣,纵对提婆达多等怨敌之众,
她于丈夫常怀利益之心,以慈爱为本怀;
显示巴利原文 Āsayo devadattādipaccāmittajanesupi, Hitajjhāsayatā niccaṃ mettākantāya bhattuno; ()
对于诸根未成熟、堪受教化者,我当知,
从慧根等成熟之时机的了知开始;
显示巴利原文 Indriyā’paripakkānaṃbodhaneyyāna manvahaṃ, Paññindriyādisampākasamayā’vagamādito; ()
以悲悯心,于所应施、所应受持等事,
以利他之行,成就他人之利益;
显示巴利原文 Deyyadhammapaṭiggāhappabhutīhā’ nukampiya, Parahitapaṭipatyā’si paresaṃ hitasādhanaṃ; ()
亦以阐明其功德殊胜的方式,
圣典中,“阿拉汉”等词是如何被摄取的?
显示巴利原文 Tesaṃ guṇaviseyānaṃ vibhāvanavasenapi, Pāḷiyaṃ arahantyādipadānaṃ gahaṇaṃ kathaṃ; ()
其中,以“阿拉汉”一词所显示的是:
名为断除圆满,即自利的圆满。
显示巴利原文 Tatthā’rahanti iminā padena paridīpitā, Pahāṇasampadānāma attano hitasampadā, ()
Padehi sammāsambuddho lokavidūti attano, Ñāṇasampattisaṅkhātā nahitasampatti dīpitā; ()
Vijjācaraṇasampanno’ti’minā dassitā’ttano, Vijjācaraṇapbhuti sabbā’pi hitasampadā; ()
“善逝”这一称号,从发愿时起便已宣说,
自利圆满与利他行;
显示巴利原文 Sugato’ti’minā vuttā paṭṭhāyapaṇidhānato, Attanohitasampatti paratthapaṭipattica; ()
Satthā devamanussānaṃ purisadammasārathī, Paratthapaṭipatye’va padañcayehi dīpitā; ()
Padañcayena buddhoti bhagavāti vibhāvitā, Yāva’ttahitasampatti parahitapaṭipatti ca; ()
佛德略摄为三种:因德、果德、业用德
略摄于‘阿拉汉’与‘正自觉者’两句中
显示巴利原文 Tidhā buddhaguṇā hetuphakhalasatto’pakārato, Saṃkhittā arahaṃ sammāsambuddho’ti padehica; ()
再由“明行具足”与“世间解”等称号所阐明的,
即指四种果位成就所示的功德;
显示巴利原文 Vijjācaraṇasampanno lokavidū’ti’mehi ca, Catūhi phakhalasampattisaṅkhātā kittitā guṇā; ()
又以“调御丈夫”与“天人师”两个名号所说明的,
依七种利益之圆满,宣说诸功德;
显示巴利原文 Purisadammasārathi satthā dvīhipadehi tu, Sattopakārasampattivasena gaditā guṇā; ()
依果之圆满与七种利益之圆满的差别,
以‘佛’之一词,阐明两种佛功德;
显示巴利原文 Phalasamapattisattopakārasamapattibhedato, Ubho buddhaguṇā buddho’ti’minā paridīpitā; ()
善逝世尊以两句偈,为日种尊阐明了——
因因果果、七部利益之圆满;
显示巴利原文 Sugato bhagavā dvīhi padehā’diccabandhuno, Vibhāvitā hetu phalasatto’pakārasampadā; ()
Thīrasārataro’dāruttuṅga sagguṇamerunā, Girirājā’pi nīcattaṃ jagāma jinarājino; ()
在那渐次深广、功德圆满之海中,
此海便显得有限,仅如滴水而已。
显示巴利原文 Tassā’nupubbagambhīrasampuṇṇaguṇasāgare, Sāgaro’yaṃ paricchinno bindumattaṃ’va khāyati; ()
于不动、不可动摇的安立中,功德确立之地,
尘土大地于导师前,亦不及微尘之分;
显示巴利原文 Thāvarā’calapatthiṇṇapatiṭṭhāguṇabhumiyā, Nopeti paṃsupathavī kalabhāgampi satthuno; ()
千轮围世界亦如同逼仄的罅隙,
依其功德聚的威力,日月之障得以显现;
显示巴利原文 Cakkavāḷasahassāni sambādhikaḷitāni’va, Guṇalesānubhāvena dissanteravibandhuno; ()
依于导师那无边无际的功德身,
虚空虽无边际,却似有边际般可被了知;
如是,佛陀的功德无边无际、不可思议。
显示巴利原文 Anantāpariyantena guṇākāyena satthuno, Ākāso’mananto’pi antabhuto’va gamyate; () Evaṃ buddhaguṇānantāpariyantā acintiyā, Avāciyā’nopameyyā ahoacchariyabbhutā; ()
如是,在名为梅达难德的行者所造、能令一切诗人心生喜悦的《胜者史灯》中,第九〈近因品〉,即阿拉汉等功德略说之光明。显示巴利原文
Itimedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santikenidāte navannamarahādiguṇānaṃ saṅkhepanayaparidīpo
以头陀清净之风
寒冬之时,在鹫峰的峰肩上
具有如狮子王项饰之身者
悲悯之源的世尊,于某时安住时;
显示巴利原文 Dhutanijjharacāmarānilena Sisire kūṭabhujehi gijjhakūṭe, Haribhudharahāridehadhāri Viharanto karuṇākaro kadāci; ()
正统领着一切比丘僧众
在这座名为王舍城的王都之中
请纳受这最胜的花鬘。
显示巴利原文 Vasamāna masesabhikkhusaṅghaṃ Iha rājaggahanāmarājadhānyā, Varamaṇḍalamāla mānayassu Munirānandayanindamiccavoca; ()
那时,将众行者集合起来之后,
他对牟尼僧团、对牟尼之王曾这样说——
以美妙合掌供养其莲足之人
尊者,请思量今正是时。
显示巴利原文 Yati sampati sannipātayitvā Yatisaṅghaṃ yatirājamabruvī so, Rucirañjalipūjitaṅghikañjo Samayaṃ maññatha yassadāni bhante; ()
那时,善逝从那里来,
新暮时分,浓密的光线遍洒,
降入殊胜的曼陀罗堂
如日轮从曼陀罗东山升起;
显示巴利原文 Atha kho sugato tato’higantvā Navasañjhāghanaraṃsivippakiṇṇo, Varamaṇḍalamāḷa motarittha Ravi mandāramivodayā’calamhā; ()
Tahi māsanamatthake nisinno Migarājāriva kañcanācalagge, Parisāsu visārado abhāsi Munirājā’parihāniyeca dhamme; ()
世尊从那座城出发后
那时,世尊安住于安巴拉提咖城前
芒果树枝以新叶为饰
犹如以随好庄严的端严色身
显示巴利原文 Abhinkhamiya’mbalaṭṭhikāyaṃ Viharanto bhagavā tato puramhā, Navapallavamaṇḍitambasākhī Riva’nubyañjanacārurūpakāso; ()
如此,依戒修习之定
有大果,依心修习之慧
有大果,转法轮者
于是,他便与僧团一同前往那烂陀;
显示巴利原文 Itisīlapabhāvito samādhi Saphalo cittapabhāvitā ca paññā, Saphalā’ti pavattadhammacakko Atha nālandamupāgamī sasaṅgho; ()
Tahi mambavane yathābhirantaṃ Viharantaṃ tamupecca theranāgo, Makahītañjalimañjarika sirena Caraṇacanda mavandi sāriputto; ()
善安住于无执之智
再三赞叹世尊
发出如狮子吼的无畏之言
世尊随喜了他所说的这番话
显示巴利原文 Sunisajja asajjamānañāṇaṃ Bhagavantaṃ pacuraṃ abhitthavanto, Nadi sihanibho abhītavācaṃ Bhagavā ca’bbhanumodi bhāsitaṃ taṃ; ()
在说法中,示以增上戒、定、慧——
说相应法已,即住于彼处,
他为行者僧团所崇敬,从彼处……
殊胜智者前往巴吒厘村
显示巴利原文 Kathayaṃ adhisīlacattapaññā- Paṭisaññuttakathaṃ tahiṃ vasitvā, Yatisaṅghapurakkhato tato so Agamā pāṭaligāmamuggadhīmā; ()
牟尼为巴吒厘村的近事男们
出于悲悯,在善建的住处,
合掌恭敬,世尊施予了如衣覆蔽、可饮的甘露法味。
显示巴利原文 Muni pāṭaligāmupāsakānaṃ Anukampāya sumāpite nivāse, Nivasaṃ savaṇañjalīhi peyyaṃ Vadhuraṃ dhammasudhārasaṃ adāsi; ()
当那些巴连弗村的近事男们离去后不久,
世尊在那些巴吒厘村民中,
独自进入那空寂无人的住处
进入后,便作狮子卧。
显示巴利原文 Acirāpagatesu’pāsakesu Bhagavā pāṭaligāmikesu tesu, Janasuññaniketanaṃ anañño Pavisitvāna akāsi sīhaseyyaṃ; ()
摩揭陀国主频婆娑罗王
该城由苏尼陀与雨行建造
两位大臣与诸天商议后
那时,他们这样善加营造;
显示巴利原文 Magadhādhipatissa bhupatissa Nagaraṃ tatra sunidhavassakārā, Sacivā tidasehi mantayitvā Viya tasmiṃsamaye sumāpayanti; ()
世尊以天眼观察那座城后,
告诉阿难:‘此处将成为’
“圣者之住处”即商道。
显示巴利原文 Abhipassiya dibbacakkhunā taṃ Bhagavā’nanda mavoca hessate’daṃ, Ariyā’yatanaṃ vaṇippatho’ti Nagaraṃ pāṭaliputtanāma maggaṃ; ()
从盗贼,对华氏城有想者
某时,城的障碍
牟尼三问韦德哈牟尼
显示巴利原文 Mithubhedavasena aggitovā Dakato pāṭaliputtasaññino kho, Nagarassa kadāci antarāyā Muni vedehamuniṃ tayo’tya’voca; ()
「苏尼德与瓦萨咖拉前往世尊处」是说苏尼德与瓦萨咖拉两位大臣一同前往世尊所在之处。
「头触胜者足冠」是说他们以头触礼世尊的足顶,犹如触戴宝冠一般。
显示巴利原文 Tadahe’vupasaṅkamiṃsu yena Bhagavā tena sunīdhavassakārā, Jinapādakirīṭaphuṭṭhasīsā Abhisitte’va khaṇaṃ lasiṃsu’ ho te; ()
Thirasāraguṇena dhammarañño Dhanudaṇḍeva ṭhitā nataṅakgayaṭṭhi, Tadubho savivā nimantayiṃsu Sugataṃ ajjatanāya bhojanena; ()
他们知他默许之后
备办殊妙饮食
亲手供养世尊及僧团
居于莲华住处者
显示巴利原文 Adhivāsana massa te vidatvā Paṭiyattehi paṇītabhojanehi, Bhagavanta matappayuṃ sasaṅgaṃ Kamalāvāsanivāsagaṃ sahatthā; ()
那时,世尊对苏尼德与瓦萨咖拉
受食已毕,撤钵净手
品尝法饮后,随喜赞叹
他们内心遍满丰沛的喜悦
显示巴利原文 Bhagavā’tha sunīdhavassakāre Paribhutto apanītapattapāṇī, Anumodi nipīya dhammapānaṃ Pacuraṃ pītiphuṭantarā’bhavuṃ te; ()
当法王由比丘众前导,从彼处出发,
有随行众人跟随其后。
显示巴利原文 Anuyantajanehi dhammarañño Vajato bhikkhupūrakkhatassa tamhā, Puthuloratalena yaṃ visālaṃ Nagaradvāra manantaribabhuva; ()
如是,为乔达摩佛足所触
那扇门变得广大,名为乔达摩。
显示巴利原文 Iti gotamabuddhapādaphuṭṭhaṃ Tadidaṃ dvāra mahosī gotamākhyaṃ, Tahi motari yattha kākakapeyyā Muni gaṅgākhyasavanti tuṅgavīci; ()
被猛风击碎的浪花之鬘
摇荡者,即那深沉的河流
他于此渡越了那难以摧破的意欲
此即名为乔达摩渡处;
显示巴利原文 Bahaḷā’nilabhaṅgavīcimālā- Lulitāyā’ti gabhīraninnagāya, Ya manaṅgapabhaṅguro tarittha Tayidaṃ gotamatitthanāma māsi; ()
善逝已至彼岸,已渡瀑流,
与诸声闻弟子一起,见众人,
为了渡越而寻求木筏、浮囊与船只
寻求者无吝说偈曰:
显示巴利原文 Sugato paratīrago’ghatiṇṇo Janataṃ passiya sāvakehi saddhiṃ, Taraṇattha mulumpakullanāvā Pariyesanta mudānagātha māha; ()
人中最胜调御者,所行之处大地边际——
状如顶髻的小屋,那没有船筏停靠之处,
他凭此抵达了千万聚落,
升起的日轮,炙烤着足底,
显示巴利原文 Narasārathi yena bhumikantā- Makuṭākārakuṭīhi nāvakāso, Upasaṅkami tena koṭigāmo Uditambhoru hu’pāhanappitaṅghī; ()
说“我不再有后有”之后,
该处住者,于三学中受教;
牟尼以相契的法语,感化了比丘僧团;
显示巴利原文 Ahamasmi pabuddhasaccadhammo Punaruppatti nacatthi me’ti vatvā; Tahi movadi vāsago tisikkhā- Paṭisaṃyuttakathāya bhikkhusaṅghaṃ; ()
牟尼从那提咖村来,
阿难尊者请问,牟尼宣说了那提咖之问,
阐明了名为“法镜”的
趣向省察之门路;
显示巴利原文 Muni nātikanāmagāmayāto Kathitānandayatindapuṭṭhapañho, Paridīpayi dhammadappaṇākhyaṃ Pariyāyaṃ gatipaccavekkhaṇāya; ()
大仙人宣说了阿拉汉等功德,
住于彼处砖瓦精舍中,
对通达三藏的自在者,
进而宣说增上戒等之论。
显示巴利原文 Arahādiguṇakaroka mahesi Viharaṃ tatrapi giñjakānivāse, Piṭakattayasaṅgahaṃ vasinaṃ Adhisīlādikathaṃ kathesi bhīyyo; ()
善逝与比丘僧团一同前行
那时,通往毗舍离城的大道
他们安住于芒果林中
他宣说了以念与慧为最上的法。
显示巴利原文 Sugato pagato sabhikkhusaṅgho Atha vesālipuriṃ purīnamaggaṃ, Tahi mambavane vasaṃ vasinaṃ Satipaññāparamaṃ abhāsi dhammaṃ; ()
Jinagandhagajo mama’mbapāli- Gaṇikā ambavane’ni’dāni sutvā, Abhiruyha payāsi bhaddayānaṃ Kucabhārātisamiddhabhattibhārā; ()
恰似被那极为丰满的乳房重担所压,
以如迦陵频伽鸟鸣叫般柔和之声
具迦陵频伽鸟鸣叫般悦耳之声
导师为她宣说甘美之法
显示巴利原文 Gaṇikā’tha katañjalinisinnā Ghanapīnatthanabhārarumbhīteva, Karavikavirāvamañjughoso Madhuraṃ dhamma mabhāsi tāya satthā; ()
于受邀应供后,从殿堂
由舌尝味之流牵引而行,
向牟尼主作右绕后,
她如鹅妃归返宫殿;
显示巴利原文 Katabhattanimantanā pasādaṃ Rasanādāmasarehi vāharanti, Pavidhāya padakkhiṇaṃ munindaṃ Agamā haṃsavadhuva mandiraṃ sā; ()
以未捶与已捶之青、黄、赤、
洁白、茜草之色与离染的衣。
显示巴利原文 Ahatāhatanīlapītaratta- Sitamañjiṭṭhavirāgasāṭakehi, Sunivatthasupārutā’bhirūḷhā Suraputtāriva bhaddabhaddayānaṃ; ()
那时,离车族的王子们
前往礼敬法王
在指光相连的河岸上
会坐于旅途劳顿之处
显示巴利原文 Atha licchavirājarājaputtā Upasaṅkamma paṇamma dhammarañño, Nakharaṃsipabandhasindhutīre Samayuṃ maggaparissamaṃ nisinnā; ()
冠顶宝鬘,熠熠闪耀,
离车族女——粉堆稀疏,
于日亲之法光所照下,
触破石榴与檀香,并加以碾碎;
显示巴利原文 Vilasiṃsu kiriṭabhiṅgamālā- Viraḷā licchavikañjakosarāsi, Ravibandhavadhammabhākarena Phuṭitā’dhaṭṭhitasilagandhasāli; ()
无尘垢、无染污、无混浊的聚集
城中,魔军的战车从那里败退
显示巴利原文 Saphalīkatadullabhantabhāvā Viphalībhutanimantānā janā te, Virajaṅghirajopisaṅgamoḷī Pura mārūḷharathā tato payāsuṃ; ()
如世间眼目的门阙,令人肃然可畏
已与僧团俱,降临清净直道
大仙于清晨前往妓女之家
足底柔软如莲花者,向前而行
显示巴利原文 Janalocanatoraṇākarāḷaṃ Avatiṇṇo vimalañjasaṃ sasaṅgho, Gaṇikāya gharaṃ mahesi pāto Caraṇakkantathalambujo jagāma; ()
饭食已毕,于僧伽婆瓦结束之时
妓女合掌而坐,听闻正法,与弟子俱
善听闻已与弟子俱
以具足的信心,朝向善逝的芒果林
显示巴利原文 Katabhojanasaṅgabhāvasāne Gaṇikā pañjalikā nisajja dhammaṃ, Sunisamma sasāvakassa’dāsi Sugatassa’mbavanaṃ samiddhasaddhā; ()
牟尼接受芒果林后
住于彼处,为诸天说法
在宣说增上戒、增上心、增上慧之时——
世尊前往贝卢瓦村。
显示巴利原文 Muni rambavanaṃ paṭiggahetvā Viharitvātahimeta deva dhammaṃ, Kathayaṃ adhisīlacittapaññā- Paramaṃ beḷuvagāmakaṃ jagāma; ()
你们应与同伴一道,
于此诸月中度过雨安居;
牟尼在毗舍离附近如是说。
显示巴利原文 Ahamettha vasāmi bhikkhave’ko Samaṇhe’ttasahāyakehi tumhe, Upagacchatha vassa massamesu Muni vesālisamanatatotya’bhāsi; ()
已战胜魔军者,于贝卢瓦
其时,入雨安居者罹可怖重病
乃至濒死之疾生起
剧烈的身受,极为强烈
显示巴利原文 Jitamārabalasasa beḷuvasmiṃ Atha vassupagatassa ghorarogo, Udapādi ca māraṇantikā’suṃ Kaṭukā kāyikavedanā’tibāḷhā; ()
他已达忍辱的彼岸
那时,他于苦乐中如秤平等
世尊安然无扰,
正念正知,默然受许;
显示巴利原文 Adhivāsanakhantipārago so Sukhadukkhesu tulāsamo tadāni, Bhagavā avihaññamānarūpo Adhivāsesi sato ca sampajāno; ()
暂不顾及比丘僧团,
亦未向此处侍者作任何禀告,
『不渴望我的无余』——
若能证得般涅槃之境;
显示巴利原文 Anapekkhiya tāva bhikkhusaṅghaṃ Idhu’paṭṭhākanivedanaṃ akatvā, Analanti mamā’nupādisesa- Parinibbānapadaṃ sace labheyyaṃ; ()
以精进回向之后,
有力者无病,证得能除垢染的殊胜,
堪可再作的胜妙。
显示巴利原文 Vīriyena paṭippaṇāmayitvā Balavā’bādha malabbhayāpanīyaṃ, Paṭisaṅkharaṇārahaṃ visesaṃ Samadhiṭṭhāya sajīvitindriyassa; ()
Bhagavā’tha samādhi mappayitvā Paṭipassambhiya dukkhavedanaṃ so, Pavihāsi mahāvipassanāya Nahi vikkhamhita vedanā punāsuṃ; ()
日亲从精舍出来时,
在户外荫凉无尘之处
于床上善为敷设,安然而卧
迅即摆脱病患状态
显示巴利原文 Ravibandhu vihārato’higantvā Bahichāyāeraṇaṅgaṇappadese, Sunisajji susajajitā sanamhi Pariyuṭṭhāya lahuṃ gilānabhāvā; ()
战胜生、老、病者安坐
具足苦行功德的阿难来到此处
我于彼处善见合掌恭敬者
你的堪忍令人悦意,令人喜爱,这是所说之言。
显示巴利原文 Jitajātijarārujo nisīdi Yahimānandatapodhano’ pagamma, Tahi mañjaliko mayā sudiṭṭhaṃ Khamanīyaṃ tava sāta miccavoca; ()
Tava bāḷhagilānatāya bhante Mama patthaṅghano viya’ttabhāvo, Sakalāpi disā’nupaṭṭhahanti Napi dhammā paṭibhanti manti vatvā; ()
再者,此是我声闻弟子众之……
心中的箭矢,于无所有处,
世尊,请您不要无余
般涅槃,而应入于般涅槃之境,尊者!
显示巴利原文 Apicā’si mame’sa sāvakānaṃ Hadayassā’salavo nakiñcivatvā, Bhagavā napanā’nupādisesa- Parinibbāna padaṃ bhaje’ti bhante; ()
Yamanantarabāhiraṃ karitvā Nanu cā’nandapakāsito hi dhammo, Gurumuṭṭhi tathāgatesu natthi Vada kiṃ patthayate mame’sa saṅgho; ()
现今,我年满八十岁
如来的此身,已是老朽
犹如破车因老朽而毁坏
愚者随杂染而转
显示巴利原文 Adhunā’ha masīti vassikosmi Parijiṇṇosmi tathāgatassa kāyo, Sakaṭaṃviya jajjaraṃ jarāya Bhiduro vattati vekhamissakena; ()
由有相受之灭
证得由解脱而生的定
那时,他若安住于此自体
虽为坏灭法,亦极安乐
显示巴利原文 Sanimittakavedanānirodhā Upasampajja vimuttijaṃ samādhiṃ, Vihareyya yadā tadāttabhāvo Vayadhammopi atīvaphāsuhoti; ()
你们应当以自己为岛屿、以法为岛屿
你们应当以自己为皈依,不以他人为皈依
世尊对他们说了这第七句
那些沙门是已修习身、已修习心、已修习慧者
显示巴利原文 Adhunāga miva’ttadhammadīpā Bhavathā’naññaparāyaṇāttha tumhe, Bhagavāvadi te’va sattamā’ti Samaṇā bhāvitakāya cittapaññā; ()
于彼处度过夏安居后,又再次到来
世尊前往祇园大寺
那时,法军之将
舍利弗向导师礼敬。
显示巴利原文 Punarāgami tattha vutthavasso Bhagavā jetavanaṃ mahāvihāraṃ, Upagamma tadāni dhammasenā- Pati satthāra mavandi sāriputto; ()
示现种种神变之后
精勤龙象,蒙牟尼开许,
说“此是汝最后相见”已,
五百弟子围绕,如导师之威仪;
显示巴利原文 Vividhiddhivikubbaṇaṃ vidhāya Yatināgo muninā katāvakāso, Tava pacchimadassananti vatvā Nivuto pañcasatehi satthukappo; ()
向世尊右绕礼敬后
亲近世尊后,前往母亲住处
在出生时的卧床上躺下
般涅槃时,大地震动。
显示巴利原文 Abhinamma padakkhiṇaṃ karitvā Bhagavantaṃ samupecca mātugehaṃ, Janito’varake nipajjaka mañce Parinibbāyi tadā’si bhūmicālo; ()
其后,名为果离德的长老龙象,
亦如是般涅槃,已作所应作。
显示巴利原文 Atha kolitanāmatheranāgo Parinibbāyi tathā katāvakāso, Puna dhātusarīra mappayitvā Munikārāpayi cetiyāni tesaṃ; ()
其妙相为众人眼目所喜见,
牟尼渐次游化,抵达毗舍离城。
显示巴利原文 Janalocanapīyamānarūpo Muni vesālipuraṃ kamena patvā, Sunivatthasupāruto kulesu Cari piṇḍāya karī’va sericārī; ()
Bhagavā paribhuttapātarāso Bhavatā’nandadivāvihārakāmo, Atha gaṇha nisīdananti vatvā Gami cāpālasamaññacetiyaṃhi; ()
Atha kho bhagavā nisidi yena Tadupaṭṭhākavaro’pagamma tena, Katapañjaliko nisidi vatvā Ramaṇīyaṃti udenacetiyampi; ()
Sugatassa panī’ddhipādadhammā Caturo bhikkhu subhāvitā suciṇṇā, Bahulīkaḷitā’ti cāha bhīyyo Muni tiṭṭheyya sace khameyya kappaṃ; ()
悲心遍满意乐者
已战胜魔者,唯三度如是
当牟尼正直而行时
在广大光明相的念诵中
显示巴利原文 Karuṇāparibhāvitāsayena Jitamārena tivāra mattamevaṃ, Ujukaṃ muninā karīyamāne Vipulobhāsanimittajappanamhi; ()
犹如另一位心被缠缚者
他失念之心被粗暴魔所夺
他未洞察,亦未祈请。
显示巴利原文 Pariyuṭṭhitamānaso riva’ñño Kharamārena pamuṭṭhamānaso so, Na ca taṃ paṭivijjhi neva yāci Bhagavā tiṭṭhatu yāvatā’yukappaṃ; ()
如是说罢“苦行财已舍”,
具足自在力者,于须臾间,
于不远处的树根下而坐;
显示巴利原文 Vaja kaṅkhasi yassadānikālaṃ Pahitā’nandatapodhano’tivatvā, Vasavattivasikato muhuttaṃ Avidūramhi nisīdi rukkhamūle; ()
应前往觉悟亲族
世尊前往放逸亲族之处
如蛇已吞食犁杖
因傲慢而不肯弯折身杖
显示巴利原文 Upagañchiya bodhaneyya bandhu Bhagavā yena pamatta bandhu tena, Bhujagoriva bhuttanaṅgalena Abhimānena anonataṅgayaṭṭhi; ()
某时,名为阿阇波罗者
在优楼频螺的榕树根处
“所作已办”……你所作的承诺
已写在我的心册上;
显示巴利原文 Ajapālasamaññino kadāci Uruvelāya vaṭaddumassa mūle, Katakicca? Tayā katā paṭiññā Likhitā vattati cittapotthake me; ()
沙门们已乘你的教法渡过
现今持法、随法行者,
乐修、多闻,
善学、善辩、已得调伏;
显示巴利原文 Samaṇā tava sāsanā’va tiṇṇā Adhunā dhammadharā’nudhammacārī, Paṭipattiratā bahussutā ca Suviyattā suvisāradā vinītā; ()
禁绝外道论者之论
他们以与法俱行、具足神变
他们说法,并令他人说法
尊者说:“愿你从彼处般涅槃。”
显示巴利原文 Paṭisiddhaparappavādivādā Sahadhammena sapāṭihāriyaṃ te, Kathayanti kathāpayanti dhammaṃ Parinibbātu tato bhavantya voca, ()
一切佛事悉皆圆满
牟尼如是三度宣说
「无依」者,指于诸有中无所依止。
显示巴利原文 Pariniṭṭhitasabbabuddhakicco Munirevaṃ samudirite tivāraṃ, Analanti nirālayo bhavesu Tadū’(pacchandasikaṃ) nisedhanāya; ()
Appossukko samāno viharatu kalimā ho timāsaccayena Saccālokappakāso durita tamahido pañcatāḷisavassaṃ; Sammā khīṇassineho tibhuvanabhavane dhammarājappadīpo Nibbāyissatya’bhāsi tadahani vijahañcā’yu saṅkhāravegaṃ ()
在遮巴拉支提,他以念与正知如此舍弃寿行,
大地震动,发出如同击鼓般深沉而响亮的声音,
百臂闪电击打干燥的云鼓,发出轰然鸣响。
显示巴利原文 Cāpāle cetiye’vaṃ vijahati satiyā sampajaññenavāyu- Saṅkāre bhūmicālo bhavi paṭupaṭahārāva gambhiraghoso, Gajchiṃsu vijjurājibhujasatapahaṭā sukkhajimūtabheri Loko sokandhakāre paripati janito bhiṃsano lomahaṃso; ()
如此,由名为美德难德的行者所造、以法喜滋养一切诗心之因的《胜者史灯》中,近因部分阐明世尊舍弃寿行之事,此为第二十八品。显示巴利原文
Itimedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santike nidāne bhagavato āyusaṅkhārossajjana pavatti paridīpo aṭṭhavīsatimo saggo.
世尊来到阿难所住之处,坐下,
以善系缚、高举的合掌,礼敬足莲:
“尊者,干燥的大地被摇动,令人恐怖,身毛竖立,”
“生起,何故大地女震动?”如是问;
显示巴利原文 Yenā’nando vasati bhagavā tena gantvā nisinno Pādambhoje sumahiya suhebaddhamuddhāñjalihi, Bhante sukkhāsati ca elitā hiṃsano lomahaṃso Jāto kasmā vasumativadhū sampavedhītya’pucchi; ()
下方虚空中,大风猛烈吹动时,
由风持载的水地,安立其上的尘土地,
如河流般摇荡,动摇不定,波环绕身——
「中等」:阿难,此即地动之处。
显示巴利原文 Heṭṭhā’kāse balavapavane vāyamāne kadāci Vātaṭṭhā yā salilapathavī taṭṭhitā paṃsubhumi, Saṅkampante yatharivatari lola kallolamāli- Majjhotiṇṇā pathavicalanaṭṭhāna mānanda ce’taṃ; ()
已修习水想者,于微细地……
已证神通,纯熟自在,他们是得定者
震动此界,此亦成为地动之处
显示巴利原文 Appekacce samaṇa samaṇabrāhmaṇā appamāṇā Āposaññā sukhumapathavi bhāvitā santi yesaṃ, Pattābhiññā paricitavasī te samāpattilābhī Kampentīmaṃ tadapi bhavate bhūmicālassa ṭhānaṃ; ()
入胎之时,及正知具念而出生之时
当他于最后有身从母胎出生时,此大地亦震动;
当人中雄狮证悟正自觉时,此大地亦震动;
沙门,这些法乃是大地震动之因;
显示巴利原文 Gabbhokkanto bhacati ca yadā sampajāno satova Gabbhasmā nikkhamati carime attabhāve tadāpi, Sambodhiṃ vā purisanisaho bujjhate kampate’yā Ete dhammā samaṇa mahato bhumicālassa hetu; ()
成佛之后,作世间眼,转于法轮时
当他舍弃寿行势力之时
此大地震动,当他触证蕴般涅槃界时
阿难,这些便是大地震动之因。
显示巴利原文 Buddho hutvā bhuvananayano dhammacakkaṃ pajānaṃ Saṃvattetī vijahati yadā cā’yusaṅkhāravegaṃ, Kampatye’sāpathavi phusate khandhanibbānadhātuṃ Ānande’te mahatipathavikampanatthāya hetu; ()
阿难,我曾一时住在尼连禅河
河岸边,降伏水魔后的阿迦巴拉树根处;
显示巴利原文 Tabyāsenabbigatahadayā’nandamānandatheraṃ Assāsetvā uparupari so desanaṃ vaḍḍhayitvā, Ānandā’haṃ karahacivasiṃ yassa nerañjarāya Najjā tire jitajalamucassā’japālassa mūle; ()
心怀嫉妒、虚伪与垢秽的恶魔这样说
得到机会后,他又以同样的方式向我乞求
“今日坐在这极为殊胜的遮巴拉支提”
显示巴利原文 Tatrā’gantvā phusatu bhagavā khandha nibbānadhātuṃ Issāmāyāmalinahadayo pāpimā iccavoca, Laddhokāso punarapi kamamaṃ evamevā’bhiyāci Ajjā’sīnaṃ paramarucire pya’tra cāpālacetye; ()
Apposasukekā tvamiha kalimā hohi māsehi tīhi Khandhānaṃ nibbuti bhagavato hessatī’ccetamatthaṃ, Ārocentena hi kasatimatā samapajaññena bhikkhu Ossaṭṭho me jitanamucinā cā’yusaṅkhāradhammo; ()
如是说已,阿难长老顶礼世尊足下如月之莲,
顶礼之后,他说道:“世尊!为利益众生故,请住寿一劫,”
如是三次,为至极大悲所驱使而再再恳请,
「此时不宜,善逝。」如是说后;
显示巴利原文 Evaṃ vutte caraṇakamalacanda mānandathero Natvā bhante bahujanahitatthāya tiṭṭhā’yukappaṃ, Vatatikkhattuṃ paramakaruṇācodito yācidāni Nā’yaṃ kālo bhavati sugataṃ yāvanāyi’cca’voca; ()
「你既然信奉世尊的正自觉,为什么…」
十力者压伏了不可凌越的言说,
当世尊于一一相现起时,
正如你们那样,因染污而犯下恶作与过失;
显示巴利原文 Sambodhiṃ tvaṃ yadi bhagavato saddahanto’si kasmā Nippīḷesī dasabala manullaṅghanīyā’bhilāpaṃ, Tasmiṃ tasmiṃ sati bhagavatā ka yamāne nimitte Tumheve’taṃ viya kalimatā dukkatañcā’paraddhaṃ; ()
若你向十力者乞求,却遭到言辞拒绝,
导师未允所请,你第三次与所爱的人别离,
沙门,岂非已然宣说:凡我所造作的,必定归于我?
显示巴利原文 Yāceyyāsi yadi dasabalaṃ ce paṭikkhippa vācā Satthā’datte tava tatiyakaṃ vippayogo piyehi, Naṇvā’kkhāto samaṇa paṭigacceva me saṅkhataṃ yaṃ Jātaṃ bhūtaṃ avipariṇataṃ taṃ kuto’ pe’ttha labbhā; ()
言辞一向不虚、真实相应,寿命——
世尊对阿难比丘如是宣说:‘诸行正在衰减。’
如同已挖掘的井穴,那言语也是如此。
显示巴利原文 Ekaṃsenā’vitathavacasā saccasandhena cāyu- Saṅkhāro’ hīyati bhagavatā vyākatā’nanda bhikkhu, Yāsā vācā yathariva chiyāmuttakhāṇo tathā taṃ Paccāgacche napunavacanaṃ jīvitārakkhahetu; ()
世尊来到了毗舍离的广大阿拉咖萨拉林中,
与阿难长老一同抵达了重阁讲堂。
显示巴利原文 Evaṃ vatvā sapadi sugato gandhanāgindagāmī Yenāraññaṃ vipulamalakāsāravesāliyaṃ so, Kūṭāgāraṃ tadavasariyā’nandatherena saddhiṃ Iccābhāsī samaṇaparisaṃ sannipātehi sīghaṃ; ()
那位具寿在侍者堂中,用了一个月时间召集瓦西族群众,
集合之后,便向尊者足下禀告了时辰。
显示巴利原文 Evaṃ bhante lapitavacano sokasallena viddho Sohā’yasmā vasigaṇa mupaṭṭhānasāḷāya māsuṃ, Rāsikatvā mahitacaraṇo’pāhano tassa kālaṃ Ārocesi gamiya bhagavā pīṭhikāyaṃ nisajja; ()
召集沙门众后,世尊说道:“诸比丘,于我已有诸菩提分法,
这些法,是我自所证得,并已善为你们宣说,
应善加受持,如理修习,使教法得以久住。
显示巴利原文 Āmantetvā samaṇaparisaṃ bodhipakakkhe bhavā me Yete dhammā sayamadhigatā desitā sādhukaṃ vo, Uggaṇhitvā yathariva siyā sāsanañcaddhanīyaṃ Bhāvetabbā suparihariyā sevitabbā’ti vatvā; ()
Nibbāyissatya’vaca bhagavā accayenā’cirena Temāsānaṃ bhuvanabhavanu’jjotapajjotarūpo; Tumhe sampādayatha samaṇā appamādena sabbe Saṅkhārā yaṃ samudayamayā lakkhaṇabbhāhatā’ti; ()
他的足底有轮宝等相庄严,名为沙离毗舍离;(双连结)
显示巴利原文 Pubbaṇhe so karakisalayā’dhāna’viṭṭhānapatto Patto satthā pacuracaraṇo cīvaracchannaganto, Gattobhāsāruṇitaparikhāvīthipākāracakkaṃ Cakkaṅkeha’ṅkitapadatalassālivesālināmaṃ; () (Yamakabandhanaṃ)
食后,这位世间眼者以他那青莲花般的双眼,
阿难,具象步的如来回望那毗舍离城,
回望之后,对我说道:‘这是最后的一瞥。’
显示巴利原文 Āhiṇḍitvā tahi manugharaṃ piṇḍa manvesamāno Pacchābhattaṃ bhuvananayano locanindīvarehi, Taṃ vesāliṃ dviradagatimā’nanda nāgāpalokaṃ Oloketvā ida mavaca me pacchimaṃ dassana’nti; ()
从那处,为诸弟子所追随侍奉的悦目者,
安住于班达村林中的见论狮子
发出甘美悦耳、甚深法音的狮子吼
「诸比丘,渴爱已尽,我已无有后有。」
显示巴利原文 Tambhāṭhānā nayanasubhagaṃ sevito sāvakehi Bhaṇḍaggāmāṭavi mavasaṭo diṭṭhivādībhasīho, Nicchāretvā sarasamadhuraṃ dhammagambhīraghosaṃ Taṇhākhīṇā mamapunabhavo bhikkhave natthya’bhāsi; ()
如是说已,具足大智慧的自成就者、众生之主,
从那个村庄,他又前往象村和庵婆村。
显示巴利原文 Tisso sikkhā pariharatha vo sādhukaṃ bhikkhave’ti Evaṃ vatvā matibhagavatibhattubhūto sayambhu, Tamhāgāmā punarupagamī hatthigāma’mbagāmaṃ Jambuggāmaṃ vamitagamano hatthivikkantigantā; ()
到达财富之处,心之财富名为善食,
彼无受用者,复至另一城,形如婆罗提之夫,
诸沙门,当摄心专注,善听于此。
“我将宣说。”如此宣告后,便为你们开示四种殊胜之处。
显示巴利原文 Patvā bhogāyatana manaso bhoganāmaṃ subhikkhaṃ Nibbhogo so nagaramaparaṃ bhāratibhatturūpo, Cittābhogaṃ kurutha samaṇā sādhukaṃtaṃ suṇātha Desissāmī’tya’vadi caturo vo uḷārāpadese; ()
诸比丘,若有比丘作证而这样对我说:
不应接受其说,也不应反驳;
显示巴利原文 Eso dhammo bhavati vinayo sāsanaṃ satthu cedaṃ Abbhaññātaṃ vata bhagavato sammukhā me sutanti, Sakkhīkatvā yadi vadati maṃ bhikkhave koci bhikkhu Nādatabbaṃ tadadhivacanaṃ nappaṭikkositabbaṃ; ()
我所安立于三藏中的文句,
无论进入何处,在何处便可看见我于此处所作的明确判定,
此乃比丘们善持之说,你们应前往。
显示巴利原文 Pakkhittānaṃ mama tipiṭake tappadabyañjanānaṃ Yaṃyaṃṭhānaṃ avatarati saṃdissate niddhamettha, Gantabbaṃ vo sugahitamidaṃ bhāsitaṃ bhikkhunoti Chaḍḍetabbaṃ kavacanamitaraṃ duggahītanti no ce;()
「于彼住处,有大比丘僧团居住」,
「长老比丘们,是持三藏者,是长老传承的信受者,」
凡于我面前,有名望、具能力者,或比丘,
对于他们,此已了知、善受持,如是说时;
显示巴利原文 Āvāse yo viharati mahābhikkhusaṅgo amutra Therā bhikkhū tipiṭakadharā theravaṃsaddhajā ye, Yvābhiññāto paṭibalataro bhikkhu vā sammukhā me Tesaṃ tesaṃ idamavagataṃ suggahītatti vutte; ()
也将彼引入律、导师的经与阿毗达摩中
若有相合,则应当受持;若无相合,则不应受持。
「你们应当受持我所说的这四种分别之无过失处与有过失处。」牟尼如是说,彼常远离诤论之执取。
牟尼常为汝等说道:『汝等应当持守,执取战场[Pali: ranādhānagāhī,或指「把持战阵」]者;』
显示巴利原文 Otāretvā tadapi vinaye satthu suttābhidhamme Saṃsandantaṃ yadipana paṭiggaṇhitabbaṃkata na noce, Cattāro me itivibhajite nippadesāpadese Dhāreyyātha’bruvi muni ranādhānagāhī sadā vo; ()
到达胜妙的巴瓦城后,卸下了蕴聚的重担,
他住在芒果林中,闻“法王已至”后,
生起强烈的意欲,心念迅捷,渴仰亲见的喜悦。
显示巴利原文 Patvā pāvāpuravara matho’ropitakkhandhabhāro Ambāraññe viharati mamaṃ dhammarājāti sutvā, Tibbacchando javanamatino dassanassādanamhi Cundo gantvā caraṇakamalaṃ vandi kammāraputto; ()
专心听闻正法,退坐一面,
于首日仅以见导师,便证入流,
他向慧主、世尊佛陀请求翌日供养。
显示巴利原文 Sammādhammassavaṇapasuto ekamantaṃ nisinno Sotāpanno paṭhamadivase dassanenevasatthu, Buddhaṃ paññābhagavatipatiṃ svatanāyā’bhiyācaṃ Cando pubbācalamiva gharaṃ pāvisi cundanāmo; ()
嚼食、啖食,极为甘美,柔软易消化,
丰盛的食物已备妥,法王于是告知:‘世尊,现在是时,食已备办。’
世尊,现在是时,食已备办。
显示巴利原文 Sampādetvāgahapati bahuṃ tāyaratyā’vasāne Khajjaṃ bhojjaṃ sumadhutaraṃ sūkaraṃ maddavampi, Pakkhittojaṃ pacuravibhavo ñāpayī dhammarañño Kālo bhante’tarahi bhagavā niṭṭhitaṃ bhojananti; ()
双肩如沙罗树干般宽阔,两臂修长匀称,身色宛如绿豆,他取
以钵袋覆好的钵,色如成熟的尼拘律果,
披上粪扫衣,围绕身体而穿着。
显示巴利原文 Sālakkhandhāyatabhujayugo muggavaṇṇaṃ gahetvā Pattaṃ pattatthavikapihitaṃ pakkanigrodhavaṇṇaṃ, Acchādetvā parivutavasi cīvaraṃ paṃsukūlaṃ Pāsādabbhantara mabhiruhī tassa sovaṇṇavaṇṇo; ()
十力者犹如初升的太阳,在东方山顶
坐于铺设好的、宝石镶嵌的吉祥座上,
他呼唤战胜财主的准德——日亲。
显示巴利原文 Bālādiccori’va dasabalo tāva pubbācalagge Paññattasmiṃ ratanakhavite bhaddapīṭhe nisajja, Āmantetvā jitadhanapatiṃ cundamādiccabandhu Satthāraṃ tvaṃ parivisiminā maddavenātya’bhāsi; ()
他将肉埋入坑中,再用世尊所食之余物,
唤醒那乐于闻法的妻子,令她前往。
显示巴利原文 Santappetvā sugatapamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ sahatthā Maṃsaṃ sobbhe nikhaṇiya tato satthubhuttāvasesaṃ, Bhatyā dhammassavaṇnirataṃ bodhayitvāpayāsi Pūro paṅkeruhamiva jino cundakammāraputtaṃ; ()
Bāḷhābādho balavakaṭukā vedanā tassa bhattaṃ Bhuttāvissā’bhavi bhagavato rattapakkhandikā’si, Vikkhambhetvā tamapi satimā sampajāno’vidūre Maggotiṇṇo muni rupagamīrukkhamūlaṃ kilanto; ()
「那件大衣」:人中狮子在那里铺展大衣,坐下休息,消除疲劳,
“去,阿难,取水来”是说:你速速取水来给这位渴苦者。
显示巴利原文 Paññāpetvā catuguṇamupaṭṭhākathero adāsi Yaṃ saṅghāṭiṃ narahari tahiṃ vissamatto nisajja, Gantvā’nandā’hara sarabhasaṃ tvaṃ pipāsāturassa Pānīyyaṃ me nikhiladarathā nibbutassetya’bhāsī; ()
“因为在食物”:意谓为了食物而有百辆车通行,道路因而破损。
牛群以角相撞,脱落的蜱虫纷纷坠下;
车轮碾过后,水流被污泥浊物搅得混浊不堪;
此处流淌的水,现在已不宜饮用;
显示巴利原文 Yasmā bhatte sakaṭasatasañcārasambhinnamaggā Gorūpānaṃ vigaḷitaṭī siṅgasaṅghaṭṭaṇena, Cakkacchinnā kalalakalusībhutasantattavāri Nālaṃ pātuṃ salilamadhunā kunnadi sandate’dha; ()
邻近迦拘婆树枝根处的混杂家族,
被风吹来的清净水滴,盈满清凉之水,
尊者,舍卫城的迦拘婆河水能沐浴肢体。
显示巴利原文 Accāsanne kakudhaviṭapīmūlasaṃsaṭṭhakulā Vātakkhittā’malajalakaṇā sātasitodapuṇṇā, Sakkā bhante savati kakudhāsindhu gattāni sīkiṃ Kātuṃ pātuṃ dharaṇiramaṇi baddhahārābhirāmā; ()
阿难到达混浊不净的昆那地河渡口,
取来冷水,浊污已净,清净流淌
了知后便说:“尊者,请世尊饮。”这便是佛陀的威神力。
显示巴利原文 Evaṃ vutte puna bhagavatā codito pattahattho Patvā’nando kalalavisamaṃ kunnadītitthamāsuṃ, Netvā sitodaka malulitaṃ nimmalaṃ sandamānaṃ Ñato bhante pivatu bhagavā’tyā’ha buddhānubhāvo; ()
见到他后,智慧锐利如象钩的末罗子波咎娑
以宣扬露地住者之更胜定
表明自己对阿罗逻更胜寂止的净信
显示巴利原文 Tasmiṃkāle samitatasiṇaṃ rukkhamūle nisinnaṃ Naṃ disvāna’ṅkusanisitadhī pukkuso kamallaputto, Pabyākāsika paṭutarasamāpattiyākittanena Āḷārassā’dhikavupasame attano’bhippasādaṃ; ()
当雷声在四周轰鸣,闪电不断迸发之时,
当电光闪耀、大雨倾盆而下之时,我
岂不是依空无边处定安住,寂静安稳?
尊者,我未曾听过产妇那痛苦的叫声,也未曾见过色身的流转;
显示巴利原文 Gajjantisvā’sanisu parito niccharantīsu jātu Vijjummālāsu ca galagalāyantiyā vuṭṭhiyāhaṃ, Saññibhuto nanu khaphasamāpattiyā santavitto Nā’ssosiṃ bho sutikaṭuravaṃ nāddasaṃ rūpavāha; ()
听闻此言后,智者发掘出无死之宝藏,
将信之种子,如耕作般播于阿拉罗迦蓝的福田之中,
多数时,我于寂止平静中,对狮子色生起净信;
持狮子色衣布施已,我皈依佛陀为依怙;
显示巴利原文 Vuttaṃ sutvā’matarasahīraṃ uddharitvāna dhīmā Saddhābījaṃ panihita kamathā’ḷārakālāmakhette, Yebhuyyenā’samacupasame siṅbhīvaṇṇe pasanno Datvā buddhaṃ saraṇa magamā sāṭakaṃ siṅgīvaṇṇaṃ; ()
衣无垢染,崭新如金,熠熠生辉,
从后披覆上衣,取中间部分置于肩隆之上,
释迦狮子与僧众一同进入了芒果林;
显示巴利原文 Tattaṅgārodaramiva tamaṅgīrasaṅgopanītaṃ Vatthaṃ vītaccika mabhinavaṃ siṅgivaṇṇaṃ rarāja, Pacchā paccuttariya kakudhāsindhu majjhogahetvā Ambāraññaṃ tahi mavatarī sakyasiho sasaṅgho; ()
准德长老在床座上迅速铺开僧伽梨,
铺设之后,即刻决意起立想,
他这位具念正知者,因极度疲劳而躺卧下来。
显示巴利原文 Saṅghāṭiṃ patthariya sahasā cundatherena mañce Paññattasmiṃ sapadi samadhiṭṭhāya vuṭṭhānasaññaṃ, Accadhāyā’dhikakilamatho so sato sampajañño Pāde pādaṃ bhavabhayabhido sīhaseyyaṃ akāsi; ()
若铁匠之子准德心中生起疑惑
如此说后,请护持他,并在我去世后告诉他
显示巴利原文 Āmantetvā niravadhidayo thera mānandanāmaṃ Dve me laddhā samasamaphalā piṇḍapātā visiṭṭhā, Sandeho yo karabhavi siyā cundakammāraputta- Sse’vaṃ vatvā pariharatu tañcāha me accayena; ()
因此,为漏尽者所围绕的广慧者,金色…
在瓦提亚河对岸,远离人烟、轻风吹拂的林野中,
沙罗树林盛放,通往拘尸那罗人的道路上,
在末罗人的王都不远处,具足天林之庄严;
显示巴利原文 Tamhā khīṇāsavaparivuto bhuripañño hirañña- Vatyā najjā vijanapavanaṃ pārime tirabhāge, Phullaṃ sālabbana mavasarī kosiṇārāna maggaṃ Mallānaṃ so suravanasiriṃ rājadhānyā’vidūre; ()
为阿难所劝请,世尊——那具足最胜语者——行近,
来到那铺设好的双沙罗树间的床座,
于床座上,头向北方,系念在前而卧。
显示巴利原文 Ānandenā’ nadhivaravaco coditeno’ pacāre Paññantasmiṃ tathaṇayamakassālarukkhantarāḷe Mañce paññāsatiparimukho uttarādhānasīse Katvā pādoparipada manuṭṭhānaseyyaṃakāso ()
清凉之荫,远离尘垢,一切枝条
花朵盛开,摇曳,枝、干、根互相缠结
藤蔓交缠,顷刻间,双娑罗树巍然宽广。
显示巴利原文 Sitacchāyā vigaḷitarajodhūsarā sabbaphāli- Phullā bhantī jaṭitaviṭapakkhandhamūlā’ ññamaññaṃ, Saṅkiṇṇālī sapadi yamakassālasālā visālā Dissante’vaṃ vakulatilakā’sokacampeyyasākhī; ()
天界的香粉,产于摩罗耶山;天界的曼陀罗花,
看啊,阿难!阿毗迦花、积耶花、摩迦沙罗花,于非时节,
犹若汇聚,从虚空中飘落于世尊身上;
显示巴利原文 Naccaṃ gītaṃ vividhaturiyaṃ vattate’dāni dibbaṃ Dibbaṃ cuṇṇaṃ malayajamayaṃ dibbamandāravāni, Passā’nandabbikacayamakassālapupphānya’kāle Samūjāye’vahi bhagavato antalikkhā patanti; ()
这些梵天、魔、人、蛇神,手持拂尘与伞盖
以花鬘、花球、香料、香粉、灯盏与旗帜
以六十种乐器的演奏与歌唱,化作吉祥的宫殿
阿难,诞生地难道仅仅是为了礼敬世尊吗?
显示巴利原文 Ete brahmāmaranaraphaṇī cāmaracchattahatthā Mālāmālāguḷaparimalaṇḍupadīpaddhajehi, Channaṃ tāḷāvacarabhajitaṃ maṅgalāgārabhutaṃ Jātikkhettaṃ nanu bhagavato kevalaṃ pūjanāya; ()
凡依法而行的沙门或近事男、近事女,即随顺于法者
他以最上的礼敬来恭敬供养我
显示巴利原文 Ānande’vaṃ satipi bhagavā tāvatā sakkatovā Sammā tesaṃ nacagarukato namānito pūjitovā, Yo kho dhammaṃ carati samaṇo’ pāsako vā’nudhammaṃ Bhatyā so maṃ paramavidhānā kamānaye pūjayeti; ()
是故,我们于此应当善修随顺于法的行道
“应当成就”,牟尼如是说,“汝等应如是修学。”
法主亲临面前,如被细细扇拂一般,
犹如幼象般站立,长老龙象优波瓦那;
显示巴利原文 Amhe tasmātiha paṭipadaṃ suṭṭhu dhammānudhammaṃ Sampādemā’tya’vaca muni vo sikkhitabbañhi evaṃ, Dhammāssāmiṃ sapadi purato vījamāno samāno Hatthicchāpo yathariva ṭhīto theranāgo’pavāno; ()
从末罗城至娑罗树林之间,
因天人、阿修罗与殊胜梵天王众云集而至,
为见十力持者佛陀,一睹发尖之微——
在适当之处,以十指遍触,无有未触及之处;
显示巴利原文 Mallānaṃ kho nagaravarato yāvatā sāladāyaṃ Rāsibhūtā’surasuravarabrahmarājūhi yasmā, Daṭṭhuṃ buddhaṃ dasabaladharaṃ khittavālaggakoṭi- Mattaṭṭhāne dasadasahi vā natthya’phuṭṭhappadeso; ()
哭泣者披散自己的发束,挥动手臂
地心想的天人们,举于头顶,
禅修者昏倒在地,失念昏迷
给予空间,以另一块布除去覆障
显示巴利原文 Kandantīnaṃ pakiriya sake kesapāse ca bāhā Paggaṇahitvā sirasi pathavisaññinīdevatānaṃ, Jhāyantīnaṃ bhuviparipatantīna mujjhāyinīnaṃ Dento’kāsaṃ apanayi parañceḷhakeno’pavānaṃ; ()
诸行的灭尽与衰败,不来者,离贪者
天人与梵天,如因陀罗柱与山岳般稳固地忆念,
“尊者,若您们入灭后,我等不会像如今这样因过失而有所言说。”
“未来我等将得以亲见”,即使是那些如鹿般心意可悦的比丘们;
显示巴利原文 Saṅkhārānaṃ khayavaya manāgāmino vītarāgā Devabrahmā sumariya yathevi’ndakhīlācalaṭṭhā, Nāmhe bhante’tarahī viya vo accayenātya’vocuṃ Passissāmā’yati miga manobhāvanīyepi bhikkhū; ()
确实,信心清净、心意澄澈的善人,于游行中
游行者们到了那里后,便请问最上的善巧。
显示巴利原文 Jātaṭṭhānappabhutika midhānandaṭhānaṃ catukkaṃ Puññakkhettaṃ bhuvi bhagavato sabbhisaṃvejaniyaṃ, Addhā saddhāvisadahadayā sādhavo cārikāyaṃ Āhiṇḍantā pavurakusalaṃ tatrapatvā viṇanti; ()
世尊,当被问及:“我们对于女人应当如何行持?”具无量智慧的难德长老这样说:
“你们不应作那样的禅思,也不应作那样的言说。”
显示巴利原文 Puṭṭhassevaṃ kathamapi mayaṃ mātugāmesu bhante Vattissāmā’tyamitamatimā’ nandatherassa’bhāsi, Tannijjhānaṃ tadabhilapanaṃ mākarothāti tumhe Evaṃsante satiparimukhā hotha chadvārarakkhā; ()
如果有人这样问我:‘除了由心所生和由时节所生的色法之外,’
我等应如何述说您那无可比拟的色身?
显示巴利原文 Puṭṭhassevaṃ maya mutusamuṭṭhānarūpāvasiṭṭhe Vatteyyāmhe tavanirupame rūpakāye kathannu, Mākho tumhe bhavatha munino dehapūjāvidhāne Sakhyāpārā upari ghaṭathā’hā’savānaṃ khayeti; ()
正如人们对转轮王之身恭敬一般,
于人中雄狮之身的供施,亦应如是有所作为。
显示巴利原文 Saṃvijjante bhagavati idhānanda bhīyyopasannā Rūpībrahmāmarapabhutayo khattiyabrāhmaṇā ye, Sakkaccaṃ te yathariva janā cakkavattissarīre Sabyāpārā naraharisariropahāre siyunti; ()
我的四种利益众生者——诸佛、独觉佛、
以道果乐为喜悦的声闻众、以及转轮王,
这些国王在殊胜的供养仪轨中备受尊崇,确实堪受建塔供奉。
显示巴利原文 Cattāro me bahujanahitā buddhapaccekabuddhā Yasmā maggapphalasukhamudā sāvakā cakkavattī, Rājā pūjāvidhisumahiyā honti thūpārahe’va Tasmā thūpo mamapi bhavatā’nandasiṅghāṭakamhi; ()
听了这话,具寿阿难忧愁缠身,恰如乌罗德玛利树一般。
显示巴利原文 Evaṃ vutte sariya tamurotomaribhūtasoko Therānando pavisiya nirālambadhammo vihāraṃ, Ālambitvā vilapiya bahuṃ aggalatthambhasīse Satthā sekhe kaḷitakaruṇāpāṅgabhaṅgo parodi; ()
Āmantetvā tamanadhivaro puñchamakānassudhāraṃ Theraṃ mākhovilapi ala mānanda māsoci hevaṃ, Saṅkhārānaṃ kathamiha labhe niccataṃ nibbikāraṃ Akkhātaṃ me nanu piyajanabbippayogo siyāti; ()
以慈为先,长久以来以身业、
语业、意业修习功德之宝珠,诸比丘,他——
恭敬累积善法,故前来侍奉于我。
显示巴利原文 Mettāpubbena hi cirataraṃ kāyakammena vācā- Kammenā’yaṃ guṇamaṇimanokammunā bhikkhave maṃ; Sakkaccaṃ sannicitakusalopaccupaṭṭhāsi tasmā Ātāpī so tvamasi nipapako hesi khīṇāsavoti; ()
如影随形,长久随侍,恰如阿难比丘——
我的侍者当是一位多闻者,通达过去未来之事,
正自觉者、世尊的侍者中,若得此位即为第一,
“如是我将成为最上沙门”——他们作如是言;
显示巴利原文 Chāyāmaññe cira manucaraṃ seyyathā’nandabhikkhū- Paṭṭhāko me bhavati sutavā nāgatātitakānaṃ, Sambuddhānaṃ bhagavata mupaṭṭhāyakā ce’tadaggā Iccā’he’tapparamasamaṇāyeva hessantya’hesuṃ; ()
具足无量功德者赞颂之时,犹如高举须弥山,
犹如摇动大海,犹如延展大地,
犹如舒展日轮之道,于僧团中央巍然安立。
显示巴利原文 Saṃvaṇṇesi niravadhiguṇo ukkhipanto’va meruṃ Saṅkhobhento viya jalanidhiṃ pattharanto’va bhumiṃ, Vitthārento viya ravipathaṃ saṅghamajjhe ṭhitassa Ānandassu’ttaritaraguṇaṃ abbhutaccherabhūtaṃ; ()
舍弃沙咖那嘎拉城、阿那喇江嘎喇城及诸王城
住处、余城,及一切成就之精华
到达王舍城等处后,便说:“愿导师般涅槃。”
显示巴利原文 Hitvā sākhānagara manalaṃjaṅgalaṃ issarānaṃ Vāsaṭṭhānaṃ taditarapuraṃ sabbasampattisāraṃ, Patvā rājaggahapabhutikaṃ nātha nibbāyatūti Evaṃ vutte muni ravaca māhevamānandavoca; ()
阿难,往昔我为转轮王时,享受过与天界相当的快乐,
他成为国王后,长久享受人间福报,作为行持正法的法王而统治,
当时,马喇人的王都名为库萨瓦提,
繁荣兴盛,拥有十万户人家,如同阿拉咖的王都一般富足;
显示巴利原文 Pubbe dibbopamasukha vidhā’nanda’haṃ cakkavatti- Rājā hutvā cira manubhaviṃ dhammiko dhammarājā, Mallānaṃ kho tadahani kusāvatya’yaṃ rājadhāni Āsi lakkhivasati ralakārājadhānī’va phītā; ()
在憍赏弥的村野田间,征服敌人的城堡,
在沙喇林中,胜者犹如狮子,发出降魔的狮子吼,
「于今日夜后分当被杀害」者。
显示巴利原文 Gāmakkhette jitaripuraṇo kosiṇārāna masmiṃ Sālāraññe jinakarivaro mārakaṇṭhiravena, Yāme ajjāhani rajaniyā pacchime haññate’ti Vāseṭṭhānaṃ pahiṇi yatimārocanatthaṃ tamatthaṃ; ()
Santhāgāre mahatiparisā kiñcikammaṃ paṭicca Rāsibhūtā yativaravacocoditā mucchitāsi, Uyyānaṃ te pavisiya tadā mallaputtā ca mallā Vyāpajjiṃsū kasiranikarāvārapāre nimuggā; ()
“我何不将诸王族逐一聚拢,”
令其礼敬世尊的双足莲花?
如是,阿难尊者与其随众,连同子女与妻眷,
说“某甲礼敬胜者——末罗王”后,而礼拜;
显示巴利原文 Yaṃnūnāhaṃ narapatikulaṃ ekamekaṃ gahetvā Vandāpeyyaṃ caraṇakamaladvanda maṅgīrasassa, Iccānando yati sapariso puttadārehisaddhiṃ Itthannāmo paṇamati jinaṃ mallarājāti vatvā; ()
在初夜时分,先带领诸马喇人,
以此方便,令所有眷属礼敬佛陀。
智者游方者苏跋德听闻世尊不起卧之行持,便前往沙罗林
游方者须跋陀进入了娑罗林。
显示巴利原文 Mallānañcāhariya paṭhameyeva yāme rajanyā Vandāpesi sakalaparisaṃ tenupāyena buddhaṃ, Sutvā vidvā bhagavata manuṭṭhānaseyyappavattiṃ Sāḷāraññaṃ avasari paribbājako yo subhaddo; ()
Okāsaṃ me dadatha samaṇaṃ gotamaṃ pucchanāya Kaṅkhādhammaṃ pajahitu midhānandapatto hamasmi, Vutte satthā kilamati alaṃhāvuso mā vihaññi Vatvā’nando bhagavati dayācodito vārayī taṃ; ()
苏跋德得到机会,遂被十力者悲悯之网所系缚,
怀着证智的期望,进入那里,期盼他的教诫,
善巧于引导他,提出问题,并宣说正法,
于圣律中详细阐述善安立的补特伽罗;
显示巴利原文 Laddhokāso dasabaladayājālabaddho subhaddo Aññāpekho pavisiya tahiṃ tabbihesānapekkho, Pañhaṃ pucchi tadupanayane kovido’bhāsidhammaṃ Vitthārento ariyavinaye puggale suppatiṭṭhe; ()
在世尊座下出家后,便自受比丘身份,
须跋陀修习诸行灭尽衰坏,证得漏尽,
已破除一切烦恼,成为导师亲传弟子者
令僧团堪受尊敬,最后垂训诸弟子:
显示巴利原文 Pabbajjitvā bhagavati sayaṃ bhikkhubhāvābhisitto Saṅkhārānaṃ khayavaya matho bhāvayitvā subhaddo, Viddhaṃsetvā sakalakalusaṃ satthupaccakkhabhuto Unnādetvā parisamarahaṃ pacchimosāvakosi; ()
所制定的律,所宣说的法
‘于我灭度后,此即是你们的最上皈依处’,如是说已,
诸比丘应以此作为依止,恭敬奉行。
显示巴利原文 Paññatto yo bhavati vinayo desito yoca dhammo So vo satthā paramasaraṇo’tyā’ha me accayena, There bhikkhū taditaravasī gāravaṃ voharantu Bhante vatvā pariharatha vo sādarāsappatissā; ()
十力者亲自出现在我们面前,我们却未能当面请问于他。
「我等未能请问此事。」如是说已,因事后追悔而生起懊恼。
当寂静者已般涅槃时,自在众中有人默然,于佛陀与法——
若于僧团、于道生起疑惑,诸比丘,汝等应问。
显示巴利原文 Paccakkho no bhavi dasabalo pucchituṃ sammukhā taṃ Nāsakkhimhā mayamidamitī māhuvatthānutāpā, Mutte tuṇhībhavi vasigaṇokiñci buddhecadhamme Saṅghe magge vimati yadivo bhikkhave pucchathāti; ()
诸比丘,因为胜者已舍诸蕴,
我告诫你们:一切行法决定坏灭。
显示巴利原文 Yasmā khandhe pajahati jino bhikkhave bhandadāni Āmantemī niyatabhadurā sabbasaṅkhāradhammā, Sampādethā’tya’mitamatimā appamādena tumhe Pabyākāsi bhagavata mayaṃ pacchimāhotivācā; ()
名为九种等至者,他们顺次……
如海无涯,具足威德,于魔战阵中勇猛无畏者
佛陀具那罗延之力,彼时入于诸定
显示巴利原文 Rūpārūpāvacarakiriyajjhānasaññānirodha- Saṅkhātā yā navavidhasamāpattiyo tā’nulomaṃ, Nissīmamhonidhinibhaguṇo mārasaṅgāmasūro Buddho nārāyanabaladharo so samāpajji tāva; ()
牟尼次第入于诸禅那,从灭尽而出
正确地由初禅之终出定,
再次入于彼彼禅那,从第四禅
出离色界禅那,诸行灭尽无余;
显示巴利原文 Taṃ taṃ jhānaṃ muni paṭisamāpajjamāno nirodhā Sammā paccuṭṭhahiya paṭhamajjhānavosāna māpa, Taṃ taṃ jhānaṃ punaranusamāpajjamāno catuttha- Rūpajjhānu’ṭṭhahiya vigatāsesasaṅkhāradhammo; ()
由油尽而生
犹如灯灭,就像那三界之宝灯
佛陀于无余依涅槃
自觉者于般涅槃时,入般涅槃;
显示巴利原文 Snehaparikkhayajāto Pajjoto viya tilokamaṇipajjoto, Buddhonirupadhisesa- Parinibbutiyā sayambhu parinibbāyi; ()
此时,天人与人类
与众生一同极度悲泣,
因忧悲而震动。
显示巴利原文 Sampati devamanussa- Pajāya saddhiṃ parodamānāya bhusaṃ, Sokeni’va saṅkampi Sahassarāvena’yaṃ mahāpathavī; ()
如同被杖击的云、被擂响的雷鼓般崩裂,
犹如巨象摧折芭蕉林,
忧愁碾压一切世间,毫无遗漏;
显示巴利原文 Vipphuritavijjurāji- Daṇḍāhatameghadundubhīphalitā’suṃ, Kadalivanaṃ viya nāgo Nippīḷesi asesalokaṃ soko; ()
生处,即田地
如被彼彼六尘所逼迫
「维佳那咖萨」者,即咖萨。
显示巴利原文 Jātikkhettaṃ khettaṃ Viya sambādhaṃ chaṇehi tesaṃtesaṃ, Vijanokāsā’ kāsā Loke maṅgalanimittajātaṃ jātaṃ; () (Yamakabandhanaṃ)
如是,由名为梅达难德的修行者所造、能令一切诗人心生喜悦的《胜者史灯》中,于近因分阐明如来般涅槃事,是为第二十九品。显示巴利原文
Itimedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santike nidāne tathāgata parinibbānappavatti paridīpo ekūnatiṃsatimo saggo.
世尊般涅槃时,梵天娑汉巴帝随即说出此偈。显示巴利原文
Parinibbute bhagavati sahaparinibbānā brahmāsahampati imaṃ gāthaṃ abhāsi.
世间一切众生终将舍弃所积聚的蕴身
如此导师,世间无与伦比
如来已成就一切力,正自觉者已般涅槃
显示巴利原文 Sabbevanikkhipissanti bhūtā loke samussayaṃ Yathā etādiso satthā loke appavipuggalo, Tathāgato balappatto sambuddho parinibbutoti;
世尊入般涅槃时,帝释天王同时说此偈:显示巴利原文
Parinibbute bhagavati sahaparinibbānāsakko devānamindo imaṃ gāthaṃ abhāsi.
「诸行实无常,是生灭法,
生已即灭尽,彼之寂止为乐」。
显示巴利原文 Aniccā vatasaṅkārā uppāda vayadhammino, Uppajjitvā nirujjhanti tesaṃvūpasamo sukhoti;
世尊般涅槃时,尊者阿那律于般涅槃的同时,说此诸偈。显示巴利原文
Parinibbute bhagavati sahaparinibbānā āyasmā anuruddho imā gāthāyo abhāsi.
Nāhuassāsapassāso ṭhita cittassa tādito Anejāsanti mārabbha sokālamakarī muni, Asallīnena cittena vedanaṃ ajjhavāsayi Pajjotasseva nibbānaṃ vimokkho cetaso ahūhi;
世尊般涅槃时,具寿阿难同时说出此偈:显示巴利原文
Parinibbute bhagavati sahaparinibbānā āyasmā ānando imaṃ gāthaṃ abhāsi.
那时有恐怖,那时有身毛竖立
当具足一切殊胜行相的正自觉者般涅槃时
显示巴利原文 Tadāsiyaṃ hiṃsanakaṃ tadāsilomahaṃsanaṃ, Sabbākāravarūpete sambuddhe parinibbuteti;
三界唯一的导师牟尼,迅速
他高举头颅与双臂,入般涅槃。
显示巴利原文 Lokattayekanayanomunikhippameva Paggayhamuddhanibhuje parinibbutoti, Kandiṃsu tāva vilapiṃsu vivaṭṭayiṃsu Āvaṭṭayiṃsu papatiṃsu mavītarāgī; ()
长老以法语安慰有烦恼、有忧苦的在家众
夜之余分,
那夜已过,灭尽黑暗的阿那律长老
为令阿难长老的密友心生欢喜
显示巴利原文 Assāsayaṃ vasigaṇaṃ samalaṃ sasokaṃ Ratyāvasesa matha dhammakathāya thero, Taṃ vītināmayi niruddhatamo’nuruddho Ānandatherasuhado hadayaṅgamāya; ()
遣往末罗族的中转城——拘尸那罗
为告知世尊般涅槃之事
阿难长老——身负无碍名声者——
便以阿难长老为伴,遣其前往。
显示巴利原文 Mallāna magganagaraṃ kusiṇāra middhaṃ Ārocanāya parinibbutabhāva massa, Ānandathera maniruddhayaso sarīro Pāhesi attadutiyaṃ anuruddhathero; ()
他们聚集之处,正静候着商度此事;
长老则自为第二人,亲赴彼处会堂,
忧苦者即于堂中,陈明了该事。
显示巴利原文 Mallā tadatthapasutā samayena tena Yatrā’bhisannipatitā patimattayanti, Theropana’ttadutiyo tamupecca santhā- Gāraṃ tamattha mabhivedayi sokadīno; ()
那位长老善加规定,末罗诸子
末罗人、末罗女众,世间末罗族类
他们哭泣,扑倒在地,放声悲号
手臂缠绕相拥,为忧箭所伤
显示巴利原文 Therassa tassa suniyamakma samallaputtā Mallā samallasuṇisā bhuvika mallachāyā, Kandiṃsu tāva papatiṃsu pariddaviṃsu Dhammillavellitabhujā’hatasokasallā; ()
前往善逝、无上士的遗体所在处
那片沙罗林、优波伐多那园
显示巴利原文 Nānāvidhāni turiyāni sugandhamālaṃ Ādāya pañcasatadussayugāni mallā, Yenā’si tassasugatassu’tujaṃ sarīraṃ Taṃ sāḷadāya mupavattana mosariṃsu; ()
他们以香、香粉、鲜花,以及歌舞
以伞盖、宝珠、拂尘与扇子,
以衣服、涂香、鲜净花环与花鬘等,
作六日的身供养。
显示巴利原文 Te gandhadhūpakusumehi ca naccagīta- Vajjehi chattamaṇivijanicāmarehi, Celabbitāna navamaṇḍalamāḷakādiṃ Katvāna chāhamakariṃsu sarīrapūjaṃ; ()
最胜力士们,八人洗净了头,
以香水沐浴,衣着严整、披覆得体,
以摩尼宝珠镶嵌之如来
他的身体安放于金色舆床之上
显示巴利原文 Pamokkhamallapurisā’ṭṭhanahātasīsā Gandhodakena sunivatthasupārutattā, Muttāmaṇīhi khacitāya tathāgatassa Gattaṃ suvaṇṇasivikāya niropitaṃ taṃ; ()
即使在第七日,也没有丝毫动摇
长老们问阿那律尊者:“这是什么原因?”
显示巴利原文 Cāletu mappamapi sattamavāsaramhi Pucchiṃsu thera manuruddha masayha kinti, So dibbacakkhumatiyā’mitadevatānaṃ Pabyākari parivitakka mavecca thero; ()
以无余的人与天之大威力
那为世尊所赞叹的身躯
他举起那些随从的无能国王
前往北方后,行至城北
显示巴利原文 Nissesamānusikadibbamahāmahehi Taṃviggahaṃ bhagavato’bhimahīyamānaṃ, Ukkhippa tāsamanuvattakamakallabhūpā Gantvāna uttaradisāya purassu’dīciṃ; ()
班杜拉夫人玛丽卡听闻此事后,
立于门边,为新来者铺设座位
显示巴利原文 Majjhenamajjha kamahinībharu muttarena Dvārena tassanagarassa pavesayitvā, Sutvāna bandhulapajāpatimallikā taṃ Dvāre ṭhitā’thanavakovidhānabbayāya; ()
以香汤沐浴,饰以大藤蔓
以七宝庄严,璀璨辉耀
具足百福庄严心之盎耆罗萨
覆盖身体,令母舅有机可乘;
显示巴利原文 Dhotāya gandhasalilena mahālatābya- Bhusāya sattaratanehi samujjalāya, Aṅgīrasassa satapuññavīlāsacittaṃ Chādesi gatta matulaṃ kaḷitāvakāsā; ()
在马喇族途中之城邑的东面
有一座名为天冠的塔庙,
三界皈依处的遗体,从东方门
运出后,在那里恭敬供奉。
显示巴利原文 Mallāna magganagarassa puratthimāyaṃ Saṃvijjate makuṭabandhanacetiyaṃ yaṃ, Dehaṃ tilokasaraṇassa puratthimena Dvārena nikkhamiya tatra samappayiṃsu; ()
那时,那座所有连接处都清净的城市
以曼陀罗花覆盖,达到了遮蔽的程度
诸王问道:“导师的遗体应如何处理?”
显示巴利原文 Sā yāvasandhisamalā nagarī tadāni Mavdāravehi pihitā’bhavi channumattaṃ, Pucchiṃsu satthu paṭipajjana mattabhāve Ānandathera matha bhumibhujā kathanti; ()
'如处理转轮王的遗体,应如是处理。'
'国王的遗体,亦应如是处理佛陀的遗体。'
他如是说后,世尊的无病身躯
他们用新细棉布缠裹。
显示巴利原文 Dehe yatheva paṭipajjati cakkavatti- Rañño tatheva paṭipajjatha buddhadehe, Iccāha so bhagavato’tujarūpakāyaṃ Te veṭhayuṃ ahatakāsikasāṭakehi; ()
如是以五百双布包裹后
置入盛满油的黄金瓮中
再以另一铁瓮覆盖其上
显示巴利原文 Kappāsapaṭṭavihatehipi veṭhayiṃsu Katvāna pañcasatadussayugehi evaṃ, Pakkhippa telaparipuṇṇasuvaṇṇadoṇyā Aññā’yasāya paṭikujjiya doṇiyā te; ()
胜者的遗体与精心装饰的火葬堆
以花鬘和藤蔓庄严,高百肘
堆满了二十多块沉香木
他们登上了以荣光胜伏最胜殿的宝车
显示巴利原文 Gattaṃ jinassa citakaṃ katacittakammaṃ Mālālatāvilasitaṃ satahatthamuccaṃ, Vīsādhikaṃ agarucandanadāruka puṇṇaṃ Āropayiṃsu siriyā jitavejayantaṃ; ()
从波婆城前往名为拘尸那罗的末罗城
具大威力的迦叶长老龙象将前往
与五百位比丘一同出发
来到树根处,稍坐片刻;
显示巴利原文 Pāvāya mallanagaraṃ kusiṇāranāmaṃ Gantā mahāpabhutikassapatheranāgo, Bhikkhūhi pañcasatikehi pathokkamitvā Rukkhassa mūla mupagamma khaṇaṃ nisīdi; ()
有一邪命外道迦叶,正在路上行走,
手持曼陀罗华,
见到玛哈巴沙后,问道:“乔达摩,您可知那位无上胜者?”
“乔达摩,你可知‘无量征服’之义?”——他这样问道。
显示巴利原文 Addhānamagga mathakho paṭipajji tamhā Mandāravaṃ kusuma maññataro gahetvā, Ājīvako ta mahipassiya kassapākhyo Jānāsi gotama manantajinantyapucchi; ()
当有人宣说‘天降曼陀罗花’时
有些未离贪者哭泣,有些则悲啼哀号;
显示巴利原文 Āmāvuso bhagavato parinibbutassa Hontya’jja santadivasāti tatomayedaṃ, Mandāravaṃ kusuma māharitanti vutte Kandiṃsu keci vilapiṃsu avītarāgā; ()
在比丘大众中,有一位年迈而新近出家的须跋陀,
他对导师怀有积怨,便趁此时机匆忙剃度出家,
这是一位难以教诫的修行者——于彼大沙门而言。
“我等今已解脱!曾以身语扰恼我等者,如今再无人管束我们了。”
显示巴利原文 Tāya’cchi bhikkhuparisāya subhaddabuḍḍha- Pabbajjito sapadi satthari baddhavero, Yo dubbaco yati mahāsamaṇena tena Muttā mayaṃhi yadupaddutakāyavācā; ()
Icchāma yaṃja maya midānikaroma taṃyaṃ Necchāma’dāni nakaroma mayaṃ tatomā, Sovittha mācavilapittha’ lamāvusoti Vatvā pahāra madadī jinadhammacakke; ()
末罗王冠所礼敬的足座——
愿他的四肢涂以油膏,不受降伏。
诸长老询问阿那律尊者,他如是说:
此间,迦叶上座狮子已得燃薪。
显示巴利原文 Mallā narindamakuṭaṅakkitapādapīṭhā’- Limpetu massa caturo cita mappasayha, Pucchiṃsu thera manuruddha mi’tabruvi so Patte’dha pajjalati kassapatherasīhe; ()
以法语疗愈忧恼之心者,
诸比丘以迦叶之力,令导师的火化堆得以点燃,
他带着头走到苏跋德面前。
显示巴利原文 Dhammāgadena hatasokahadehi yena Bhikkhūhi satthucitako vasikassapavho, Teno’pasaṅkami subhaddakathaṃ sasīse Sukkhāsanī’vu’rasi satti’va maññamāno; ()
Katvā padakkhiṇa madhiṭṭhahi so catuttha- Jjhānuṭṭhito bhagavato citakaṃ tivāraṃ, Baddhañjalī sirasi theravarassa bhetvā Taṃ supakpatiṭṭhitapadāni patiṭṭhahiṃsu; ()
千位长老以手中莲花,向导师
以足尘作成花鬘,献究竟供养
沉浸于香寻彼岸之海
世间及其所生的忧愁密林黑暗
显示巴利原文 Therāsahassa karatāmarasehi satthu Pādaṃsumāli vihitāhinipaccakāro, Omujji gandhavitakāparasāgaramhi Lokoca tappabhava sokaghanandhakāre; ()
由长老所指示的火葬堆,遍于一切处
在自己的正直身上,自行燃烧
胜者火化,身灰无余。
显示巴利原文 Therenacāhinamite citako samantā Sampajjalittha sayamevu’tujattabhāve, Daḍḍhe jinassa masivā napichārikāsi Sārīrikaṭṭhīvisaro’bhayathāvasiṭṭho; ()
牟尼的界舍利、眼舍利、骨舍利与四齿舍利,
悉达多的碎片、碎米、绿豆大小者,
其余舍利也以光明分作三份散开。
显示巴利原文 Satteva nābhivakiriṃsu lalāṭagīvā Dhātvakkhakaṭṭhi munino catudantadhātū, Siddhatthakhaṇḍakatataṇḍulamuggamattā Sesā pabhāyapi tidhā pakiriṃsu dhātu; ()
从火葬堆中出来,熄灭火葬堆之火焰者
从拂尾扇和悦意的水流中出来
同样,从沙罗树四周汲取水
马喇人以香水熏染过的水;
显示巴利原文 Nibbāpayiṃsu citakānala mantalikkhā Nikkhamma cāmaramanohara nīradhārā, Sāḷaddumehi salilāni tathā samantā Mallā sugandhaparivāsitavārināpi; ()
垂挂着宝鬘与金鬘,
马喇王令张设种种彩幔与幢幡,
铺设妙香地面,在精美的集会堂中
于室内善敷尊贵的迦尸毛毯;
显示巴利原文 Olambamānamaṇidāmasuvaṇṇadāmaṃ Cittabbitānamathabandhiyamallabhūpā Katvā sugandhaparibhaṇḍa muḷārasanthā- Gāre susanthariya kojavakambalāni; ()
从该处起,至名为迦摩迦德缚达那的厅堂
乃至以金银所成的门楼
以炒米等、芭蕉、满瓶与灯
周匝以香与幢幡装饰已
显示巴利原文 Taṭṭhānato kamakuṭabandhananāmasāḷaṃ Yāvañjasaṃ rajatakañcanatoraṇehi, Lājādinā kadalipuṇṇaghaṭehi dīpa- Dhūpaddhajehi parito patimaṇḍayitvā; ()
那尊盛满导师舍利的金瓮
末罗人沿途在城镇以庆典迎请,
于白伞盖光辉照耀的狮子座上
那些以珍珠宝石镶嵌而成的战象之上,
显示巴利原文 Taṃ satthudhātuparipuṇṇa suvaṇṇadoṇiṃ Mallāna maggapura māhariyu’ssavehi, Setātapattalasite sarabhāsanamhi Muttāmaṇīhi khacite tahi mappayitvā; ()
象头与象头相撞,颈项与颈项相撞,
轮与轮相撞,臂与臂相撞,
以四军之军阵,于四周布置守护。
显示巴利原文 Kumbhena kumbha mupahacca gaḷaṃ gaḷena Cakkena cakka mupahacca bhujaṃ bhujena, Rakkhaṃ vidhāya caturaṅginiyā samantā Senāya hemakavacehi gavacchikaṃva; ()
以手合掌为笼,恭敬无上胜者的舍利,
致以尊重,行大供养,作善妙嬉戏,
与城中人民一同嬉戏七日。
显示巴利原文 Katvevameva dhanurāvaraṇañca satti- Hatthehi pañjara manantajinassadhātū, Sammānayiṃsu sumahiṃsu susādhukīḷaṃ Kīḷiṃsu sattadivasaṃ sahanāgarehi; ()
未生怨王听闻那件事之后,
导师出身于刹帝利族,我同样是刹帝利族出身,因此,
「因此我们理应分得一份身骨舍利。」
显示巴利原文 Sutvāna bhupati tamattha majātasattu Satthāhi khattiyakulappabhavo ahampi, Sārīrabhāga marahāma mayampi tasmā Pāhesi dūta matha mallanarādhipānaṃ; ()
毗舍离城之离车族诸主,
住于迦毗罗卫城之释迦族诸主,
阿喇咖巴征服地的诸王,以及布喇亚村
拘利村的大地之主们亦复如是;
显示巴利原文 Vesālikā pacuralicchavibhubhujā ca Sakyādhipā kapilavatthupurādhivāsī, Bhūpā’llakappavijite bulayāca rāma- Gāmamhi koliyamahīpatayo tatheva; ()
Yo veṭhadīpanagare dharaṇīsuro so Pāveyyakā ca mahipā pahiṇiṃsu tesaṃ; Paccekadūtapurise caturaṅginīhi Senāhi tepi nivutā’bhimukhībhaviṃsu; ()
世尊亲自前去的那个村庄
我们的裒跋檀那林般涅槃处
“我等将得见”,末罗人等也渴望见到胜者舍利的微尘
遣送使者,心怀骄慢,拒绝劝告。
显示巴利原文 Āgamma yena bhagavā sayameva gāma- Kkhetto’pavattanavane parinibbuto no, Dassāma no’ti jinadhātulavampi mallā Pāhesu munnatimanā paṭisāsanāni; ()
那王都城,以己王为首者等
以战场勇士、四军之军队
那些为战斗而彼此结缚的争执者,顷刻间奔赴厮杀。
显示巴利原文 Sā rājadhāni nijarājapurakkhatāhi Saṅgāmasūracaturaṅginivāhinīhi, Yuddhāya baddhakalahāhi khaṇaṃjagāma Velātivattapalayambudhinibbisesaṃ; ()
诸王所礼足,善修恭敬行
名为多纳咖迦,于会众中教诲
二诵分至此,大游戏庄严
显示巴利原文 Yo doṇabhusurasudhī bhavi jambudīpe Rājūhi pūjitapado sunisammakārī, So doṇagajjanamakā kaparisaṃ vinento Dvebhāṇavāramita māhavakeḷisajjaṃ; ()
听闻彼师教诫之后
一切统领大地的诸王,皆乐于和合共处
“为利益我等,请作分配。”诸天人以平等心如此说道
“舍利的八份”,他们这样说;
显示巴利原文 Sutvā’nusāsana mathācariyassa tassa Sabbe samagganiratā vasudhādhināthā, Atthāya no vibhajathā’ti samena tumhe Dhātūna maṭṭhapaṭiviṃsaka mabruviṃsu; ()
漏尽者以自身——以火葬柴堆、以颈部——
为世间利益而聚集舍利之处,
在楞伽岛,大地庭园的大塔王辉耀
被安置在那座吉祥宝塔的胎藏中
显示巴利原文 Khīṇāsavo hi sarabhū citakena gīvā- Dhātuṃ samāhariya lokahitāya yattha, Laṅkāya bhāti mahiyaṅgaṇathūparājā Tasmiṃ samappayi subhe maṇithūpagabbhe; ()
名为克玛者于火葬堆中取得左牙——
取得舍利后,献予迦陵伽国王。
显示巴利原文 Khemavhayo citakato vasi vāmadāṭhā- Dhātuṃ samaggahiya’ dāsi kaliṅgarañño, Doṇodvijo bhariya dhātuvibhāgasajjo Veṭhantare nidahi dakkhiṇadantadhātuṃ; ()
婆罗门的那颗牙齿,被供奉在以发髻银制成的塔中,
天王萨咖取走了这颗右牙,
多那用金制的容器将它盛满,
将舍利均等分与他们;
显示巴利原文 Dāṭhaṃ jaṭārajatacetiyagaṃ dvijassa Taṃ dakkhiṇakkhaka mapāhari devarājā, Doṇo suvaṇṇamayadoṇimavāpuritvā Tesaṃ vibhajja samabhāgamadāsidhātu; ()
Te bhubhujā sakasakevisaye vidhāya Sampūjayiṃsu jinadhātunidhānathūpe Aṅgāra māhariya moriyakhattiyā’tha Doṇopi hemamayakumbha makaṃsu thupe; ()
见后,他的大威力遍及各处,
于诸界间隙,又取拉玛村。
除度那所量舍利外,未生怨
王为稳固安置舍利,赐予处所。
显示巴利原文 Disvāna tassapamahāvasi tatthatattha Dhātvantarāya matha gaṇhiya rāmagāme, Aññatra doṇa mitadhātu majātasattu- Rañño thiraṃ nidahituṃ padadāsi dhātu; ()
八八增长塔胎中,
诸地主所供奉的舍利大宝藏,
长老龙护,于此处穿刺毒蛇,
天王于此处将僧伽梨衣缝合;
显示巴利原文 Aṭṭha’ṭha vaḍḍhitakaraṇḍakathūpagabbhe Pakkhippabhumipati dhātumahānidhānaṃ, So theranāgasaraṇo pavidhāsi vāḷa- Saṅghāṭayanta miha yojayi devarājā; ()
阿育王,闻名于吉祥的阎浮洲,
从该处迎取导师的舍利,
令建造了八万四千座塔
智者玛欣德长老,那时亦住此岛
显示巴利原文 Rājā asokavidito sirijambudīpe Tamhā samāhariya satthu sarīradhātu, Kārāpayī caturasitisahassathūpe Dhīmā mahindavasi dīpamimaṃ tadā’pa; ()
为天人所爱的帝须王
于塔中安置胜者舍利标识,恰如钵量,
所展开、所安立的胜者菩提树枝——
左右守护,石所成之钵量舍利。
显示巴利原文 Devānamādipiyatissanarādhipena Thūpe vidhāya jinadhātacihapattamattā, Vitthāritā paṇihitā jayabodhisākhā- Vāmetarakkhakasilāmayapattadhātu; ()
他曾有孙,名曰阿巴耶,光焰炽盛者,
他行于杜塔伽摩尼之境,渡越战海,
王于阿努拉达城,安住城中之王,
使兰卡无垢,成就王权。
显示巴利原文 Nattā pana’ssa abhayo jalituggatejo Yo duṭṭhagāmini raṇambudhipāragāmī, Rājā’nurādhanagare nagarādhirāje Katvāna laṅkamakalaṅkamakāsirajjaṃ; ()
Laṅkaṅganāya kucamaṇḍalanibbisesaṃ Sovaṇṇamāli matulaṃ ratanujjalantaṃ, So thuparāja makari thira mappayitvā Dhātuppabandha mabhinimmitabuddharūpaṃ; ()
以舍利身及诸胜塔,兰卡
大地之上,摩尼宝珠与金鬘以为严饰,
能赐天界与解脱之乐的殊胜塔王,
愿此辉耀,直至舍利般涅槃时;
显示巴利原文 Sārīrikehi’tarathupavarehi laṅkā- Bhumitthi moḷimaṇi kañcanamālināma Saggāpavaggasukhado vara thūparājā So yāva dhātuparinibbutiyā vibhātu; ()
胜者的舍利,具神变威力,超越咒术,
这无有所供的身体,乃是应受恭敬的处所,
至于彼处之后,在间隙隐没之时
将移往此金色玛离图巴者
显示巴利原文 Iddhānubhāva madhikicca jinassa dhātu- Kāyo’pahārarahito garukāraṭhānaṃ, Patvā tahiṃtahi mathantaradhānakāle Yo saṅkamissati’ha kañcanamālithupaṃ; ()
他前往龙岛,从那里
从龙世间、龙住处,从三十三天宫
显现,化作无与伦比的佛陀形相
将在善加庄严的菩提道场,成为盛大的聚集
显示巴利原文 So nāgadīpamupagamma tatovidhātu- Lokā ca nāgabhavanā tidasālayamhā, Nikkhamma nimmita nirūpamabuddharūpo Rāsi bhavissati sumaṇḍita bodhimaṇḍe; ()
诸佛威力所生的崭新火焰之网
当花鬘簇拥的界所成身炽燃之时,
彼时,纵使极微亦不可见,了无残遗。
显示巴利原文 Buddhānubhāvapabhavā’bhinavaggijālā- Mālāhi pajjalitadhātumayattabhāve, Tāvānu’mattamapi dissati nāvasesaṃ Katvāna dhātuparinibbuti hessateva; ()
Buddhāpadāna marahādiguṇavadātaṃ Bhatyā punappuna mimaṃ sarataṃ sataṃ bho, Cittaṃ kilesapariyuṭṭhita mujjubhūtaṃ Addhā sudhantakanakaṃva visuddhimeti; ()
由于心的明净,寻与伺等法
便以导师功德的聚集为所行境而转起,
生起殊胜之喜,及身心轻安
轻安,由远离昏沉睡眠故,生起乐与定。
显示巴利原文 Cittojutāyapi vitakkavicāradhammā Vattanti satthuguṇasañcayagocarā’tha, Saṃjāyate pavurapīti ca kāyacitta- Passaddhi niddarathatāya sukhaṃ samādhi; ()
因其甚深,以及依彼而有的功德海洋,
已断诸盖,具足远离,
瑜伽者应修近行,或得禅那之影像,
及能生彼之圣道与果;
显示巴利原文 Gambhīratāya tadadhīnaguṇaṇṇavassa Niddhutanīvaraṇato pavivekabhūtaṃ, Chāyetha jhānamupacāra mathā’dhigacche Tappādakaṃ ariyamga phakhalañca yogī; ()
随顺彼极殊妙之善行,
于导师具足恭敬与尊重者,必将得以成就。
显示巴利原文 Tassā’ticārucaritassaraṇānuyutto Hotevava satthari sagāravasapakpatisso, Saddhindriyādi pariṇāmagato’dhigacche Pītippamodabahulo kusalo’bhisandaṃ; ()
具惭耻心与畏惧心者,应得共住想
应成为天界与解脱之福祉的分享者
显示巴利原文 Satthussa cetiyagharaṃva tadattabhāvo Pūjāraho ca bhayabheravadukkhasayho, Lajji ca bhīru labhate sahavāsasaññaṃ Saggāpavaggavibhavassa bhaveyya bhāgī; ()
在兰卡岛拉卡帕提胜村之田野中
由拉玛王统治,功德庄严为饰,
无垢名声远扬,从瓦利村出生,
由村出生,守护众会者。
显示巴利原文 Laṅkāya lakkhapatigāmavaramhi khettā- Rāmādhipena guṇabhusaṇabhusitena, Vikhyātanimmalayasovisarena valli- Gāmubbhavena parisāvacarakkhamena; ()
以长老善巧之方便,名为跋德德桑喀难德,
这位名为难陀的尊贵导师,具足尊重之态,
以弟子之肩承载,如同自己的眼目。
显示巴利原文 Therenu’pāyacaturena bhadattasaṅghā- Nandābhidhena garunā garubhāvagena, Sissoraso’panayanena nijaṃva nettaṃ Rakkhaṃ vidhāya mabhivuddhiya mappito yo; ()
不顾惜生命,三次渡海,
来到此铜叶岛,与诸尊者共住,
以珍珠宝石镶嵌、成就最上悉地之
以歌颂偈颂尊崇胜者的牙舍利;
显示巴利原文 Yo jīvitampi nirapekkhiya tambapaṇṇī- Dīpaṃ tivāra mavatiṇṇa mimaṃ vasīhi, Muttāmaṇīhi khacitena namahagghasiddhagī- Caṅgoṭakena mahituṃ jinadantadhātuṃ; ()
王中之王的导师,持着印记的瑜伽士之王
依止师而得达上后,于法——
——中渡越,到达那可爱、极可爱的国度。
显示巴利原文 Sikkhāgaruṃ vajiranāma vihārasāmiṃ Rājādhirājagurulañchadharaṃ yatindaṃ, Katvānu’pajjhamupasampādamāpa dhamma- Majjhetu motariya rammamarammaraṭṭhaṃ; ()
依父足所得之羊而得滋长
王以自身如草尖般微细之智令其欢喜
弟子,于无余通达教法者所应知之法
通达法之增上者,僧伽之王
显示巴利原文 Saṃvaḍḍhitaṃ pitupadādhigatena meṇḍuna Raññā pasīdiya kusaggadhiyā sakāya, Sissaṃ asesapariyattidharassa ñeyya- Dhammābhivaṃsaviditassa’pi saṅgharañño; ()
名为相应部诵者增上王子
持王中之王迦楼罗幢者,善坚固者
他依止那位如长老牛王般、敬重善行道者的可敬者,
于法与律中达于通晓;
显示巴利原文 Saṃjayuttabhāṇakakumārabhivaṃsanāmaṃ Rājādhirājagarulañchadharaṃ sudhīraṃ, Therāsabhaṃ supaṭipattigaruṃ garuṃ yo Nissāya dhammavinaye paṭutaṃ jagāma; ()
在吉祥湖那名为孔雀顶的殊妙城中,
以自在者之种姓而生,为众人之眼目,
以三十八岁之龄的功德,
以巴萨纳杜拉城与行处村落而行者;
显示巴利原文 Lakkhīsare moraṭunāmapure suramme Jātena issarajanāyananamhi jātyā, Vassaṭṭhatiṃsaparimāṇavayoguṇena Pāsāṇadūrapuragocaragāmikena; ()
以此无畏等悲宝为名
以拉玛主与群诵者的身份
以极为清净而开显佛功德等为其意趣
以渡越轮回大海之愿
显示巴利原文 Tenā’bhayādikaruṇāratanābhidhānā- Rāmādhipena gaṇvācakābhāvagena, Saṃsuddhabuddhaguṇādīpanatapparena Saṃsārasāgarasamuttaraṇāsayena; ()
生起喜悦与欢悦,由名为慧喜的沙门
名为难陀的诗人,在诸诗象之中
日种胜者王功德集
清净句阐明故事身
显示巴利原文 Pītippamodajananaṃ samaṇena medhā- Nandābhidhena kavinā kavikuñjarānaṃ, Ādiccabandhujinarājaguṇappabandha- Suddhāpadānaparidīpakathāsarīraṃ; ()
声论、训释、史传、辞典、韵律学
修辞精要、阿毗达摩精湛、义理深奥,
施与天界与解脱之乐,超越三十三天,
注释具足,措辞恰如其分。
显示巴利原文 Saddānusāsani’tihāsanighaṇṭuchando- Laṅkārasāra mabhidhammakathāgabhīraṃ, Saggāpavaggasukhadaṃ samatiṃsasaggaṃ Vyākhyāsameta manurūpa padappayogaṃ; ()
以二千偈颂交织而成,胜者世系之灯朗照无碍
所作圆满成就,此即最胜论著之顶严
于吉祥的摩伽月吉日,如来无有障碍地
自般涅槃以来,已历二千二百六十四年;
显示巴利原文 Dvisahassabandhasamākulaṃ jinavaṃsadīpmanākulaṃ Racitaṃ samāpa samāpanaṃ paramaṃpabandhasiromaṇiṃ, Subhamāghamāsikavāsare nirupaddavena tathāgate Parinibbute dvisahassasaṭṭhicatussatodayahāyate; ()
如是,由名为美德喜的修行者所造,能令一切诗人心生欢喜之因缘,于《胜者史灯》的“近因品”中,阐明世尊舍利般涅槃之事,此即第三十章。显示巴利原文
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadāna nidāne jinavaṃsadīpe santikenidāne bhagavato dhātuparinibbānappavattiparidīpo tiṃsatimosaggo.