大悲之心即是根本心,为一切心的根本。
为了利益,在苦难的体验中,在世间生生灭灭。
成就那觉悟之道,一步一步。
我礼敬那胜者、胜者、胜者(双结);巴利
Mahādayo yo hadayo’dayo’dayo Hitāya dukkhānubhave bhave bhave, Akāsi sambodhipadaṃ padaṃ padaṃ Tamābhivandāmi jinaṃ jinaṃ jinaṃ; (Yamakabandhanaṃ)
舍离那随处之欣喜、爱乐、爱乐,
诸牟尼唯乐法、乐法、乐法,
解脱者,已超越一切有与非有。
我今敬礼,至尊无比、极饶益者;(双结缚)巴利
Pahāya yatthā’bhiratiṃ ratiṃ ratiṃ Ramanti dhammeva munī munī munī, Vimuttidaṃ sabbabhavā bhavā’bhavā Tamābhivande mahitaṃ hitaṃ hitaṃ; (Yamakabandhanaṃ)
已饮正法味,超然味无味;
彼善福田者,亲生之子众。
依律法已净除往昔一切不善之行。
于此敬礼,含摄无量法门深义。巴利
Nipītasaddhammarasā rasā’rasā Supuññakhetto’rasataṃ sataṃ sataṃ, Gatā vidhūtā vinayena yena ye Tamābhivande’sigaṇaṅgaṇa’ṅgaṇaṃ; (Yamakabandhanaṃ)
胜者面如赤莲开,天鹅王后栖其上;
胜者子之口如笼,雌蜂环绕鸣其中。
胜义精髓,具妙味、清净之言,
愿其入于我心中。巴利
Jinā’natambhoruha haṃsarājinī Jinorasānaṃ mukhapañjarā’li nī, Sadatthasāraṃ sarasaṃ visūda nī Upetu me mānasameva vāṇi nī;
余业了尽,超越生死轮回。
种种结缚,如蛇缠绕,系缚于我。
以此殊胜功德作礼,
愿不成为业果成熟受报之机。巴利
Kammāvasesā vicito’pajātyā Ganthā’hisaṅkhāravibandhakā me, Paṇāma puññātisayena’nena Mā pākadānā’vasarā bhavantu;
胜者那金色之身的光辉,
纵使乌鸦在纯金前炫耀它的颜色,
纵经劫末之悠长,
亦不能达佛陀功德之边。巴利
Suvaṇṇavaṇṇassa jinassa vaṇṇaṃ Vaṇṇeyya kapakpampi kajito suvaṇṇo, Kappassi’vosāna manattatāya Na pāpuṇe buddhaguṇāna mantaṃ;
如精炼黄金之端严妙色
如辩才天女,严饰悦目,言辞华美
不共、无等之智,
非可宣说,非可思议,非可测量。巴利
Niddhanta cāmīkara cāru rūpaṃ Sarassatī bhūsaṇa bhāsanaṃca, Anañña sādhāraṇa ñāṇamassa Avāviyā’cintiya mapakpameyyaṃ;
何处有非凡的形相嬉戏,
何处有非凡的言辞嬉戏,
不共智慧的妙用在何处?
而我心愚钝的妙用,又在何处?巴利
Kuhiṃ asādhāraṇa rūpa līlā Kuhiṃ asādhāraṇa vāṇi līlā, Kuhiṃ asādhāraṇañāṇa līlā Kuhiṃ nu me mandamatissa līlā;
那些自恃智慧、轻慢他人者
被嫉妒与傲慢所撕裂,
在此世间搜寻他人的过失,
对这些人,称赞与呵责又有何用?巴利
Vibhāvimānī paravamhino ye Issā’bhimānena vibhaññamānā, Gavesayantī’dha parassa ravdhaṃ Tesaṃ pasaṃsāgarahāhi kimme;
彼诸贤善,已达受赞师承教法之彼岸,
于善妙功德心生欢喜。
不知我等造论之劳,
此间自量者。巴利
Pasattha satthāgama pāradassī Ye sādhavo sādhu guṇappasantā, Ganthassa nimmāṇaparissamaṃ no Jānanti teyeva idhappamāṇā;
太阳王族所生彼胜者,
精通导师教法诸贤……
即使在过去诸师所造的论著中,
以简略的方式叙述了如来的世系;巴利
Ādiccavaṃsappabhavassa tassa Jinassa satthāgamakovidehi, Vuttopi pubbācariyehi yesu Ganthesu saṅkhepavasena vaṃso;
纵以彼等穷究,
亦不能了知善逝之世系。
为阐明完整的世系,
因此,以奋发精进之心,巴利
Na tehi sakkā sugatassa vaṃsaṃ Kiñcāpi viññātu masesayitvā, Sampuṇṇavaṃsassa vibhāvanāya Tasmā samussāhita mānasena;
于三宝具足净信,
出自被圣者所称叹的族裔。
端严具足,声名远闻
彼于兰卡岛,具足最胜祥瑞而闪耀;巴利
Abhippasanno ratanattayamhi Pasatthavaṃsappabhavo pabhunaṃ, Vibhusaṇo vissutakittighoso Yo bhāti laṅkāya muḷārabhāgyo;
名为布难都,以悲为财宝,
恒乐广大施,施心常欣悦。
他对世尊生起了至深的净信与恭敬,
并且接受了这祈请;巴利
Amandacāgā’bhiratassa Punandu nāmassa dayādhanassa, Buddhe pasādātisayassa tassa Ajjhesanañcāpi paṭiggahetvā;
依止前代导师的教诫,
为听者之利益与安乐,由我而作。
以纯正的摩揭陀语,
宣说此《胜者世系灯》。巴利
Nassāya pubbācariyo’padesaṃ Sotūna matthāya mayā hitāya, Niruttiyā māgadhikāya sammā Vidhīyate’daṃ jinavaṃsadīpaṃ;
信爱所随十慧,
听众意殿中。
此乃引导众生的胜者传承之灯,
破除黑暗,引人出离罪业;巴利
Saddhāsinehānugatāya paññā- Dasāya sotūhi manovimāne, Padīpito’yaṃ jinavaṃsadīpa- Dīpoharepāpatamappabandhaṃ;
都城诸分悉皆具足,于胜妙赡部洲中,
以成就丰盈之重,自天而降。
犹如天帝的亚马喇瓦帝城,
往昔有一座名为亚马喇瓦帝的城。巴利
Puraṅgapuṇṇā sirijambudīpe Sampattibhārena divā’vatiṇṇā, Yā devarājassa’marāvatī’vā- Marāvatīnāma purī pure’sī;
持明众与诸飞鸟,
翱翔虚空皆受阻。
于彼城中,有人以智降伏怨敌之轮,
犹如护城之轮围绕城墙一般,周匝环绕。巴利
Vijjādharānañca vihaṅgamānaṃ Vibandha vehāsagatiṃ bahāsa, Yasmiṃ purasmiṃ jitaveri cakkaṃ Pākāracakkaṃ viya cakkavāḷaṃ;
莲花粉蕊纷披,浮满护城河水;
水色金黄澄澈,悦目怡人。
如城垣般堆积于臀部的赘肉,
以金链为饰,巴利
Sañcumbitamhoja rajo pabandha- Supiñjarāpā parikhāhirāmā, Puritthi pākāra nitambabhāge Samubbahī kañcana mekhalā’bhaṃ;
昼夜闪耀着红宝石与蓝宝的光彩,
种种宝石之光映照的王城,
犹如辉耀的神王所造之虹桥,
于灿烂的虚空展布光华;巴利
Rattindivā rattamaṇi’ndanīla- Maṇippabhārañjita rājadhāni, Babandha yā’mandasurindacāpa- Samujjalākāsatalabbilāsaṃ;
此间诸新娘以莲花般的容颜,
令月轮蒙受轻慢,黯然失色。
辉映于青玉拱门的光辉中
被忧愁所压,容颜失色巴利
Yahiṃvadhūnaṃ vadanambujehi Katāvamānaṃ hariṇaṅkabimbaṃ, Pabhāhi nīlopalatoraṇātaṃ Sokābhībhūtaṃca vivaṇṇamāpa;
莲花为宝殿光辉所触,
犹如满月圆轮。
于彼城中,众人爱乐其仪容;
彼舒展双手。巴利
Saroruha’ntī maṇimandirābhā- Sañcumbitaṃ puṇṇasasaṅkabimbaṃ; Saṅkāya rāmājanatā’bhirāmā Kare pasāresi puramhi yasmiṃ;
其中,众多佳丽的身影,
映现于镜壁之上,如朵朵面庞之莲。
为摧毁嗜蜜蜂群
为利益凝眸之眼巴利
Yattha’ṅganānaṃ paṭibimbitāni Ādāsabhittīsu mukhambujāni, Āsuṃ vighātāya madhubbatānaṃ Vilocanālīna manuggahāya;
醉象狂乱如山岳,
狂液流注于其身。
马场上,波浪如花环,
聚集成团,犹如被风吹散的尘埃;巴利
Sammatta mātaṅga dharādharehi Yasmiṃ abhissanda madassavanti, Turaṅga raṅgehī taraṅga mālā Samākulevā’si vidhūta dhūlī;
放下琵琶与宝石脚铃,
华丽女子们手足柔软,
麝香花环、水葫芦藤项链,是何含义?
于可得间,竟不加严饰之时;巴利
Nikkhittavīṇā maṇinupurānaṃ Vilāsinīnaṃ mudupāṇi pāde, Mattālimālā kalanādinī kiṃ Nālaṅkaruṃ yattha katāvakāsā;
奔走的女子们,脚踏小簸箕,
头佩飘带,面不施妆,
夜中王城,笑语如波,
宛若盛开的莲花池。巴利
Dhavatthinīnaṃ kucasārasehi Nettālibhārā’nananīrajehi, Yā hāsavīcīhi purī rajanyā Rarāja samaphullasarojinī’va;
月光亲吻月长石,
宝石光流岩层间。
彼月颜女众处,
劳倦得止息。巴利
Candappabhā cumbita candakanta Pāsāṇadhārā maṇicandikāsū, Candānanānaṃ yahi maṅganāhaṃ Parissamasso’pasamāya’hesuṃ;
于彼城中,上下交织,
宝石宫殿的辉光相续成链。
涤除赭泥所染之垢秽,
撤去华盖敷具之严饰。巴利
Yasmiṃ pūre uddhamadho vinaddha- Jutippabandho maṇimandirānaṃ, Samubbahī geruka paṅka diddha- Vitāna paccattharaṇabbilāsaṃ
其色泽如黄金、珍珠、宝石、翠竹般灿烂,
如珊瑚、白银与金刚石般的颜色,
她以七谷之财而丰足,
昔时犹如拥有谷物的城市,那女子。巴利
Suvaṇṇa muttā maṇi vaṃsavaṇṇā- Pavāḷa rūpī vajirehiñcā’pi, Yā sattadhaññehi dhanehi phītā Ahū puri dhaññavatī’va nārī; (Silesabandhanaṃ)
铺陈在众多市镇的大街小巷之中,
种种衣饰,华美繁盛,
那里如意树胜于市廛,
他们成就了世间所希求的义利。巴利
Pasāritā’nekadisāmukhesu Vicittavatthā’bharaṇādipūrā, Yatthā’paṇā nijjitakapparukkhā Kariṃsu lokābhimatatthasiddhiṃ;
花粉染身而红,啜饮甘蜜而醉。
岸岸相连,密布深青细沙。
天鹅栖止其间,五箭欲乐悦人心神;
耽欲之人嬉游其中,宛如湖泊——此乃双关修辞之句。巴利
Parāgarattā madhupātimattā Samhinnavelā ghananīlavālā, Haṃsāsayā pañcasarābhirāmā Yasmiṃ taḷākā viya kāmabhogī; (Silesabandhanaṃ)
于城中,诸珍贵宝物之间,
由光焰交织而成的罗网,驱散了重重黑暗,
夜茉莉初绽、昼莲华方开之际,
世间由是了别昼夜之分。巴利
Purantarasmiṃ ratanagghikānaṃ Raṃsippabandhehi hatandhakāre, Kundāravindabbhudayenayasmiṃ Rattindivābheda mavedi loko;
如雷云屯聚的象群,钟声深沉雄浑,
于其间回荡
狂醉孔雀尾翎如鬘,
纵非时节,亦作无间嬉戏。巴利
Mātaṅgajīmūtaghaṭāya ghaṇṭā- Ṭaṅkāragambhīraravāya yasmiṃ, Palambhītā mattasikhaṇḍimālā Akā vikālepi akhaṇḍakīḷaṃ;
彼城中,新娘之足莲
为脚镯所系。
头被竹编所缚,张口豁开
余下的莲花池,帝释御者玛塔利征服了它;巴利
Puramhi yasmiṃ caraṇambujehi Vadhūjato bandhitanūpurehi, Vikāsa kokāsana sīsa baddha Mattāli sesa’mbujinī ajesi;
至底之渊,如被龙冠所覆;
虚空之顶,如为闪电之藤所缠绕;
那座王都为白银黄金所覆,
旌旗成行,冠绝诸城。巴利
Rasātalaṃ nāgaphaṇāvanaddhaṃ Nabhotalaṃ vijjulatāvanaddhaṃ, Yā chāditā rūpiyajātarūpa- Dhajāvalīhā’jini rājadhānī;
义蕴多方,音节匀适,
允谐韵律,悦可群生。
为诗人所称叹、具足诗味、以双关庄严之诗篇,
宛若城邑,其语以双关相系。巴利
Nānatthasāraṃ mitadhātuvaṇṇaṃ Chandārahaṃ pāṇagaṇā’bhirāmaṃ, Kavippasatthaṃ sarasaṃ silesā- Laṅkārapajjaṃ’va puraṃ yamāsi; (Silesabandhanaṃ)
于此城中,悲藏之所在,
佛种,出自婆罗门胜族,
历尽四不可数劫,圆满
诸特征与相状,先前已现;巴利
Puramhi tasmiṃ karuṇānidhāno Buddhaṅkuro brāhmaṇasāravaṃse, Asaṅkhakappāna mito catunnaṃ Lakkhādikānaṃ udapādi pubbe;
尊称世系中,那独一无二如日轮者,
善行之威德生起,以诸吉祥。
菩萨降生之时,赡部洲
尽显吉祥安居之妙姿。巴利
Bhovādivaṃse’kadivākarassa Puññānubhāvo’dayamaṅgalehi, Jātassa kho sampati jambudīpo Vilumpayī maṅgalavāsalīlaṃ;
当他出生的那一刹那,以其身躯
依其香气、色泽与栖居之处,
犹如旃檀油灯,光辉已灭,
他们仅凭相状便得以了知;巴利
Jātakkhaṇe tassa sarīrajena Gandhena vaṇṇena sake nikete, Hatappabhā candanateladīpā Saṇṭhānamattehi vijāniyāsuṃ;
离诸过失、安乐善育、
乳丰如瓶,彼诸乳母。
备受宠爱的童子,身相柔和者,
他便如此度过了若干时日;巴利
Vimuttadosāhi sukhedhitāhi Dhātīhi kumbhorupayodharāhi, Bhato kumāro sukumārakāyo Khepesi so kānici vāsarāni;
当大祭典正当进行之时,
通达吠陀及诸吠陀支,于智者中堪称智者,
你的亲生父母为你取名“善慧”,
其义为洞彻词义之精要。巴利
Mahāmahecā’tha pavattamāne Saveda vedaṅakga vidū vidūhi, Kārāpayuṃ te pitaro’rasassa Nāmaṃ sumedho’ti padatthasāraṃ;
以优越的禀赋,不输于同龄少年,
母亲在养育之时,从不感到满足;
她以那双青黑无垢的眼眸,饱饮他的容颜;
亲吻他那莲花般的面庞。巴利
Uḷārabhāgyena samaṃ kumāre Saṃvaddhamāne jananī na tittiṃ, Pāyāsi nīlāmakalalocanāliṃ Mukhambujaṃ tassa’bhicumbamānā;
王子肢节安乐善育,
在宝石所化的天宫地中。
“ 哭泣祈求父母”,意为他哭泣着向父母恳切祈求。
他以双膝爬行,趋向那幼儿的像。巴利
Sukhedhita’ṅgāvayavo kumāro Vimānabhumyā maṇinimmitāya, Parodi mātāpitaro’bhiyācaṃ Bimbaṃ kanijaṃ jānuyugena gacchaṃ;
身如金像端严妙,
随行依乳母之臂,得其扶持而行。
识足指尖,纤如花簇
水波荡漾,如华饰般庄严其间巴利
Suvaṇṇabimbo’pamacārurūpo Samācaraṃ dhātibhujā’valambaṃ, Viññāsapāda’ṅgulimañjarīhi Salīlamāvāsamalaṅkarittha;
以自身光辉照耀有情世间
以他的光辉,照彻前后一切方所;
令日月之光皆隐没,
智者于两方善生而增长。巴利
Nijena tejena ca jivalokaṃ Yasena’pubbācarimaṃ phusanto, Tirokaritvā ravicandasobhaṃ Saṃvaḍḍhi dhīro ubhato sujato;
乃至七代祖父,
累世血统皆清净无染,
岂因种姓之言而称低贱?
纵遭轻蔑毁谤,斯为最胜婆罗门。巴利
So sattamā yāva pitāmahassa Yugā sagabbhāsayasuddhiko’si, Nihīnajacco’ti na jātivādā Khitto’pakuṭṭho bhavi vippaseṭṭho;
他精通尼犍陀词典等论典,
兼明修辞学与字音分别之学。
通晓史传诸论典,
具足吠陀支、受称赞之论典。巴利
Vedantayaṃ so sanighaṇṭu satthaṃ Sakeṭubhaṃ sākkharabheda satthaṃ, Sādhabbatabbedi’tihāsa satthaṃ Avedi vedaṅgayutaṃ pa satthaṃ;
讽诵习典、善持真言、聪敏者,
于诸伎艺及世间相法占相,莫不精娴。
你是圆满诸行、通晓文句的诗人中的
文法师、众人之师;巴利
Ajjhāyako mantadharo pavīṇo Kalāsu lokāyatalakkhaṇesu, Papūrakāri padako kavīnaṃ Tetā’si veyyākaraṇo gaṇiso;
爱神憍慢之焰腾烟成缕,
嬉戏攀附,缭绕于自身须髯;如是幻戏,自为其主宰之须髯。
岂独玷污娇嫩颊,
亦令女子之心染秽。巴利
Kandappadappā’naladhumarāji- Līlāvalambi nijamassurāji, Na kevalaṃ komalagaṇḍabhāgaṃ Manampi thīnaṃ malinīkarittha;
在那名色依处与诸处之海中,
众生渡越名色渴爱之舟。
以眼处诸可爱者,
调御心者驶向彼岸。巴利
Tandebhavaṇṇāyatana’ṇṇavamhi Narūpataṇhātaraṇi narānaṃ, Pāyāsi cakkhāyatanappiyāhi Tīrantaraṃ cittaniyāmakaṭṭhā;
婆罗门具善慧与极清净慧
在父母去世之后,
福力所感,安居家宅之中,
受用欲乐。巴利
Dvijo sumedho suvisuddhamedho Mātāpitunnaṃ nidhanāvasāne, Puññānubhāvappabhavaṃ agāra- Majjhāvasaṃ kāmasukhaṃ’nubhuñjī;
一时,彼安坐于殿堂平台上,
独处静室,结跏趺坐。
再生与身坏,
“ 是苦”——彼观自性者,如是而思惟。巴利
Nisajja pāsādatale’kadā so Pallaṅkamādhāya rahogatova, Punabbhavuppatti sarīrabhedo Dukkho’ti cintesi sabhāvacintī;
既已出生,便有生、老、病、死等法,
故而,我应寻求那远离生死之苦、
恒常、不生、不老、无病
应寻求此涅槃巴利
Jāto sa’haṃ jātijarārujādi- Dhammo’mhi tasmā bhavadukkhasuññaṃ, Niccaṃ ajātiṃ ajaraṃ arogaṃ Gavesituṃ vaṭṭati nibbuti’nti;
如于苦中亦有乐,
同样有热即有凉。
存在之处,坏灭亦然;
三火既息,涅槃即在。巴利
Yathāpidukkhe sati ca’tthisātaṃ Tadaññamuṇhe sati sītamatthi, Bhavamhi sante vibhavo’pi evaṃ Nibbāṇamatthī tividhaggisante;
有过失的法存于其中,
尊者们,无过失的法是存在的,
“ 当生存在时,便有不生”——
思惟真实义者,如是思惟:巴利
Sāvajjadhamme ihavijjamāne Saṃvijjate bho niravajjadhammo, Ajāti hoti sati jātiyā’ti Evaṃ vicintesi sadatthavintī;
如见被粪秽覆盖的水池,
既无过失,亦不应进入。
在涤除烦恼的甘露涅槃中
如是,他不再亲近,便无过失巴利
Disvā yathā guthagato taḷākaṃ Na tassa doso na tamotareyya, Kilesadhove amatamhi sante Tathā na sevetha na tassa doso;
恶已遏止,于安稳道正念而住
他无有过失,快乐亦不减损。
遏恶具念者,
若不行于安稳之道,于彼亦无过咎。巴利
Pāpāriruddho sati khemamagge Na tassa doso na sukhaṃ vajeyya, Pāpāriruddho sati khemamagge Tathā nagaccheyya na tassa doso; (Yamakabandhanaṃ)
犹如良医在世时,有人罹患重病,
若他不得疗治,并非医者之过;
同样,烦恼病患者,值遇佛陀良医住世,
他对法的良药无有希求,这又是谁的过失?巴利
Yathāpi vejje sati ghorarogī Na tassa doso ta labhe tikicchaṃ, Rāgādirogī sati buddhavejje Dhammosadhaṃ ne’cchati kassa doso;
他舍弃了那系缚在颈上的腐尸,
便如无拘无束者,随心自在而行,
同样地,此污秽腐臭之身
我当舍弃而去巴利
Yo kaṇṭhabaddhaṃ kuṇapaṃ pahāya Yathāsukhaṃ gacchati sericārī, Tathevi’maṃ kucchita pūtikāyaṃ Yaṃnūna gaccheyyamahaṃ jahitvā;
于粪秽之处,众人亦无顾惜
在那里排泄之后,便径自离去,
此身充满腐尸,
我今舍之当去。巴利
Uccāraṭhānamhi janā’napekkhā Katvā karīsāni kayathā vajanti, Tathā sarīraṃ kuṇapehi pūraṃ Yaṃnūna gaccheyyamahaṃ jahitvā;
犹如破旧的船为水所浸损,
船师应当舍离,不再对它寄予期望,
此身有九窍流漏,
我何不弃之而去?巴利
Nāvaṃ yathā jajjaramāpagāhiṃ Vajeyya netā atapekkhakova, Tathā navadvārasavaṃ sarīraṃ Yaṃnūna gaccheyyamahaṃ jahitvā;
因畏惧盗贼劫掠而逃离,
明智者当入安稳之城。
如是此身,为众善之所依;
我今何不弃之而去?巴利
Corehi gacchaṃ avahārabhītyā Khemaṃ sumedho puramotareyya, Tathā sarīraṃ kusalāvahāraṃ Yaṃnūna gaccheyyamahaṃ jahitvā;
出离之思,以诸譬喻随念;
大雄高洁,其心如是。
纵遭杀害,于无实的三界中,心无所寄,
他心怀厌离而安住。巴利
Nekkhamma saṅkappa paro’pamāhi Anussaritve’vamuḷāravīro, Hato’rapāre tibhave asāre Vihāsi ukkaṇṭhitamānaso so;
金、珍珠、宝石、银等财宝
与谷物,悉皆盈满。
打开库藏仓房之后,
财富增长者(管库者)向他展示了那些库房;巴利
Suvaṇṇa muttā maṇi rūpiyādi- Dhanehi dhaññehi ca pūritāni, Avāpuritvāna,tha kosakoṭṭhā- Gārāni taṃ dassayi rāsivaḍḍho;
祖父、曾祖父,
父母的财富,即在此处,
坚住与游行之物,其数非少,
贤者、善慧者、婆罗门啊,皆为所见。巴利
Pitāmahānaṃ pakapitāmahānaṃ Mātāpitunnaṃ vibhavā panettha, Anappakāthāvarajaṅgamāte Saṃdissare dhīra sumedhavippa;
上溯七代相续世系,
彻见财富之聚。
财富的来与散,
其量几何,明量之见者皆已宣说。巴利
So sattamā yāva paveṇivaṭṭā Vibhāvayitvā vibhavassarāsiṃ, Dhanāgamassāpi dhanabbayassa Pamāṇa’mācīkkhipamāṇadassiṃ;
当如此履行家庭义务时
于诸欲中,如天神般运用诸根
随心所欲地受用欲乐
财富增长者(管库大臣)便如是禀告;巴利
Kuṭumbametaṃ paṭipajjamāno Kāmesu devoviya indriyāni, Icchānurūpaṃ paricārayassu Icceva mārocayi rāsivaḍḍho;
纵有财谷积如高山,尽数收聚,
乃至区区一枚铜钱。
父母至亲亦不能携去,
随业从此赴他方。巴利
Amuṃ mahantaṃ dhanadhaññarāsiṃ Samāvinitve’ka kahāpaṇampi, Nā’dāya mātāpitaropya’ho to Gatā yathākamma mito parattha;
极勇摄取真义之精要,
舍而寂,斯为众生之菁华。
向国王禀明此义,
令人击鼓巡行于自己的城中。巴利
Tabbatthusāraggahaṇātisūro Vossaggasanto atha sattasāro, Rañño samārociya etamatthaṃ Bheriṃ carāpesi sake puramhi;
鼓声般轰鸣、散发芬芳的,
令摩伽月成熟时出生的蜂群满足欢喜。
口称尊者,以种种宝等资财与蜜,
七日中为无依众生作归作护。巴利
Santappayi bherivirāvagandha- Māghāya sampattajātā’lijātaṃ, Bhovādi nānāratanādibhoga- Madhūhi sattāha’manāthanātho;
此为最胜祭祀之堂,
乃载水雨云倾注洪流、致丰饶增长之因缘。
众人对物质过度渴爱,其贪欲巨大;
心湖之堤岸已然崩裂。巴利
Tadagga yaññālaya vārivāha- Dhārānipātaddhanavuṭṭhihetu, Mahā janassā’dhikavatthutaṇhā- Taṭāni bhinnāni manodahesu;
安乐中长养,舍诸欲乐;
出离居家已,彼善慧者。
专精深入,抵达雪山,
为求法者,达法峰巅。巴利
Sukhedhito kāmasukhaṃ pahāya Gharā’bhīnikkhamma tato sumedho, Ajjhogahetvā himavanta’māpa Dhammesako dhammakapakabbata’ntaṃ;
天帝了知其心念,
敕遣毗首羯磨化作。
彼处有堪能独处之静修林,
及令人欢喜之经行地。巴利
Vitakkamaññāya’tha devaraññā Vyāpārito māpayi vissakammo, Tahiṃ vivekakkhamaka massamañca Manoramaṃ caṅkamabhumibhāgaṃ;
他走近那空无出家人的静修处,
推开了出入之门。
了知其中所刻写的字迹,
察看扁担与资具的负载;巴利
Tamassamaṃ pabbajitehi suññaṃ Upecca soñcāramavāpuritvā, Ñatvā tadantolikhita’kkharāni Khāriṃparikkhārabharaṃavekkhi;
身着新染之衣,具足新垢;
能见应避与不应避之过。
持树皮衣者,
得妙花敷展等十二功德;巴利
Nivatthavatthaṃnavavadosupetaṃ Vivajjiyāvajjiyavajjadassi, Dhāresitaṃbārasadhānisaṃsa- Manojapupphattharavākacīraṃ;
以红紫花覆为庄严、令人悦意之处,
将片片羚羊皮覆于肩头,
于头顶绾成发髻之环,
复取三曲之扁担荷于肩上。巴利
Punnāgapupphattharakā’bhirāmaṃ Aṃse vidhāyā’jinacammakhaṇḍaṃ, Katvā jaṭāmaṇḍala mittamaṅge Tivaṅka mādāya’tha khārikājaṃ;
智者以如蛇躯般粗壮的手臂,
执取倚杖之末端。
如是披上苦行者的装束,
心离诸染,于无有与有俱然。巴利
Bhujaṅgabhogo’rubhujena dhīro Ādāya cālambanadaṇḍakoṭiṃ, Samaggahī tāpasavesamevaṃ Virattacittoka vibhaveva bhave’pi;
他步入经行处,经行之后,
白昼坐在石板上;
傍晚,他进入并住在树叶搭成的草舍中;
卧在铺着树枝和草垫的床上。巴利
So caṅkamī caṅkamamotaritvā Silātalasmiñca divā nisajji, Sāyaṃ paviṭṭho vasi paṇṇasālaṃ Nipajji kaṭṭhattharasesamañce;
于黎明时分,他醒来,
省察了来往的行止,
我既乐求远离,若居此处,
诚与居家生活无异。巴利
Pacacūsakālamhi pabujjhito so Āvajjayitvā’gamanappavattiṃ, Vivekakāmassa mame’ttha vāso Kāmaṃ gharāvāsasamo siyā’ti;
你看这树叶为蔽者,
双脚赤红如鸽足,色泽如熟透的木苹果。
大地与墙壁,银白明净;
床榻敷彩褥,形色如画殊妙。巴利
Aduñhi paṇṇacchadanaṃ kapota- Pādāruṇaṃ beluvapakkavaṇṇā, Bhūmīpi bhittī rajatāvadātā Mañco’pi cittattharavārurūpo;
我这美丽可意的叶屋,是我心所悦乐之处。
此具诸过患,极难负持。
遍求殊胜乞食,实为苦之根本;
“ 苦不存在”为量,斯为智者之语。巴利
Subhāka manāpā mama pakaṇṇasālā Sādīnavā dupparibhāriyā’yaṃ, Paṇītabhikkhā pariyeṭṭhi mūla- Dukkhassa natthi’ti pamāṇa manto;
摒弃家想,
舍弃那具有八种过失的俗家房舍,
取十支共通之树下住
以果实、种子及蔬菜为食巴利
Agārasaññāya paṭikkhapitvā Tañca’ṭṭhadosā kulapaṇṇasālaṃ, Dasaṅga sādhāraṇa rukkhamūlaṃ Phalāphakhalāhāra mupecca bhojī;
彼善慧者七日
勤修大精进。
于诸神通,达到自在无碍的彼岸,
他得到了诸等至的圆满快乐;巴利
Sumedhaso so divasāni satta Mahāpadhānaṃ padahaṃ sumedho, Patto abhiññāsu vasisu pāraṃ Sabbaṃka samāpattisukhaṃ avindi;
就在那时,林间的诸天神,
‘ 萨度!’的欢呼声充满喜悦,宏大而清澈,
他的名声随之高扬,
由清净的明行所生起。巴利
Tasmiṃkhaṇe kānana devatāhi Sādhū’ti nigghositapītighoso, Abbhuggato tassa yasena saddhiṃ Visuddhavijjācaraṇu’bbhavena;
持明者,彰显其功德者,
鼓、琵琶与鼓声相系属,
唱着歌曲,犹如舞者翩跹起舞,
雪山此时为之震动;巴利
Vijjādharā tagguṇadīpakāni Mutiṅgavīṇādhanibandhavāni, Gāyiṃsu gītāni’va naccamāno Himācalo sampati sampavedhi;
顶髻耸立,百臂如峰峦;
其拂尘垂注,状若悬瀑。
于荡除者中,恶已荡除;
犹如大湖,受人供奉。巴利
Muddhaṅkuraṃ bhudharakuṭabāhu- Satehi tannijjhara cāmarehi, Vidhūyamānehi vidhūtapāpaṃ Katopahāreva mahāsarā’pī;
非时之云雷鸣,鼓声大作,
惊动了成群欢狂的孔雀。
安居于密林深处,
以摧碎大地的狂舞。巴利
Akālameghaddhani bherirāva- Vyāpāritā mattasikhaṇḍisaṇḍā; Ajjhāvasantaṃ vanasaṇḍamajjhaṃ Mahiṃsucā’khaṇḍanataṇḍavena;
微风轻拂,柔枝如臂低垂;
深青枝上,宝扇轻摇。
藤蔓女所拥的沙罗树主,
齐齐扇拂那无畏的智者。巴利
Mandā’nilā’mandabhujā’valamba- Sunīlasākhāmaṇivijanīhi, Lataṅganā’liṅgitasālasāmī Saṃvijayuṃ vitadarampi dhīraṃ;
迦毗陀树、无忧树、多摩罗树、尼波树,
迦毗陀树、无忧树、多摩罗树、尼波树,(此为具足句重复之大双韵)
枸桔树、无忧树、多摩罗树与尼波树,
枸桔树、无忧树、多摩罗树与尼波树。巴利
Kapītanā’soka tamāla nīpā Kapītanā’soka tamāla nīpā, (samattapādabhyāsa mahā yamakaṃ) Kapītanā’soka tamāla nīpā Kapītanā’soka tamāla nīpā;
花蕾为饰,何须编织;
藤蔓成帷,蜜蜂蜜集。
葡萄藤交织成荫,沙梨树上蜜蜂蜜集,
何须编织,那孔雀尾羽所成的花冠;(此为同音复句之连缀)巴利
Na velalitā kiṃ pasavakā’vataṃsā Latāvitānā madhupālisālī, Latāvitānā madhupā’lisālī Na vellitā kiṃ pakasavā’vataṃsā;(Samuggabheda yamakaṃ)
花环缀白芽、波咤罗花,
那孔雀女郎青蓝如葱茏林莽。
繁花簇拥,叶如明眸,似印花般洁净,
犹如蓝翼的优美皇后;(半牛尿迹式系法)巴利
Pupphāvalī kandala pāṭalaggā Kalāpinī sā vanarājinīlā, Pupphākulī kandana pāṭalakkhī Kalāpanīlā vara rājinīva; (Addhagomuttikā bandhanaṃ)
低垂着头,宛如花穗般柔婉;
低垂着头,恰似合掌人般端庄。
栖身林中,怡然光显,
调伏了亲缘系念缠心的冲荡;此乃诗律“牛尿回曲”连缀法(Pādagomuttikā bandhanaṃ)。巴利
Natāsiro mañjarikāsuramhā Natāsiro pañjalikāva ramme, Vane nibaddhaṃ ramito vibhāsi Vineyya bandhūracīto pahāro; (Pādagomuttikā bandhanaṃ)
在藤蔓间低垂,尘垢满布。
女子散撒谷粒,俯身低伏;
再生之鸟栖于林薮,父忧苦,
如象渡越藤蔓之帷;此是偈颂之牛尿交错体,亦名纷乱罗网。巴利
Rajokirantā’vanatā latāsuṃ Lājokirantā vanitā natāva, Dvijoaraññaṃ vasitā pitāgho Gajotarantova latā vitānaṃ; (Silokagomuttikā bandhanaṃ ākulajālamitipi)
象王们不敬礼,
未顶礼那灯焰般光辉之足。
畅饮智慧之流,受用苦行之果,
雪山足下,至为清净;(颂名胎轮)巴利
Mataṅgajindā na masakkariṃsu Pādāni natvāna padipadhāmaṃ, Paññādhavaṃ pīna tapaṃ phalehi Himaddipāde parisuttamañhi; (Kabbanāma gabbha cakkaṃ)
慈心如伞盖,龙王擎其冠,
覆于自在者顶上而行。
绝无空乏无力之法。
依智慧而欢悦,言语坚固而安稳;(此谓以诗名为胎藏之轮)巴利
Mettāya chattaṃ’va phaṇaṃ phaṇindo Dhāresi sīse vasino cacāra, Nathāmavā’kāva’balesu kiñci Medhāya nando thiravāci kheme; (Kavināma gabbha cakkaṃ)
不依他者无怖畏,无缺无憾善调御;
施者住者不惊怖,唯求利他者无忧。巴利
No’sitehi’ssa santāsa’nū’na tosa vato do, Dāyato vasato na’nusantāsassa hitesino; (Gāthaddhavisaya paṭiloma yamakaṃ)
或居或住,此身有欲、无欲、超然离欲;
以身语意涉于世间,或不为烦恼所缚——凡此皆为至善之系缚。巴利
Yokā’sā’vāsa kāyo kāma’kāma’makāma’kā, Sakāyanā’nāya’kāsa vāma nā ga ganā’mavā; (Sabbato bhadda bandhanaṃ)
依悲而住,于施续命,如月施者;
应供可敬,悦意如鹅,久住不移。(半回文结体)巴利
Dayāya vasito dāye yāpajāsiva māsadā, Yajārahaṃ rañjamāno vasihaṃso ciraṃvasi; (Addhabbhama bandhanaṃ)
蜜蜂陶醉,声声嗡鸣不绝,
如摩罗耶林的凉风,清新怡人,徐徐吹拂,温和柔畅。
雪山之中,莲花开敷;于一一莲,
自在者领受最上妙乐,与诸弟子共住。巴利
Madhumada madhukara virute virute Malayaja surahīta pavane pavane Himavati vikasita padume padume Adhisukha manubhavi savasi savakasi; (Pādanta yamakaṃ)
这是由名为慧喜的修行者所撰写的《胜者世灯》中,于远因篇对善慧婆罗门譬喻所作的阐明,它是令一切智者心生喜悦的供养之源。巴利
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe dūrenidāne sumedhabrāhmaṇāpadānaparidīpo.
死城之辉煌,一切成就之精华,
宛如瞻部洲无可比伦之湖上莲蕊。
兰玛名之胜城,见巴拉密彼岸者——
燃灯佛、十力尊,一切世间独一明灯。
当时,正自觉者为广大悲心所策励,为度化众生而现起,
为众多阿拉汉所围绕,游行于诸方,
以极善巧方便,次第转于法轮,
抵达后,即安住于名为十六林的精舍中;巴利
(Mandā’kkantā) marapurasiriṃ sabbasampattisāraṃ Jambuddīpā’sama sarasije kaṇṇikā sannikāsaṃ, Rammaṃ rammavhaya puravaraṃ pāramīpāradassī Buddho dīpaṅkara dasabalo sabbalokekadī; () Tasmiṃ kāle vipulakaruṇā nārisañcodita’tto Nānā khīṇāsava parivuto cārikaṃ sañcaranto, Saṃvattento sunipuṇatayaṃ dhammacakkaṃ kamena Patvā tasmiṃ paṭivasati sodassanavhe vihāre; ()
城中众人闻燃灯世尊之名声称誉,
彼誉以“彼乃正觉者、应供”等语而腾传。
将衣物、医药、饮品匆匆收拾好,
他们极为欢喜,心意愉悦,手持香环等物;巴利
Sutvā dipaṅkara bhagavato nāgarā kittisaddaṃ Sambuddho so itipi arahaṃ tyādinā’bbhuggataṃ taṃ, Gāhāpetvā tuvaṭatuvaṭaṃ vatthabhesajja pānaṃ Tannittā’suṃ pamuditamatā gandhamakālādihatthā; ()
来到燃灯佛(Dīpaṅkara)足下,以香环等物,
供养已,合掌如花蕾,于一面坐。
闻此悦耳之法,礼敬以佛为首之僧伽,
为明日受供相邀,欢喜满怀而散去。巴利
Patvā dīpaṅkaratarihariṃ gandhamālādikehi Pūjetvāta’ñajalimukulikā ekamantaṃ nisinnā, Dhammaṃ sutvā savaṇasubhagaṃ buddhapāmokkhasaṅghaṃ Saṃyācitvā muditahadayā svāttayā’pagañjuṃ; ()
次日,这些善士便将布施堂布置妥当。
他们竖起彩旗与芭蕉,安置好盛满水的瓶。
他们铺展开洁白的布,放上芬芳的炒米供品。
如此为她的到来而作庄严,居士们便安住下来。巴利
Sajjetvā te dutiyadivase sajjanā dānasālaṃ Ussāpattā dhajakadaliyo puṇṇakumbhe ṭhapennā, Kubbantā’pi dhavalasuḷinu’kkhepa lājopahāraṃ Evaṃ tassā’gamana mayanaṃ laṅkarontā vihāsuṃ; ()
善慧苦行者自雪山腾空而起,
凌空行于众人之上,抖擞着树皮衣。
见彼净治行道者,喜与欢悦所生起;
如暮云之闪烁辉耀,独行于河岸一方。巴利
Abbhuggantvā atha himavatā so sumedho tapassi Gacchaṃ tesaṃ upari nabhasā vākacīraṃ dhunanno, Disvā pītippamuditajate añjasaṃ sodhayante Sañjhāmegho riva parilasaṃ dhataritthe’kamantaṃ; ()
清除那污浊不平之处的垢秽积聚。
“ 你们为何整治此道?”他问道。
尊者,今依止燃灯佛,
成佛而住于妙乐,吹大法螺。巴利
Saṃsodhentā kalalavisamaṭṭhāna saṅkāradhānaṃ Kasmā tumhe paṭipathamimaṃ’laṅkarothā’ti pucchi, Bhante dīpaṅkaratarahari’dāni nissāya rammaṃ Buddho hutvā viharati mahādhammasaṅkhaṃ dhamanto; ()
彼正自觉者,为大比丘僧众所围绕,凡其不入我等村邑田境之处,
众人则言:我等当庄严整饰。
佛陀出世何其稀有,佛之名号更难得;
如是忆念,欲庄严者,当行此道。巴利
So sambuddho parivutamahābhikkhusaṅgho yato no Gāmakkhettaṃ pavisati tato’laṅkaromā’bruviṃsu, Buddhūppādo kimuta sutaraṃ dullabho buddhasaddo Iccevaṃso sumariya alaṅkattukāmo’si maggaṃ; ()
以禅那与神通为宝铠,辉耀自身;
此苦行者信不动如须弥,具足神通。
察见泥泞崎岖、险径难行之处,
众善士欢喜踊跃,即刻交给他去修治。巴利
Jhānā’bhiññā ratatakavacu’jjotamāna’ttabhāvo Saddhāye’so acalasadiso iddhimā tāpaso’ti, Sallakkhetvā kalalavisamaṃ duggamaggappadesaṃ Sajjetuṃ te sapadi muditā sādhavo tassa’daṃsu; ()
从林中采撷水陆种种鲜花,
复自天宫阿修罗界摘取拘毗罗花等天葩。
我将魁伟蛇王所化现的、花瓣纷披的朵朵青莲一并带来,
自以为:‘我乃善巧者。’便欲以神通广开其路,施设教化;巴利
Nānāpupphaṃ jalajathalajaṃ ocinitvā vanamhā Tetvā devāsurabhavanato koviḷārādipupphe, Ānetvā’haṃ bhujagabhavatā phullakaṇḍuppalāni Chekosmī’ti vithariya pathaṃ iddhiyā saṃvidhātuṃ; ()
正因如此,我那含苞的心便得以舒展绽放。故
以清净明了的智慧,将身体的服务安排妥帖;
智者思惟:“今日我当累积广大善法。”
为净除内心的垢秽不净,开始精勤修习正道;巴利
Katve’vaṃ me hadayamakuḷaṃ tovikāseyya tasmā Veyyāvaccaṃ visadamatino kāyikaṃ saṃvidhāya, Ajjevā’haṃ vipulakusalaṃ sañcinissa’ntī dhīro Saṃsodhetuṃ kalalakalusaṃ añjasaṃ ārabhittha; ()
观者眼前,净眼者(世尊)的光辉于云腹中闪耀。
“ 佛陀、佛陀”之称叹,犹如电光闪耀而行。
泥沼之中,智者以自手掌与筐篮施与泥土,
撒下银白如沙的细沙;巴利
Passantānaṃ vimalanayano’bhāsa jimūtagabbhe Buddhobuddho’tya’bhihitavaco vijjurājīva cārī, Tasmiṃ paṅke nijakaratala’mebhājapacchihi dhīmā Paṃsuṃ datvā rajatadhavalaṃ vālukaṃ vokiranto; ()
于彼泥泞浊乱、未加严饰之地,
无上燃灯佛与诸多漏尽圣众俱。
已至梵天神、天、人、龙、悉陀、持明者所赞敬的
极广大殊胜神变盛会现起之时。巴利
Tasmi ṭhāne kallalulite suṭṭhu nā’laṅkateva Saddhiṃ dīpaṅkara’nadhivaro’nekakhīṇāsavehi, Patto brahmā’maranaraphaṇisiddhavijjādharānaṃ Saṃvattante suvipulamahe pāṭihīre uḷāre; ()
面若金莲般端妙,为诸相庄严;
八十随形好流光焕烂,光鬘辉耀灿烂。
彼导师光明流射于十方,
如醉象王行于宝地而来。巴利
Hema’mbhojo’pamasuvadanaṃ maṇḍitaṃ lakkhaṇho- Sītyā’nubyañjanavilasitaṃ ketumālāvilāsaṃ, Satthāraṃ taṃ disidisi pabhāniccharanta’ñjasambhi Āgacchantaṃ viya maṇitale mattamātaṅgarājā; ()
以如月、如青莲般澄净无垢的双眼凝视后,
他睁开眼,宛如踏行于摩尼宝板之背。
他由诸漏尽者围绕,绝不踏入污泥。
愿此正觉者前行,这对我有长久的利益。巴利
Oloketvā vimalanayanañcandaniluppalāni Ummiletvā ratanaphalakaṃ akkamantova piṭṭhiṃ, Nānākhīṇāsavaparicuto kaddamaṃ nā’kkamitvā Sambuddhoyaṃ vajatu iti me dīgharattaṃ hitāya; ()
观察其发间缠有粗恶兽皮、结发与树皮衣,
解开其发,于凹凸泥沼中铺展身躯。
誓作桥梁渡彼岸,无上愿切心自奋;
五通宝珠严此身,俯伏泥涂以身卧。巴利
Sallakkhetvā khara’jinajaṭāvākacīrāni kese Omuñcitvā visamakalale pattharitvā’ttabhāvaṃ, Setuṃ katvā paramapaṇidhī kominī codita’tto Pañcā’bhiññāratanamaṇimā svā’cakujjo nipajji; ()
纵闻半偈,于我亦非重负;
若我愿摧伏杂染、求得胜妙之衣。
三界轮回中,无量受苦众生存在;
我一人如何能于法之证悟,以隐匿之相而思量?巴利
Sutvā gāthāpadampi na me bhāriyaṃ saṃkilese Viddhaṃsetvā varasivuraṃ pattumicche sacā’haṃ, Saṃvijjante tibhavabhavane dukkhitā’nantasatte So’bhaṃ eko kathamadhigame dhamma maññātaveso;()
若我以饶益他人之心,依正智证悟菩提,
令一切众生登上无上正法之船,
渡越轮回苦海,抵彼殊胜寂静之城;
此后如燃灯牟尼,我当证得涅槃。巴利
Yannūnā’haṃ parahitarato sammadaññāya bodhiṃ Āropetvā nikhilajanataṃ’nuttaraṃ dhammanāvaṃ, Uttāretvā varasivapuraṃ vaṭṭadukkhodadhimhā Pacchā dīpaṅkaramuni yathā nibbutiṃ pāpuṇissaṃ; ()
如是,彼圆满聚合八法已,
成为众生从轮回度脱的大桥梁。
头顶结髻,合掌成瓶置于顶上,卧于泥地;
为求正觉,彼于佛足下发愿。巴利
Iccevaṃ so pumariya samodhānayitvā’ṭṭhadhamme Saṃsāramhā’vataraṇamahāseturūpo pajānaṃ, Muddhābaddha’ñjalipuṭajaṭo paṅkapiṭṭhe nipanno Sambodhatthaṃ paṇidhimakari tāva tappādamūle; ()
世尊随即从座而起,睁开五色澄净的双眼,
宛如盛放的青莲花。
俯视那如青玉般璀璨的窗牖;
开启窗牖,望见泥地上仙人所化之莲;巴利
Ussisaṭho sapadi bhagavā pañcavaṇṇappasādaṃ Ummīletvā nayanayugalaṃ phullanīluppalābhaṃ, Disvā nīlopalamaṇimayaṃ vātapānañcayaṃ’va Ugghāṭento isivaramhāpaṅkajaṃ paṅkapiṭṭhe; ()
“ 此当得成就”,如是愿求;
未来分智,善能了达自此百千劫以上之事。
瞻望上方,了知四阿僧祇无尽(劫);
证得菩提后,愿我如乔达摩佛一般成为名为乔达摩的佛陀。巴利
Etassi’jajhissati iti ayaṃ patthanā’nāgataṃsa- Ñāṇaṃ sammā patiniya ito kappalakkhādhikānaṃ, Āvajjento upari caturāsaṅkhiyānantya’vedi Patvā bodhiṃ ahamiva siyā gotamo nāma buddho; ()
汝等观此苦行者于众中,
如是言已,法王施与无等之道。
犹如下唇之嫩芽,染上蔻丹般的红润,
以智慧之印所标记的百句偈,蕴含着教诫之本旨;巴利
Tumhe sampassatha iti imaṃ tāpasaṃ saṅghamajjhe Vatve’vaṃ so padamasadisaṃ dhammarājā dadanto, Samhinditthā’dharakisalayā’lattakaṃ nāgataṃya- Paññāmuddā’ṅkitapadasataṃ vattasandesagabbhaṃ; ()
迦毗罗城是汝住处,母亲是摩耶王后;
父亲苏托达那王,出自太阳王族。
宾巴——形貌端严、可爱悦意,如金色像,名为宾巴。
那时,你将得到一个亲子宝——罗睺罗。巴利
Vāsaṭṭhānaṃ kapilanagaraṃ nāma māsāmahesi Mātā suddhodananarapati te pitā’diccavaṃse, Bimbā bimbā dharavati piyā hema bimbā bhirāmā Tasmiṃkāle tanujaratanaṃ rāhulo hessate te; ()
舍利弗与大目犍连,当为汝之初首及第二弟子,
二人俱生婆罗门家,智慧广大,神通具足。
名为阿难者,是位修行者,是女弟子们的怙主与近侍者;
差摩长老尼与莲花色长老尼,是最胜一双的圣者。巴利
Hessante te paṭhamadutiyassāvakā sāriputta- Moggallānā dvijakulabhavā bhuripaññiddhimanto, Ānandākhyo yati pati rupaṭṭhāyakosāvikānaṃ Khemātheri parama yugalaṃ uppalabbaṇṇatheri; ()
您的菩提树是胜利之枝叶,而您又以乔达摩为名。
六年精勤修行,从自己家中出离。
你受用了善生女所供养的殊胜乳糜,
于菩提树下安坐已,你必将觉悟菩提;巴利
Assattho te vijayaviṭapī tvañca kho gotamavho Chabbassānī padahiya gharā nikkhamitvā sakamhā, Pāyāsaggaṃ parivisiya bho tvaṃ sujātāya dinnaṃ Bodhiṃ bujjhissasi iti dhuvaṃ bodhimūle nisajja; ()
宛如从暮色密云中放出的闪电,
师长从袈裟内示现臂如藤蔓。
发出如云雷般深沉的庄严法音,
放射出宛如天虹般璀璨的六色光芒;巴利
Satthā sañjhāghanapaṭalato muttavijjullate,va Sandassetvā nijabhujalataṃ cīvarabbhantaramhā, Pakhyākāsi jaladhararavā’kāragambhīraghoyaṃ Nicchāretvā suradhanurivo’bhāsa chabbaṇṇaraṃsi; ()
我们于燃灯世尊的教法尚未真正觉悟。
愿于您面前,我等当证未来之解脱法。
彼处,一切诸天神与人到达(彼处),即时
合掌如莲,供养礼敬其足座。巴利
Amhe dīpaṅkarabhagavato sāsane nā’vabuddhā Lacchāmā’ti tava parimukhe’vā’yatiṃ mokkhadhammaṃ, Tasmiṃ pattā’khīla suranarāpatthayuṃ taṅkhaṇevaṃ Pūjetvā’tañjalisarasije pādapīṭhamhi tassa; ()
佛陀的莲花足为梵天神与死神以头顶戴亲吻。
供养毕,即从彼处以花束绾作髻团,捧起那花朵,
他便起身,那金峰般的莲蕊重积处,
涌出水面的莲丛之巅,他安放着双足。巴利
Buddho brahmāmaranarasiro cumbitaṅghī sarojo Sampūjetvā’ṭṭhahi jaṭilakaṃ pupphamuṭṭhīhi tamhā, Pakkāmi so kanakasikharīhāri kiñjakkhabhāre Ubbhūta’mhoruhavanasire appayanto padāni; ()
用一簇簇鲜花,将大地装点得无比悦意、美妙绝伦。
诸漏尽众朝向南方而去,
天与非天,献上了最殊胜的礼敬、尊重与供养,
以燃灯佛、十力者为灯明,随行而后返还。巴利
Rammaṃ rammaṃ mahīya jaṭilaṃ pupphamuṭṭhīhi katvā Khīṇā khīṇāsavavasigaṇā dakkhiṇaṃ pakkamiṃsu, Devā’devā pavuramakaruṃ vandanāmānapūjaṃ Dīpaṃ dīpaṅkaradasabalañcā’nugantvā nivattā; ()
他离开那处所,来到众人聚集之处,安坐其间。
在床榻上,不凋的殊胜鲜花环绕着供养台。
生处诸天神既来集于此,
威德庄严,以合掌花簇禀告此事。巴利
Tamhā ṭhānā gatasati jane sannisinnassa tassa Pallaṅkenā’maranara pariccanta pupphāsanamhi, Jātikkhettā tahimupagatā devatā etamatthaṃ Ārocesuṃ mahitavaraṇā añjalimañjarīhiṃ; ()
往昔诸佛芽,登上花座已,
长途行中今,于此升座时。
十千世界,成为一片光明,
当此瑞相显现之时,你必将成佛无疑;巴利
Pubbe pupphāsanupari samārūḷhabuddhaṅkurānaṃ Addhāne’ve’tarahi bhavatocā’sanārohaṇamhi, Ekālokā dasahi guṇitā lokadhātu sahassī Saṃvattante tvamanavarataṃ hessase tena buddho; ()
谛听诸天神那清妙悦耳之音,
心力更增,欢喜遍满之后,
往昔于无上士前未熟习的菩提资粮诸法,
智者如是思惟:法界及其因,有几种?巴利
Tāsaṃ vācaṃ savaṇamadhuraṃ devatānaṃ nisamma Bhiyyo cittappabhavavīriyo pītivipphāritatto, Pubbe sattuttamaparicitā bodhisambhāradhammā Āvajjesi kati iti sudhī dhammadhātuṃ sahetuṃ; ()
将器覆置地上,智者倾尽无碍之水;
既倾尽已,复何取还?
如是施与财、子、妻,乃至肢节与身命;
自诫莫生厌倦退心,斯为安立第一巴拉密。巴利
Okujjitvā dharaṇiṭhapito puṇṇa kumbho sumedha Vissandetvā salilamkhilaṃ kintupaccāharetha, Evaṃ datvā dhanasutakalatta’ṅgapaccaṅgajīve Nibbinno mā bhavi’ti paṭhamaṃ pāramiṃ’dhiṭṭhahi so; ()
不顾自身性命,视生命如无物一般,
牦牛守护尾拂,悠游漫步,尾拂如月光般皎洁,
如此,智者守护戒,犹如守护殊胜吉祥城之门。
他如此决意:清净的戒律即是第二巴拉密。巴利
Nā’pekkhitvā yathariva nijaṃ jīvitaṃ jīvitaṃ’va Rakkhanto sañcarati camari cāmara candikābhaṃ, Evaṃ sīlaṃ varasivapuradvāramārakkha dhīra Ajjhiṭṭhāsi iti sadutiyaṃ pāramiṃ suddhasīlo; ()
犹如久居可怖狱中,悚然生惧,
终由此而得解脱;你亦当如是——心向出离。
你已厌离这如缚狱般的存有,
第三度立誓,作独行彼岸之人。巴利
Saṃviggo yo ciraparivasaṃ ghorakārāgharamhi Muttīṃ tamhā’gamayati yathā hohi nekkhammanitto Nibbinno tvaṃ tathariva bhave bandhanāgārarūpe Ajjhiṭṭhāsi tatiyampi so pāramintye’kacārī; ()
比丘次第乞食,无论家世卑贱或高贵,
不久即得所乞之食,如是摄护者。
智者决意:为证正觉,当亲近有能贤者,质问疑难;
此即第四巴拉密。巴利
Hīnukkaṭṭhaṃ kulamanugharaṃ bhikkhako bhikkhu bhikkhaṃ Aṇvāhiṇḍaṃ labhati naciraṃ saṃvaraṭṭho yathe’vaṃ, Sambodhattha bhaja paṭibale paṇḍite puṭṭhapañho Ajjhiṭṭhāsi tvamiti matimā pāramiṃ so catutthiṃ; ()
常怀勤勇而行,犹如狮子自在游步;
善慧啊,你于立、行、卧、坐之间,亦当如是。
他热忱策励,勇猛精进,为证正觉而奋勉不懈。
他具足坚固的勇猛精进,成就了第五巴拉密。巴利
Niccussāho vicarati yathā kesarī sericārī Evaṃ ṭhāne gamanasayanecā’sane tvaṃ sumedha, Ussoḷhī tyāsithilavīriyo hoti sambodhanatthaṃ Ajjhīṭṭhāsi thiravīriyavā pañcamiṃ pāramiṃ so; ()
犹如大地承受可意与不可意一般,平等忍受一切尊崇与轻慢,
不扭曲心意,忍受并宽容;
为求正觉,堪忍他害;彼忍辱仙人,
乐利他故,立誓承担第六巴拉密。巴利
Iṭṭhāniṭṭhaṃ pathaviriva bho sabbamānāvamānaṃ Nāpajjitvā manasiviktiṃ tvaṃ sahanto khamanto, Sambodhatthaṃ paravadhakhamo hohi’tī khantivādī Ajjhiṭṭhāsi parahitarato chaṭṭhamiṃ pāramiṃ so; ()
药星不逾越其轨道,这是它的定则。
如是,善慧者,这最上的真语已善加修习。
你切莫违越正觉,何时欲求正觉;
汝已立坚定誓愿,如实语者宣说此为第七巴拉密。巴利
Vīthiṃ nātikkamati niyamaṃ osadhītārakā’yaṃ Evaṃ santuttama paricitaṃ saccavācaṃ sumedha, Tvaṃ māvitikkami karahaci boddhukāmo subodhiṃ Ajjhiṭṭhāsi’tya’vitathakathi sattamiṃ pāramiṃ so; ()
纵使强风自彼处狂吹,他亦历劫稍住而摇动,
犹如根基稳固之高山。
汝当如是坚固安住于决意之法;
彼如是坚立此誓,犹如(山岳)不动,圆成第八巴拉密。巴利
Tamhāṭhānā balavapavane vāyamāne’pi thokaṃ Kappaṭṭhāsi tacalati yathā pabbato suppataṭṭho, Tvaṃ tiṭṭhāhi tathariva adhiṭṭhānadhammesu daḷhaṃ Ajjhiṭṭhāsī’tyavalasadiso ca’ṭṭhamiṃ pāramiṃ so; ()
已入湖中者,无论卑与尊,
湖水以水施,平等触清凉。
慈心如是,于三有一切众生,平等无别。
他决意成就第九慈爱巴拉密,心怀慈爱。巴利
Otiṇṇesu udakarahado bho nihīnuttamesu Sītattaṃ sampharati hi samaṃ vārinā bhāvayeni, Mettāyevaṃ tibhavabhavane sabbasattesu tulyaṃ Ajjhiṭṭhāsi samuti navamiṃ pāramiṃ metta citto; ()
可意不可意之境现前、触对,随事生起之时,
此舍犹如大地之女,于苦于乐平等而住。
如是,贤者,愿你成就平等、寂静之舍观。
您,广大智慧者,今已安住于圆满的第十巴拉密;巴利
Iṭṭhāniṭṭhe sati paṭihate vatthujāte yathāhi Majjhattā’yaṃ vasumativadhū hoti dukkhe sukheka vā, Evaṃ bho tvaṃ bhava samatulāsantibho’pekkha ko’ti Ajjhiṭṭhāsi savasi dasamiṃ pāramiṃ bhurimedho; ()
他以智慧之山为杵,搅动三十量度的巴拉密海;
他是众生之王,智慧锐利。
他这般思惟,恰似大地新妇发出赞叹之声,
此刻,大地因具念者以法之威力而震动;巴利
Ālolento tidasapamitaṃ pāramisāgaraṃ so Sattādhiso nisitamatimā ñāṇamatthā’calena, Āvajjesi vasumatavadhu sādhukāraṃ’va denti Saṃkampi sampati satimato dhammatejena tena; ()
这坚实大地惊怖战栗,瑟瑟颤动;
喜乐居众来到燃灯佛世尊近前。
众问:大地何故剧震?
牟尼思惟已,为说其因缘始末。巴利
Bhīrūcchamhī ghaṇapathaviyā kampamātāyi’māya Patvā dīpaṅkarabhagavato rammavāsī samīpaṃ, Sampucchiṃsu vasumati bhusaṃ kampi taṃkissahetu Āvajjetvā samuti munino tampavattiṃ kathesi; ()
城中众人无有犹疑,再次出城,前往亲近。
以香与花鬘等,礼敬供养佛的双足。
合掌如莲,向燃灯佛方向,
人中勇者从座而起。巴利
Nikkaṅkhā te punapi nagarā nāgarā taṃ upecca Sampūjesuṃ caraṇayugalaṃ gandhamālādikehi, Katvā tena’ñjalisarasije yena dīpaṅkare’ṇo Uṭṭhāsi so purisatisaho sannīsinnāsanamhā; ()
愿你无病,不要有恐惧,不要有惊惶。
愿你的心愿、最上志向迅速成就。
从生界而来的诸天以鲜花等供养那位结发苦行者,
齐声宣说如是百句赞颂之辞。巴利
Mā te rogo bhavi paṭibhayaṃ mā bhavi chambhitattaṃ Saṅkappo te paramapaṇidhi sijjhataṃ khippameva, Itthañcā’sithutipadasataṃ jātikhettā gatā taṃ Pupphādīhi mahīya jaṭilaṃ nijjarā byāhariṃsu; ()
越过林野之径,出诸天神之意料,
在雪山自己的苦行林中,那位为证菩提的苦行者,
是时,光鬘庄严之日已近西山,
收摄光网,令莲花丛敛合。巴利
Abbhuggantvā pavanapadaviṃ devatānaṃ manāni Bodhātvo himavati sakaṃ assamaṃ tāpaso so, Patto atthācalamupagamī taṅkhaṇe raṃsimālī Saṅkocetvā sarasijavanaṃ saṃharitvā’ṃsujālaṃ; ()
燃灯世尊所居的悦意住处,名为喜乐城
父母二人——善天与善慧——的住处
常随侍奉的胜妙行者,即善来与吉祥
帝萨长老与那些为首批与第二批弟子。巴利
Rammaṃ dīpaṅkarabhagavato rammavatyā’bhidhānaṃ Vāsaṭṭhānaṃ janakajananī dve sudevassumedhā, Niccopaṭṭhāyakayativaro sāgatomaṅgaloca Tissocā’suṃ paṭhamadutiyassāvakā theranāgā; ()
众多漏尽者围绕着你,即难陀与善难陀;
她们是第一批与第二批上首女弟子,最为殊胜。
其身高八十肘,菩提树名毕钵罗,
他曾引领无数大众度过八年雨季。巴利
Nānākhīṇāsavaparivuto cā’si nandā sunandā Tassā’hesuṃ paṭhamadutiyassāvikā aggabhūtā, Kāyo’sitiratanapamito pipphalināmabodhi Aṭṭhāsi so pacurajanataṃ tārayaṃ vassalakkhaṃ; ()
导师乃是燃灯佛,为天与人所皈依,犹如明灯久远照耀。
犹如明灯,佛陀于三界世间燃起法灯,灭除无明黑暗。
犹如光明炽盛的火聚,诸漏尽者住世之后,便入般涅槃。
犹如燃油耗尽的灯,圣弟子们归于般涅槃。巴利
Satthā dīpaṅkaravho suranarasaraṇodīpadīpocirassaṃ Dīpevo dhammadīpaṃ tibhuvanabhavane vīta’vijjandhakāraṃ Aggikkhandho’vabhāsaṃ vihariya parinibbāyi khīṇāsavā’pi Khīṇasnehāpadīpāyathariva ariyā sāvakā nibbutā’suṃ; ()
如是,由名为智慧欢喜的修行者所编撰的《胜种灯》中,于《众生心欢喜广施因缘》之远因缘部分,记述善慧隐士建立根本愿之事,此为第二品,名为远因缘。巴利
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jitavaṃsadīpe dūrenidāne sumedha tāpasassa mūlapaṇiṭhānaṭṭhapanapavatti paridīpo dutiyo saggo.
世间如白莲池,春华为严饰;
孔丹尼亚世尊,尔时令开觉。
那时,这位贤明广慧的胜利者国王诞生了,
他具足轮宝,成为转轮王;巴利
Lokaṃ (’vasantatilako) kumudākaraṃ mā Koṇḍaññanāmabhagavā’tha pabodhayatto, Jāto tadā varamatī vijitāvi rājā Sampanna cakkaratano’bhavi cakkamatti; ()
向以佛陀为首的僧团施予殊胜布施,
行布施已,为无上菩提立下誓愿。
他舍弃王权,进入胜者的教法。
他证得诸禅,是殊胜成就的施与者;巴利
Saṅghassa buddhapamukhassa uḷāradānaṃ Datvā vidhāya paṇidhiṃ varabodhiyā so, Rajjaṃ pahāya jinasāsanamotaritvā Jhānānya’lattha paṭilaṅvarappadāno; ()
其城名罗摩瓦提,父王名苏难陀,
母名善生。
跋陀与苏跋达二沙门,是卓越的声闻弟子;
帝须与优波帝须二女尼,是卓越的女弟子。巴利
Tassā’si rammavatināma puraṃ sunando Rājā ahosi janako jananī sujātā, Bhaddassubhaddasamaṇā varasāvakā’suṃ Tisso’patissa’samaṇi varasāvikāyo; ()
阿弩卢陀寿十万岁,殷勤承事胜菩提大沙罗树,
名为迦梨亚尼。
其身量高八十八肘,
圣弟子众曾有三次集会。巴利
Lakkhāyuko vijayabodhi visālasāla- Kalyāṇi nāma tadupaṭṭhahi cā’nuruddho, Tassā’ṭṭha sītiratanappamitaṃ sarīraṃ Āsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā; ()
其后一时,摧破爱欲的吉祥胜者在此降生,
为世间众生的福祉。
尔时佛芽,极妙善光,同名善称
勇健无双,婆罗门种之幢旗。巴利
Tassā’parena samayeni’ha’naṅgabhaṅgo Uppajji maṅgalajino janamaṅakgalāya, Buddhaṅkuro’tiruciro surucī samañño Āsi tadā’vatisuro dvijavaṃsaketu; ()
他曾供养佛陀与诸弟子众达七日之久,
他以此牛奶酪之供养,祈愿证得无上菩提。
蒙世尊记说,
彼舍家出家,自证禅定所生之乐。巴利
Datvā sasāvakajitassa dināni satta Patthesi bodhimasamaṃ gavapānadānaṃ, Pabyākato bhagavatā bhavanā’hīgantvā Pabbajjito sukhamavitdi samādhijaṃ so; ()
于其最胜城中,父辈名为乌多罗;
如天神之沙门法军曾住此。
她的上首双贤女弟子,
是吉祥双侣,也是斯瓦莉与阿育。巴利
Tassu’ntaraṃ puravaraṃ pitaro’ttara’vhā Āsuṃ sudevasamaṇo vasi dhammaseno, Tassā’ggasāvakayugaṃ sakasāvikānaṃ Bhaddaṃyugaṃ abhavi sivalicā’pya’sokā; ()
巴离达侍奉胜者,身高八十八肘,
其身相宛如金刚。
菩提树名那伽多,
弟子集会有三次,寿命九万年。巴利
Taṃ pālito jinamupaṭṭhahi aṭṭha’sīti Hattho’si tassa vajirūpamarūpakāyo, Bodhī’pi nāgataru sāvakasantipātā Āsuṃ tayo navutivassasahassamāyu; ()
继彼之后,悲心为藏之依怙,
摧伏魔罗,善意佛出于世间。
其时,无与伦比的龙象王,成为佛之苗芽。
火焰之光交织炽燃,彼具无与伦比之神通;巴利
Tassā’parena sumano karuṇānidhāno Nātho manojamathano udapādi loke, Buddhaṅkuro’bhavi tadā’tulanāgarājā Teja’ggijālajalito atuliddhimā so; ()
龙王亦于龙宫之中,
以天界乐音供养与声闻弟子俱之佛陀。
施无等之供,复发广大愿;
佛作是言:汝当成佛。巴利
Nāgo’pi nāgabhavanamhi sasāvakassa Buddhassa dibbaturiyehi katupahāro, Datvāna dānamatulaṃ paṇidhiṃ akāsi Buddho bhavissasi tuvanti ahāsi buddho; ()
昔有城名安隐,父王贾纳迦善自调御;
母名施利玛,于其亲传弟子众——
成为最胜者与皈依处,修习心者安住其中
索那尊者,您曾是当时最上的沙门,亦是无烦恼者巴利
Khemavhayaṃ puramahū janako sudanto Rājā janetti sirimā nijasāvakānaṃ; Aggā bhaviṃsu saraṇo vasi bhāvitatto Soṇā tadaggasamaṇi’si tathu’pasoṇā; ()
其成道菩提树即龙树铁木;
优陀那长老所立,寿量九万岁。
身量高九十肘,
曾有三次圣弟子众之集会。巴利
Tassā’si nāgataru bodhi udenatero- Paṭṭhāyako navutivassasahassamāyu, Ubbedhato navutihatthamitaṃ sarīraṃ Āsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā; ()
其后,一位名为雷瓦达的出家者出现于世。
世间之上,诸天神等所敬礼的足下者,天中之天,
那时,他成为众生中最胜者,声名超越诸天神;
他是婆罗门世系的顶冠明珠,通达四部吠陀的智者。巴利
Tassā’parena udapādi’ha revatākhyo Devādivanditapado bhuvi devadevo, Sattuttamo bhavi tadā atidevanāmo Bhovādivaṃsatilako catuvedavedī; ()
合掌于顶,恭敬聆听法语,
前往皈依那无上殊胜的皈依处;
他奉献供养,并祈愿这位伟大的圣者证得殊胜的安乐;
“ 你必将成佛,成为世间之尊。”佛如此记说;巴利
Baddhañjalī sirasi dhammakathaṃ nisamma Gantvāna taṃ saraṇamuttaramuttariyaṃ; Datvā’hipatthayi sukhodhimatho mahesi Buddho bhavissasi tuvantī visākarittha; ()
彼有城名富饶,乃胜者之城;
其母为大妃毗布罗,其父为毗布罗。
僧众之中,与梵天、诸天神及婆楼那共在;
跋陀与苏跋达,双贤成对,二者并立。巴利
Tassā’si dhaññavatināma puraṃ jinassa Mātā mahesi vipulā vipulo pitā’si, Sabrahmadevavaruṇo bhavi saṅghamajjhe Bhaddā ca bhaddayugalaṃ duvidhaṃ subhaddā; ()
善生佛住世,那伽菩提树侍立;
树身亦高八十肘,自体庄严。
寿命量数达六万岁,
共有三次圣弟子集会;巴利
Taṃ sambhavo vasi upaṭṭhahi nāgabodhi Rukkhopya’sitiratanaṃ bhavi attabhāvo, Āyuppamāṇampi saṭṭhisahassavassaṃ Āsuṃ tayo ariyasāvakasannipātāta;
其后之时,人间昼度树般的苏毗多胜者降生,
已伏五魔。
遍习诸吠陀,丰享殊胜受用;
尔时名阿耆特,彼播种者,成为佛陀苗芽。巴利
Tassā’paramhi samaye janapārijāto Uppajji sobhitajino jitapañcamāro, Ajjhāyako sakalaveda muḷārabhogī Buddhaṅkuro bhavi tadā’jitanāmavappo;
听闻法已,于诸皈依处安立,
向以佛陀为首的僧团施予殊胜布施,
施已,智者立下精勤誓愿。
“ 你必证得殊胜菩提”,大导师如是说。巴利
Dhammaṃ nisamma saraṇesu patiṭṭhahitvā Saṅghassa buddhapamukhassa uḷāradānaṃ, Datvā padhānapaṇidhāna makāsi dhīro Tvaṃ lacchasi’ti varabodhi mahāsi satthā; ()
其城可爱名善法,
父王善法母善法。
她座下上首弟子一双,阿娑摩与须尼多;
她座下上首女弟子一对,那咕拉与善生。巴利
Rammaṃ sudhammamahu tassa puraṃ sudhammo Rājā ahosi janako janikā sudhammā Tassā’ggasāvakayugaṃ asamo sunetto Tassāvikā’ggayugalaṃ nakulā sujātā; ()
龙中巨龙树,菩提身之所依,
身量五十八肘,黑鬃长老。
其住世寿命九十万年。
曾有过三次圣弟子僧团集会。巴利
Nāgassa nāgataru bodhi sarīramaṭṭha- Paṇṇāsahatthapamitaṃ tamatomathero, Sopaṭṭhahī navutivassasahassamāyu Āsuṃ tayo ariya sāvaka sannipātā; ()
继彼佛之后,无比见佛出现于世;
觉者眼如盛开青莲,绀净无垢。
身为佛种,已伏修罗敌,那时他是一位夜叉军帅,
成为具足大神力、大威力者,巴利
Uppajji tassa aparena anomadassi Buddho pabuddhakamalāmalanīlanetto, Buddhaṅkuro jitasurāri tadāni yakkha- Senāpatī bhavi mahiddhimahānubhāvo; ()
此发愿人乃志在正觉之行者,
向以佛陀为首的僧团施予殊胜布施,
于三宝皈依处安立之后,
胜利者曾言:“你将成为佛陀。”巴利
Sambodhi maggapuriso paṇidhānayaṃ so Saṅghassa buddhapamukhassa uḷāradānaṃ, Pādāsi tisu saraṇesu patiṭṭhahitvā Buddho bhavissasi tuvanti jino’bruvitaṃ; ()
此地名为月光,母为亚索特拉,是大王后;
父是人王、众生之主,具足荣光。
彼有上首弟子一双,如牛王般无与伦比。
有两位美丽且善心的女子,作为随行女弟子常侍左右。巴利
Ṭhānañhi candavatināma yasodharākhyā Mātā mahesi yasavā janako janindo, Tassa’ggasāvakayugaṃ nisabho atomo Dve sundarī ca sumanā carasāvikā’suṃ; ()
这位觉者的身形高大,额头隆起突出,形相庄严。
高约五十肘,名为婆楼那(Varuṇā),
长老曾侍奉他,寿量达十万岁,
圣弟子曾有三次集会。巴利
Bodhī’pi tassa kakudho munidehamaṭṭha- Paṇṇāsahatthapamitaṃ varuṇābhidhāno, Thero upaṭṭhahi ca lakkhapamāṇamāyu Āsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā; ()
继她之后,两足之尊如莲降生;
众生心莲,亦随之开敷。
尔时智者成为雄狮,裂良象额
颈负华鬘之重。巴利
Tassā’parena padumo dipadānamindo Jāto pabujjhitamanopadumo pajānaṃ, Dhīro babhūva varavāraṇakumbhabhedī Sīho tadā rucirakesarabhāragīvo; ()
世尊正体验着灭尽的妙乐。
以莲花般的眼,度过七日,
令再来弟子众心得澄净,
得受胜赐的狮子辉耀其中。巴利
Buddhaṃ nirodhasukhavediyanaṃ vatamhi Sattāhamakkhipadūmehi tamaccayitvā, Cittaṃ pasādiya punā’gatasāvakesu Sīho vibhāsi paṭiladdhavarappadāno; ()
彼有瞻波城,父王名莲华,
母无与等伦。
娑罗与优婆娑罗曾为彼佛上首声闻;
罗摩与苏罗摩亦为彼佛最胜女弟子。巴利
Tassā’si campakapuraṃ padumābhidhāno Rājā ahosi janako asamā janettī, Sālopasālayatayo varasāvakā’suṃ Rāmā’pi tassa paramāsamaṇi surāmā; ()
不执著名相者未现前,婆楼那住于彼处;
其身长五十肘。
菩提树名为娑那(Soṇa),寿量达十万岁,
曾有三众圣弟子的集会;巴利
Nāmenu’paṭṭhahi vasi varuṇo tamaṭṭha- Paṇṇāsahatthamita massa sarīramā’si, Bodhi’pi soṇataru lakkhapamāṇamāyu Āsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā; ()
其后,名为那拉达的施愿牟尼出世,
为摧破诸恶黑暗之聚者。
那时,他已是佛种,具足焚尽一切的智慧—
他有所得,享用流转之果,是苦行之财主;巴利
Tassā’parena varado muni nāradavho Pāpandhakāranikaraṃ bhīduro’dapādi, Buddhaṅkuro bhavi tadā’khilajhātabhiññā- Lābhī pavattaphalabhoji tapodhanīso; ()
既发殊胜大愿,堪称崇高勇士;
为胜者及诸弟子,献上殊胜大施。
彼以芬芳黄栴檀虔诚供奉,
导师尔时亦即为授记。巴利
Katvānu’ḷārapaṇidhāna muḷāraviro Datvā sasāvakajinassa uḷāradānaṃ, Pūjesi taṃ surabhinā haricandanena Satthāpi sampati viyākaraṇaṃ adāsi; ()
那里有座名为谷丰的城,城中住着须弥陀
父亲是国王,母亲名为阿诺马,
其主安住于两株吉祥娑罗树间,
道中正有沙门与贫穷的比丘尼在行脚;巴利
Tassā’si dhaññavatināma puraṃ sumedho Rājā ahosi janako jananī anomā, Dve bhaddasālajitamittavasi vasina- Maggo’ntarā samaṇi phagguṇi bhikkhunītaṃ; ()
瓦塞塔比丘侍立其侧,色身端严,
身长八十肘,宛如大索那树之枝。
觉树寿长九万岁,
曾有三次圣弟子众的集会。巴利
Vāseṭṭhabhikkhu tadupaṭṭhahi rūpakāyo Tassā’ṭṭhasitiratanaṃ mahasoṇasākhī, Bodhiddumo navutivassasahassamāyu Āsuṃ tayo ariyasāvakasantipātā; ()
之后,法王胜莲如来出现于世,
他犹如三界中的莲花,双足安立于莲台之上,
是富盛威荣、疆土广大的
彼时名为结发者,佛种。巴利
Tassā’parena padumuttara dhammarājā Jāto tilokapadumo padumappitaṅghī, Aḍḍho uḷāravibhavo maharaṭṭhiyo so Buddhaṅkuro bhavi tadā jaṭilābhidhāno;()
他祈求证得正觉之因缘,
那位英雄,于胜莲华佛(Padumuttara)足下,虔诚祈愿,
以三衣敬奉佛为上首之僧团,
于三宝深生净信。巴利
Sambodhiyā’dhigama paccayapatthanaṃ so Virovidhāya padumuttarapādamūle, Saṅghassa buddhapamukhassa ticivarāni Pādāsi tīsuratanesu abhippasanno; ()
彼胜者之都城,名为天鹅;
父为阿难陀王,母为善生。
迭瓦拉与须迦达二贤,成为沙门师众之上首;
具足威德,共居圣贤之先。巴利
Tassā’si haṃsavatināma puraṃ jinassa Ānandabhupati pitā janikā sujātā, Dve tassa devalasujātavasi vasinaṃ Aggā bhaviṃsu samaṇisvāmitāsamā’ggā; ()
寿十万岁,善生菩提树,广娑罗树,
侍立牟尼,名善意。
其身量高八十八肘,不可计量;
世尊曾有三次僧众大聚集。巴利
Lakkhāyuko sajayabodhika visālasāla Rukkho upaṭṭhahi muniṃ sumanābhidhāno, Tassa’ṭṭha’sitiratanappamitaṃ sarīraṃ Āsuṃ tayo bhagavato gaṇasannipātā; ()
此后又过了一段时日,出现了一位名为善慧的佛陀。
世间出现了一位导师,为世间的利益而生,
据说,那时佛芽是双亲血统清净者,
你是拥有八十千万财富的郁多罗学童。巴利
Tassā’parena samayena sumedhanāmo Lokamhi pātubhavi lokahitāya satthā, Buddhaṅkuro kira tadānyu’bhato sujāto Svā’sitikoṭivibhavo’ttara māṇavo’si; ()
他舍弃了那三十千万财富,
将财物施予善逝与僧团,
出家之后,未曾希求无上菩提,
那位牟尼确实阐明了它的成就性;巴利
Vissajjiyāna vibhavaṃ tamsitikoṭiṃ Datvāna dānamasmaṃ sugate sasaṅghe, Pabbajjito paramabodhi mapatthayittha Byākāsi somuni ta’mijjhanabhāva’maddhā; ()
其城壮丽恢宏,光彩辉耀,庄严无比;
他的父亲是国王,母亲名为苏达多,
于诸僧中为皈依处,安住自在,诸愿悉满;
如拉玛、耶摩,最胜无上,殊妙第一。巴利
Rammaṃ sudassanamahū nagaraṃ sudanto Tassā’si bhūpati pitā jananī sudattā, Saṅghesu’hosu saraṇo vasi sabbakāmo Rāmā yamāni paramānya’bhavuṃka surāmā; ()
菩提树亦是尼波树;
名为娑竭罗的长老侍立(侍奉)彼(佛),其寿长九万岁。
彼身量已达八十八肘之高,
“ 曾有三次具念者的团体纷争”:意思是当时发生了三次由具念者所引发的团体纷争。巴利
Bodhī’pi nīpataru sāgaranāmathero ’Paṭṭhāsi taṃ navutivassasahassamāyu, Tassā’ḍhasitiratanu’ggatamāsi gattaṃ Āsuṃ tayo satimato gaṇasantipātā; ()
其后,众生之灯——
善生世尊,已伏五魔——应时诞生。
于此成具足七宝之殊胜转轮王,
彼时大丈夫。巴利
Tassā’parena samayena janappadīpo Jāto sujātabhagavā jitapañcamāro, Sampannasattaratato varacakkavatti Rājā babhūvi’ha mahāpuriso tadāso; ()
以法甘露而欢喜者,
将七宝与四洲王权施予二宝。
智者立菩提愿而出家
大牟尼了知后,宣说其必成就之事;巴利
Dhammā’matena mudito ratanadvayassa Datvā sasattaratanaṃ catudīparajjaṃ, Pabbajji bodhipaṇidhiṃ paṇidhāya dhīmā Ñatvā mahāmuni tamijjhanabhāvamāha;
可爱吉祥广严大城,
父王名优伽陀,母名光明女。
殊胜(长老)们成就;苏达萨那提婆长老、
那伽、伽那萨达西、那伽萨玛拉长老尼。巴利
Rammaṃ sumaṅgalamahū puramuggatākhyo Rājā pitābhavi pabhāvatināma mātā, Aggābhaviṃsu ca sudassanadevatherā Nāgā gaṇassadasi nāgasamālatheri; ()
那拉达牟尼亲身侍奉于彼,
身量五十肘,菩提竹树。
其寿九万岁,
慧者之众会三集。巴利
Taṃ nāradomuniru’paṭṭhahi ca’ttabhāvo Paṇṇāsahatthapamito bhaviveṇubodhi, Tassā’bhavī navutivassasahassamāyu Āsuṃ tayo dhītimato gaṇasannipātā; ()
此后,有一位形色无与伦比之精粹者,
他出生,成为皮亚达西(Piyadassī)——遍观一切者,
那时,这位智者不是别人,正是名叫迦叶的青年,
于三吠陀善巧,探求善法;巴利
Tassā’pareni’ha nirūpamarūpasāro Jātobabhūva piyadassisamantadassi, Dhīro tadanya’bhavi kassapamāṇavo so Vedesu tīsu kusalo kusalaṃ gavesi; ()
他以千万资财,
为以佛陀为首的僧团,兴建大寺。
愿求佛果者,行施而奉献;
佛亦说:愿彼誓愿得成。巴利
So koṭilakkhaparimāṇadhatabbayena Saṅgassa buddhapamukhassa mahāvihāraṃ, Katvā padāsi abhipatthitabuddhabhāvo Buddho’pi tappaṇidhisiddhi siyā’tya’bhāsi; ()
母后名为月妃(Candā),父王名为普丁诺(Pudinno),
曾为国王,国都名为阿诺摩;
曾有最上双贤——善生与法施,
为众宣示,遍明一切见者。巴利
Candāmahesi jananī janako pudinno Rājā babhūva puramassa anomanāmaṃ, Āsuṃ tadaggayugalāni sujātadhamma- Dinnā gaṇassadasi pakālitasabbadassi; ()
名为闻的沙门侍奉于彼,
菩提是频迦树,世尊身长八十肘。
他住世,寿量九万岁;
那位智者的弟子众,曾有三次集会。巴利
Taṃ sotavhasamaṇo samupaṭṭhahittha Bodhī piyaṅgu bhagavā’si asitihattho, Aṭṭhāsika so navutivassasahassama’ssa Āsuṃ tayo matimato gaṇasannipātā; ()
此后不久,世间便出现了这样一位圣者:
他乐于成办世间义利,是洞见真义的牟尼。
即便是最上的众生,亦不逾越法之界限。
那时,他是一位具足光明神通的仙人,名为须深。巴利
Tassā’parena samayenu’dapādi loke Lokatthasādhanarato munira’tthadassī, Sattuntamo’pi niratikkamadhammasimo Tejiddhimā isi tadā’si susimanāmo; ()
为他带来了天界的花朵。
曼陀罗花安放于稳固的脚凳之上
供养、发愿后,导师说:
“ 你将会成为像我这样的人。”巴利
Ānīya dibbabhavanā kusumāni tassa Mandāravāni supatiṭṭhitapādapīṭhe, Sampūjiyāna paṇidhānamakāsi satthā Tvaṃ mādiso’bruvi bhavissasi cā’yatinti; ()
其城名蘇毗多,父王名娑伽羅;
生母王妃名蘇達珊娜。
寂静调柔的殊胜弟子们,
法为无上贤圣,如是纯正之法;巴利
Tassā’si sobhitapuraṃ bhavisāgaravho Rājā pitā janatidevi sudassanākhyā, Santopasantasamaṇā varasāvakā’suṃ Dhammā tadaggasamaṇipya’bhavuṃ sudhammā; ()
无畏亲侍彼牟尼,
身高八十肘,寿十万岁。
瞻波树为菩提善觉之因;
圣弟子众三度集会。巴利
Tañcā’bhayo munirūpaṭṭhahi sopya’sīti- Hatthuggato satasahassapamāṇamāyu, Campeyyasākhi bhavi bodhi subodhihetu Āsuṃ tayo ariyasavakasannitā; ()
此后,一位见法者于此出现,
无等无碍,彻见有际之圣者,
彼于三十三天界中,具大威神力。
那时,据说天帝即是佛之苗裔。巴利
Tassā’parena udapādi’ha dhammadassī Nissīmadhī’nadhivaro bhavapāradassi, So tāvatiṃsabhavatamhi mahānubhāvo Buddhaṅkuro bhavi tadā kira devarājā;()
天界香花,奉于如来;
如来胜足如莲,千辐轮相印于其上。
又以天界的乐器,供养佛陀的圣德。
那位牟尼(如来)于虚空中开示此法。巴利
Dibbāni gandhakusumāni kathāgatassa Cakkaṅkitorucaraṇamburuhāsanamhi, Pūjesi dibbaturiyehi ca buddhabhāvaṃ So patthayaṃ munitamijjha nabhāvamāha; ()
萨兰那曾为彼善逝之皈依处;
其父是国王,其母是苏难陀。
钵头摩与普萨迭瓦同登(上首),
差摩与比丘尼萨婆那摩亦在其中。巴利
Ṭhāniyamāsi saraṇaṃ sugatassa tassa Rājā pitā’si saraṇo janani sunandā, Aggābhaviṃsu padumovasi phussadevo Khemā ca bhikkhusamaṇisva’pi sabbanāmā; ()
名闻长老苏内塔,于彼近侍勤承事;
汝寿十万之长龄,胜利菩提及影网。
她的身量亦达八十肘,
曾有三次圣弟子之集会。巴利
Thero sunettavisuto tadupaṭṭhahi so Lakkhāyuko’si jayabodhi ñca bimbijālo, Tassā’pya’sitiratanappamitaṃ sarīraṃ Āsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā; ()
其后一时,正觉既成,
名为悉达多之导师出现于世,为众人所知。
那时,佛之苗芽已证得无懈怠的禅那。
他享用了那业已成熟的果实,安住,名为吉祥(Maṅgala);巴利
Tassā’parena samayeni’ga siddhabodhi Siddhatthanāmavidito udapādi satthā, Buddhaṅkuro bhavi tadā’khīlaṅajhānalābhī Bhoji pavattitaphalaṃ vasi maṅgalākhyo; ()
具足香与味,一枚熟透的阎浮果,
从林中取来。
已发愿成佛者将此奉献于他;
世尊亦亲领其事,并为之授记。巴利
Sampannagandharasikaṃ paripakkamekaṃ Ānīya so vipakulajambubhalaṃ vanamhā, Pādāsi tassa paṇidhīkatabuddhabhāvo Tañcānubhuya bhagavāpi viyākarittha; ()
城名卫诃罗,有王名迦亚·塞那,
是(他的)父亲,母亲名善触。
他座下有众多比丘,其中一位名唤善蜜多。
两位名为斯瓦离的比丘尼,于比丘尼中最上,宛如天女。巴利
Vehāramāsi nagaraṃ jayasenanāmo Rājā ahosi janako jananī suphassā Bhikkhūsu tassa vasi sambahulo sumitto Dve sīvali ñca samaṇīsu varā surāmā; ()
雷瓦塔牟尼继登佛位,
其菩提树迦尼迦罗,挺然高耸。
寿十万岁,身高六十肘,是人中调御者;
圣弟子曾有三次集会。巴利
Taṃ revatomuni munindamuṭṭhahittha Bodhī’pi tassa kaṇikāramabhīruho’si, Lakkhāyuko sa’narasārathi saṭṭhihattho Āsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā; ()
此后,无名之法于此自然生起。
世尊是德行备受称赞者,已渡越四重暴流。
尔时为佛种,名曰善生王;
诸王以冠珠,庄严其足座。巴利
Tassā’pareni’ha samubbhavi nissanāmo Satthā pasatthacaraṇo caturo’ghatiṇṇo, Buddhaṅkuro bhavi tadāni sujātarājā Rājaññamoḷimaṇilaṅkatapādapīṭho; ()
舍弃王位、披仙衣的智者,
以天上无数妙花,供养那正前行的胜者。
合掌顶礼,恭敬那位无垢光辉的庄严者。
导师亦说:“愿此誓愿得以成就。”巴利
Hitvā sa’rajjamisiveyadharo sudhīro Dibbehi’nekakusumehi jinaṃ vajantaṃ, Pūjesi muddhani tamāpavitānasobhaṃ Satthā’pi tappaṇidhisiddhi siyā’tya’bhāsi; ()
凯玛城中,父王名为众集,母名波头摩;
彼佛安处己之僧众之中。
梵天与伍达亚,是闻名的大长老,
普萨(Phussā)与苏达达(Sudattā),是那上首的一双;巴利
Khemaṃ purañhi janako janasandhanāmo Rājā janetti padumā nijasaṅakghamajjhe, Dve brahmadevudaya vissutatheranāgā Phussā ca aggayugalānya’bhavuṃ sudattā; ()
桑跋瓦亲身侍奉诸根自在之王,
菩提宝树巍然高耸六十肘。
伟大圣者住世,以年计之,寿量十万岁。
曾有三次圣弟子的集会;巴利
Taṃ sambhavovasi vasindamupaṭṭhahittha Tassā’sanavhataru bodhi sa’saṭṭhitattho, Aṭṭhāsi vassagaṇanāya mahesi lakkhaṃ Āsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā; ()
此后,这位伟大圣者渡越了轮回之海,
普萨大牟尼,出现于世间;
那时,他已为智者、胜利者,摧破敌众;
成为国王,如诸天神之王,具足光辉照耀世间。巴利
Tassā’parena bhavasāgarapādassi Phusso mahāmuniri’hakabbhudapādi loke, Dhīro tadāni vijitāvi jitārivaggo Rājā babhūva surarājanibho’rutejo; ()
立愿求正觉之道者,
舍弃丰饶王位,与随众出家,为众生故。
通达三藏,宣说正法无余
普萨世尊宣说法义,亦如过去诸佛一般;巴利
Sambodhi maggapuriso paṇīdhāya phītaṃ Rajjaṃ vivajjiya sa’pabbajito janassa, Aññāya tīṇipiṭakāni kathesi dhammaṃ Vyākāsi phussabhagavā’pi’va pubbabuddhā; ()
其父乃迦尸城之王,名曰迦亚·塞那;
其生母斯利玛,位尊大妃。
于两部僧众之中,皆为善护法之津梁;
佳喇与伍巴佳喇,乃彼上首一双。巴利
Tassā’si kāsinagaraṃ jayasenanāmo Rājā pitā’si janati sirimā mahesi, Saṅghesu’bhosu’pi surakkhitadhammasetā Cālā tadaggayugalāni tathū’pañcālā; ()
觉树无垢,枝叶繁茂;
名为萨比亚者,身量五十八肘。
人寿九万岁,
世尊座下曾三度圣众云集。巴利
Bodhiddumā’malakasākhi sarīramaṭṭha- Paṇṇāsahatthapamitaṃ sabhiyābhidhāno, Sopaṭṭhahī navutivassasahassamāyu Āsuṃ tayo bhakavato gaṇasannipātā; ()
此后,有位堪称人天精粹之尊者,
导师维巴西佛,一切见者,出现于世,
由某种业力,具大神通大威德之佛种,
尔时遂成无与伦比之龙王。巴利
Tassā’parena sanarāmarasattasāro Satthā vipassi’ha samubbhavi sabbadassī, Kammena kenaci mahiddhimahānubhāvo Buddhaṅkuro’bhavi tadā’tulanāgarājā; ()
他献上辉煌者的厚重黄金锻座,
以种种珍宝使其消尽。
菩萨志求佛果,
胜者维巴斯安坐彼处,为之授记。巴利
Aṅgīrasassa ghanakañcanahaddapīṭhaṃ Pādāsi tassa khavitaṃ ratanehi nānā, So buddhabhāvamahipatthiya bodhisatto Vyākāsi tatthasunisajja jino vipassi; ()
城名亲友,父亦同名;
母名亲友,是王正妃。
罽陀帝须二住者,为上首弟子;
参达与贤善双侣,为月之友伴。巴利
Tassā’si bandhumatināmapuraṃ tadeva- Nāmo pitā janani bandhumatī mahesi, Dve khaṇḍatissavasino varasāvakā’suṃ Candā ca bhaddayugalaṃ bhavi candamittā; ()
阿育长老之身长八十肘,
挺立如菩提树,枝干黝黑。
圣者安住八万年。
曾有过三次圣弟子集会;巴利
Dehaṃ asitiratataṃ tamasokathero- Paṭṭhāsi bodhiviṭapī bhavi kaṇhavaṇṭā, Vāsaṃakā munira’sītisahassavassaṃ Āsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā; ()
继彼之后,具增上戒定慧之导师出世,
号曰斯奇,如众生之如意树。
尔时智者名为降敌之王,
于三宝具信,乐于殊胜之施。巴利
Tassā’parena adhisīlasamādhipañño Satthā samubbhavī sikhī janakappasākhī, Dhīro tadā’bhavi arindamanāmarājā Saddho pahūtaratato ratanattayamhi; ()
比丘及七宝庄严之悦意饰物,
了知象宝之心,将其奉献于善逝及僧众,
他希求佛位,是有情之精粹;
大师授记:“你将获得安乐最胜之处。”巴利
Bhikkhañca sattaratanābharaṇābhirāmaṃ Ñatvāna hatthiratanaṃ sugate sasaṅghe, So buddhabhāvamahipatthayi sattasāro Vyākāsi lacchasi sukhodhipadanti satthā; ()
佛陀之城名为遮灵瓦底,
母为具光辉,父为红日王。
在僧众中,他最尊无上,复为生起之源。
他们成为首领,名为瓢虫与莲花。巴利
Buddhassa cāriṇvatī nagaraṃ ahosi Mātā pabhāvati pitā aruṇavha rājā, Saṅghesu’bhosu abhibhuvasi sambhavo ca Aggābhaviṃsu makhilāpadumābhidhānā; ()
安隐作者身长三十七肘,敬侍胜者;
胜利菩提树与白莲华。
他的寿命为三万七千岁。
曾有三次弟子集会。巴利
Khemaṅkaro jinamupaṭṭhahi sattatiṃsa- Hatthucchito vijayabodhi ca puṇḍariko, So sattatiṃsatisahassa mitāyuko’si Āsuṃ tayo tadiyasāvakasannipātā; ()
其后,又生起一位名为“花饰”者。
以一寻之身光而灿烂,是名为韦萨布的牟尼,
据说那时,佛之苗芽名为苏达萨那,
成为国王,犹如雄狮威服敌王与象王。巴利
Tassā’pareni’ha samubbhavi ketumālā- Byāmappabhāparilasaṃ munivessabhū’ti, Buddhaṅkuro kira tadāni sudassanavha- Rājā babhūva pararājagajindasīho; ()
于胜者教法中,他向以佛陀为上首的僧团,
供养连同袈裟的无上布施;
他为了求证一切知智的菩提而出家。
“ 你将必定成为觉者。”导师如是说。巴利
Saṅghassa buddhapamukhassa sacīvaraṃ so Datvāna dānamatulaṃ jinasāsanamhi, Sabbaññubodhimabhipatthiya pabbajittha Buddho bhavissasi dhuvanti tamāhasatthā; ()
他亦有一座无与伦比的城,极为殊胜怡人,
王是其父,母名亚萨瓦蒂(Yasavatī),是大王后,
索纳与伍德拉,以及他座下的比丘与比丘尼——
达玛花鬘,智慧与神通至上,最为殊胜,善加装饰。巴利
Tassā’pya’nopamapuraṃ bhavi suppatīto Rājā pitā yasavatī janikā mahesī, Soṇuttarā ca nijasāvakasāvikānaṃ Dāmā matiddhiparamā paramā samālā; ()
他的菩提树亦已成参天娑罗大树;
六十肘高、戒德圆满的比丘随侍其侧。
导师住世六万岁,
声闻弟子集会有三次。巴利
Bodhī’pi tassa bhavi sālamahīrūho’pa- Sampannabhikkhu tadupaṭṭhahi saṭṭhihattho, Satthā vihāsi samasaṭṭhisahassavassaṃ Āsuṃ tayo tadiyasāvakasattipātā; ()
继彼之后,于此诞出世尊,谛实之流
所化之亲,名曰咖咕桑特
当时,他乃大地之佛种,名安稳王。
他的手因布施之水持续浇灌而得清净巴利
Tassā’pareni’kaha samubbhavi saccasando Veneyyabandhu bhagavā kakusandhanāmo, Buddhaṅkuro bhuvi tadā’bhavi khemarājā Dānappabandhajalasekasudhotahattho; ()
布施钵、衣等物及饮食给胜者与其弟子后,
从家中离去,
国王出家,发愿求证菩提;
导师亲口宣说,此愿必得成就。巴利
So pattacīvarapabhūtikamannapānaṃ Datvā sasāvakajinassa gharā’bhigantvā, Pabbajji bodhipaṇidhiṃ paṇidhāya rājā Satthāsayā’tya’vaca tappaṇidhānasiddhi; ()
他的父亲是解脱城的吉达多。
去世的智者显现光明,成为毗舍佉女的母亲。
桑吉瓦长老之后,维土拉长老居次;
萨玛与名为坎巴卡者,共成彼最胜一双。巴利
Khemavahayaṃ nagaramassa pitā’ggidatto Vippo vibhāvi abhavi janikā visākhā, Sañjivatheradutiyo vidhuro ca thero Sāmā tadaggayugalaṃ bhavi campakākhyā; ()
慧者亲侍胜尊,承事其身为伴;
尸利沙菩提树,高四十肘巍然。
寿量长达四万岁,
其弟子集会仅一次。巴利
Taṃ buddhijo jinamupaṭṭhahi tassa gattaṃ Tāḷisahatthamitamāsi sirisabodhi, Tāḷisahāyanasahassapamāṇamāyu Eko’va tassa bhavi sāvakasannipāto; ()
彼时之后,悲悯之藏现起。
彼为世间胜者,身如金山,庄严妙色。
果纳嘎玛那牟尼圣者出现于世,
尔时大士名曰山,为大地之主。巴利
Tassā’paramhi samaye karuṇānidhāno Lokābhibhū kanakabhudharahārirūpo, Uppajji koṇagamanomuni pabbatākhyo Bhumissaro bhavi mahāpuriso tadāni; ()
向以佛陀为首的僧团施予殊胜布施,
献上珍贵殊胜的袈裟衣料;
他出家后,怀有成就佛果之愿;
导师告诉他:“你将成为佛陀。”巴利
Saṅghassa buddhapamukhassa uḷāradānaṃ Datvā mahagghavaracivarasāṭake ca, So pakabbajittha abhipatthita buddhabhāvo Buddho bhavissasi tuvanti tamāhasatthā; ()
其城名为苏婆筏提(Sobhavatī),又称北郁多罗(Uttarākhyā);
其父为地上之雄杰,名耶若达多(Yaññadatta)。
昔日出身卑下、今为沙门尼者,以娑穆达为上首;
优多罗亦如是,于僧尼二众中(皆居第一)。巴利
Nāmena sobhavati tampuramuttarākhyā Mātā pitā’vanisuro bhavi yaññadatto, Hīyosottaravasī samaṇi samuddā Tasso’ttarā ca paramā parisāsu’bhosu; ()
吉祥子阿耆梨罗侍奉胜者,身长三十肘,
其菩提树为优昙钵枝。
他寿享三万春秋,
弟子众的寂静归聚唯有一回。巴利
Taṃ sotthijo jinamupaṭṭhahi tiṃsahattho Aṅgīraso bhavi udumbarasākhi bodhi, So tiṃsahāyanasahassamitāyuko’si Eko’va tassa bhavi sāvakasantipāto; ()
其后,于此世间,另一位大牟尼名为迦叶
出现,如犀角般独处。
那时,名为周帝巴拉的佛种,出现于世间
于三种吠陀及一切技艺,皆悉通达巴利
Tassā’pareni’ha mahāmuni kassapākhyo Lokamhi pātubhavi khaggavisāṇakappo, Buddhaṅkuro bhuvi tadā’bhavi jotipālo Vedesu tīsu sakalāsu kalāsu cheko; ()
以善友为伴,亲近善逝,
听闻法已,深入教法,
童子希求一切智性,
迦叶牟尼与先前的牟尼皆为之授记。巴利
Kalyāṇamittadutiyo sugataṃ upecca Sutvāna dhammamathasāsana motaritvā, Sabbaññubhāvamhipatthayi māṇavo so Vyākāsi kassapamunī’pi munī’ca pubbā; ()
波罗奈城是父亲与母亲所居之处,
二人名为梵授与有财。
于比丘众中,此沙门亦肩负三重负担。
三面旗帜与两列吉祥标志,依时次第排开。巴利
Bārāṇasi nagaramāsi pitā ca mātā Dve brahmadattadhanavatya’bhidhānavanto, Bhikkhusu tassa samaṇisva’pi tissabhāra- Dvājā ca bhaddayugalātya’nuloruvelā; ()
众友善沙门所侍奉,
枝如榕树,胜利菩提,高二十肘。
其寿命量为二万岁。
唯有一次圣弟子集会。巴利
Taṃ sabbamittasamaṇo samupaṭṭhahittha Nigrodhasākhī jayabodhi sa’vīsahattho, Tassā’si visatisahassa pamāṇamāyu Eko’va’hū ariyasāvakasannīpāto; ()
《胜者世系灯》由名为慧喜的修行者所造,能令一切诗人心生欢喜;在该书的布施因缘与远因缘两部分中,阐明菩萨其余誓愿安立之事,此即第三章。巴利
Iti medhānandābhidhānena yatitā viracite sakalakavijana hadayānanda dānanidāne jinavaṃsadīpe dūrenidāne bodhisattassa sesapaṇidhātaṭṭhapana pavatti paridīpo tatiyo saggo.
燃灯等二十四佛足下,
获得誓愿,是大宝藏。
菩萨历四阿僧祇劫又十万劫,
积集无量福德善根之流。巴利
Dīpaṅkarādicatuvīsati buddhapāda- Mūlesu laṅapaṇidhāna mahānidhāno, Lakkhādhikaṃ caturasaṅkhiyakapakpasaṅkhaṃ Puññābhisandamabhisaṅkhari bodhisatto; ()
其间种种外缘事,
头发、指甲、肉、血及妻儿。
勇士为利诸群生,
竟以身命施予贫者、旅人与乞丐。巴利
Etthantare vividhabāhiravatthujātaṃ Sisa’kkhimaṃsarudhirāni ca puttadāre, So jivitampi kapaṇaḍikayācakānaṃ Vīro pariccaji pajāya hitatthameva; ()
不涉耽乐布施的求索,
以苦行为财的阿吉提,行抵苦行林。
三日后才得到一钵无盐的野菜,
因饥饿之苦,其腹被征服;此即阿吉提之行。巴利
Dānādhimuttipariyesana vippaveso Patvā tapovanamakitti tapodhanassa, Tihaṃ alattha sakaṭāhamaloṇaḍākaṃ Yassā’bhibhūtajaṭharassa jighacchitattā; () (Akitticariyaṃ)
踏上旷野道,为热所迫;
我见独觉佛,诸行坏灭。
专心己务者,为烈日所炙;
以清净之手,施伞与鞋履。巴利
Kantāramagga paṭipanna manātapattaṃ Pacceka buddhamahipassiya saṅakkhavippo, Phuṭṭhaṃ sakiccapasuto sūriyātapena Yo chattupāhaṇamadāsi sudhotapāṇi; () (Saṅkhacariyaṃ)
羯陵伽国之人,因饥馑逼恼之怖畏,
殷切祈请,前来归投于你,财胜啊。
国王执象鼻牵引象王,
以布施之水行洒沐之仪。巴利
Dubbhikkhapīḷanabhayena kaliṅgaraṭṭhā Saṃyācataṃ yadupagamma dhanañjayavho, Soṇḍāya gayha nijamañjana nāgarājaṃ Yo dakkhiṇodaka nisekamakāsi rājā; () (Kurudhammacariyaṃ)
后来,他成为大善见转轮王
这位国王日夜居于拘舍婆提城中
鸣鼓巡行,周遍告示;
以衣、食、饮普施一切贫苦者、行旅者与乞丐。巴利
Hutvāna yo mahasudassana cakkavattī Rājā kusāvatipuramhi divā ca ratto, Vatthattapānamupatesi carāpayitvā Bheriṃka asesakapaṇḍikayācakānaṃ; () (Mahāsudassanacariyaṃ)
即便是七地之王的国师,
也曾从诸王处获得无尽的财富与粮秣,
施与前来乞者,
积集福德之流,以作菩提之因。巴利
Yo sattabhumibhujasāsi purohito’pi Rājūhi laddhamakhilaṃ dhanadhaññarāsiṃ, Sampattayācakajanassa paricchajitvā Puññappabandhamabhisañcini bodhihetu; () (Mahāgovindacariyaṃ)
顺法教诫,名为尼米的大地之主。
那位在米提拉城中建造了四面门殿的人,
对人、鸟、四足走兽等一切众生,始终不曾中断地行施,
他往昔行于布施,在诸施者中最为第一;(尼米王所行)巴利
Dhammānusāsi nimināma mahībhujo’pi Sālaṃ vidhāya mithilāya catummukhaṃ yo, Acchinnamatthijanapakkhicatuppadānaṃ Dānaṃ pavattayī purā dadataṃ variṭṭho; () (Nimirājacariyaṃ)
他本是埃咖·拉迦之子——月王子,
正前往让众人为他举行灌顶加冕,
于三有及诸有中深生警策,
乃立祭施之场,转动布施之轮。巴利
Yo ekarājasutacandakumārabhūto Muddhābhiseka karaṇāya janehi gacchaṃ, Saṃvejito savibhave tibhave’pi yaññā- Vāṭaṃ vidhāya’bhipavattayi dānavaṭṭaṃ; () (Candakumāracariyaṃ)
名为西维者,虽为大地之主,以取物之精华犹不自足;
彼亦诸天之主宰。
“ 遮蔽月光,蔽塞眼目”者,意为魔王以无明障覆智慧之眼。
“ 拔除覆障,得净天眼”者,指菩萨斯维王以正法启迪弟子,令其获得如天眼通般清净通达。此句出自《斯维罗王经》。巴利
Yo vatthusāragahaṇena atittarūpo Bhumissaro’pi sivināma surādhipassa, Jaccandhavesagahitassa vilocanāni Uppāṭayitva padadaṃ labhi dibbacakkhū; () (Sivirājacariyaṃ;)
彼兔贤者,志乐布施最为第一;
教诫诸友已,受持伍波萨他支分。
舍弃活命之念,跃上炭火堆顶;
欲以自身血肉施与婆罗门,智兔如是圆满布施巴拉密。巴利
Dānādhimuttiparamo sasapaṇḍito yo Mittenu sāsiya adhiṭṭhituposathaṅgo, Aṅgāramuddhani papāta sajīvitāsaṃ Hitvā dvijassa tanumaṃsapadātukāmo; () (Sasapaṇḍitacariyaṃ; Itidānapāramīṃ)
如那奉养母亲、为盲眼母象拔取莲藕的象,
被驯象师调御者亦复如是。
纵被象鼻牢牢所执,
彼惧无缺戒体有损,终不令瞋恚心生。巴利
Yo mātuposakakari bhisamuddharatto Andhāya hatthidamakena kareṇukāya, Soṇḍāya suṭṭhugahito’pya’vikaṇḍitassa Sīlassa khaṇḍanabhayā najanesi kopaṃ; () (Mātuposakacariyaṃ)
富利多龙盘踞蚁丘,
持戒禁行,毒牙炽盛,住于定中。
当蛇身被抛入篮中、为捕蛇者所持时,
因惧戒行毁坏,你弃舍了瞋恚。巴利
Yo bhuridattabhujago’parivammikaṭṭho, Sīlabbataṃ visadharo samadhiṭṭhahitvā, Peḷāya khittabhujage ahiguṇṭhikamhi Sīlassa kuppanabhayena jahāsi kopaṃ; () (Bhuridattacariyaṃ;)
戒禁等之圆满、神变炽燃者,
名为瞻波之龙,在弄蛇者手中。
随心而游,如牦牛护尾;
守护戒律,纵遭害亦不嗔。巴利
Sīlabbatādivibhavo jalitiddhimā yo Campeyyanāmabhujago ahiguṇṭhikamhi, Icchānurūpavicaro camarī’va vālaṃ Sīlaṃ jugopa napi tabbadhake cukopa; () (Campeyyacariyaṃ;)
名为小菩提、名声远扬者,以正见为武器,
前往戒禁之林,安居于所爱之处。
纵使妻子为迦尸王以强力所夺,
彼志修戒净,犹舍嗔恚。巴利
Yo cūlabodhivisuto samadiṭṭhahatvā Sīlabbataṃ vanamupecca vasaṃ piyāya, Tāyaṃ pasayha gahitāya’pi kāsiraññā Sīlabbisodhanaparo pajahittha rosaṃ; () (Cūlabodhicariyaṃ)
即使那形象恐怖的大水牛,面对那猴子,
他忍耐过错,无怨无恨,戒行清净。
拒斥树栖夜叉之语,
令彼脱于破戒之惧,亦脱于怖畏。巴利
Yo bhiṃsarūpi mahiso’pi valimukhassa Āguṃ titikkhamakhīlaṃ parisuddhasilo, Rukkhaṭṭhayakkhavacanāni paṭikkhipitvā Taṃ sīlabhaṅgabhayato bhayato mumoca; ()
他从河流的急流中救起那被冲走的人,
因他向那忘恩负义之人,施予如救亲子般的生命之恩,
鹿王露露守戒无亏,以不动摇(之心),国王由此释放他脱离杀戮;
他亦身现金色,容光赫奕。巴利
Yo vuyhamānamapanīya nadīpavāhā Mittadduhiṃ putasajīvitadānahetu, Raññā mumoca vadhiyaṃ avikopanena Sīlassa rūruhariṇo’pi harissavaṇṇo, () (rūrumigarājacariyaṃ;)
齿木碎片与乱发结髻,
嗔怒的拘陀螺髻苦行者所施咒诅。
名为摩登伽的牟尼守护戒财,
以圆满殊胜之力善护其戒。巴利
Yo dantakaṭṭhasakalehi jaṭākulehi Kuddhena kuṭajaṭilena katāhisāpo, Mātaṅakganāmamuni sīladhanaṃ jugopa Sampātasāparipumiddhibalena rakkhaṃ; () (Mātaṅgacariyaṃ;)
已入圣道,处于中道,无所畏惧于污秽之说者,
和合如两轮之轴,以非法行恼害众生的夜叉,
具威德者不为瞋火所焚,
持法夜叉王诚然守护了戒律。巴利
Maggāvatiṇṇamadhamaṃ kalhābhīlāsā- Saṅghaṭṭitobhayarathaṅgamadhammayakkhaṃ, Kopagginā naparijhāpayamiddhimā yo Sīlaṃ rarakkha khalu dhammikayakkharājā; () (Dhammādhamma devaputtacariyaṃ;)
那位沉溺食人、自诩胜利者,
以国王之命为首务,营谋生计,
兵刃摧折,他迫近而来,其心不退,
调伏夜叉,实因持戒;(坚定者行仪。)巴利
Yo porisādavasagassa jayaddisassa Rañño paṭiññamadhikicca vijivitāso, Khīttāyudho tadupagamma alīnasatto Yakkhaṃ damesi nanu sīlavataṃ nidānā; () (Alīnasattacariyaṃ;)
他如那执持杻械的龙蛇,饱享自身的蜷曲,
对那以身形负运重担的饮食之子,
无足难行,悲悯生起;
虽惧毁戒之怖,火威炽然。巴利
Yo saṅkhapālabhujago nijabhogapūra- Vyābhaṅgibhārataravāhiti bhojaputte, Kāruññamāpa abhigantumapādatāya Sīlassa bhaṅgabhayato’pi hutāsatejo; () (Saṅkhapālacariyaṃ; Iti sīlapāramiṃ;)
照见诸行法刹那坏灭之性者,
如朝露之消散,彼即胜战之勇者。
国王不顾百姓的哀泣,舍弃了王位,
圆满出离巴拉密,舍世出家;(此为战胜者之行;)巴利
Saṅkhāradhammakhaṇabhaṅgasabhāvadassi Ussāvabinduvilayaṃ’va yudhañjayo yo, Rājā janassa rudato pavihāya rajjaṃ Nekkhammapāramimapurayi pabbajitvā; () (Yudhañjaya cariyaṃ;)
苏摩那萨所出俱卢王子,
因破戒伪饰结发外道之言,
被王命判处死刑,获得行刑者许可;
教诫他之后,舍弃王位而出家。巴利
Yo somanassavisuto kururājaputto Dussīlakuṭajaṭilabbacanaṃ paṭicca, Raññā niyojitavadho vadhakāvakāsaṃ Laddhānusāsiya’bhinikkhami cattarajjo; () (Somanassa cariyaṃ;)
迦尸国王之子,名为阿瑜伽罗,
久受抚养,长居铁屋。
舍弃父王所授无上王位,
圆满出离巴拉密之圣者,步入林中修行;(此句出自《阿悠卡拉行者行》。)巴利
Yo kāsirājatanujo’pi ayogharākhyo Īhaṃ bhato ciramayogharavāsahīrū, Rajjaṃ pahāya paramaṃ pitarā padattaṃ Nekkhammapāramiparo vanamotarittha; () (Ayogharacariyaṃ;)
纵使至交挚友以阐明五种欲乐之言相劝,
彼亦摈弃其言,
肤色明净如炼金,故得金色之名;
至苦行林后,与亲眷一同出家。巴利
Yo pañcakāmaguṇadīpanato’padiṭṭha- Sambhattamittavacanampi paṭikkhipitvā, Niddhantakañcananibhacchavi kañcanākhyo Patvā tapovanamapabbaji bandhavehi; () (Bhisacariyaṃ;)
如皮革与筋腱投入火中,蜷缩焦卷;
于诸行法境界,其心已然回转。
那位索那善慧者,舍离了荣华富贵,
与眷属一同出家,走入林野;(此即索那贤者所行;是为出离巴拉密。)巴利
Pakkhittadaddulanahārurivā’nalamhi Saṅkhāradhammavisaye paṭivaṭṭitatto, Yo soṇabhusurasudhī vibhavaṃ pahāya Pabbajjituṃ sapariso pavanaṃ jagāma; () (Soṇapaṇḍitacariyaṃ; Iti nekkhamma pārami;)
智者塞纳卡,洞见卧于皮囊胎中者,
其心被愚痴垢秽所染。
远见者示现极可怖毒蛇,
大慧之人圆满智慧到彼岸。巴利
Yo seṇako sudhi pasibbakagabbhasāyiṃ Vippassi mohakalusikatamānasassa, Sappaṃ sughoramupadassiya dīghadassī Paññāsupāramimapūrayi bhurimedho; () (Seṇakapaṇḍita cariyaṃ;)
名为大药、具妙慧之智者主,
虽处邪道所障之舍断,亦平等一如。
大药贤者以智慧之力,从邪道中解救出杂色之米提拉王及其主从,
令脱于怨敌;此《大药行》即智慧巴拉密之圆满。巴利
Yo yaṃ mahosadhasamākhyasudhī sudhīso Ummaggasaṃvutanisaggavatisamo’pi, Ummaggato’va sabalaṃ mithilādhināthaṃ Paññāpajāpatipati riputo mumoca; () (Mahosadhacariyaṃ iti paññā pāramī;)
虽瘦黑如枯木,其精进如公牛之勇;
以彼精进,怖畏轮回之苦。
悲悯众生,众生之英;
恒能舀尽,甚深海水。巴利
Vālenu’ḷāravīriyo vīriyena ghoraṃ Saṃsāradukkhamiva yo kisakālako’pi, Gambhīrasāgarajalaṃ sapajānukampī Ussiñcituṃ satatamārahi sattasāro; () (Kālaka cariyaṃ)
犹如大王的尊贵之子,由智慧的父亲与尊贵的母亲所生。
犹如深沉丰沛的大海,汪洋浩瀚,波澜壮阔。
勇猛有力、臂膀坚实的英雄,以精进之力渡越一切。
在渡越轮回之海时,他的身形如同渡船。(此即《玛哈迦那咖本生》,是为精进巴拉密。)巴利
Rājāmahādijanako janakundacando Gambhīrabhurisalilaṃ salilākaraṃ yo, Sūro’rubāhuvīriyo vīriyaṃ tatāra Saṃsārasindhutaraṇe taraṇīsarūpo; () (Mahājanakacariyaṃ; Iti vīriyapārami;)
心怀坚固忍辱,宣说忍辱;
纵令整个身躯遭肢解寸断,亦安然不动。
平等清净忍辱水,为庄严具,浇洒于
嗔恚猛火炽燃之迦罗浮王;此即忍辱仙人之所行。巴利
Yo khantitintahadayo yatikhantivādī Chedāpite’pi sakalaṃ sakalattabhāve, Samapūtakhantijalamevabhūsaṃ siseca Vyāpādapāvakapadittakalāburāje; () (Khantivādī cariyaṃ)
以护持正法为至上者,才是真正的正法守护者。
虽被杀戮者所迫,而行如狮子般威猛之事,
波陀波王临堕炎热地狱之际,
菩萨犹对彼生忍辱,慈爱柔和,安住堪忍;此即忍辱巴拉密之行持。巴利
Yo dhammapālanaparo susu dhammapālo Kārāpite’pi vadhakeha’simālakammaṃ, Āsannatāpanirayamhi patāparāje Khantiṃ pavattayi manappitakhantimetto; () (Dhammapāla cariyaṃ; Iti khantipāramī;)
身为猴王,足踏凶鳄之首,
飞渡洲间险津。
所许之施必践行,不从他处求可得;
跃河越彼岸,不怖非真者。巴利
Yo antarīpagabhayaṃkarasuṃsumāra- Muddhāsamappitapado kapirājabhūto, Dinnaṃ paṭiññamanukubbamanaññalabbhaṃ Najjā papāta paratīramasaccabhīrū; () (Kapirāja cariyaṃ)
志于真理彼岸者,自在调伏,名副其实;
以真理与真理大地相合,是谓真理见者。
于吉祥赡部洲,护持古雅和合之语,
宣说一切世间;行真实无畏之道。巴利
Yo saccapāramiparo vasi paccanāmo Saccena saccamahīsandhiya saccadassī, Poriṃ samaggakaraṇiṃ sirijambudīpe Sampālayaṃ sakalalokamavoca vācaṃ; () (Saccasavbhaya cariyaṃ;)
如轮鸟幼雏,羽翼未丰
其足极小,犹如巢中幼胎卧于草床之上。
以真实语,于十六迦利沙之地,
令林火熄灭;得坚固,寿命尽端。巴利
Yo vaṭṭapotakadijo avirūḷhapakkha- Pādo’tikhuddakakulāvakagabbhasāyī, Saccena soḷasakarisamitappadese Dāvagginibbutimakā thiramāyugantaṃ; () (Vaṭṭapotaka cariyaṃ;)
亲族已成秃鹫、乌鸦、鹭鸶、鹞鹰的啄食之物,
又在盛夏骄阳酷热的煎迫中消尽。
池涸之时,鱼王以真实故,
感得非时雨云,解救(池中鱼);巴利
Yo gijjhakākabakabāṇakabhakkhabhuta- Bandhu nidāgharavitāpaparikkhayā’pe, Ritte saramhi parimocayi maccharājā Saccena’kālajaladāgamapaccayena; () (Maccharāja cariyaṃ;)
恶见不净,心随毒欲之速疾而昏眛动摇者;
愚痴懈怠,无所戒护,安住于牝兽所予安稳者;
黑第波衍那牟尼以悲悯行真实语,
令彼解脱于厄难。巴利
Duṭṭhāhidaṭṭhavisavegavimucchitaṃ yo Maṇḍabbatāpasavaro’rasayaññadattaṃ, Katvāna saccakiriyaṃ karuṇāya kaṇha- Dīpāyano muni mumoca tamāpadamhā; () (Kaṇhādīpāyana cariyaṃ;)
苏陀苏摩王虽落入食人魔掌控,
纵舍三百由旬国土,乃至身家性命,
守护真谛,以真实为至上,无所贪求;
所许之诺,二者皆不违逆。巴利
Yo porisādavasago sutasomarājā Rajje tiyojanasate sakajīvite’pi, Saccaṃ rarakkha nanu saccaparo nirāso Dinnaṃ paṭissavamubhinnamapānukubbaṃ; () (Sutasomacariyaṃ; Iti saccapāramī;)
因怖畏生死而厌离王权之威势,
彼如哑、跛、聋者,即哑跛者慕迦博卡。
被牵至冢间弃尸之地,欲将活埋;
坚定立志者之誓愿,终不弃汝。巴利
Nibbinnarajjavibhavo bhavabhīrūtāya Yo mūgapakkhabadhirākati mūgapakkho, Nīte nikhātumapaki sīvathikāvakāse Daḷhaṃ adhiṭṭhitavataṃ vata nojahāsi; () (Temiyacariyaṃ; Iti adhiṭṭhāna pāramī;)
以慈住为最胜,为盲父之杖;
彼苏旺纳·萨玛,如苏摩苏摩耶之流。
为藤蔓所环绕,他安住于林间。
他以名为慈的巴拉密,圆满成就,成为畏惧诸恶者;(此为苏旺纳·萨玛的行迹)巴利
Mettavihāraparamo piturandhayaṭṭhi Yo somasommayadayo’pi suvaṇṇasāmo, Vāḷehi samparivuto pavane vihāri Mettākhyapāramimapūrayi pāpabhīrū; () (Suvaṇṇasāmacariyaṃ;)
那位大地上统御一方的迦尸国王。
他将慈爱视作挚爱的伴侣,即便在自己生命中,也以慈爱至高无上;
王权相续之富贵被夺时,于敌对之王,
以修习圆满之慈,平等遍满而充溢;巴利
Yo ekarājavisuto bhuvi kāsirājā Mettākalattadutiyo sakajīvite’pi, Avachinnarajjavibhāve paṭipakkharāje Mettāya samphari samaṃ paribhāvitāya; () (Ekarājacariyaṃ; Iti mettā pāramī;)
他如同鹅毛管般笔直而纯净,
在受恭敬或遭轻慢时,在遇乐或受苦时,
身居骸骨狼藉的坟冢之中,
纵逢怨敌亦不生怨,心住平等;(此为身毛竖立之行持,即舍之行相。)巴利
Yā lomehaṃsavisuto’pi tulāsarikkho Mānāvamānanakaresu sukhe ca dukkha, Vāsaṃ cavaṭṭhiparikiṇṇasusānamajjhe Veraṃ averamanupecca rarakkhu’pekkhaṃ; () (Lomahaṃsacariyaṃ; Iti upekkhāka pakāramiṃ)
彼向菩提,智慧成熟,
以积集巴拉密之力,而为佛之苗芽。
焦渴、饥渴之饿鬼,
世间界外地狱中,彼从未生于彼处。巴利
So bodhiyā’bhiniyato paripakkañāṇo Buddhaṅkuro’pacitapāramitābalena, Nijjhāmataṇha’sitakañjakkhuppipāsa- Lokantarorunirayesu na jātu jāto; ()
他不曾得黄门、非男、哑者、跛者之身,
亦不曾得生盲、天生耳聋、女身与愚钝之身。
不投生为蝇、蚊、疥癞、蚂蚁之类,
亦不投生为虫、蝗、象等之属。巴利
Nālattha paṇḍakanapuṃsakamūgapakkha- Chaccandhajātibadhiritthijaḷattabhāvaṃ, So makkhikāmakasakutthakipillikādi- Jātyā napātubhavi kīṭapaṭaṅakgajātyā; ()
未得比香象更粗大之形,
未得比鹌鹑雏鸟更微细之相。
未得润泽不腐之形态。
无有如此卑劣、低劣的状态;巴利
Nālattha gandhagajato puthulatta bhāvaṃ Nālattha vaṭṭasusukā sukhumanta bhāvaṃ, Nālattha umdanamammanakatta bhāvaṃ Nālattha evamatihīnataratta bhāvaṃ;
既无杀母者,亦无杀父者,
亦无破坏僧团者、杀害阿拉汉者,
未曾有谁以嗔恨心向于如来,
亦未曾有谁令如来身中流血。巴利
Nāhosi mātuvadhako pitughātako vā Nāhosi saṅghabhiduro arahantaghāto, Nāhosi duṭṭhahadayena tathāgatassa Nāhosi saṃjananako rudhirassa kāye; ()
那些断绝了[恶]行为与[其]果报两者之人,
持断灭见者,便住于那种见中,
具信者不执取邪见,
深信业与果;彼决定趣向菩提,以正觉为究竟。巴利
Kammaṃ phakhalaṃ tadubhayaṃ paṭibāhino ye Ucchedadiṭṭhigatikā vihariṃsu tesaṃ, Laddhiṃ kadāci naparāmasi saddahāno Kammaṃ phalaṃ niyatabodhiparāyaṇo so; ()
凡诸有中,唯存四名蕴;
彼无想有情,亦为修福业。
不由之处不取结生,
于五净居,有时怖畏戏论。巴利
Yasmiṃ bhave bhavati nāmacatukkamattaṃ Tatrā’pi puññakaraṇattha masaññasatte, Aṭṭhānato napaṭisandhimagaṇhi suddhā- Vāsesu pañcasu kadāci papañcabhīrū; ()
佛种——那必至觉悟之道的圣者,有时
于长寿诸有中,亦不贪著安乐,
于此有情世间立决意语,
为圆满三十巴拉密故,彼受生。巴利
Buddhaṅkuro niyatabodhipado kadāci Dīghāyukesu’pibhavesu sukhānapekho, Katvā’dhimuttivacanaṃ idha jīvaloke Nibbatti so tidasapāramipūraṇatthaṃ; ()
人中最胜者如是:
为登入难入之菩提宫殿,示现三十梯级之形。
成就利他之悦意,巴拉密法已生起。
于轮回中流转,历经久远,忍受极苦极怖。巴利
Iccevaṃ so purisanisabho duppavesassa bodhi- Pāsādassā’vataraṇasamattiṃsatisseṇirūpaṃ, Nipphādento parahitarato pāramīdhammajātaṃ Saṃsāre saṃsari cirataraṃ ghoradukkhaṃ titikkhaṃ; ()
以上为智慧喜乐比丘所编撰之《胜者世系灯》中,令诸诗人欢喜之布施因缘——远因巴拉密法修行转起明灯——第四品。巴利
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānanda dānanidāne jinavaṃsadīpe durenidāne pāramidhammābhisaṅkharaṇa pavatti paridīpo catuttho saggo.
义句圆成,种种色彩、宝饰与金刚庄严;
昔之胜上城,宛如双关绮纹回旋。(双关连缀之修辞)巴利
Atthavattapadaṃ nānāvaṇṇamaṇṇavajānvitaṃ, Patthyāvattamivāhosi jetuttarapuraṃ pure; () (Silesa bandhanaṃ;)
以护城河为腰带,城墙为系缚的臀饰,
这座王都闪耀辉煌,犹如盛装的新娘;巴利
Parikhāmekhalādāma baddhapākārasoṇinī, Rarāja rājadhānī sā vadhūva patimaṇḍitā; ()
宝珠光鬘为饰,愚者光鬘之迷乱;
兔影圆轮在彼,正是奔赴幽会之女。巴利
Maṇisiṅgaṃsumālābhi bālaṃsumālivibbhamaṃ, Sasaṅkamaṇḍalaṃ tasmiṃ palamhesā’bhīsārikā; ()
吉祥天女之殿,不暗淡的宝石殿堂璀璨辉煌
金幢成列,孔雀嬉戏其间巴利
Indirāmandirā’mandamaṇimandirasālinī, Hemaddhajāvali tasmiṃ kiḷāpayi kalāpino; ()
如龙象王,以庄严饰物与象牙、布施之流,
其城如密云降雨。巴利
Rarāja nāgarājānaṃ kappitābharaṇehi ca, Dāṭhāhi dānadhārāhi meghavacchantā’va sā purī; ()
群马扬尘,蔽染天幕;
炎光既遮,自成广场华帐之丽。巴利
Turaṅganikaroṇḍutadhulidhūsaritambaraṃ, Nivāritātapaṃraṅgavitānassirimāhari; ()
发髻如青绿水藻,面若盛绽莲花;
双眸似青莲流转,双乳丰盈如天鹅。巴利
Nīlasevāladhammillā samphullakamalā’nanā, Tahimuppalalola’kkhī haṃsapīnapayodharā; ()
莲须之蕊、王浆之味所阻之岸,丰隆如女臀;
蜂群如宝石脚镯,莲池宛如佩钏之女。巴利
Kiñjakkharājirasānāruddharodhanitambinī, Bhiṅgālimaṇimañjirā nārī’vā’suṃ sarojinī; () (Silesa bandhanaṃ;)
若无如意树,此王城唯余空壳,
宛如毗沙那王都,具足一切福善。巴利
Kevakalaṃ kapparukkhehi vinā sā rājadhānya’hu, Visāṇārājadhānī’va sabbasampattisālinī; ()
往昔之时,人中之良骏,曾为此城之王,
以“韦桑德拉”之名,遍闻于三界之中;巴利
Kadāci purisājañño rājā’hosi pure tahiṃ, Vessantaro’tināmena vissuto bhuvanattaye; ()
他犹如一位王子,以布施为游戏,乐此不疲。
乃至保姆们身上佩戴的珠宝饰品,他也一并取来。巴利
Kumāro’va samāno so dānakīḷāparāyaṇo, Kāyūpagāni dhātīnaṃ ratanābharaṇāni’pi; ()
将诸物斫成碎片而布施,如是九番;
彼年方八岁,即已尽舍身外诸物。巴利
Khaṇḍākhaṇḍaṃ karitvāna navakkhantuṃ kapariccaji, Evaṃ bāhiravatthūnidadanto aṭṭhavassiko; ()
登上宫殿,坐下后思惟乞求之事:
“ 我将施与”——头、眼、肉、血。巴利
Pāsādamabhirīhitvā sonisajjā’bhiyācanaṃ, Dassāmī’ti vicintesi sisakkhimaṃsalohitaṃ; ()
大士安乐悦豫,如白分皎月;
既获王位荣光,以十法护佑群生。巴利
Sukhedhito mahāsatto sukkapakkhe’va candimā, Pālesi dasadhammena patvā rajjasiriṃ pajaṃ; ()
一日,那位国王独在宫中,静坐安处,
他忆念诸欲之杂染与过患;巴利
Nisajjo paripāsāde so rājā ekadā raho, Kāmānaṃ saṅakkilesañca vokārādīnavaṃ sari; ()
这位乐好出家的国王,于有、无有皆生厌离;
取得成就之精粹,舍弃殊胜之王权;巴利
Pabbajjāhirato rājā nibbinto vibhavebhave, Sampattisāramādāya hitvā rajjasiriṃ varaṃ; ()
如狂象王冲出烈火焚烧的密林;
亲族悲泣时,他自家中离去出家。巴利
Mattamātaṅakgarājā’va aggipajjalakānanā, Rudato ñātisaṅakghassa agārasmā’bhi nikkhamī; ()
瞻波、无忧与婆俱罗诸树成林而庄严绮丽,
孔雀展如冠之彩屏嬉戏,杜鹃啼鸣婉转相和。巴利
Campakāsokavakulatarusaṇḍasumaṇḍitaṃ, Sikhaṇḍimaṇḍalākhaṇḍakīḷaṃ kokilakūjanaṃ; ()
种种野兽与飞鸟以此为栖所,依水而居的安隐之地。
朵朵盛开的鲜花散发芳香,柔风送来阵阵馥郁。巴利
Anekamigapakkhīnamāsayaṃ salilāsayaṃ, Vīkāsakusumāmodappavāsitasamīraṇaṃ; ()
醉蜜群蜂遍绕,莲池盈满;
飞瀑倾泻,深广山峦遍布。巴利
Madhumattā’liṅdhaṅkāranibbhara’mburuhākaraṃ, Sampātanijjharā’rāvagambhīrabhuribhūdharaṃ; ()
堪忍独居,曲崖山窟幽深;
难入之曲山苦行林,名闻险绝。巴利
Pavavekakkhamaṃ vaṅkapabbhāraṃ girigabbharaṃ, Duppavesapakathaṃ vaṅkagirināmatapovanaṃ; ()
剃落须发而得受出家,那位具足威仪的大地之主,
长久行持梵行,安度时日。巴利
Patvā laddhe’sipabbajjā kavilāso so mahībhujo, Caranto brahmacariyaṃ cirassaṃ vītināmayi; ()
那国王的正后名叫玛迪,纵是娇生惯养、安享尊荣之身,
她携儿带女,一同走进了那座苦行林。巴利
Tassarañño mahesipi maddīnāma sukhedhitā, Puttadhītūbhisaddhiṃ taṃ tapovanamupāvisi; ()
那时,多欲贪供、相貌可怖的婆罗门,
径往韦桑德拉——众生之精粹。巴利
Mahiccho pūjakovippo tadā bīgacchadassano, Yena vessantarosattasāro tenupasaṅkami; ()
“ 我需要帮手”——我这被衰老折磨的人说道。
他向人求取子女,得遇那位坚忍且悲愍深重者。巴利
Attho kammakarehī’ti jarājajjaritassa me, Puttañcadhītaraṃ yācī dhīraṃ patvā dayāparaṃ; ()
黑皮公主与迦离二子,堪能荷负此重担。
冀证正等菩提,为脱渴爱奴役故;巴利
Ubho kaṇhājinaṃ jāliṃ sasenahabhārabhājanaṃ, Sammāsambodhikāmo so taṇhādāsabyamuttiyā; ()
南方清水之瓶,合掌奉持以礼敬,
将他绑缚后一道离去,携之安眠。巴利
Dakkhiṇodakasamputajūjaka’ñjalibhājane, Samappayittha bandhitvā agamā’dāya niddayo; ()
为探布施意乐,以婆罗门形貌而来;
天帝于是恳求贞淑之马迪天女。巴利
Dānādhimuttīvīmaṃsī vippākappenu’pāgato, Saṃyāci devarājā’tha maddideviṃ patibbataṃ; ()
以布施之水净手,倾施此布施之水已,
王便将王后施与宛如天神之婆罗门。巴利
Dakkhiṇodakaniddhotahattho so dakkhiṇodakaṃ, Katvā devesavippassa deviṃ devo pariccaji; ()
以其巴拉密威力,七次震动。
如同大地之女随喜赞叹:“萨度,萨度。”巴利
Sattakkhattuṃ pakampittha tassa pāramitejasā, Sādhusādhūti pattānumodantī’va mahīvadhū; ()
这即是人中尊成就圆满的巴拉密;
宝石光焰辉映,楼阁高度庄严;巴利
Iccevaṃ purisārañño paripācinapāramī, Maṇiraṃsismujjota pāsādasatalaṅkate; ()
微风细细,轻拂五色旗网;
宝珠铃网和鸣,如耳中甘露。巴利
Mandamandāniloṇḍūta pañcavaṇṇaddhajālīnaṃ, Maṇikiṃkiṇijālānurāvasotarasāyane; ()
天人的歌舞与悦耳的音乐,令人心旷神怡,
(那城)设有爱神的殿堂与围墙,又以剧场舞台而庄严。巴利
Dibbehi naccagītehi vāditehi manorame, Kandappamaṇḍapākāra raṅgamaṇḍapamaṇḍite; ()
犹如光耀的诸天之王,以百道彩虹为庄严。
以顶髻宝珠的光芒,在空中密织遍满。巴利
Dibbantadibbarājūnaṃ indacāpasatehi’va, Cūḷāmaṇīmarīcihī sambādhīkaḷita’mbare; ()
天女们远远地闪耀,身姿曼妙,胸如檀香。
月光般的光辉在拂尘似的和风中摇曳,巴利
Accharāhi kucañcandanamitaṅgīhi dūrato, Vidhūtacandikārāji cārucāmara mārute; ()
如睡醒之人,住于兜率天——诸天神所居之处;
从彼命终受生,成为名为善满足者。巴利
Suttappabuddhaposo’va tusite tidasālaye, Tato cavitvā nibbatti hutvā santusita’vhayo; ()
住于天界五欲乐中,在兜率天宫而住;
为世间唯一眼者,受用五根之乐;巴利
Dibbesu pañcakāmesu vasanto tusitālaye, Pañcindriyāni lokekalocano paricārayi; ()
尔时,十千世界中的诸天神
闻佛出世之喧嚣,俱集一处。巴利
Tadā dasasahassesu cakkavāḷesu devatā, Ekattha sannipatitā sutvā buddhahaḷāhaḷaṃ; ()
Teno’pasaṅkamitvāna yenā’si purisuttamo, Katvā tabbadanambhojaṃ nayanālikulālayaṃ; ()
冠顶宝珠之光,如金流注,沐足下之座;
合掌如莲苞,众人齐申礼敬。巴利
Cūḷāmaṇimayukhambutiddhotacaraṇāsane, Baddhañjalipuṭambhojamakulāti samappayuṃ; ()
转轮王之位,即与天帝之位、魔王之位、梵天之位并列。
贤友,并非为了求得这些,而圆满修习巴拉密;巴利
Cakkavattipadaṃ sakkamārabrahmapadatayā, Nakho mārisa patthetvā pāramī paripācitā; ()
为了成为可教化众生的善友,为求证无上正等觉,
贤者,你历尽艰难,圆满了十巴拉密;巴利
Veneyyabandhubhutena sammāsambodhimicchatā, Tayā mārisa kicchena pūritā dasapāramī; ()
为利含天诸世间,
众向坚毅大悲者祈请:愿入母胎而生。巴利
Sadevakassa lokassa hitāya mātukucchiyaṃ, Uppajjatūti yāciṃsu taṃdhīraṃ karuṇāparaṃ; ()
人寿短则不满百岁,长则乃至十万岁,
此非诸佛出世之时,是故彼观察时节。巴利
Satavassāyuheṭṭhāpi uddhaṃ sahasahassato, Yasmā akālo buddhānaṃ tasmā kālaṃ vipassi so; ()
诸正觉者不生于余洲,
唯于赡部洲受生;是故彼审观此洲。巴利
Yasmā aññesu dīpesu sambuddhā nopapajjare, Jāyanti jambudīpasmiṃ tasmā dīpaṃ vipassi so; ()
因为如来不降生于边地,
他们降生于中部地区,因此维巴西佛观察彼处;巴利
Yasmā milakkhadesesu nūppajjanti tathāgatā, Jāyare majjhime dese tasmādesaṃ vipassi so; ()
因不生于吠舍、首陀罗二族,
唯生于刹帝利、婆罗门之家;是故彼审观其族姓。巴利
Yasmā najāyare vessasuddatvayesu jāyare, Khantiye brāhmaṇe buddhā kulaṃ tasmā vipassi so; ()
诸佛之母的胎藏无有他类众生可得容受,
因此,他以寿命有限之相,观察母亲。巴利
Yasmā anaññavisayā kucchi sambuddhamātuyā, Tasmā āyuparicchedavasena passi mātaraṃ; ()
世间之眼目,作五观察已,
心满悲悯,向她们许下承诺。巴利
Lokekalocano evaṃ katvā pañcāvalokanaṃ, Tāsaṃ paṭiññaṃ pādāsi karuṇāpuṇṇamānaso; ()
宝饰花鬘,为佛足红莲所亲触;
尔时,来集天众,倏然隐没。
兜率天王入欢喜苑,
慧慈等为最上者,从彼殁已,无怖畏之失。巴利
Tappādatāmarasacumbita moḷimālā Sampattadevaparisā’ntaradhāyi tāva, Ogayha nandanavanaṃ tusitādhirājā Tamhā cavī matidayādayināsabhāyo; ()
如是,由名为慧喜的禅师所造,在令一切智者心生欢喜的《胜者灯》中,关于远方因缘、从韦桑德拉本生等开始的天神劝请之事,此为第五章。巴利
Iti medhānandābhidhānenayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānatidāne jinavaṃsadīpe durenidāne vessantaracariyappabhutidevārādhanā pavatti paridīpo pañcamo saggo.
吉祥赡部洲中,乃七种精华所生之处;
富饶犹如阿摩罗婆提城,实为诸城之冠。
此乃太阳族君王世代相承的疆土,
以显著标志而著称,于迦毗罗卫城中,即此城邑所在。巴利
Yā sattasārapabhavā sirijambudīpe Phītā’marāvatipurī’va purīvataṃsā, Ādiccavaṃsikanarindapaveṇi bhūmi Lakkhyālayā kapilavatthupurī pure’si; ()
具足声韵悦耳之味、天生之色、
义理流布与句读停顿,
那座王都以众多人民与群体为标志,
其架构犹如春天之华饰,严整有序,衔接严谨,巴利
Vaṇṇehi kaṇṇasukhasaddarasehi jāta- Rūpehi atthavisarehi yatīhi yuttā, Yā rājadhāni puthupāṇagaṇappadehi Āsī (vasantatilakā) racanā yatheva; () (Silesa bandhanaṃ;)
犹如以四方边界为臂钏的大地少女,
佩戴着系紧的螺钏,焕发着庄严光辉,
她那以灰泥精心涂抹、熠熠生辉的城墙,
其环绕的城垣坚不可动,宛如王冠;巴利
Pācīdisābhujalatāya mahīyuvatyā Sannaddhasaṅkhavalayassirimāvahantaṃ, Yassā sudhāsuparikammakataṃ rarāja Pākāracakkamacalaṃ makuṭānukāraṃ; ()
她的护城河辉映王城之美,
岸边花蕊花粉染作金黄,赏心悦目。
蜂群缠绕,如珠串织成的行;
城墙脊背倾颓,宛若衣裳滑落。巴利
Yassā rarāja parikhā nagarindirāya Kiñjakkhiñjaritatīradasābhirāmā, Saṃsibbitālivittīmaṇitantupantī Pākārasoṇibharato galitambaraṃ’va; ()
沉醉于爱欲、骄慢与美酒的浪荡子,
上有微风拂动、绀青藤蔓结成的华盖。
双眸流盼、合掌爱赏,
他们趋赴那园林——宛如宴饮之地,如掬水捧饮般陶醉其中。巴利
Kandappadappamadirāmadamattadhuttā Mandānileritasunīlalatāvitānaṃ, Yasmiṃ vilolanayanañjalipiyamānaṃ Āpānabhuminibhamopavanaṃbhajiṃsu; ()
那些沉醉于青春焕发、骄傲自负的女子,
在那些宝石与明镜交相辉映的华丽剧院之巅,
那座王城以厚实丰盈的云朵、
柔美的容颜而获得玛纳斯湖般的美丽。巴利
Mattaṅganāya navayobbanagabbitāya Raṅgālayaggamaṇidappaṇabimbitehi, Yā rājadhāni ghanapīnapayodharehi Sommānanehi bhaji mānasavāpisobhaṃ; ()
意想所成之庄严光饰,煌煌交映;
牙力如白鹤群飞,甘雨纷然流注。
往昔,令家中孔雀群非时嬉戏鸣唱,
殊胜雨云如象群载水而至。巴利
Saṅkappitābharaṇaraṃsi sateratālī Dāṭhābalākavisarā madavuṭṭhidhārā, Yasmiṃ pure gharamayūrakulaṃ akāle Kīḷāpayiṃsu varavāraṇavārivāhā; ()
城外筑有坚固的城垣,垣前悬着铁锤般的重锁,
群马奔驰,扬起滚滚尘埃,
向街头往来的众人,刹那间令其心生怖畏,
赫赫如炽燃劫火之网。巴利
Pākāracakkabahiniggata muggarāgaṃ Yasmiṃ turaṅganikaruddhaṭadhūlijālaṃ, Racchāvatārajanatāya khaṇaṃ janesi Bhītiṃ padittapalayānalajālasobhaṃ; ()
宝峰攒辉,光焰交缠相续,
竞相亲吻那胜于太阳、映现羚羊斑影的月轮宝盘。
犹如女子的莲容令他蒙羞受辱,
他容色骤变,仿佛被嗔怒所压伏。巴利
Yasmiṃ vimānamaṇisiṅgajutippabandha- Sañcumbitaṃ jitaraviṃ hariṇḍakabimbaṃ, Nārījanānanasarojakatāvamānaṃ Kodhābhibhutamiva vaṇṇavikāramāpa; ()
于彼处,诸自在主所摄持的崇高
其如雪山白净,令人悦意,
恒常以甘露敷治,悉心维护,
诸住处犹如吉祥天女的宫殿。巴利
Yatthissarehi samadhiggahitāni tuṅga- Kelāsakuṭadhavalāti manoharāti, Niccaṃ sudhāsuparikammakatāni cā’suṃ Lakkhīniketananibhāni niketanāni; ()
城中蓝宝石所建宝阁之顶,
金幢幡行列回旋缭绕。
云峰之巅前,百道闪电花环般闪耀——
你如同嬉戏的使者,为离别中的女子们带来愁苦;巴利
Yatthindanilamaṇimāpitamaṇḍapagge Hemaddhajāvaliparibbhamaṇaṃka puramhi, Jīmūtakūṭapamukhe satavijjumālā- Līlāvahaṃ virahinīnamaghaṃ janesi; ()
晚霞宝拱珠光辉,
尽破阖城居人暗。
座座王都亦涌起崇高的欢悦,
以喜悦,新住于寻郎女子的夜。巴利
Sañjhānurāgamaṇitoraṇadīdhitīhi Bhinnandhakāranikarā’khilanāgarānaṃ, Yā rājadhāni janayantipi tuṅgatuṭṭhiṃ Pītyā navāsi rajanīsma bhisārikānaṃ; ()
岸边交织着水草与散落的花蕊,
盛开着红莲、青莲与白睡莲,
天鹅、蜜蜂与鹤群相聚,倍添迷人,
其中池水极清澈,莲花遍布;巴利
Sevālakesarasamākulatīrabhāgā Samphullarattapadumuppalakallahārā, Haṃsālisārasasamosaraṇābhirāmā Yasmiṃ sunimmalajalā kamalākarāsuṃ; ()
在那座城中,人们为了获得良家女子莲花般的面容
的无上妙丽,而极力勤求。
如白莲般清凉的光辉,
至今彼此交结相触,走向毁灭。巴利
Yasmiṃpure kulavadhūvadanambujānaṃ Laddhuṃ nirūpamasiriṃ bhusamussahantā, Yāvajja setasarasiruhasītaraṃsī Aññoññabaddhapaṭighā’va vajanti nāsaṃ; ()
其上呈现出金色、黄铜色、银色及黄铜与银交杂之色,种种光泽,
以珍珠、珊瑚及宝石等诸珍为饰,
种种市肆悉皆盈满,
迦尸细布、麻布、丝绸、亚麻之衣。巴利
Yasmiṃ suvaṇṇamakaṇirūpiyavaṃsavaṇṇa- Muttāpavāḷacajirehi mahārahehi, Nānāpaṇā sukhumakāsikasāṇahaṅga- Koseyyakhomavasanehi’bhavuṃ papuṇṇā; ()
手持轮、剑、矛、弓、枪、棒等诸兵器。
披戴金色铠甲,降伏了众敌军
极为勇猛,渡越了战场之海
勇士们曾在那座胜妙城中严密守护巴利
Cakkāsisattidhanukuntagadādibhatthā Sannaddhahemakavacā vijitārivaggā, Saṅgāmasāgarasamuttaraṇātisurā Yodhā yahiṃ puravare akariṃsu rakkhaṃ; ()
击破华丽宝石宫殿的墙垣
犹如棉布般皎洁的秋云行列
于彼刹那,秉持帷幕之庄严者,
以群蜂守护诸女之莲华面庞。巴利
Phūṭṭhā ka vāṭanikaṭe maṇimandirānaṃ Kappāsapaṭṭadhavalā saradabbharājī, Yasmiṃ khaṇaṃ javanikāsirimādadhānā Thīnaṃ jugopa madhupehi mukhambujāni; ()
街衢纵横通畅、严饰华美,
拱门高耸、恒常欢庆的城中,
蛇王诸躯蟠绕,宛如地底龙宫,
广张蛇冠,成为胜妙庄严。巴利
Nibbiddhavīthivisarehi susajjitehi Niccussavāya puramussitatorasehi, Bhogindabhoganikarehi rasātalaṃ’va Yaṃ sampasāritaphaṇehi babhuva rammaṃ; ()
城中宫殿,窗网洞开;
扬尘漫卷,发髻沾尘染垢。
众女月华般明净之面,于镜中;
世间眼目之宝,映现其中。巴利
Yasmiṃpure vivaṭamandirajālakānaṃ Uddhūtadhulimalinīkaḷitālakānaṃ, Nārinamindurucīrānana dappaṇesu Lokassa locanamaṇi paṭibimbitā’suṃ; ()
其声深沉,如大螺号之巨响;
皎如雪山白巅之居所,洁若凝沫成团。
七宝盈满、如乳海般的都城,吉祥天女庄严之;
骏马腾波,疾驰如浪奔涌。巴利
Gambhīrasaṅkhapaṭabhaddhanibhūrighosaṃ Kelāsakūṭadhavalālayapheṇapiṇḍaṃ, Yaṃ puṇṇasattaratanaṃ purakhīrasindhuṃ Lakkhī alaṅkari turaṅgataraṅgavegaṃ; ()
飞尘连绵成垢染,青黛如林色转深;
群蜂沉醉恋红莲,悦意徘徊乐未央。
王鹅所游、不堕世间之古城,
宛如盛绽的迦兰伽林;巴利
Reṇuppabandhamalinaṃ kavanarājinīlaṃ Madhavātimattamadhupaṃ padumābhirāmaṃ, Yaṃ rājahaṃsabhajitaṃ avatiṇṇalokaṃ Āsi puraṃ vikacakañjavanaṃ yatheva; () (Silesabandhanaṃ;)
彼城之中,蓝颈孔雀宝光灼灼,
宛如大地为爱染所践踏,舒开羽阵。
女子乳房沉沉,亦复如是——
如丰雨之日,乌云沉沉遍布四方;此为双关语结。巴利
Yasmiṃpuramhi ratanujjalanīlakaṇṭhā Rāgāvamadditadharā’vivaṭadvijāli, Āsuṃpayodharabharā’viraḷappadesā Sampattavuṭṭhidivasāviyamātugāmā; () (Silesabandhanaṃ;)
是法随法行者的究竟依归,
犹如怖畏轮回者所栖止的苦行林,
此王城,于众多盲暗凡夫,
犹如饮宴之场,成为种种怖畏之源。巴利
Dhammānudhammapaṭipatti parāyaṇassa Saṃsārabhīrukajanassa tapovanābhā, Yā rājadhāni pacurandhaputhujjanānaṃ Āpānabhumiva babhūvu’bhayappakārā; ()
佛之萌芽,犹如太阳王族之破暗者,
为如实地体验安乐,而成为良善之地,
迦毗罗卫城啊,昔日你是何模样,
如今你昭示着法的本性。巴利
Buddhaṅkurassa ravivaṃsapabhaṅkarassa Sammā sukhānubhāvanāya subhumibhutā, Bho yādisi kapilavatthupuri pure’si Dhammassabhāvamadhunā paridīpaye sā; ()
于彼城中,城之主宰,
有王名苏尼提卡图罗,具足四摄之法。
有时以法悦群生,
日族之幢,苏托达那王子。巴利
Tasmiṃ babhūva nagare nagarādhirāje Rājā sunīticaturo catusaṅakgahehi, Dhammena sabbajanarañjanako kadāci Suddhodanavhavisuto ravivaṃsaketu; ()
见其降世之身唯余染污垢秽,
莲华女渴慕其夫莲华之主。
为护持大地的教法所庄严的莲华足,
那位崇敬如日轮光辉之王者巴利
Disvā’vatārakalusikatamattabhāvaṃ Ukkaṇṭhite’va kamalā kamalāpatissa, Bhūpālipālibhajitaṃ caraṇāravindaṃ Saṃsevi yassa ravivaṃsadhajassa rañño; ()
诗人中的君王,诗人颈上的璎珞;
辩才天女之女,言辞甜美柔婉。
从四面梵天口中的莲花林而来,
宛如雌天鹅装点着摩那娑莲池。巴利
Yassā’vanīsakavino kavikaṇṭhabhusā Vāṇivadhū madhurakomakalakattavāṇī, Patvā catummukhamukhambujakānanamhā Haṃsīva mānasataḷākamalaṅkarittha; ()
摧破一切怨敌之骄慢,超然独一;
内敌难胜,终为所败。
以清净心为磨石,以锐利智慧之刃,
那位大地之主即被击杀。巴利
Sabbāridappamathanopari ekadhatvā Ajjhattikāriparājiyamappasayhaṃ, Saṃsuddhacittanikase nisitena tāva Paññāyudhena avadhittha mahībhujo yo; ()
从大地之主与大地之山,
悲水盈满,以舍心为堤岸之界。
慈流涌出,喜浪成鬘;
覆没三界,群生洪流。巴利
Yasmā mahīpatimahīdharato upekkhā- Veḷātalāvadhi dayāsalilena puṇṇā, Mettāsavanti pabhavā muditumimālā Ajjhottharittha bhuvanattayagaṃjanoghaṃ; ()
布施圆满所居,如持云者;
布施胜解最上者,其心湖中。
对于贪欲深重、穷苦乞食之人,
犹如七宝珠坠落水中,黯然而失光彩;巴利
Sampannadānasadanambudharehi yassa Dānādhimuttiparamassa manodahesu, Taṇhātaṭāni kapaṇaddhikayācakānaṃ Hinnāni sattaratanambunipātanena; ()
双眸如蓝宝石,齿白如银,
面如黄金,顶髻如珊瑚。
肢节犹如宝珠所成,种种珍宝为其庄严,
身形宛如由梵天精雕细琢而成;(这是戒的约束)巴利
Yassindanīlanayanaṃ rajatāvadāta- Dantaṃ suvaṇṇavadanañca pavāḷasīsaṃ, Muttāmayaṅgavayavaṃ ratanehi nānā Dehaṃ sumāpitamivāsi pitāmahena; () (Sīlesabandhanaṃ)
其声誉皎洁殊胜,无与伦比,
一心专注,面容清净,降伏敌对之人王。
摧破忧恼黑暗者,
以大海为际之大地,作其疆界。巴利
Yassātipaṇḍarayasovisaro’sadhīso Saṅekkācitānanasaro’rinarādhipānaṃ, Sokandhakārabhiduro ripurājinīnaṃ Āsāgarantapathaviṃ paridhikarittha; ()
王侯之六足蜂群全然渴慕地方
王权之甘露蜜味。
于彼自身相续,莲池盛放之花,
亲近彼美妙行莲之足,以虔诚心;巴利
Rājaññachappadakulaṃ sakalaṃ padesa- Rajjādhipaccamakarandarasābhilāsaṃ, Yassattabhāvakamalākaraphullitāni Saṃsevi cārucaraṇambūruhāni bhatyā; ()
如白伞盖般遍传的荣名之聚,
化作如利刃般可怖的烈焰威光。
当他统御其余诸王时,
诸王手执伞盖与宝剑,宛如亲随仆从;巴利
Setātapattamiva vissutakittipuñjaṃ Katvā’sipattamiva pāvakabhīmatejaṃ, Yasmiṃ sarajjamanusāsati sesabhūpā Chattāsibhūsitakarā sakakiṅkarā’va; ()
众多门户,于无数学人、求乞者
纵使敞开着,亦从不止息地住于珍宝之藏
他专志于守护信等七财
那位紧闭三重门的迦毗罗主,巴利
Dvārāni’nekakapaṇḍikayācakānaṃ Ugghāṭitopya’virataṃ ratanālayesu, Saddhādisattadhanarakkhaṇatapparo saṃ Dvārattayaṃ pidahi yo kapilādhinātho; ()
他张起强弓,面对凶悍敌群,
射出阵阵利箭之雨,
焚身成灰者,如象鼻般丰腴的双臂;
蛇吐舌,如满张弓弦般颤动。巴利
Yassussitaddhanueṇo pabalārivaggaṃ Vissaṭṭhābāṇavisarabbisamubbahanto, Bhasmikari karikarāyatapīnabāhu- Sappo suphoṭhitajiyāpariphandajivho; ()
彼化为吉祥宝藏之城的海洋,
为曼丁达山峰峦所环抱者。
即使如发尖许,
你以忿怒之风,令敌王众不能动摇——如须弥山王。巴利
Lakkhīnidhānanagaraṇṇavapātubhūto Mantindakūṭasikharīvalayāvuto yo, Vālaggamattampi rājasiṇerurājā Kodhānilena ripuraññamakampiyo’si; ()
犹如灰烬、焚尽一切成熟之物的男子
即使被瞋火之风所鼓动
敌对诸女之嗔火已熄,
泪泉自迷乱双眸潸潸涌流。巴利
Bhasmikatākhīlavipakkhanarindakaṭṭho Kodhānalo sarasamīraṇabhāvitopi, Nibbāyi paghgaritabappajalehi yassa Lolabbilocanaghaṭehi vipakkhathīnaṃ; ()
是清净之道的极致,犹如明亮闪耀的灯炬,
以连绵不绝的荣耀名声,令世间清净光明,
诸王冠上宝珠所庄严之足凳,
彼依法长久统治,与诸王共治。巴利
Sannītimaggajalituggamatippadīpo Kittippabandhadhavalīkatajivaloko, Rājindamoḷimaṇilaṅkatapādapīṭho Dhammena rajjamanusāsi ciraṃ sarājā; ()
双乳坚满如吉祥宝瓶,
两峰沉沉重压,腰肢因之纤细。
她无瑕的面颊,恰如日轮般丰润可爱。
她的姿色光彩辉映,远胜天女。巴利
Tassatipīvarapayodharabhaddakumbha- Dvandātibhāraviraḷīkatamajjhabhāgā, Niddosabālaravimaṇḍalacārugaṇḍā Dibbaccharājitavirājitarūpasobhā; ()
青莲盛放,无瑕青眼。
宝石耳环垂挂,摇曳耳畔。
齿如珠串成列,
步似天鹅含笑轻盈,语声柔婉清美。巴利
Samphullanīlakamalāmalanīlanettā Olambamānamaṇikuṇḍalalambakaṇṇā, Muttāvalivadasanāvali haṃsadhenu- Helāpahāsagamanā muducāruvāṇī; ()
红唇如频婆果,云发浓长垂束;
面容如金镜,映现月轮。
小腿如鲜润花蕾般秀美,
臀如爱神吉祥石板般圆润;巴利
Bimbādharā jaladharāyatakesapāsā Sovaṇṇadappaṇanibhānanacandabimbā, Sannīrapupphamakuḷopamacārujaṅghā Kandappa maṅgalasilātalasoṇibhāgā; ()
脐间仿佛蓄水池中生长的塔玛拉蓝蔓——
其毛发优雅盘曲、柔软舒展,现为妙好之纹;
臂如美海之波浪,
秀眉纤蔓,绀青幽深,宛如摩羯幢之弓。巴利
Nābhālavāḷaruhanīlatamālavallī- Līlāvinaddhanavakomalaromarājī, Lāvaṇṇavāridhitaraṅgabhujā’bhinīla- Subbhulatāmakaraketanacāparūpā; ()
王族莲池中称尊的皇天鹅,
宛如摩诃摩耶,宛如帝释天神之妻善生。
宛如月下白莲,犹如云中闪电,
您是国王那举止端庄、令人悦意的亲爱的王后。巴利
Bhupālavaṃsakamalākararājabhaṃsi Māyāvadhu iva sujampatino sujātā, Candassakomudi’va vijjuriva’mbudassa Rañño’ticārucaritāsi piyā mahesi; ()
尔时彼城之中,有宅宛如山;
阿萨利月吉祥大祭,绵历七日。
已断诸漏、妙香第一者,
摩耶王后为彼行此星宿之嬉。巴利
Tasmiṃ nagopamaghare nagare tadāsi Āsāḷhimaṅgalamaho divasānisatta, Milāsugandhaparamaṃ vigatāsavaṃ taṃ Nakkhattakīḷamakarittha mahesi māyā; ()
第七日满月到来之清晨,她起身,
以芬馥香水
为贫苦的人们建造了无与伦比的浴池;
以四十万金钱之资而行布施;巴利
Vuṭṭhāya sattamadināgatapuṇṇamāya Pāto sugandhaparivāsitavārinā sā, Katvā sinānamatulaṃ kapaṇḍikānaṃ Dānaṃ adāsi catulakkhadhanabbayena; ()
彼女着净衣、善披覆,
食已上妙食,受持伍波萨他支。
疲倦入梦,潜入内室,
见迦良那卧于吉祥之床。巴利
Vatthāhatehi sunivatthasupārutā sā Bhutvā’ggabhojanamadhiṭṭhituposatha’ṅgā, Niddāturā supinamovarakaṃ pavissa Kalyāṇamaddasa sirīsayane nipannā; ()
将卧床带到雪山的一侧,
在那极宽广的娑罗树下,
传说四位天王,
将他抬上六十由旬的可爱宝石岩。巴利
Netvā nipannasayanaṃ himavantapasse Heṭṭhā visālatarasāḷamahīruhassa, Naṃ saṭṭhiyojanakacārumanosilāyaṃ Āropayiṃsu caturo kira devarājā; ()
为除人间垢秽,从彼处引离后,
至阿耨达池,令其善浴清净。
天女们即时以天界的衣裳,
以种种香花,庄严其身;巴利
Netvā manussamalasaṃharaṇāya tamhā’ Notattanāmarahadaṃ sunahāpayitvā, Devitthiyo sapadi dibbamayehi nesaṃ Vatthehi gandhakusumehi alaṅkaritvā; ()
生于银山之中者,嬉戏游舞;
于至美黄金天宫之内,辉耀流光。
头向东,于天所成、善敷设之殊胜卧榻,
众令彼卧。巴利
Tatthubbhavo lasati rūpiyapakabbato yo Tassodare’tirucire kanakabbimāne, Pācīnasīsavati dibbamayamhi sammā Paññāpitaggasayanamhi sayāpayiṃsu; ()
他化作白象王般庄严的形貌,降下而来。
佛之种芽,从美丽的金山降临;
登上银峰,
象鼻从北方的香槟(Soṇḍā)河中卷起洁白莲华巴利
Oruyha setavaravāraṇarājaveso Buddhaṅkuro rucirakañcanapabbatamhā, Āruyha sajjhudharaṇidharamuttarāya Soṇḍāya setasarasiruhamubbahanto; ()
既至天宫,于蜿蜒之河作象鸣,
右绕庄严之母卧榻。
破右胁,
如入母腹,于梦中见。巴利
Patvā vimānavathakuñcanadaṃ naditvā Katvā padakkhiṇamalaṅkatamātuseyyaṃ, Bhetvāna tāyapana dakkhiṇapassamanto Kucchiṃ paviṭṭhasadiso supinena diṭṭho; ()
王后摩耶,容颜端丽;
阿沙荼满月之夜,后阿沙荼星宿之时。
以最初的大异熟心,
佛芽尔时即于母胎中结生。巴利
Māyāya rājavadhuyā rucirānanāya Āsāḷhipuṇṇamiyamuttara’sāḷhabhena, Buddhaṅakkurassa paṭhamena mahāvipāka- Cittena sampati ahū paṭisandhigabbhe; ()
在菩萨结生入胎之时,
摩诃摩耶仪态端庄,并有手持利剑者(护卫),
为除一切灾患,
四天王之子乃担起守护之责。巴利
Buddhaṅkurassa paṭisandhigatassa gabbhe Māyāya cārucaritāya ca khaggahatthā, Nissesupaddavanirākaraṇāya rakkhaṃ Gaṇhiṃsu tāva caturo surarājaputtā; ()
摩耶以夫为至尊,自彼时起,
于诸男子之中,未曾生起一念染着之心。
汝耽五欲之乐,身无疲倦;
以利养与广大名闻,益增荣盛。巴利
Māyāya bhattuparamāya tatoppabhuti Nūppajji kiñci purisesu sarāgacittaṃ, Sā pañcakāmasukhinī akilantakāyā Lābhenuḷārayasasāpyabhivaḍḍhitāsi; ()
如净宝中贯白线,
入母胎中而显现。
十月怀胎,以胎藏护持此身;
如王后捧持油钵,谨慎不放逸。巴利
Paññāyi dhotaratane janikāya anto Kucchiṃ gato yatharivāvutapaṇḍusuttaṃ, Taṃ kucchinā pariharī dasamāsamattaṃ Pattena telamiva rājini appamattā; ()
清晨,就在初一那天,醒来的人
向国王禀说了那个梦,于是那位人主……
精通四吠陀与吠陀支者,
召请了六十四位尊贵的婆罗门——婆罗门世系之旗帜。巴利
Pāto’va pāṭipadage divase pabuddhā Rañño kathesi supinaṃ atha so narindo, Vedaṅgavedacature catusaṭṭhamatte Pakkosayī dvijavare dvijavaṃsaketū; ()
地基以炒谷最胜之涂抹而善涂饰,
于所铺设的细软褥垫卧具处,
吉祥座上,居室之中端坐者,
乃是国王、占相师与婆罗门众。巴利
Lājuttarāya paribhaṇḍakatāya bhumyā Paññāpitesu sukhumattharaṇatthatesu, Bhaddāsanesu bhavanamhinisinnakānaṃ Nemittikānamavanīpati bhusurānaṃ; ()
混有酥油、蜂蜜、砂糖与牛乳等物的,
盛满乳粥的金银器皿,
施新衣、财谷积与母牛已,
彼问所见梦之果报;巴利
Pakkhittasappimadhusakkhirakhīramissa- Pāyāsapuṇṇaharirūpiyabhājanehi, Vatthāhatāni dhanadhaññacayañca dhenū Datvāna diṭṭhasupinassa phakhalaṃ apucchi; ()
人主啊,你不应对你的王后有这般思虑,
王后怀胎,胎儿安稳地住于母腹之中,
若彼居家不出,
无疑当为转轮王。巴利
Mācintayittha tava rājiniyā janinda Kucchimhi tampati patiṭṭhahi puttagabbho, Ajjhāvasissati sañcepana cakkavatti Rājā bhavissati agāramasaṃsayaṃ so; ()
他舍弃七宝与四洲王权,
若前往住处,便当出家修行。
必成正觉,决定成为通达四圣谛的佛陀
那些通达梦境的智者如是说巴利
Hitvā sasattaratanaṃ catudīparajjaṃ So pabbajissati sace bhavanā’bhigantvā, Buddho bhavissati dhuvaṃ catusaccabuddho Iccabruviṃsu supinatthavidū vidū te; ()
她腹中怀胎的沉重负担令她难以忍受
她虽想回到自家的宅邸和园林,却终究无法成行
神女向王禀白:“我愿(如此)。”
王即应允,纳其妙音之言。巴利
Sā gabbhabhāravaṭharikatamajjhabhāgā Gantuṃ sakaṃ kulagharaṃ kulakañjahaṃsi, Icchāmahanti paṭivedayi devi rañño So sampaṭicchi vacanaṃ karavīkavāṇyā; ()
那座宏伟的大城,遍布着众多宫殿楼阁,
一直绵延至那座号称天神所居的王都,
国王以珍珠与皓白细沙铺地,
依爆谷供养之仪,敬献红莲与青莲。巴利
Tamhā mahānagarato nagaraṅgapuṇṇaṃ So yāva devadahanāmikarājadhānī, Muttā’vadātapuḷinattharaṇehi rājā Lājopahāravidhinā kamaluppalehi; ()
以盛满仙提罗花的宝瓶、
以及顶生王所驱动的幡旗与旗列而为庄严,
以金银打造的华美拱门而为严饰,
迅速令这条圣道庄严,焕然生辉。巴利
Santīrapupphakalasehi samappitehi Mandātileritapaṭāka dhajāvalīhi, Kārāpayī kanakarūpiyatoraṇehi Addhānamaggasamalaṅkaraṇaṃ’takhippaṃ; ()
以恭敬赞颂、祝福吉祥的歌咏而歌唱,
以五节拍的第四拍节奏相伴,旋律悠扬,音声调和悦耳,
在那庄严、光明、清净之处,
显现超凡胜妙的身相光辉,巴利
Vandī’bhigītathutimaṅakgalagītikāhi Pañcaṅgikehi turiyehi katupahāraṃ, Tasmiṃ sumaṇḍitapasādhitamañjasamhi Dibbavcarāsiriviḍambanarūpasobhaṃ; ()
以众宝镶嵌、善加严饰之金轿,
恭奉女神登其上。
国王派遣了以亲族众为先导、
与千位大臣一起、由他妥善养育的那人。巴利
Deviṃ suvaṇṇasivikāya susajjitāya Āropayitva khacitāya maṇīhi nānā, Pesesi bhupati purakkhatañātisaṅghaṃ Saddhiṃ sahassasacivehi sukhedhitaṃ so; ()
缀满繁花、果实与新芽的沉沉重负,
林木簇拥,深蓝色藤蔓浓密地铺展蔓延,
海枣、多罗、芦苇、竹、椰子、槟榔,
以及合欢、槟榔青等草木,成行排列如稻苗般整齐。巴利
Samthullapupphaphalapallavavattabhāra- Rukkhākulaṃ ghanasunīlalatāvitānaṃ, Hintālatālanaḷakīcakanāḷikera- Sannīrapūgatiṇapādapapantisāliṃ; ()
青藻碧水,凉风清寒;
群鹅飞落,啼声悠扬,波光潋滟。
群蜂嗡鸣喧沸,响彻莲池;
莲池遍布,花蕊如网交织。巴利
Sevālanīlasalilānilasītalehi Otiṇṇakahaṃsavisarehi samullasattaṃ, Jhaṅkārarāvamukharālikulākarāla- Kiñjakkhajālabharitamburuhākarehi; ()
我看见了:那由花香所成的芬芳之风,
为一切众生的眼目所喜爱。
莲眸女入蓝毗尼园,
此园胜欢喜林,如爱神天宫。巴利
Pupphābhigandhasurabhīkatagandhavāhaṃ Addakkhisabbajanalocanapīyamānaṃ, Nindantanandanavanaṃ vanajāyatakkhī Sā lumbinīvanamanaṅgavimānabhūtiṃ; ()
王后十指纤纤,柔如新叶;
臂如枝柯,以花穗为拂。
柔藤般娇嫩的女子们立于道前,
已得机会以身相献。巴利
Sā rājinī navadalaṅgulipantīcāru- Sākhābhujopahitamañjaricāmarehi, Sannaddhakomalalatāvanitānamagge Attupahārakaraṇāya katāvakāsā; ()
大军以莲足般优美的步态扬起微尘,
尘埃染污道路,彼等循之而行。
偕己随众从彼处下车,
步入那悦意蓝毗尼园。巴利
Senāya cārucaraṇamburuhoddhaṭehi Reṇūhi dhūsaritamaggamanakkamanti, Saddhiṃ sakāya parisāya tatotaritvā Taṃ lumbinīvanamupāvisi rāmaṇeyyaṃ;()
这位步态胜过天鹅的王后、林中美少女
带着怡人柔和的山间香风与大象的气息
群蜂嗡聚,尘缕连绵;
螺号百千,大道庄严。巴利
Taṃ rājiniṃ vanavadhu jitahaṃsagāmiṃ Āmodamandamalayānilahatthagehi, Sambhāvayittha mukharālikulābhikiṇṇa- Reṇuppabandhaharisaṅkhasatehi magge; ()
她莲步轻移,脚镯声如网罟,
缚住昂首的幼鹿。
于广张眼目、成行睫毛之侧,
示现青莲池上莲林行列的光彩。巴利
Gacchantiyā caraṇanūpuranādapāsa- Baddhānamunnatasiromigapotakānaṃ, Ummīlitāyatavilocanapantipakkhe Dassesi nīlanalinīvanarājisobhaṃ; ()
上方,相接的树梢间让出空隙,
小径之间,花蕾与繁花纷披错落。
种种藤蔓缠绕树木,以高大拱门相连;
园苑之地宛如耽于供养之乐,欢喜倍复增上。巴利
Uddhaṃ samaggasikharehi katāvakāsa- Maggantarehi kalikākusumākulehi, Nānālatākulamahiruhatoraṇehi Uyyānabhumi upahārarate’va bhuya; ()
孔雀扬尾耸羽,如鬘如环成列,
杜鹃群嬉竞鸣,喧声缭绕相随。
游园之地,鳄猿嬉戏之场;
蜂群为琵琶,共相嬉游。巴利
Ukkhittapiñchabharamantasikhaṇḍimālā- Kīḷāhi kokilakulaṅanikāhaḷehi, Uyyānabhumi makaraṅajaraṅgabhumi- Līlaṃ bhajittha bhamaraddhanivallakīhi; ()
恒现春时繁盛之姿,
灼痛林中少女之心。
纵使炎夏酷暑临,亦能令众心生喜;
其顶冠如合欢花,蜂群簇拥为庄严。巴利
Niccaṃ vasantasamayassirimubbahantaṃ Taṃkhovanaṃ vanavadhūhadayānutāpī, Patto nidāghasamayopi janesi tuṭṭhiṃ Tassā sirisakusumālikulāvataṃso; ()
彼处之水,为盛夏烈日所炙烤,
如干涸树根旁空置的水槽,又如不合时令之云,徒然积聚而不降雨。
纵令唯与贴心一友,亦令彼忧煎之心得慰;
彼正荷负胎藏成熟之重担。巴利
Tasmiṃ nidāghasūriyātapatāpitāmbhaṃ Rittālavāḷamivakālamakālamegho, Cintāturaṃ hadayamattasakhījanopi Pīṇesi gabbhaparipākabharaṃ vāhantyā; ()
如残余树桩,枝叶已凋零;
因她唇、眼、齿之光交会,
新芽、嫩叶与绽放的花朵,
犹如在悦意的园林中簇拥绽放一般;巴利
Kaṭṭhāvasiṭṭhataravo parihīnapattā Tassādharakkhidasanajjutisaṅgamena, Āsuṃ navaṅkurapalāsavikāsapuppha- Saṃvellitā’va ramaṇīyavanappa dese; ()
暑热所逼的蟋蟀,
发出深沉喧闹的鸣声,响彻林列。
为苦所迫、与爱女别离者的悲泣,
令此堂如聋;巴利
Gimhābhītāpaparipīḷitaṅdhallikānaṃ Gambhīrarāvamukharīkatadāyarāji, Dukkhāturabbirahinīpamadājanassa Āsi vilāpabadhirīkaḷite’va sāḷā; ()
彼处花苞初绽,成串为鬘,妍丽动人;
纵以熟果藤蔓,聊作颈间严饰。
未能以种种严饰装点摩耶之荣光,
尽管她努力妆扮;巴利
Tasmiṃ vikāsakalikāvalihārihārā Kiñcāpi pakkaphakhalavallarikaṇṭhabhusā, Nāsakkhi pūgatarupanti sumaṇḍitāya Māyāya tāya sirimābharituṃ ghaṭantī; ()
园林中,金香木花蕾簇拥,
沉醉的蜜蜂盘旋飞舞,处处充盈。
犹如烟霭散尽的香炭,散发着令心欢喜的光辉,
闪耀着光芒,宛若灯火映照在宫室的瓦顶;巴利
Uyyānamubbhamitamattamadhubbatehi Campeyyapupphamakulehi samākulaṃtaṃ, Uddhutadhumapaṭalehi manobhavassa Dīpehi vāsabhavakanaṃ’va lasantamāsi; ()
将入母胎,乌发如蜂群攒聚,沉沉垂负;
佛种之芽既已圆熟,令人身毛竖立。
如虔敬礼奉的女子,在那里以花簇合掌;
被柔风拂动的藤蔓,发出悦耳之声。巴利
Gabbhūpagaṃ bhamarakesakalāpabhārā Buddhaṅkuraṃ pariṇataṅkuralomahaṃsā, Vandantiyo viya tahiṃ thabakañjalīhi Mandānileritalatāvanitā kanatā’suṃ; ()
入胎者的种种成熟果报,
由善业威力与时节所生。
摩诃摩耶安胎之祭,众人皆专心行之;
园林胜地,令众生欢喜。巴利
Gabbhūpagassa paripakkaphalehi nānā Puññānubhāvapabhavotusamubbhavehi, Māyāya gabbhabalikammani tappare’va Uyyānabhumi janataṃ bhavi tappayanti; ()
诚然,此伟人之入胎,
历经月满,适逢诞生吉庆之盛典日,
园苑之地,为四季所生、
盛开之花遍满。巴利
Gabbhūpagassa hi mahāpurisassa gabbha- Vuṭṭhānamaṅakgalamahussavavāsaramhi, Uyyānabhumi sakalotusamubbhavehi Āsi vikāsakusumehi samābhikiṇṇā; ()
阇楼滨尼林苑庄严,黑天鹅鸣声回荡悠扬,
繁花竞放芬芳馥郁,果实丰熟甘美盈浆。
以五根享受山涧清泉所生起的凉风,
亲证了五种欲乐之味;巴利
Sālumbinīvanasiriṃ kalahaṃsaghosaṃ Samaphullapupphasurabhiṃphalasambhavojaṃ, Pañcindriyehi girinijjharasitavātaṃ Paccakkhapañcavidhakāmarasaṃavindi; ()
以树脂的芬芳、果实与嫩叶为枕,
伴随着蜂群的嗡嗡声与杜鹃的啼鸣,
繁花盛簇,密密遍覆;
吉庆堂中,美目少女。巴利
Niyyāsasārasurahiṃphakhalapallavehi Jhaṃkāritālikulakujitakokilehi, Samphullapupphanikarehi samābhikiṇṇa Maddakkhisāyuvatimaṅgalasāḷasālaṃ; ()
娑罗花蕾尽绽,缀作棕榈成行的花环,
为那青莲般明净的双眸轻轻触吻。
嫩枝上柔软纤巧的指状嫩叶轻轻拂动,
如幻影般装点,由美丽景物缀饰而成;巴利
Samphullasāḷakalikaṃtayatālimālā Sañcumbitaṃkuvalayāmalalocanāya, Sākhaṃsukomalakaraṅgulipallavehi Māyāmahesisamalaṅkari vitamāyā; ()
犹如硕果满枝,那鲜美的指状嫩叶,
又如群蜂飞舞,嗡嗡之声悦耳动听,
枝条被绽放的花朵所缠绕,
那下垂的枝杖成为因胎重而困乏者的依靠;巴利
Bhāronatā’va ruciraṅgulipallavānaṃ Jhaṅkārarāvamukharālikulābhirāmā, Sākhā vikāsakusumehisamākulā sā Olambayaṭṭhi bhavi gabbhabharāturāya; ()
风儿拂动,她明眸流转,遍照四方。
业力所生,恰如大风扬起,障蔽眼目,持续不息,
众人围绕那无与伦比祥瑞的天女,周匝瞻仰;
其后得隙,便自彼处散去。巴利
Tassā calittha pavano calalocanāya Kammubbhavo varatirokaraṇehi tāva, Deviṃ nirūpamasiriṃ suparikkhipitvā Tamhā paṭikkami jano kaḷitāvakāso; ()
梵天神、诸天神、阿修罗、人与龙众咸共礼敬,
三十二相辉耀光明,色身殊妙庄严。
身相清净,宛如新濯天然宝珠。
王妃卓然立而即产,所诞最胜众生。巴利
Brahmāmarāsuranaroragapūjanīyaṃ Battiṃsalakkhaṇasamujjalarūpa sāraṃ Niddhotajātimaṇisannibhasuddhagattaṃ Sattuttamaṃ sapadi devi ṭhitā vijāyi; ()
生于恶臭屎尿血污所涂之身
无余众人皆如是
犹如胜利者之舍利安奉于宝函中,
如同金像在塔中,恰似处于母腹内;巴利
Duggandhamuttamalasoṇitamakkhitaṅgā Jāyantya’sesamanujā manujesune’vaṃ, Caṅgoṭakamhi jinadhāturivādhivāso Thūpamhi soṇṇapaṭimāriva mātugabbhaṃ; ()
如人从宝座缘梯而下,
如长老站立说法而下来。
端正地伸展柔软的双手双足,
他从尸骸中离开,身上未受玷污。巴利
Nisseṇitova puriso ratanāsanamhā Therova dhammakathiko ṭhitako’taranto, Sammā pasāriya ubho mudupāṇipāde So nikkhamittha kuṇapehi amakkhitaṅgo; ()
四梵天众,净心无染,齐临彼处,
以金色网覆彼。
将儿子抱起,放在母亲面前,
对那面如秋月者说道:“愿你心生欢喜。”巴利
Tatropagamma caturo caturānanā taṃ Jālena kañcanamayena visuddhacittā, Ādāya mātupurato tanayaṃ ṭhapetvā Candānane bhavatu nandamanā’tya’vocuṃ; ()
太阳王族莲池中升起的太阳,
佛芽——愿妙好清凉之水如流灌注。
先从虚空而出,又从生母之身而出,
令其于二时二身中取著。巴利
Ādiccavaṃsakamalākarabhākarassa Buddhaṅkurassa subhasītalavāridhārā, Nikkhamma tāva nabhasā nijamātuyā ca Gāhāpayuṃ utumubhosu kalebaresu; ()
四位天王之子,
以柔软细洁的鹿皮毡,亲手接取他们。
诸大臣先合掌致敬,
即以细软布团,自其掌中接取。巴利
Tesaṃ karehi caturo surarājaputtā Gaṇhiṃsu saṇhasukhumāya’jiṇappaveṇyā, Tesañhi pāṇitalato paṇipātapubbaṃ Gaṇhiṃsu taṃ dukulacumbaṭakena’maccā; ()
以手顺着地面轻轻拂拭,
无等者维巴西佛,面东而立,
上下四方及四维,如是
整个无碍世间界,化作一片庭院。巴利
Tesaṃ karehi pathavitalamotaritvā Ṭhatvā puratthimadisaṃ asamo vipassi, Uddhaṃ adho catudisānudisā ca evaṃ Ekaṅganaṃ bhavitadā’khilalokadhātu; ()
你们于三界之中,居于更上之处,
头顶戴着发髻与冠,宣称“无有”,
合掌俯身而作礼,
梵天神、诸天神、阿修罗与世人皆共赞彼。巴利
Tumhehi uttaritaro bhuvase tīsu Natthīti matthakajaṭāmakuṭappitehi, Katvānijañjalipuṭehi nipaccakāraṃ Brahmāmarāsuranarā tamabhitthaviṃsu; ()
他以自尊自敬之心,遍观四方,
凭借净除热恼的双足,步履安稳,
行已,面朝北向;
地涌莲华,卓立其顶。巴利
Soca’ttanā samamadisva disāsu tāsū Tappādavītiharaṇena padānisatta, Gantvāna uttaradisā’bhimukho avanyā Abbhuggatamburuhamuddhani tiṭṭhamāno; ()
我为最胜,我是世间最尊贵者,
我为最上者,这是我的最后一生,
智者今发殊胜语:“于我今无复后有”;
作狮子吼。巴利
Aggo’hamasmi ahamasmi janassa jeṭṭho Seṭṭho’hamasmi ayamantima’jāti mayhaṃ, Dhīro mametarahi natthi punabbhavo’ti Nicchāritāsabhivaco nadi sīhakanādaṃ; ()
时值毗舍佉月,月轮圆满,氐宿相会;
木星行至巨蟹之宫。
依怙者已生,其心因修习无上大悲而饱满成熟,
从摩诃摩耶胎中,降于繁花蔓藤萦绕的园林胜地。巴利
Vesākhemāse suhakujadine puṇṇamāyaṃ visākhe Nakkhatteyoge suragurugate so kuḷīravharāsiṃ, Sañjāto nātho paramakaruṇābhāvanābhāvatatto Māyākucchimhā kusumitalatāvelalituyyānabhumyā; ()
以上是由名为智慧欢喜的修行者所编纂,在《胜者世系灯》中《不远因缘品》内,阐明最后有大菩提有情之出现与行履的篇章,令一切诗人内心欢喜,并成为布施之因,至此第六品结束。巴利
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakala kavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe avidurenidāne pacchimabhavika mahābodhi sattuppatti pavattiparidīpo chaṭṭhosaggo.
尔时,生田
所摄之器世间,变得更为悦意。
佩戴红莲青莲花鬘的天神众,
前来承侍,护持于彼。巴利
Atharammatarā’si jātikhetta- Pariyāpatta’vakāsalokadhātu, Kamaluppala (mālabhārinī) hi Tadupaṭṭhānagatāhi devatāhi; ()
莲座之天与达那婆众,
尔时于世间一处曾集会。
是受持胜者轮之处,
诸天神与人类和睦无诤;巴利
Kamalāsanadevadānavānaṃ Bhuvane’kattha samāgamo tadā’si, Jinacakkapaṭiggahassa ṭhānaṃ Avivādena sadevamānusānaṃ; ()
宣说获得
一切知智成就之前相。
十俱胝千世界,
大震动,如铜盆受击。巴利
Paṭilābhanimittamādisantī Vata sabbaññutañāṇasampadāya, Dasasaṅkhasahassilokadhātu Abhikampī pahaṭe’va kaṃsapātī; ()
在诞生庆典之日,
他自身肉身金色光辉灿然生起。
十万轮围世界之幽隐,
咸皆照明,大光明炽盛。巴利
Jananussavavāsaramhi tasmiṃ Nijadehajjutipiñjaro’dapādi, Dasasaṅkhasahassacakkavāḷa- Kuharālokakaro mahāvabhāso; ()
犹如未经槌击、自身紧绷蒙皮之诸鼓,
其声亦自鸣而发。
为宣讲此无上正法,
在世间中,成为应随宣说之处;巴利
Apatāḷitacammanaddhabherī- Vikatīnaṃ sayameva vajjanampi, Tadanuttaradhammadesanāya Bhavi ṭhānaṃ anusāvaṇassa loke; ()
锣鼓、螺号、竹管与琴瑟,
自己自然鸣响,
渐次安住之修习,
成为证得之依止巴利
Ghaṇakāhaḷavaṃsasaṅkhavīṇā- Bharaṇānaṃ sayameva vajjanampī, Anupubbavihārabhāvanānaṃ Paṭilābhāya nibandhanaṃ babhūva; ()
皮绳、网、牢狱、铁链等诸束缚,
悉皆解脱,得最上解脱。
飞禽走兽与人众,我慢断除之根本,
汝为最初因。巴利
Parimuttivarattapāsakārā- Ghara,yosaṅkhalikādibandhanehi, Migapakkhinarānamasmimāna- Vigamassā’si nidānamādibhutaṃ; ()
世间众生疾病消除时,
啊,那是安乐!
由照见四圣谛
将成为宣说四圣谛之处;巴利
Bhuvanesu mahājanassa rogā- Pagamenā’disanaṃ ahosukhanti, Caturāriyasaccadassanena Bhavi ṭhānaṃ catusaccadesanāya; ()
种种奇妙色相的所行境界,
世间生盲众生的眼目,
你是生起之源,你是天眼;
为获得遍观三界之眼。巴利
Vividhabbhutarūpagocarānaṃ Bhuvi jaccandhajanassalocanānaṃ, Pabhavo pabhavo’si dibbacakkhu Paṭilābhāya tilokalocanassa; ()
赞咏歌叹甘露之饮,
聋者以双手掌掬听。
为通达超人间之天耳界,
此即其缘起根本。巴利
Thutagītisudhārasassa pānaṃ Badhirānaṃ savaṇañjalīpuṭehi, Atimānusadibbasotadhātu- Paṭivedhāya nidānamāsi tassa; ()
于大地之上,生来愚钝等之人,
当日由随念而善妙显现。
对于正念已现起者,
此处是觉悟念处之所。巴利
Bhuvi jātijaḷādipuggalānaṃ Tadahe’nussatiyā supātubhāvo, Bhavi pubbamupaṭṭhitassatissa Satipaṭṭhānanibodhanāya ṭhānaṃ; ()
行于街巷,如莲花般优美
依辨足迹之智,诸跛者
为了证得先前四神足的迅疾之势,
此瑞相出现于世间。巴利
Visikhācaraṇaṃ sarojacāru- Padaviññāsavasena paṅgulānaṃ, Purimaṃ caturiddhipādavega- Paṭilābhāya nimittamāsi loke; ()
天生喑哑之人,以甜美声音
宣说赞颂之歌,宛如礼敬者一般恭敬歌颂。
世间驼背者,得正直之身,
此乃离曲之因,屈曲已消除。巴利
Madhurena sarena jātimūgā Thutigītānya’vadiṃsu vandino’va, Bhuvi khujjajano’jugattalābho Kuṭilattā’pagamāya ṭhānamāsi; ()
愿人雄为我等皈依,
为从有与恶道得解脱故。
象群也发出象鸣。
骏马因欢喜而嘶鸣。巴利
Saraṇaṃ purisāsabho siyāno Bhavato duggatito vimuttiyā’ti, Karino’pi kariṃsu kuñcanādaṃ Turagā hesamakaṃsu pītiye’va; ()
此人若于未来,
当亲证清净四无碍解。
缘此之故,
舟船疾离异乡,速抵本港。巴利
Visadā paṭisambhidā catasso Paṭivijjhissati cā’yatiṃ sacā’yaṃ, Sakapaṭṭanameva tannidānā Taraṇī sīghamupāgamuṃ videsā; ()
尔时,
由世间宝矿所生之众珍宝,自身即焕发光明。
日族之曜,流布法光,
为令照耀,曾成其处。巴利
Sayameva virocanaṃ tadāni Ratanānaṃ bhuvanākarubbhavānaṃ, Ravivaṃsaravissa dhammaraṃsī Visarassu’jjalanāya ṭhānamāsī; ()
种种乐器各发妙音,
犹如在此显扬彼之功德。
诸方与诸方隅皆已洞开,美名遍传,
如日光广照,众皆信乐。巴利
Turiyāni sakaṃsakaṃ ninādaṃ Akaruṃ tagguṇadīpakānivā’tra, Vivaṭā vidisādisā sakitti- Visarokāsakate’va’hippasattā; ()
以显示一切烦恼之火
的般涅槃自性
地狱之中,炽燃火网之鬘,
于降生之日,悉达寂灭。巴利
Sakalassa kilesapāvakassa Parinibbānasabhāvadīpanena, Nirayesu hutāsajālamālā Tadahe nibbutimāpa jātikhette; ()
于诸众中得无畏者,
此为获得四种无畏智之因。
当时,于诸国中的诸大河
恰如未受大河染污的小河巴利
Parisāsu visāradassa tassa Catuvesāradañāṇalābhahetu, Bhuvanesu tadāmahānadīnaṃ Anabhissandanamāsi kunnadīnaṃ; ()
光明生起,驱散了
山洞深处的黑暗。
为证得道智之光,
彼曾是无明黑暗的系缚。巴利
Udapādi pabhā nirākaritvā- Bilalokantariyesu andhakāraṃ, Hatamohatama’gga maggañāṇa- Jjutilābhāya nibandhanaṃ tamāsi; ()
愿他的八万四千法蕴,
具有善解脱之味。
四大海水成甘美,
其水更澄静,了无波澜。巴利
Suvimuttiraso siyā’va tassa Caturāsitasahassadhammakhandho, Madhuraṃ caturodadhīnamāsi Salilaṃ santataraṃ taraṅgarittaṃ; ()
四方四维悉寂静,
狂风尔时亦停息。
亦成自身之前兆,
为破有见与无有见故。巴利
Vidisāsu catuddisāsu caṇḍa- Pavanassā’pi avāyanaṃ tadāni, Bhavi pubbanimittamattano’pi Bhaṭadiṭṭhyābhavadaṭṭhibhedanāya; ()
那些新芽初发、顶戴花冠的树木,
繁花洒满枝丛的样态,
宿世系缚,今得解脱;
以花为饰,庄严此身。巴利
Navapallavapattasekharānaṃ Viṭapīnaṃ kusumāhikiṇṇabhāvo, Bhavi pubbanibandhanaṃ vimutti Kusumehā’tumadehabhūsaṇāya; ()
唤醒睡莲的明月
其光芒当时极为璀璨
在此正念觉悟者犹如清凉月轮初升之时
为令众心清净之因缘;巴利
Kumudākarabodhakassa canda- Kiraṇassā’tivirocanaṃ tadāsi, Satibuddhasudhākaro’dayamhi Janasandohamanopasādahetu; ()
清净而无有热恼,令酷热消退,
犹如太阳的止息,是前行的征相,
若欲获得心与身之乐
则当于彼时生起乐;巴利
Vimalattamanuṇhatā nidāgha- Sūriyassū’pasamo nimittamaggaṃ, Bhavi cetasikassa kāyikassa Paṭilābhāya sukhassa tamhijāte; ()
从虚空与云际等降下,
那时飞鸟降临大地。
皈依之依处便已确立,
于善士众中善加受持胜者之教法;巴利
Gaganā’ganagādito’taritvā Pathavisaṅkamaṇaṃ tadā khagānaṃ, Saraṇāgamanassa ṭhānamāsi Jinadhammaṃ sunisamma sajjanānaṃ; ()
那时,天降大雨
在四洲中,非时之雨降下
在僧团中,法雨连续宣说
这是佛陀所制定的、作为依止的约束。巴利
Nabhasā’bhipavassanaṃ tadāni Catudīpesu akālavāridānaṃ, Parisāsu akhaṇḍadhammavuṭṭhi- Patanassā’si nibandhanaṃ jinamhā; ()
尔时,
三十三天诸天神亦各于自天宫中,行吉祥节庆之欢宴。
于各处亲近已,即兴感语,
此为觉悟之因缘;巴利
Chaṇamaṅgalakīḷaṇaṃ tadāni Tidasānampi sakesake vimāne, Upagamma tahiṃtahiṃ udāna Samudānassanidānamā’si bodhiṃ; ()
殿堂的门,
皆不待人启而自开。
为获得趣向有苦灭尽之道,
他们呈献了前相。巴利
Vivaṭā sayameva mandirānaṃ Pihitañcārakavāṭavātapānā, Bhavadukkhanirodhagāmimagga- Paṭilābhāya nimittamāhariṃsu; ()
尔时,施以甘美饮食,
于饿鬼界中,为饥所逼之众。
自身亦成为获得身至念
甘露之相巴利
Tadahe madhurāmisassa pettī- Visayesvāharaṇaṃ khudāturānaṃ, Bhavi kāyagatāsatāmatassa Paṭilābhāya nimittamattano’pi; ()
诞生庆典之日,
饿鬼道中贫苦众生之饥渴止息。
于诸安乐者,已证悟觉性之舍心状态;巴利
Divase jananussave pipāsā- Vigamo dīnajanassa petaloke, Sukhitattassa upeccabuddhabhāvaṃ; ()
于敌对众生得慈心,
是日乌鸦与枭亦相亲。
未来的有处,
为修习以无边有情世间为境之梵住。巴利
Paṭipakkhajanassa mettilābho Tadahe vāyasavāyasārinampi, Bhaviṭhānamanantasattaloka- Visayabrahmavihārabhāvanāya; ()
如同正念道果之生起一样,
如来已远离有之怖畏。
当大祭庆生起时,
畜生趣众生无有怖畏惊惧;巴利
Satimaggaphalubbhave yatheva Bhavabhītyāpagamo tathāgatānaṃ, Sati jātamahāmahe bhayaṃ vā Natiracchānagatānamāsi tāso; ()
以能令众生心生欢喜之言,
亲近众生,互结亲爱之缘。
犹如胜者为诸弟子说法时,
和合之味显现。巴利
Piyabhāvupasaṅkamo pajānaṃ Hadayānandakarāya kho girāya, Jinadhammakathāya sāvakānaṃ Viya sāmaggirasassa pātubhāvo; ()
洁白誉藤已栽于
您这世界树穴的胎藏中
犹如机关所造之水流
水流从大地表层涌出巴利
Sitakittilatāya ropitāya Bhavato’smiṃ bhuvanālavāḷagabbhe, Viya nimmitayantavāridhārā Jaladhārā dharaṇītaluṭṭhahiṃsu; ()
蜂群密集,五彩斑斓
莲花覆盖的大地,熠熠生辉,
水生陆生,携粉而来;
大地处处,无花亦成花类。巴利
Bhamarāvalibhārapañcavaṇṇa- Kamalacchannamahītalaṃ rarāja, Jalajaṃ thalajaṃ parāgahāraṃ Bhuvi sabbattha apupphi pupphajātaṃ, ()
在林间,于藤蔓与枝杈之中,
那时,百瓣之花正盛然绽放,
为瞻人中英豪殊妙之相,
众目圆睁,炯然谛视。巴利
Viṭapīsu latāsu khandhasākhā- Satapattāni tadā supupphitāni, Naravīra’bhirūpadassanāya Bhūsamummīlitalocanāni’vāsuṃ; ()
重重叠叠,成七十七重后,
百瓣生于石面。
他们在此说:你的出世极难得,
非因显现之故。巴利
Uparūpari sattasatta hutvā Satapattāni sīlātalubbhavāni, Tava abbhudayo sudullabhoti Kathayantivi’ha kapātubhāvato no; ()
由于自身巴拉密功德之行,
藤蔓庄严,如花含笑,
尽其有顶,遍作严饰;
幢幡华鬘,于众生庆会之时,庄严三界。巴利
Nijapāramitālatāya katti- Latayā’laṅkatapupphahāsarūpā, Samalaṅkari yāvatā bhavaggaṃ Dhajamālā jananussave tilokaṃ; ()
低垂莲池的莲花悦人,
系于天宇莲林的荣光。
如大地上降下莲华雨,
宛如宣说,法雨沛然降下。巴利
Avakujjasaroruhābhirāmaṃ Nabhavambhojavanassiriṃ babandha, Bhuvi pokkharavassamīdisanti Vadamānaṃva pavassi dhammavassaṃ; ()
悦目可意妙色光华
行于爱神无垢法地
嗜蜜之蜂,
是日不入蜜殿;爱法之人,亦不入(其殿)。巴利
Ramaṇī ramaṇīyarūpasobhā Acaruṃ dhammamanaṅgaraṅgabhūmi, Madhupā madhupānamandirāni Tadahe nāvasariṃsu dhammakāmā; () (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamekaṃ)
莲花者、莲居者入于世间,
持众多新化现之光辉。
大地如擎持大地的山岳,
供物过于沉重,即刻震动;(此语为第一与第二句脚韵合一)巴利
Kamalā kamalālayā vivesa Bhuvanaṃ bhūrinavāvatārahārī, Dharaṇī dharaṇīdharāvataṃsā Upahārātibharātureva kampi; () (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamakaṃ)
那时,容貌妍丽的女子们
在种种月光下欢然嬉戏。
坚毅而恒久,明耀逾于群星之众,
你如日轮一般,光辉更盛;〔无间断的、第一句与第二句句首叠字格〕巴利
Ruciraṃ ruciraṅganā tadāni Akaruṃ kīḷamanekacandikāsu, Suvīraṃ suciraṃsikiṇṇatārā- Nikaro’bhāsataro’si bhākaro’va; () (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamakaṃ)
风阵阵吹拂,
驱散了人们的疲劳。
云降甘雨,息灭林火;
令诸方处,庄稼丰饶。巴利
Pavano’pavano’pavāyamāno Pavinodesi parissamaṃ janassa, Vanadā vanadāhavupasantiṃ Akaruṃ sabbadhi sassasampadañca; () (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamakaṃ)
清净复清净,喜乐自身之美名;
于言语与行动中不放逸,善巧通达其道。
贤者与不贤者皆归附于他
具有轮相印记的双足;(此为除去第一、第二双足等对应句)巴利
Visadā visadā sakittirāmā Mukharaṅgālaya māpakovidānaṃ, Sujanā’sujanā bhajiṃsu tassa Caraṇānyaṅkitacakkalakkhaṇāni; () (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamakaṃ)
尔时,大地之主众和合,
以十法教诫大地。
心生摇曳,言语行为失去节制,
对恶友施行了不善的安排;(此句与前后的第一、第二句及末尾构成连环对仗)巴利
Vasudhaṃ vasudhampatī samaggā Dasadhammena’nusāsayuṃ tadāni, Hadayaṃ yadayaṅgamāya vāṇyā Asataṃ mittaduhī vidhānayiṃsu; () (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamakaṃ)
极度沉醉之时,
象王亦与鹿王等共游处。
强弱不等的鹿与其他动物,
彼此互相问讯;(此为“不间断”双叠格,属第一、第二句等之初对句)巴利
Timadā’timadā gajādhipāpi Migarājūhi tadā samācariṃsu, Pabalā’pabalā migā tadaññe Paṭisatthāramakaṃsu aññamaññaṃ; () (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamakaṃ)
三界独明者降诞之日,
众妙瑞相赫奕辉煌。
已舍兵刃与未舍兵刃者,
其所生怖唯令魔罗生畏,不令余人。巴利
Bhuvane bhuvanekalocanassa Jananasmiṃ divase samujjalānī, Nihanitā’nihitāyudhāti bhitiṃ Janayuṃ pāpimatova netaresaṃ; () (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamakaṃ)
天鼓与天琴奏响,
管弦乐示现种种天舞之相
天空宛如天界游乐坛场般光芒闪耀
是诸天神供养的甘露精华;巴利
Parivāditadibbabherivīṇā- Turiyaṃ dassitadibbanaccabhedaṃ, Gaganaṃ suraraṅgamaṇḍalābhaṃ Tidasānaṃ upahārasāramāsi; ()
金容少妇身怀重胎,
步入宛如欢喜园般的林中时
真实奇妙大庆之中,当如眼药般珍爱悦目之子诞生时
吉祥虔信生起;花环系结。巴利
Sovaṇṇavaṇṇavadhuyā garugabbhagasmiṃ Taṃnandanabbanasamānavanaṅgatasmiṃ, Bhutabbhutanvitamahe nayanañjanasmiṃ Jātamhi tamhi tanuje bhavi bhaddabhatti; () (Mālābandhanaṃ)
如是,名为慧喜的修行者,在令一切智者心生欢喜的依处——《胜者种姓灯》中,于“不远因缘”处,阐明了种种前兆的生起。此为第七品。巴利
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandananidāne jinavaṃsadīpe avidūrenidāne vividhapubbanimittapātubhāvappavatti paridipo. Sattamosaggo.
清净的传承族系之眷属。
携领童子者,具足三界之明眸,
他们从那里前往迦毗罗卫城,
城如冠饰般庄严,道路严饰。巴利
Visuddha (vaṃsaṭṭha) masesabandhavo Kumāramādāya tilokalocanaṃ, Agaṃsu tamhā kapilavhayaṃpuraṃ Purīvataṃsaṃ samalaṅkatañjasaṃ; ()
那时,在诸具足神通者中,他是到达彼岸者,
他以禅定镇伏了一切烦恼垢染,
常受苏托达那王国土之人的供养而住,
名为迭瓦拉的苦行者。巴利
Tadā abhiññāsu vasisu pārago Samādhivikkhambhitasabbakibbiso, Vihāsi suddhodanabhumibhattuno Kulūpago devalanāmatāpaso; ()
彼以苦行為財,志樂遠離;
為日間靜住,於白晝而來。
为欲解其义,乃发问焉。
天人目睹吉祥庆典之举行。巴利
Tapodhano so pavivekakāmavā Divāvihāratthamupāgato divaṃ, Tamatthamaññātumapucchi devatā- Pavattitaṃ passiyamaṅgalussavaṃ; ()
唯汝侍者,大地之贤子,
能杀魔罗,荡其魔军。
他必证得菩提,降伏魔军;
有大庆典,其名流传,众所宣说。巴利
Tavevupaṭṭhāyakabhumibhattuno Varoraso māriya māravāhiniṃ, Parājayaṃ lacchati bodhimāyatiṃ Mahussavo tampati vattate, bravuṃ; ()
由此所说之语教所策励,
具神通力、有神通之苦行尊者……
在酒馆中消失之后,
他现身于国王的宫殿;巴利
Imāya vuttantakathāya codito Tapodhano iddhibalena iddhimā, Surālaye antaradhāna’nantaraṃ Niketane pāturahosi rājino; ()
瞻仰王子之心愿何往,
安住于彼善设殊胜大座。
安坐已,告苏托达那王言:
我为瞻仰太子,故来至此。巴利
Kumāranijjhānamanorathoka vasi Tahiṃ supaññattamahārahakāsane, Nisajja suddhodanarājino’bruvi Tavatrajaṃ daṭṭhumidhāgatotya’haṃ; ()
苦行者之双足,昔为国王冠顶宝珠所吻,
为令恭敬礼敬故。
其美丽唯由庄严所生。
国王将王子带来;巴利
Narindacūḷāmaṇicumbitānya’tha Padāni vandāpayitu tapassino, Vibhusaṇālaṅkatamattasambhavaṃ Narādhipo rājakumāramāhari; ()
以其如是自性,因无堪受敬礼之者,
故彼王家之子
转动(足)后,今将印有轮相莲足的(足)
置于结发外道之发上。巴利
Tadattabhāvena’hivādanāraha- Ssa’bhāvato tassa rarāja sūnuno, Pavaṭṭayitvā jaṭilassa sampati Jaṭāsu cakkaṅkitapādapaṅkajaṃ; ()
携童子合掌,
置于轻率行事者足前。
若能将错综复杂之事安立为七种次第,
纵使愚钝中的愚钝者,其顶髻亦将破裂;巴利
Kumāramādāya samappitañjaliṃ Vidhāya pādesvanisammakārino, Sace ṭhapeyyuṃ jaṭilassa sattadhā Phaleyya muddhā jaṭitojaṭāya’pi; ()
从座而起,于无遮大地上,
他将右膝触地,
合掌举顶礼大悲,
如花穗般献诚敬。巴利
Sakāsanuṭṭhāya athe’sibhūmiyā Nihacca so dakkhiṇajānumaṇḍalaṃ, Akā mahākāruṇikassa gāravaṃ Sirovirūḷhañjali pupphamañjarī; ()
国王满怀虔敬,凝望着自在者所付予的
那合掌之礼。
于是躬身,
以头礼敬圣者的莲足。巴利
Udikkhamāno vasinā samappitaṃ Tamañjaliṃ bhattibharena bhūpati, Atho’nametvā tanumīsakaṃ sakaṃ Pavandi pādamburuhāni sununo; ()
愿此人即是佛陀,人中之雄,
愿那位令我悦目者,也同样喜爱我,
观见无与伦比的色身光辉,
他审察、确定,前往并安住。巴利
Siyā’va buddho purisāsabho ayaṃ Nadassanaṃ tassa siyā mamantī so, Nirūpamaṃ rūpasiriṃ samekkhiya Payāsi niṭṭhaṃ upadhārayaṃ vasi; ()
审决已,具大慧者,
疑断无惑,笑泪交杂而泣。
彼自在者,令为后宫所围绕之人主
沉陷于疑惑之海。巴利
Vavatthayitvevamuḷārabuddhimā Vitiṇṇakaṅkho hasamīsakaṃ rudaṃ, Narindamorodhapurakkhataṃ vasī Tadavasīdāpayi saṃsayaṇṇave; ()
取彼成熟奇物持来,
奉于后宫众所敬之王前。
圣者之主拔除疑惑之箭,
迦罗迭瓦拉仙人随念亲族。巴利
Tamāharitvāna pakavattimabbhutaṃ Purakkhato’rodhajanassa rājino, Yatissaro saṃsayasallamuddharaṃ Sabandhave’nussari kāladevalo;()
自家亲族之中,有童子名那拉咖,
当得亲见自生世尊。
既悟此义,亲近彼族,
谓汝甥曰:汝当出家。巴利
Sakekule nāḷakanāmadārako Sayambhuno lacchati dassanaṃ iti, Tamatthamaññā samupecca taṃkulaṃ Tvamāha pabbajjiti bhāgineyyakaṃ; ()
第五日时,他以芬芳香馥之水,
沐浴那无病无疾的殊胜之子。
当大殿中盛大的庆典正在进行时,
王使亲族入浴池;巴利
Nirāmayaṃ pañcamavāsaramhi so Varorasaṃ vāsitagandhavārinā, Pavattamāne bhavane mahāmahe Nahāpayi bhūpati bandhumajjhago; ()
誉满世间、名副其实者,
为扶举王子,逾百之众。
通晓吠陀及吠陀支分的,
那位人王邀请了诸婆罗门。巴利
Pasatthamanvatthabhidhāna mattano Kumāramāropayituṃ parosataṃ, Savedavedaṅgapabhedakovide Dvije nimantāpayi so narādhipo; ()
其貌如天中胜者,如天宫一般;
此乃人王之所居。
人主之狮,已离地神;
以不劣供仪,令其欢喜。巴利
Surindarūpo suramandiropamaṃ Tamindirādhāranarindamandiraṃ, Janindasīho’pagatā’vanīsure Amandapūjāvidhinā’bhirādhayi; ()
依此成就了三十巴拉密,
自利成就、利他广行,
如是,便有所谓积聚之财、深藏之宝,
由此自然成就的同类眷属而得成就;巴利
Anenasiddhā samatiṃsapāramī- Sadatthasampattiparatthakārinā, Tathā’ttha saṅkhātadhanaṃ nidhānagaṃ Imamhi siddhaṃ sahajātiyā yato; (5)
堪任圣典与言说二门,
略摄词义,要旨贯通。
为亲子取立悉达多之名,
欲令称名之际安乐吉祥。巴利
Dvijehi tantibbacanadvayārahaṃ Samāsasaṃkhittapadatthasaṃhitaṃ, Sutassa siddhattha’bhidhānamattano Tato’bhivohārasukhāya kārayi; ()
须夜摩、拉玛、陀阇、曼提、罗佉那,
苏婆阇、孔丹尼亚、苏达达,如是诸名为所称者。
昔时此二婆罗门,为王所敬,
曾是明辨诸相之相师。巴利
Suyāmarāmaddhajamantilakkhaṇa- Subhojakoṇḍaññasudattasaññino, Ime dvijā rājasupūjitā tadā Vicakkhaṇālakkhaṇapāṭhakā’bhavaṃ; ()
见身相之美恶,
汝等当明辨——彼如是告彼众。
双掌如芽举,
众人向王说,其言分二。巴利
Subhāsubhaṃ passiya dehalakkhaṇaṃ Vibhāvayavho iti tesamabruvi, Samukkhipitvā’ṅgulipallavadvayaṃ Janādhipaṃ sattajanā’bravuṃ dvidhā; ()
大王,若您仍安住俗家,
您的贤子诸根便耽享欲乐。
具足七宝者,
堪为转轮王。巴利
Sace mahārāja agāramāvase Varoraso te paricāritindriyo, Samaṅgibhuto ratanehi sattahi Bhaveyya rājā vatacaktavatya’yaṃ; ()
这位大臣慈心广大,为悲悯所催动,
若他舍离宫宅而出家,
当成为佛,自证遍知所知境
于此无疑巴利
Mahādayo’yaṃ karuṇāya codito Gharā’bhigantvā yadi pabbajissati, Bhaveyya buddho’khilañeyyamaṇḍalaṃ Sayaṃ abhiññāya nahe’tthasaṃsayo; ()
年纪最轻,于岁月迁流之际,
以通达众人所称赞的教法而为上首,
举起一根手指,
名为孔丹尼亚之婆罗门,于此说道。巴利
Kaṇiṭṭhabhūto vayasā tadantare Pasatthasatthā’vagamena jeṭṭhako, Samukkhipitvā’ṅakgulimekamabruvi Itīha koṇḍaññasamaññabhusuro; ()
堪受调御的众生合掌礼敬;
双掌平齐,同触大地之面。
妙好尊足恒受虔诚敬奉,
犹如群蜂依止莲花,恋慕不舍。巴利
Imassa veneyyajanākatañjalī Samaṃ phusantāni vasundharātalaṃ, Subhāni bhopādatalāti sabbadā Bhajanti bhatyā kamalānivālino; ()
此调伏手印,为安全护持者,具足坚固不移之力。
喻善能超越三藏之险阻,
如善整备之双轮(意指)巴拉密,
于车上示现足印轮相;巴利
Imassa khemantamasesapāṇino Tipaṭṭakantārapathāvatāraṇe, Susajjitaṃ cakkayugaṃva pāramī Rathamhi pādaṅkitacakkalakkhaṇaṃ; ()
尊者,此人足踵如毛毡圆球,
圆满、广长、周匝如轮环。
恒以足下莲华为安住之吉祥相,
尽显双乳丰满圆耸之曼妙风姿。巴利
Imassa bho kambalabheṇḍukopamaṃ Sumaṭṭavaṭṭāyatapaṇhimaṇḍalaṃ, Sadā padambhojanivāsalakkhiyā Tanoti pīnatthanapiṇḍavibbhamaṃ; ()
此者长指之行列,
圆润宛如雄黄紫胶捻成之圆条。
丰富的圆满功德灿然显现,
犹如新叶层叠的藤蔓。巴利
Imassa dīghaṅgulipanti vaṭṭita- Manosilālattakavattikopamā, Vibhāti bho bāhulatāya pāramī- Latāya vā nūtanapattapantiva; ()
彼岸的环纹足底,
如手掌与足趾,极为柔嫩娇软,
在纳受殊胜供养的仪轨中,
犹如红珊瑚宝钵,正辉耀闪亮啊;巴利
Imassa pārevaṭapāda pāṭalā Sapāṇipādā taḷuṇātikomalā, Uḷārapūjāvidhisampaṭicchane Pavāḷapāti’va samullasanti bho; ()
此形相之胜妙,于殿堂之内,
以齐等匀称、鲜新之指……
足掌上显现如窗格网缦之相,
手足指间亦有细密网纹。巴利
Imassarūpassirimandirodare Samappamāṇābhinavaṅgulīhi bho, Padissare jālakavāṭasantibhā Sapāṇipādā tatajālalakkhaṇā ()
此足趺高满者,
踝骨于莲足上四指处隆起。
安立于盈满的瓶罐之上,颈项婉媚,
拥揽王者之辉光。巴利
Imassa ussaṅkhapadassa gopphakā Padambujānaṃ caturaṅgulopari, Patiṭṭhitā puṇṇaghaṭesukandharā- Vilāsamāliṅgiya rājabhāsare; ()
此身田为身光之水所盈满,
希求果实者依此而生。
美如赤金稻穗之腹,
双胫如羚羊之腿,令人心生喜悦。巴利
Imassa dehajjutivāripūrita- Sarīrakedārabhavā phalatthino, Surattasālyodarasannibhā subhā Duveṇijaṅghā abhipīṇayantī bho; ()
手触双膝
不弯腰而立,臂膀修伟
由同体而共生,如觉悟之枝干。
从宽广的枝干间,展现出华丽姿态。巴利
Imassa bho jānuyugaṃ parāmasaṃ Anonamanto ṭhitako mahābhujo, Sahattanā sambhavabodhisākhino Visālasākhāya vilāsamādise; ()
此人之阴藏深隐于肉鞘,
苞囊重叠而不露。
以此不共余者之性等,
彼当背向爱神之战。巴利
Imassa kosohitavatthaguyhako Abhinnakokāsakakosakosago, Anaññasādhāraṇatādinā’yatiṃ Anaṅgasaṅgāmaparammukho siyā; ()
此乔达摩族姓者之身,
肌肤如黄金色。
胜者袈裟之色,金色光辉,
遍舒端严,彼佛光浓密之尊。巴利
Imassa bho gotamagottaketuno Kalevare kañcanasattibhattaco, Suvanṇavaṇṇo jinacīvarassapi Tanoti sobhaṃ ghanabuddharaṃsino; ()
其身为阎浮金般金黄,
其行如尸利沙花般柔嫩
微细的尘埃不沾染肌肤,
宛如莲叶上的水珠。巴利
Imassa jambonadīpiñjarāya bho Sirisapupphassukumāracāriyā Rajonumattaṃ chaviyā nalimpate Sarojapatteriva vāribindavo; ()
此儿胜妙之身,
一一毫毛各各入于毛孔。
噫,以容色娇媚为标志的颈饰宝衣,
光华悦目,攫夺人心。巴利
Imassa lomāni kalevare vare Visuṃ visuṃ kūpagatāni sūnuno, Vilumpare rūpavilāsalakkhiyā Manoramaṃ bho kamaṇikañcukassiriṃ; ()
瞻仰此尊仰面之容光,
如右旋螺纹般。
逆风吹拂,肌肤生寒,身毛竖立。
居于宏伟宫殿,为密林所环绕。巴利
Imassa uddhaggamukhaṃ mukhassiriṃ Padakkhiṇāvatta mapekkhino yathā, Tirokare romavitāna mindirā- Niketanindīvarakānanassiriṃ; ()
大王,此莲花所生者,身相端直,
如是于今,于未来亦然。
以不共殊胜功德为缘,
堪受世人恭敬供养之仪轨。巴利
Imassa bhorāja sarojayonino Yathojugattaṃ ujugattamāyatiṃ, Anaññasāmaññaguṇāvakāsato Pajābhipūjāvidhibhājanaṃ siyā; ()
这是七种善妙特征,
常时安住于均衡如冠的庄严相,
恒住彼岸法中,犹如臻极妙果;
清净妙色之身,宛如金铤粲然;巴利
Imassa sattussadalakkhaṇaṃ subhaṃ Samaṃsamaddiṭṭhasirāvaliṃ sadā, Dadhāti bho pāramidhammasipakpino Sudhantacāmīkarapiṇḍavibbhamaṃ; ()
此乃福慧二严圆满之胜身相,
如狮王前半身之相。
在击碎邪见论者头颅之际
丝毫不推崇国王的威势。巴利
Imassa puṇṇobhayakāyabhāgimaṃ Migindapubbaddhasarīralakkhaṇaṃ, Kudiṭṭhivādībhasirovidāraṇe Narindasāmatthiyamubbahe nakiṃ; ()
此身具足密实深厚的肉团
胸间丰满,背脊柔软妙丽
人主于生死海中,
为渡众生,展开金筏。巴利
Imassu’peto ghanamaṃsavaṭṭiyā Citantaraṃso muducārupiṭṭhiyaṃ, Bhavaṇṇavā kañcanapaccarisiraṃ Tanoti sattuttaraṇe narādhipa; ()
犹如这株大榕树,
此者与其等量,圆满而周圆。
有时,为苦与酷热所疲惫、身形枯瘁者的辛劳,
朋友啊,你当舍离,你当断除轮回。巴利
Imassa nigrodhamahīruhassiva Samappamāṇo parimaṇḍalopya’yaṃ, Kadāci dukkhātapakhinnadehinaṃ Parissamaṃ bho pajahe bhavañjase; ()
此处为王权所染着,
奉行无上法者,
身相圆净,肩胛平正圆满,
如鼓身,如王般辉耀;(双关语之缀合,此乃修辞格之名)巴利
Imassa rājittayarañjito’ttariṃ Karīyamānu’ttamadhammanissano, Sumaṭṭavaṭṭo samavattakhandhako Mutiṅgakhandhoriva rāja rājate; () (Silesa bandhanaṃ)
这是针对此世的七千约定。
譬如那些渴望饮用不死甘露者,
味脉恒趣于纳味,堪能摄受诸味故;
由是因缘名得上味,是谓味脉殊胜相。巴利
Imassa bho sattasahassasammitā Yathā’matajjhoharaṇābhilāsino, Rasaggasā santi rasādanummukhā Rasaggasaggī’tya’bhidhīyate tato; ()
随好之相密如繁星,
石窟之中,无边色处宛如苍穹。
如人王中之狮王,
双颌宛如狮颌,妙相赫然而现。巴利
Imassa’nubyañjanatārakākule Anantarūpāyatanambaro dare, Virocatebārasamīsasiriva Narindasīhassahanūpamāhanū; ()
四十齿列齐而整,
广长舌乘彼车游。
妙音林女真谛来
胜赞珠鬘嬉戏相巴利
Imassa tāḷisatidantapanti bho Pahūtajivhārathikaṃ carantiyā, Manuññavāṇivanitāya tatvate Pasatthamuttāvalilīlamāyatiṃ; ()
口中莲花,以殊胜之舌为莲蕊,
安住于真实妙香所熏之处。
齿列齐整匀称,光洁美好,
宛如莲蕊攒集成丛,粲然生辉。巴利
Imassa javhāvarakaṇṇikāvahe Mukhambuje saccasugandhavāsite, Samappamāṇā dasanāvalī subhā Vibhāti kiñjakkhatatīva bhūpatī; ()
此尊齿列皓如剖螺,
致密无隙,当来无碍。
缘生缠绕之藤,
以面门诸漏护持花蕾串饰之美。巴利
Imassa bho khaṇḍitasaṅkhapaṇḍarā Dvijāvalī nibbivarantarāyatiṃ, Samubbhavāyuttilatāya tāyati Mukhālavāḷe mukulāvalissiriṃ; ()
面圆丰润如满月,月华明净相映;
齿列洁白齐整,说真实语者。
法池嬉游处显现
怀愿者、摧伏怨敌、以天鹅华鬘为饰巴利
Imassa pīṇānanacandacandikā Susukkadāṭhāvali saccavādino, Padissate dhammataḷākakīḷane Katābhilāsārivahaṃsamālinī; ()
此中所示的无上殊胜教法,
具足流转、荡漾之相的形状,
广长舌者,能令众生越生死海;
人中之王,愿导众生达彼岸。巴利
Imassa cānuttaradhammadesanā- Taraṇyamālolalakārarūpinī, Pahūtajivhā bhavasāgarā’yatiṃ Narinda pāraṃ janatā’vatāraye; ()
仁者,此人之声恒常如梵天之声,
千倍胜于迦陵频伽鸟之鸣。
具足八支妙音、音声悦耳者,
对有耳之人犹如宝耳环;巴利
Imassa bho brahmasaropamo sadā Sahassadhā’yaṃ karavīkarāvato, Manoharaṭṭhaṅgasamaṅgisussaro Sasotakānaṃ maṇikuṇḍalāyate; ()
其湛蓝的眼眸,犹如青莲花般辉映光彩。
其美丽无与伦比,宛若庄严宫殿中的绚烂光辉,令人赞叹。
贤友啊,犹如一对宝狮雕窗,
为某位善巧者所安置,光辉闪耀。巴利
Imassa nīlaṃ nayanuppalañcayaṃ Nirūpame rūpavilāsamandire, Niropitaṃ bho maṇisīhapañjara- Dvayaṃva bhāse kusalena kenaci; ()
宛如一对白鱼皎然显现,
栖于殊妙色处之河。
以美丽牛犊之眼为喻,
宝光辉耀、睫如牛王的双目,恒时映现;巴利
Imassa pāṭhīnayugaṃ’va dissate Visiṭṭharūpāyatanāpagāsayaṃ, Subhaṃ gavacchāpavilocanopamaṃ Maṇippabhaṃ gopakhumadvayaṃ sadā; ()
眉间所生白毫,
居额中央,赫奕照耀。
犹如浓密乌云之中,
无兔斑之月轮,亦如月轮相。巴利
Imassā uṇṇā bhamukantarubbhavā Ḷāṭamajjhopagatā virocati, Yadatthi sañajhāghanarājimajjhagaṃ Sasaṅkahīnaṃ sasimaṇḍalaṃ tathā ()
此人顶髻之相,
预示未来正法王统之尊荣权柄。
对于正在行使转轮王权者而言,确实
放置着炽热、湿润、令人难耐之物;巴利
Imassa uṇhīsakasīsalakkhaṇaṃ Sadhammarajjissariyaṃ anāgate, Kariyamānassa hi cakkavattino Dadhāti uṇhīsakasisavibbhamaṃ; ()
大地之主双足善安立,
轮相成对现于足印中。
辐辏千条,轮辋与轮毂分明,
三重旋纹和吉祥符等。巴利
Imassa bhumissara supakpatiṭṭhita- Padaṅkite cakkayugamhi dissare, Arāsahassāni ca neminābhiyo Tivaṭṭarekhā sirivacchakādayo; ()
以此三十二相,尊者,
亦以八十随形好之相,
清净光明,示现人中至尊
愿成断除有结的觉者巴利
Imehi battiṃsatilakkhaṇehi bho Asītyanubyañjanalakkhaṇehi’pi, Samujjalanto purisāsabhotyayaṃ Bhaveyya buddho bhavabandhanacchido; ()
初闻入耳时,
梵志广说所劝发
王问婆罗门:观察了什么,
未来他将出家?巴利
Sasotamāpāthagatāya tāvade Dvijassa vitthārakathāya codito, Apucchi rājā kimayaṃ samekkhiya Anāgate brāhmaṇa pabbajissati; ()
一时,行于园中大道,
见到老、病、死之丑陋相,
厌离三有已,
见彼苦行士,即便出家去。巴利
Kadāci uyyānagato mahāpathe Jarārujāmaccuvirūpadassanaṃ, Vidhāya nibbintamano bhavattaye Tapodhanaṃ passiya pabbajissati; ()
如是言讫,占相师众各自还家;
随后离去。
儿子们此时被称为年高的弟子,
他们劝导这些人随同出家;巴利
Itiha vatvāna sakaṃsakaṃ gharaṃ Tato’pagantvā’ddhanimittapāṭhakā, Mahallakā’dāni mayanti sunavo Tamānupabbajjitumovadiṃsu te; ()
再生族中年长贤者七人辞世之时,
这位名为拘邻的智者……
人中之雄今闻已,
悲悯所策励,乃行大精进。巴利
Dvijesu vuddhesu matesu sattasu Ayaṃhi koṇḍaññasamavhayo sudhī, Mahāpadhānaṃ purisāsabho’dhunā Karoti sutvā karuṇāya codito; ()
于彼诸族中,
与四位同见婆罗门俱,己为第五。
然后到了优楼频螺,出家修行。
他们于此成为五群比丘。巴利
Samānaladdhihi kulesu tesu hi Catuhi vippehi saha’ntapañcamo, Atho’ruvelaṃ upagamma pabbaji Bhaviṃsu tepañci’dha pañcavaggiyā; ()
何时曾获此以大海为边、四洲所成之国土,
及此土所生之子嗣?
我令摧伏敌众者现前游行虚空
作是念已:巴利
Kadāci laddhā pariyantasāgaraṃ Imaṃ catuddīpikarajjamatrajaṃ, Jitārivaggaṃ vicarantamambare Karomi paccakkhamahanti cintiya; ()
为遮止诸相、形色、眼路与进入,
亲生王子……
那位人主令众人于诸方
处处作防护与屏障。巴利
Nimittarūpakkhipathappavesanaṃ Nivāraṇatthaṃ tanijarājasūnunā, Narādhipo so purisehi sabbathā Disāsu rakkhāvaraṇaṃ akārayi; ()
此王子若为转轮王,
或当证得正觉之位。
在自己的家族中,他是刹帝利亲族。
他将作为前导巡行四方。巴利
Ayaṃ kumāro yadi cakkavattivā Bhaveyya sambodhipadaṃ labheyyavā, Sakekule khattiyabandhavehi so Purakkhatoyeva carissataṃ iti; ()
于童子命名之日,
在八万族姓中。
人人各许其诺言,
犹如欲施与诸子。巴利
Kumāranāmaṭṭhapanamhi vāsare Sahassamattesu kulesva’sitiyā, Adāsi paccekajano paṭissavaṃ Padātukāmova visuṃvisuṃ sute; ()
一切过患尽皆远离,彼以安乐为息;
其非金瓶之股、宝瓶之乳。
众多乳母围绕,孕育殊妙色相;
彼亦于刹那间,令其随侍现前。巴利
Asesadosāpagatā sukhedhi tā Suvaṇṇakumbhorupayodharo na tā, Anekadhātī varavaṇṇagabbi tā Sapaccupaṭṭhāpayi taṅkhaṇepi tā; ()
湖畔波光潋滟处,
宛如雌鹅护念天鹅雏鸟
大后妃怀抱于膝上,卧在洁白华美的床榻,
于吉祥之日,国王得见其子;巴利
Taḷākatīramhi taraṅgabhāsure Yatheva haṃsyā kalahaṃsapotakaṃ, Mahesiyā’ṅke sayane sitatthare Suvāsare bhupati puttamaddasa; ()
久矣未见爱子莲华面,
自此韶年淑质速凋零。
摩诃摩耶无疾而终,
第七日上升天宫。巴利
Adiṭṭhaputtānanapaṅkajā ciraṃ Lahuṃ parikkhīṇavayoguṇā ito, Cutā’va māyājanani nirāmayā Upāvisi sattamavāsare divaṃ; ()
那时,大圣者之母摩耶之妹,
名为摩诃波阇波提·乔昙弥,贵为王后。
将自己的幼子付与乳母,委以重担;
她亲自照料他。巴利
Mahesimāyābhaginī tadā mahā- Pajāpatigotamināmarājinī, Nijaṃ kumāraṃ bharaṇāya dhātinaṃ Vidhāya bhāraṃ paṭijaggi taṃ sayaṃ; ()
尔时,彼等成为照世灯焰,
唯以佛子身光之少分。
犹如剧场明灯,光芒丝毫不减。
自身成为天宫诸灯间的说法者;巴利
Tadā’bhavuṃ dīpasikhā jagantaye Kalebaro’bhāsalavena sununo, Vinaṭṭhatejāriva raṅgadīpikā Vimānadipesu kathāvakā’ttano; ()
于斑斓地毯上,频频屈膝,
在善人师之宫殿内,
于大森林中,宝砂铺地,
宛如幼狮舒展其身。巴利
Vicittabhummattharaṇe abhikkhaṇaṃ Sajannukehā’cari mandirodare, Mahāvanasmiṃ maṇivālukātale Vijambhamānoriva sihapotako; ()
娇儿耽于嬉戏,
在宫殿中,宝镜光里,旋影摇曳。
国王恒常看见(他)在虚空中行走,
宛如大地上的宝轮。巴利
Sutassa kīḷāpasutassa mandi re Bhamantabimbaṃ maṇidappaṇoda re Nibaddhamaddakkhi carantamamba re Yatheva cakkaṃ ratanaṃ mahībhu jo; ()
当时,因随眠烦恼的缠缚而沉沦于世间,
犹如大地携着污垢而行,隐没不现,
那时发出牛王之声,
如今他对我言说:令子闻之。巴利
Tadaṅghiviññāsavasena bhumiyā Vajantamaṅko’panidhāya bhumipo, Tadā’bhinicchārita māsabhiṃ giraṃ Idāni maṃ sāvaya puttamabruvi; ()
恒于宝座之上,
频频运用托举满月般的面轮。
自欺大臣诸子,
虽年少而慧不愚。巴利
Nibaddhamantomaṇivedikātale Mukhendubimbuddharaṇe payojayaṃ, Sayaṃ palambhesi amaccasūnavo Vayena mando’pi amandabuddhimā; ()
从父心生起的大忧伤
三界明灯以自身的功德之光,
世间的黑暗与险恶,
他如初升的太阳,以光芒驱散。巴利
Uḷārasokaṃ pitucittasambhavaṃ Tilokadīpo nijapuññatejasā, Tamopabandhaṃ bhuvano’darubbhavaṃ Nirākari bālaravī’va raṃsinā; ()
道路散撒炒米鲜花,缀满庄严;
长空华盖戏台幢幡,充盈弥满。
昔时其地,素被许为举行吉祥仪事之处;
某时曾有国王的播种大典。巴利
Vikiṇṇalājākusumākulañjase Vitānaraṅgaddhajanibbharambare, Pure tahiṃ maṅgalakiccasammataṃ Kadāci rañño bhavi vappamaṅgalaṃ; ()
以芬芳花鬘、璎珞等饰物所庄严者,
盛装的迦毗罗卫城的人们,
仆从与役工亦被安排,
他们从各处侍奉那个家族。巴利
Sugandhamālābharaṇādimaṇḍita- Pasādhitā kāpilavatthavā narā, Sakiṅkarā kammakarā’pi kappitā Tato tato sattipatiṃsu taṃ kulaṃ; ()
大军以为前导,
彼实以殊胜王威赫奕昭明。
生于巴耶西业处之地,唯此童子;
携此童子,如昔施天主。巴利
Mahaccasenāyapurakkhatohiso Uḷārarājiddhisamujjalaṃtato Payāsikammantapadesamatrajaṃ Kumāramādāyapurindadopamo; ()
于彼庆典之日,人王——人族之帜——的
悦意吉祥犁等诸庄严,
以黄金薄片镶嵌的宏伟宫殿,
亦为众人覆以银片巴利
Chaṇamhi tasmiṃ manuvaṃsaketuno Manoramaṃ maṅgalanaṅgalādikaṃ, Suvaṇṇapaṭṭehi parikkhaṭaṃka mahā- Janassa’pī rūpiyapaṭṭachāditaṃ; ()
广枝繁茂阎浮树,
其下敷设胜妙床。
王与亲众臣民,
今为亲子举行播种吉祥礼。巴利
Visālasākhākulajambusākhino Vidhāya heṭṭhā sayane mahārahe, Nijaṃ kumāraṃ sajano janādhipo Samārahī sampati vappamaṅgalaṃ; ()
护卫王子之众,侍立守御;
乳母诸人,前来观看此庆典。
离开粗劣躯体之际
远离粗劣形相,即名放逸巴利
Kumārarakkhāvaraṇāyu’paṭṭhitā Tamussavaṃ dhātijanā vipassituṃ, Apakkamitvā bahi sāṇito khaṇaṃ Pamattarūpā vicariṃsvi’tocito; ()
将心系念于入出息,
于尘垢之上结跏趺坐,
胜者苗裔,智慧深不可测;
证得离诸盖、由远离所生之禅那。巴利
Pariggahetvā’namapāna māsane Nisajja pallaṅka malattha bandhiya, Jinaṅkuro nīvaraṇehi nissaṭaṃ Vivekajaṃ jhānamagādhabuddhimā; ()
当观彼子之入于彼处,
如是在树荫下回旋。
国王讲述不合常理之事,
当下便被所激,反问其子;巴利
Vipassa puttassu’pavesanaṃ tahiṃ Dumassa chāyāya nivattataṃ tathā, Pavandi rājā paṭihārikākathā- Pacoditoputtamupecca taṅkhaṇe; ()
为使己子通达诸般学问与技艺,
父亲愿以堪受调伏的方式加以教诲。
洞见善典彼岸的,
博学导师,据说某时曾延请。巴利
Kalāsu vujjāsu ca puttamattano Vinetukāmo vinayakkhamaṃ pitā; Pasatthasatthantarapāradassinaṃ Kadāci vippācariyaṃ kirā’nayi; ()
恭敬奉置尊师莲掌中,
礼敬人天世间共尊师。
如大地雄者凭一滴水,
便尝知那极难渡越、深广大海之味。巴利
Samappitaṃ taṃ guruno karambuje Sadevalokassa guruṃ sagāravaṃ, Mahīsuro so jalabindunā yathā Suduttarāgādhamahodadhīrasaṃ; ()
善解声明音韵之辨,兼通尼犍陀、佉都婆词典之注,
阿闼婆吠陀并史传,居其第五。
以纲要之句,令难见之三吠陀得以开显;
如是复令诸般技艺之学通达。巴利
Savaṇṇabhedaṃ sanighaṇṭukeṭubhaṃ Athabbabedeni’nihāsapañcamaṃ, Tivedamuddesapadena duddasaṃ Tathā kalāsippataṃ nibodhayī; ()
不共的功德薰习——
已断除迷惑、智慧清净者
纵令圆满诸明、通晓一切技艺,以智慧(相较),
亦不足其一分,多言何用?巴利
Anaññasādhāraṇapuññavāsanā- Vidhūtasammohavisuddhabuddhino, Samattavijjā sakalākalā dhiyā Kalampi nālaṃ bahubhāsanena kiṃ; ()
贤友,不仅彼身于外
以三十二相光耀,
其内中之义极明耀,
以善觉导师之内相亦(明耀)。巴利
Na kevalaṃ tassa kalebaraṃ bahi Vibhāti battiṃsatilakkhaṇehi bho, Bhusaṃ tadabbhantaravatthu dippate Subuddhasatthantaralakkhaṇehī’pi; ()
“ 三瞳”即是“三界之眼”。
这种殊异,通过双眼而显现。
眉间之眼,并不光彩;
另一者如具内智之眼,方为殊妙。巴利
Tilocanassā’pi tilokacakkhuno Ayaṃ viseso nayanehi dissate, Lalāṭanetto purimo nasobhati Paro’va abbhattarañāṇalocano; ()
随享青春初绽之容光,
于自家宅中,名声威势相随。
智者增长了一切技艺,
犹如月宝于空中汇聚光芒。巴利
Anubbajanto navayobbanassiriṃ Yasopabandhena sake niketane, Pavaḍḍhi dhīro sakalaṃ kalāntaraṃ Kalānidhī raṃsicayeni’va’mbare; ()
须髯初生半掩其颊,
耶输达那王子年方十六之时,
颊边腺液流纹如线,
如象十龄已逾稚年。巴利
Upaḍḍhagaṇḍāhitadāṭhikāya so Yasodhano soḷasavassiko yadā, Kapolaphuṭṭhañjanadānarājiyā Kari yathā bāladasaṃ vyatikkami ()
那时人王所营宫殿,宛如天宫,
三季咸宜,令人悦意。
开启门户,旋转门缓缓打开。
众人得以进出这座殿堂;巴利
Tadā narindo suramandiro’pamaṃ Ututtayānucchavikaṃ manoramaṃ, Payojayitvāna paviṇasippike Sutāya kārāpayi mandirattayaṃ; ()
基座坚实密致,寒风无隙可入;
狮形格窗相触,触之如狮栏。
坐落于宽广地基之上的新造宅舍,
于世间成就了一处可爱之地,名为“乐土”;巴利
Nisitasambādhatalaṃ nivārita- Saronilaṃ phassitasihapañjaraṃ, Mahivataṃsaṃ navabhumikaṃ gharaṃ Babhuva rammaṃ bhuvi rammanāmikaṃ; ()
月光、雲、雷鳴盈滿之天幕,
門扉開啟、閉合與繫縛之構造,
名为苏兰玛、除热、因迪拉所居之悦意住处
五重巴利
Sasikara’mbhodhararāvanibbhara- Vitāna mugghāṭakavāṭabandhanaṃ, Surammanāmaṃ hataghammamindirā- Nivāsarammaṃ bhavi pañcabhūmikaṃ; ()
蛇、冷、热、臂、德诸性具足,于雨季安居之处;
随顺安乐,平等众生之地。
狮形窗棂,或触或离,
善妙名为住处,善妙已成。巴利
Ahiṇhasituṇbhaguṇehi pāvuse Sukhānulomaṃ samasattabhumikaṃ, Suphassitā’phassitasihapañjaraṃ Subhaṃ subhaṃ nāma niketanaṃ bhavi; ()
衰老所侵的王子
示现广大王者神通威仪之时
父王人主既怀心愿,
欲施己国荣华。巴利
Vayonupattassa narindasununo Uḷārarājiddhivilāsadassane, Katā’bhilāso janako janādhipo Padātukāmo nijarajjasampadaṃ; ()
若家有青春妙龄之女,
国王的使者们便将她送去献给国王。
她便住于释迦族诸臣民的教法中。巴利
Vasanti ce yobbanahāridārikā Narindasandesaharehi pesayi Sa sākiyānaṃ sacivehi sāsane; ()
依青春而骄矜者,向他说法。
对于见一切为“非因缘所生之基”的他,
刹帝利们说:我们怎能将女儿
嫁给他的儿子呢?巴利
Nivedayuṃ yobbanagabbitassa te Nakiñcisikappāyatana’ntadassino, Sutassa dārābharaṇāya dhītaro Kathannu dassāma mayanti khattiyā; ()
因听闻此事,受王子所激励,
父亲令人击鼓巡城以宣告,
我儿将展示技艺
于此第七日之后巴利
Sutena taṃ rājasutena codito Pitā carāpesi puramhi bheriyo, Mama’trajo kāhati sippadīpanaṃ Itoparaṃ sattamavāsare iti; ()
殊胜的王子确有王子之勇,
彼时身披箭囊之躯,
在亲友的注视下,
无畏者步入战戏之场。巴利
Varo kumāro hi kumāravikkamo Kalāpasannaddha kalebaro tadā, Vipassataṃ bandhujanānamosari Anappadappo raṇakeḷimaṇḍalaṃ; ()
这位弓手首先在自己的臂膀上,
架起千钧之力的搭箭强弓,
放定之后,他弹击弓弦,震彻大地。
犹如日轮舒发其庄严威光;巴利
Dhanuddharo so paṭhamaṃ sake bhuje Sahassathāmaṃ sasaraṃ sarāsanaṃ, Vidhāya poṭhesi jiyaṃ vasundharā- Vidāraṇākāramahāravaṃ ravi; ()
愿四方持弓者引弓向我,
以我为靶,为得必中之果。
如是说已,彼以箭幕御身之术,
施展前所未有之箭艺。巴利
Catuddisā’dharadhanuddharā mamaṃ Karontu lakkhaṃ nijakhāṇapattiyā, Itīha vatvā saravāraṇena so Abhutapubbaṃ sarasippamāhari; ()
四方四位持弓者,
我以一箭射之。
此乃前所未有、不可思议之事。
他示现了名为轮射的箭术技艺,巴利
Catuddisāyaṃ caturo dhanuddhare Mame’kabāṇena haṇāma’haṃ iti, Akāsi tadadīpayamaññathā’bbhutaṃ Sa cakkavedhavhayasippadīpanaṃ; ()
以苇编曲,
以苇作登楼之阁,柱绳所成之居。
芦苇筑的围墙,池中的莲花。
他以箭雨,展现了这般技艺;巴利
Sarehi veṇyā’yatayaṭṭhirajjukaṃ Sarehi cā’rohaṇamaṇḍapālayaṃ, Sarehi pākārataḷākapaṅkajaṃ Sarehi vassaṃ itisippamāhari; ()
大士示现世间无与伦比之妙技,
尔时向释迦族少女们,彼等心怀欢喜。
她们在家中侍奉,娴于欢爱、娱乐与欢场竞逐之艺。
舞女以千计,数达四万。巴利
Mahāsatto lokappabhavamasamaṃ sippajātaṃ janānaṃ Tadā saṃdassesi muditahadayā sākiyā dārikāyo, Upaṭṭhāpesuṃ tā suratiratisaṅgāmacaturā Sahassānaṃ tāḷisatiparimitā nāṭikā’suṃ gharesū; ()
以上是由名为慧喜的修行者,为使一切众生生起欢喜,在《布施因缘·胜者灯史》中,对不远因缘——相好纳受、菩萨入胎等事迹所作的阐明,至此第八天界终。巴利
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānanda dānanidāne jinavaṃsadīpe avidūrenidāne lakkhaṇapaṭiggahaṇa kumārasambharaṇādi pavatti paridipo aṭṭhamo saggo.
如是议定之后,当演武献技之时,
其余最勇猛的刹帝利,悉面世尊而立。
他们已舍慢与骄,彼此和睦,
犹如醉象在幼狮王面前,傲气顿消。巴利
Iti vihite sati sippadīpanasmiṃ Tadabhimukhe’tarakhattiyā’tisūrā, Apagatamānamadābhaviṃsumañño (Taruṇamigindamukhe)va mattadanti; ()
疑惑缠结悉已解开,
天臂城中施者苏摩利亚,善妙觉者,心光朗然。
人中最胜者之亲女,妙净少女;
乃拘利族中之天鹅,皎然无双。巴利
Vijaṭita saṃsayabandhano padātuṃ Sumariya devadahamhi supakpabuddho, Narapavaro nijadhītaraṃ kumāriṃ Suvimala koliyavaṃsakañjahaṃsiṃ; ()
于彼处,与诸大臣共议已,
为宣告一切归于止息,他派遣使者;
婚礼盛典遣使如仪;
我女当配汝子,共结良缘。巴利
Tahimathamantivarehi mantayitvā Nikhilapavattinivedanāya dūte, Pahiṇi kavivāhamahe vidhiyatanti Tava tanujena mamañhi dhītukaññā; ()
众星环绕,你今显现
如冰轮入座,
礼敬被群侍围绕之王,
迦毗罗城来者宣说此义。巴利
Valayitatāramupaṭṭhito’dayaṃ te Himakarabimbamivo’paviṭṭhapīṭhaṃ, Parivutamantigaṇaṃ paṇamma rājaṃ Kapilapuropagatā tamatthamāhu;
于是,他们因得蒙允诺而欢欣鼓舞,
手持花簇花蕾,合掌敬礼双足。
国王的使者们抵达释迦国境后,
将这件盛事禀告了国王。巴利
Atha paṭiladdhapaṭissavenu’daggā Padayugamañjalipupphamañjarīhi, Sumahiya taṃ paṭivedayiṃsu rañño Sakavisayaṃ samupecca rājadūtā; ()
两族君主彼此再商议,
复与贤明谋士共论之。
慧心澄澈、善读相兆的诸占相师,
择定了那良辰吉日……巴利
Ubhayakulamhi mahībhujā’ññamaññaṃ Punarapi mantivarehi mantayitvā, Visadamatīhi nimittapāṭhakehi Niyamitamaṅakgalavāsaramhitamhā; ()
金幔缀胜鬘,
金瓶满鲜花。
如同三十三天宫一般巍巍辉耀,
犹如饰以种种珍宝、彩绘庄严的婚礼殿堂;巴利
Kanakavitānavinaddhahārihāraṃ Kusumasamākulahemapuṇṇakumbhaṃ, Tidivavimānasamānamullasanna- Ratanavicittavivāhamaṇḍapaggaṃ; ()
上覆张开的华盖与白色的遮阳伞幢,
宝珠、扇拂与彩旗庄严。
众民所施供之道,
四军幢旗周匝围绕。巴利
Gahitavitānasitātapattaketu- Ddhajamaṇivijanicarucāmarehi, Pacurajanehi katupahāramagge Suparivutaṃ catuṅgiranidhajinyā; (6)
种种华丽饰品庄严其身,呈现宝饰严丽之相。
青春娇艳,乳房丰满,令人赏心悦目,
以众宝庄严之金轿,安置亚索特拉女,
众人迎请而来。巴利
Vividhavibhūsaṇabhusitattabhāvaṃ Abhinavapīnapayodharābhirāmaṃ, Harisivikāya yasodharaṃ kumāriṃ Maṇikhacitāya vidhāya cā’nayiṃsu; ()
腕饰花鬘,缀以宝光流焕。
香云郁馥,鬓影如浣波之缕。
疏疏白鹭成行,闪电之辉亦隐;
柔眉婉转,云聚花环亦逊其华。巴利
Valayitamālatidāmahemamālā Parimalabhāvitakuntalappaveṇi, Viraḷabakāvalimappavijjurājiṃ Jaladharamālamajesi komalāya ()
在她那无边的美貌虚空之中,
众人心间的白茉莉绽放,光明辉耀。
乌黑卷发如层层乌云盘叠,
额前所现明月宛若半轮。巴利
Niravadhirūpanabhotalamhi tassā Janamanakundavikāsanaṃ babhāsa, Kuṭilatarālakakālamegharāji- Jaṭitalalāṭataladdhacandabimbaṃ; ()
麝香与藏红花的芳馥,如同香泥般涂敷其上。
族姓女额间的吉祥痣,端居眉心正中。
你仿佛被摩竭罗幢者(爱神)射中;
那以花为幢者,为征服三界众生。巴利
Migamadakuṅkumagandhapaṅkalitto Kulavadhuyā tilako lalāṭamajjhe, Makaradhajena niropitori’vā’si Tibhuvanabhutajayāya pupphaketu; ()
以如众生眼目安膳那般的端严形相,
以高贵族姓与王后之尊而辉煌,离骄慢。
无上吉祥,如莲华般悦意可爱;
面容宛如爱神之金镜,光明辉耀。巴利
Jananayanañjanarūpasampadāya Kulamapadāya rarāja nimmadāya, Paramasiriṃ sarusīruhābhirāmaṃ Vadanamanaṅgasuvaṇṇadappaṇābhaṃ; ()
她的耳饰由种种宝石庄严,
双耳所佩耳坠厚实,镶嵌翠玉,垂下覆于面颊,
犹如爱神捕鸟人所投的一双罗网,
眼波交错的流转之态正是如此。巴利
Maṇigaṇamaṇḍitakuṇḍalehi tassā Savaṇyugaṃ ghaṭitāvagaṇḍabhāgaṃ, Manasijasākuṇikena khittapāsa- Yugalamivakkhivibhaṅgamānamāsi; ()
为令清净妙光明流相续流注,
于彼二眼川流之间。
犹如金色细管般聚合而成,
那妙颜者高耸的鼻梁,庄严地闪耀;巴利
Suvimalakantipabandhasandanatthaṃ Nayananadīnamubhinnamantarāḷe, Kanakapaṇāḷisamappite’va tāya Varavadanāya rarāja tuṅganāsā; ()
无与伦比妙色宫殿中,
如带帷幔的狮形窗,
美丽娇媚者的湛蓝双眸,
眼睫成行,熠熠生辉。巴利
Nirupamarūpavilāsamandirasmiṃ Sajavanikāni’va sīhapañjarāni, Ruciravilāsiniyā lasiṃsu pambhā- Valisahitāni sunīlalocanāni; ()
双颊明净无垢,宛如爱神的金镜;
耳轮柔润光洁。
胜似新月轮畔白莲丛之美者,
具足端严殊妙、夺人心魄的悦意双唇。巴利
Kanakakapālanibhaṃ manobhavassa Vimalakapolayugaṃ siniddhakanniṃ, Navasasimaṇḍalapuṇḍarīkasaṇḍa- Sasirimavarundhimanoharādharāya; (6)
藉她善行巴拉密之藤蔓,
藉那成熟爱染之红藤,藉那眉弯之藤。
一双下唇如双嫩芽,
此世间何故为寻思所毁?巴利
Sucaritapāramitālatāya tāya Pariṇatarāgalatāya bhūlatāya, Adharayugaṃ taruṇaṅkuradvayaṃ vā Kimiti vitakkahato’yamāsi loko; ()
良家女子的面容,如莲苞中未吐的花房;
又似新芽成行初绽,微微舒放。
以甚甜美言语之藤,微含浅笑,
皓齿成列,皎洁辉耀。巴利
Kulavadhuyā vadanā’lavāḷagabbhe Navakalikāvaliphullite’vakiñci, Sumadhuravāṇilatāya mandahāsa- Jjutidhavali dasanavali rarāja; ()
她的双眸如清澈的青莲轻摇,
口唇洁白如莲花瓣,柔顺合适,
以眼中光芒之弦、眼角微瞥之锐箭——
此身即无形爱神之弓。巴利
Kuvalayanīlavilolalocanāya Mukhakamalā’likulānukārinībhu, Nayanamayūkhaguṇeha’pāṅgabhaṅga- Nisitsarehi anaṅgacāparūpā; ()
其声如群鸟啁啾般婉转悠扬,身有三道纹路,
胸乳丰满端正如壶,颈项宛若螺贝,
其声甜美而深沉,如彩绘之画;
彼胜黄金小鼓、大鼓与法螺。巴利
Kalaravamañjugirā tivaṭṭarāji Ghanakucabhaddaghaṭāya kambugīvā, Madhuragabhīravirāva raṅgalekhaṃ Ajini suvaṇṇamutiṅgabherisaṅkhaṃ; ()
新丰玉乳以为枕,
肤若柔绒极悦意。
她宛如装饰庄严的胸榻,
为与亲夫结合的吉祥。巴利
Abhinavapinapayodharo’padhānaṃ Sukhumataracchavikojavābhirāmaṃ, Urasayanaṃ samalaṅkataṃ viyā’si Nijapatisaṅgamamaṅgalāya tāya; ()
双乳如金山涌出,
美之河向着脐穴之口流淌
如因陀罗伞盖三重之华列,
夺去了那高耸波涛层叠之美。巴利
Kucakanakā’calasambhavāya nābhi- Kuharataṭābhimukhāya kantinajjā, Chaṭhāravalittayamindiropamāya Avahari tuṅgataraṅgapantikantiṃ; ()
宝珠腰带沉沉,令她步履迟徐;
双峰如云堆叠,重负之下腰肢纤瘦。
金彩胸脯之中腰,
爱神弓握把之姿;巴利
Maṇirasanāguṇamantharāya tassā Ghanakucabhārakiso kisodarāya, Harisirivacchasuhajjamajjhabhāgo Madadhanumuṭṭhivilāsamāharittha; ()
丰乳之间,莲丝穿入之隙
亦夺去
颈项珠璎流泻如瀑,璀璨光华;
少女金面妩媚,愈显娇妍。巴利
Sarasijatantupavesanāvakāsa Mavahari pīnapayodharantarāḷaṃ, Nijagaḷabhāsurahāranijjharehi Kanakadarimukhavibbhamaṃ yuvatyā; ()
无瑕丽色的光华如海潮盈岸,
焰影纷披流散,丰臀阔髋的佳人。
那位王族少女
以花箭爱神不至之地的庄严,殷勤护侍。巴利
Avikalarūpavilāsasindhuvelā Viralavilagginiyāka visālasoṇi, Parihari rājakumārikāya tāya Kusumasarābhavabhumibhāgasobhaṃ; ()
良家之女,面容清净如莲华无瑕;
绀青柔软之细毛缕。
脐深旋密,仿佛被频频亲吻;
眉若莲花舒卷,绀颜如蜂纹清朗。巴利
Kulavadhuyā kamalāmalānanāya Kuvalayakomalanilaromarāji, Bhusamabhicumbi gabhiranābhigabbhaṃ; Kamalavivāyatamattabhiṅgarāji ()
那双玉腿妙相无双,宛如金色芭蕉树干般润泽;
又如象鼻般丰腴柔美,令人见而欢喜。
我于爱神嬉游之殿,
享金色双柱之庄严,欣然取乐。巴利
Rucirataroruyugaṃ suvaṇṇa rambhā- Karikarapīvaramindiropamāya, Bhaji makaraddhajaraṅgamandirasmiṃ Harimayathambhayugassiriṃ ramāya; ()
色与味二者,以精巧匀称之秤,
依四面平正而相等。
自家双膝,色如珊瑚;
双双并居,面容不低,被引近前。巴利
Madarayarūparasadvayaṃ tulāya Suparimitāya catummukhena tulyaṃ, Nijamihajānuyugaṃ pavāḷapāti- Yugalavivāsi avammukhopanītaṃ; ()
欲寻思搅乱少女之心殿,
爱染近前之时。
犹如孔雀之骄慢已调伏,颈项光辉灿烂;
双腿纤美,宛如炽燃的灯焰。巴利
Visayavitakkatamākulaṃ yuvatyā Madanupasaṅkamaṇe manovimānaṃ, Jitamadamattamayūrakaṇṭhabhūti Jalitapadīpasikhe’va cārujaṅghā; ()
她那宝珠所成的脚镯闪闪发光,
她的足底胜过了众女子的足。
那莲花般的面容微微敛合,
想来恰似蜂群压覆的水莲低垂。巴利
Maṇimayanūpurabhāsurehi tassā Caraṇatalehi parājitāni thīnaṃ, Mukhapadumāniva saṅkucanti maññe Bhamarabharamburuhāni kañjanīnaṃ; ()
手足指节,如嫩芽初绽般纤柔;
似水滴清莹,柔软至极。
指甲新修,显得焕然洁白齐整。
犹如对海魔旗敬献鲜花供养;巴利
Karacaraṇaṅgulipalla’vaggasālī- Jalalavapantinibhā’tikomalāya, Abhinavatambanakhāvalī babhūva Makaradhajassa kate’va pupphapūjā; ()
彼与随从诸众,偕同彼女,
于众宝严饰之台阁处。
观见日族幢帜王子之到来,
安坐而待。巴利
Saparijano vanitāya tāya saddhiṃ Maṇigaṇamaṇḍitamaṇḍapappadese, Dinakaravaṃsadhajassa rājaputta- Ssupagamanaṃ apalokayaṃ nisīdi; ()
被随从眷属围绕的王子
如诸天神中的天王
俄顷登乘骏马之车,
面彼而行,以荣光洒水。巴利
Parivutabandhujanehi rājaputto Yathariva devagaṇehi devarājā, Sapadi turaṅgarathaṃ samāhirūḷho Tadabhimukho yasasā jalaṃ payāsi; ()
抵达彼处,立于亭阁之中,
以他的上衣披覆其身,
其身以种种摩尼宝与金饰而庄严。
犹如为雪层所覆盖的雪山。巴利
Tahimupagamma ṭhitassa maṇḍapasmiṃ Paridahitu’ttarasāṭakena tassa, Harimaṇimaṇḍanamaṇḍita’ttabhāvo Himapaṭalena himācalo rivāsi; ()
以宝冠装饰,顽风吹拂守护。
王族之子以妙花庄严,辉耀夺目,
又以天宫与乳海,
如金色须弥山般安住不动。巴利
Maṇimakuṭena nivatthakāsikena Narapatisunu sumaṇḍito rarāja, Surabhavanena ca khīrasāgarena Kanakasiṇerugirī’va niccalaṭṭho; ()
如星宿密集、璀璨于苍穹,
胸佩星鬘珠链,光彩夺目,
人中最胜者以长目之合掌掬饮彼容华,
宛如甘露。巴利
Nabhasi samākulatārakāvalī’va Urasi virājitatārahārapantī, Narapavaro pivi tāya rūpasāraṃ Amatamivā’yatalocana’ñjalīhi; ()
那一日,王子犹如从东山升起的月轮,
面容殊妙。
双眸如青莲含苞,湛蓝澄澈;
白睡莲之心,因他而开觉。巴利
Tadahani rājakumārapubbasela- Ppabhavavarānanacandamaṇḍalena, Mukuḷitalocananīlanīrajāya Abhavimanokumudākarappabodho; ()
青年男女凝望不瞬的湛蓝恒河,
如眼目之美。
丽人挥动拂尘,
宛若疾风激浪、涛澜荡漾巴利
Yuvatayuvānamapekkhataṃ janānaṃ Animisalocananīlakantigaṅgā, Ruciravadhūhi vidhūtacāmarehi Anilavilolataraṅgasālinīva; ()
苍穹之上,繁星丛中,
如少年少女,新月与月华交相辉映。
佩戴雕镂精美的金戒指以为庄严
于宝石殿堂的台阶上;巴利
Gaganatalopari tārakākulamhi Yuvayuvatīnavacandacandikeva, Nicitasuvaṇṇakahāpaṇe varejuṃ Athamaṇimaṇḍapavedikātalamhi; ()
遍通一切技艺,婆罗门导师众,
为彼胜利吉祥,咸来云集。
圆满成就了一切往昔所应作事。
顿时降下不竭的清净甘露;巴利
Sakalakalākusalo’pagammavippā- Cariyagaṇo jayamaṅgalāya tesaṃ, Suparisamāpayi sabbapubbakiccaṃ Sapadi pavassi akhaṇḍalāvujaṭṭhi; ()
掌如红莲,宝饰净瓶在手,
祭司为彼二人灌洒奉献。
洒下吉祥灌顶水,
复于彼等行握手礼。巴利
Karatalatāmarasesu kuṇḍikāya Maṇikhavitāya purohito ubhinnaṃ, Subhamabhisekajalaṃ nipātayaṃ te Punahipayojayi pāṇipīḷaṇasmiṃ; ()
犹如彩虹闪电辉映的雨云,
登车而行,其声深沉而徐缓。
王族亲友众所围绕,
彼二人从迦毗罗城向前行进。巴利
Suradhanuvijjulate’va vārivāhaṃ Rathamabhiruyha gahīramandaghosaṃ, Parivutakhattiyabandhavehi tamhā Kapilapurā’bhimukhābhavuṃ ubhota te; ()
随后,那些站在装饰华美的道路中央、
于敞开的楼阁狮子窗前的人……
如以无垢眼目莲花作供养。
肤色如土,毛发栗色,容貌祥和;巴利
Atha samalaṅkatavīthimajjhigānaṃ Vivaṭaniketanasīhapañjaraṭṭhā, Animisalocanapaṅkajopahāraṃ Bhūsamakaruṃ kapilaṅganā pasannā; ()
众人以虔敬之心瞻仰其行步之优雅,
以合掌置于美好之顶。
如以宝器所奉花簇严饰,
宛若长街两侧,交相辉映。巴利
Gamanavilāsamudikkhataṃ janānaṃ Rucirasiropahita’ñjalīhi bhattyā, Maṇikalasappitapupphamañjarīhi Racitamivobhayavīthipassamāsi; ()
锐目利箭之靶,
无与伦比之丽色者,被诸女子牵引而去。
爱欲之箭落下,
撕裂了她们的心,正如那果熟自裂。巴利
Tikhiṇavilocanabāṇalakkhabhāvaṃ Nirupamarūpini kāminīhi nīte, Patita’nurāgasarehiyeva tāsaṃ Hadayavidāraṇamāsi tapphalaṃ’va; ()
不知何故,迦毗罗卫之人,
那一日皆具凝然不瞬、犹如青莲之眼。
从三十三天居所降临迦毗罗卫城,
如三十三天众,为观智所洞彻。巴利
Kathamapi kāpilavatthavā ahesuṃ Tadahani niccalalocanuppalehi, Kapilapuraṃ tidasālayāvatiṇṇā Tidasagaṇā’va vipassanāyu’bhinnaṃ; ()
如三十三天城中最胜之殿,
如帝释天神与苏阇多之天宫。
复从迦毗罗城还,
夫妇二人各归自王宫。巴利
Tidivapurā nijavejayantanāma- Surabhavanaṃ’va sujampatī sujātā, Kapilapurā punarāgamiṃsu tamhā Patipatinī nijarājamandiraṃ dve; ()
国王之子受灌顶而登王位,
迦毗罗卫胜城中彼三宫殿。
与彼月轮容颜之妃相伴,
长享无量之乐。巴利
Dharaṇipatisuto pattarajjābhiseko Kapilapuravare tesu tisvālayesu, Aparimitasukhaṃ tāya bimbāya saddhiṃ Suciramanubhavi candabimbānanāya; ()
口若绽放之莲,妙音优雅悦耳,
具足三种年龄风韵的天女容色光辉,
纵是频婆大妃亦归坏灭,
当念,当念诸行法之真性。巴利
Vikacakamala (nandīmukhi) mañjubhāṇī Tividhavayasi dibbaccharārūpasobhā, Agami khayavayaṃ sā’pi bimbāmahesi Saratha saratha saṅkhāradhammassabhāvaṃ; ()
如此,由名为慧喜的修行者所造、能令一切诗人心生欢喜之源的《胜种姓灯》中,于不远因缘品,阐明了执手吉祥庆典的始末。第九品。巴利
Iti mbedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe avidūrenidāne pāṇiggahamaṅakgalussavapavattiparidīpo. Navamo saggo.
具德如宝珠中宝,如天王为人王,
乘良马之车,享受安乐。
在他那片吉祥的园林中,花鬘上群蜂缭绕。
那时,他降下;正值沙琳尼(玛琳尼)花盛开的某时;巴利
Guṇamaṇimaṇimā so devarājā’va rājā Sukhamanubhavamāno vājiyānena yena, Bhamarabharitamālā maṅgaluyyānabhūmi Tadavasari kadāci sālinī (mālinī) hi; ()
“ 时已至”——诸天子为觉悟、为证菩提,忆念菩提;
当菩萨举步而行之际,
为令厌离生死,幻化老相,
示现衰朽败坏羸丑之形。巴利
Upagatasamayo’ti bujjhanatthāya bodhiṃ Sumariya suraputtā bodhisatte vajante, Bhavaviratisamatthaṃ dassayuṃ māpayitvā Jarasakaṭasarūpaṃ jiṇṇarūpaṃka virūpaṃ; ()
何故乃至愚昧者瞩于此?即乃于老衰不美之相。
他已超越疑惑,心得自在解脱,如车夫驾驭车轮之海,心亦如是驰骋。
受诸天神劝策,
如藏宝入库,他将此法教珍藏于心。巴利
Kimidamitihapuṭṭho jiṇṇarūpaṃ vipassa Vimatiparavaso so sārathiṃ rūpasāro, Nijahadayanidhāne devatācoditassa Nidahi dhanamivagghaṃ tassadhammopadesaṃ; ()
犹如母象在吉祥园道上,
迎面而立,摧折一捆鲜绿芦苇。
如是,极酷烈之衰老摧伏一切青春骄慢,
成为亲身现证。巴利
Haritanaḷakalāpaṃ maṅgaluyyānamagge Yathariva’himukhaṭṭhā kuñjari bhañjamānā, Tathariva’bhibhavantī sabbayobbaññadappaṃ Kharatarajaratā sā attapaccakkhabhūtā; ()
口如青莲含苞,齿落龈骨成行;
此乃坚硬衰朽,破碎齿骨排列。
衰老灌顶之时,弯曲丛生之白发,
于头顶绾结成洁净白伞之饰。巴利
Mukhakukavalayagabbhā bhaṭṭhakiñjakkhasobhā Bhavi kaṭhinajarārikhaṇḍadantaṭṭhipanti, Kuṭilapalitajātaṃ tañjarāyā’bhiseke Sirasi racitasetacchattasobhaṃ babandha; ()
这些密集的皱纹,在衰老色身的皮肤上,
由具力、光、热之界的猛势所鼓动而生起。
犹如漂浮在流动水面上的浮沤,依附于彼。
犹如漂浮在流动水面上的浮沤,依附于彼。
狂风疾驰,波涛涌起,浪花飞溅。巴利
Aviraḷavaliyo tā jiṇṇarūpassa camme Pabhavabalavatejodhātuveguṭṭhitā’suṃ, Taralasalilapiṭṭhe seyyathāpo’dadhissa Taralasalilapiṭṭhe seyyathāpo’dadhissa Palayapavanavegu’ttuṅgakallolamālā ()
如立于林园径畔的曲椽,
拄杖倚地,身即端直。
如标志般伸展,彰显着年轻树木的风采。
智者见到那色相,犹如带弦之弓。巴利
Ṭhitamupavanapanthe vaṅkagopāṇasi’va Anujukamujubhutaṃ daṇḍamolubbha bhumyā, Nijataruṇavilāsaṃ lakkhamāpādayantaṃ Dhanumiva saguṇaṃ taṃ rūpamaddakkhi dhīro; ()
如老蟒蛇盘绕,肩负旧蜕之重。
如布满裂痕与斑点的覆布,其形质如同虫蛀之物;
肉已去,肋骨相连成架;
生皮为涂,如泥墙木料捆扎。巴利
Jiniajagarabhoge jiṇṇanimmokabhāraṃ Tilakavibatacammaṃ tantirojattabhāve, Apagataghanamaṃso phāsukaṭṭhippandho Ajinitiravalepaṃ kuḍḍadāruppabandhaṃ; ()
力骄已尽此身中,
九孔长流粪尿等不净。
脸颊皱纹密布、凹凸不平,头部摇颤不定。
他以清净明澈的目光,观见那衰老败坏的形象;巴利
Vigatabalamadādiṃ vissavantaṃ sarīre Navhi vaṇmukhehi guthamuttādya’sūviṃ, Valivisamakapolaṃ kampamānuttamaṅgaṃ Suvisadamatino taṃ passato jiṇṇarūpaṃ; ()
无余世间现于彼前,
熊熊炽燃,如被衰老所烧之三宅。
自念我亦未越此法,
厌患于生,乃入林薮。巴利
Bhuvanamanavasesaṃ tassu’paṭṭhāsi sampa- Jjalitamatha jarāyā’dittagehattayaṃ’va, Ahamapaki anatīto dhammametanti vatvā Bhavanavanamagañchi jātiyu’kkaṇṭhitatto; ()
当王再次步入园林之道时
为令天众得享安乐,
人皆远避,恶疾缠身,
又现另一种丑陋的病相;巴利
Punarupavanamaggaṃ ogahantassa rañño Sukhamanubhavanatthaṃ devatāmāpayitvā, Parapariharanīyaṃ ghorarogāvatiṇṇaṃ Aparamapi virūpaṃ dassayuṃ vyādhirūpaṃ; ()
净慧无疑,释迦族之幢;
奈何如虫,陷溺粪尿泥中。
见彼猛盛生起之苦,与那仰他而存的生涯;
他出声问此是何物,遂问于御者。巴利
Visadamati vimatyā sakyavaṃsekaketu Kimimivapalipannaṃ vaccapassāvapaṅke, Pabhavabalavadukkhaṃ taṃ parādhīnavuttiṃ Kimidamiti padisvā pājitāraṃ apucchi; ()
胜慧者之殊胜法,彼车夫之所宣说。
如饮不死甘露,以耳为掬而承饮;
自念我犹未脱于病法,
心怀惶惧,遂从自己的宫苑返回。巴利
Varamati varadhammaṃ tena sūtena vuttaṃ Amatamiva pibanto sotadhātvañjalīhi, Agamapi anatito byādhidhammanti tamhā Nijabhavanavanaṃ sopā’ga saṃviggarūpo; ()
怙主驾马乘车而行之时,
诸天神便化现彼园苑天宫。
犬、鸢、鹫等竞相噉食,
人尸膨胀,此即初相。巴利
Tadupavanavimānaṃ vājiyānena nāthe Vajati sati kadāci māpayuṃ devatāyo, Suṇakhakulalagijjhādīhīvā khajjamānaṃ Narakuṇapasarīraṃ uddhumātaṃ paṭhamhi; ()
蛆虫成群滋生,蠕动青黑。
伤口裂开处,鲜血流淌而出。
群鸟啄食,苍蝇覆满肢体。
善慧见到那具无有实质的死尸;巴利
Pabhavakimikulānaṃ cālayaṃ nīlavaṇṇaṃ Vaṇavivaramukhehi lohitaṃ paggharantaṃ, Sakuṇagaṇvitacchiṃ makkhikāmakkhitaṅgaṃ Sumati matasarīraṃ addasā sārahīnaṃ; ()
趋近御者而传其言,
自双耳金环璀璨庄严。
“ 贤友,我亦不能超越死亡”,释迦王言毕,
如兽王入林,登上楼阁。巴利
Abhigami gamayanto bhāratiṃ sārathissa Nijasavaṇayugasmiṃ hematāḍaṅkasobhaṃ, Ahampi maraṇaṃ bho nātivattoti vatvā Vanamiva migarājā sakyarājā vimānaṃ; ()
大王又与随从一同登上吉祥的车乘,
数日之后……
从殊胜的迦毗罗卫城,那犹如爱神乐园般光辉的宫殿,
前往那座近园林,俊美如持五支箭的爱神。巴利
Punapi sapariso so yānamāruyha bhadraṃ Katipayadivasānaṃ accayenā’dhirājā, Kapilapuravaramhā’naṅgaraṅgālayābhaṃ Tadupavanamagañchi pañcabāṇābhirūpo; ()
手持功德宝珠色之钵,
披上菠萝蜜汁色染的袈裟,揭开又覆盖。
苏摩提见诸天神所化之身,安住不动,眼根无缺;
其沙门之相,宛如佛身。巴利
Guṇamaṇi maṇivaṇṇaṃ pattamādāya patthe Panasasarasarāgaṃ vīvaraṃpārupitvā, Ṭhitamavikalacakkhuṃ nimmitaṃ devatāhi Sumati samaṇarūpaṃ buddharūpaṃ’va passi; ()
尔时,因智者之决断,堪修之僧主
如善御者,宣说义与法。
他宣说沙门之众德、五欲之多过,
以及离家出家之殊胜利益。巴利
Tadahani vibudhā’dhiṭṭhānato bhāvanīyo Yatipatiriva sūto atthadhammānusāsi, Samaṇaguṇamanekādīnavaṃ pañcakāme Tamavadi gamanasmiṃ ānisaṃsañca gehā; ()
为欺诈谄媚之邪命与愚痴,
以陶钵仅能持腹、维持生计。
为巴拉密所策励、智慧明净的彼者,
见彼具足善巧工技者已,乃生净信。巴利
Kuhanalapanamicchājīvamohāya kucchi- Paraharaṇasamatthaṃ mattikāpattamassa, Kara kamakalagataṃ so pāramīcoditatto Visadamati padisvā sampasādaṃ janesi; ()
如盛开的娑罗嫩树,以花蕾为饰;
沙门的风姿,辉映于袈裟光明之道。
贤者荷负如蜂之眼目重担,
于自心生起对衣之净信。巴利
Vikasitakalikālaṅkāramuddālasāla- Miva samaṇavilāsaṃ cīvarobhāsamagge, Nayanamadhukarānaṃ bhāramādhāya dhīro Nijamanasi janesi cīvare sampasādaṃ; ()
刹那死苦之漩涡、病痛之聚积,
如可怖的摩竭罗鱼群,那衰老的浪潮,
他渡过了轮回大海的深渊,超越了生死流转的界限。
他知道:“如此行道者,将得度脱。”巴利
Khaṇikamaraṇadukkhāvaṭṭamābādharāsi- Makaranikarabhimaṃ taṃ jarāvīcivegaṃ, Bhavajaladhimagādhaṃ jātivelāvadhiṃ so Ayamiva paṭipannā nittareyyuntya’vedi; ()
如沙门面容之满月轮初升,
心素馨绽放,成欢喜园庄严。
为入近园林,驱车而前行。
那一天,人王对驾车者说:巴利
Samaṇavadanapīnaccandabimbodayena Vikasitamanakundo nandanuyyānasobhaṃ, Upavanamabhīgantuṃ sandanaṃ cāraye’ti Tadahani manujindo sandanācārimāha; ()
蔓藤般缠绕交错的芦苇、扇叶树头榈、棕榈与海枣树之行列
摩罗耶山檀香树所生的清凉露水,清净无染
如天帝释步入欢喜园,那位国王步入林苑,
尽半日之嬉游欢娱。巴利
Valayitanaḷatāḷītālahintālapantiṃ Malayajatarujāyāsītalaṃ nimmalāpaṃ, Upavanamavatiṇṇo nandanaṃ vāsavo’va Akari divasabhāgaṃ sādhukīḷaṃ sarājā; ()
千光者誉,流布无穷。
秋云层叠,遍覆虚空;
头顶白伞辉光耀,
池岸庄严双足痕。巴利
Dasasatakiraṇasmiṃ yassa kittippabandha- Saradajaladarājichāditasmiṃ nabhasmiṃ, Uparisirasi setacchattasobhaṃ bhajante Tadiyacaraṇalakkhyā’laṅkari vāpitīraṃ; ()
以莲花般的面容、以天鹅般的丰胸,
眼如青莲,卷发乌蓝,
如蜜醉蜂群,脚镯声悦耳,后宫佳丽如象群随行,
他步入那可爱的莲池;巴利
Sarasijavadanehi haṃsapīnatthanehi Kuvalayanayanehī nīlikākuntalehi, Madhumadamuditālīnūpurebhā’varodha- Janamiva ramaṇīyaṃ otari so taḷākaṃ; () (Silesabandhanaṃ)
娇美少女们脐深如瓮,
汲尽池水;那水池便成空竭之状。
与乳丰臀满之女交合,
喜乐复又生起,洋溢弥散。巴利
Varayuvatijanānaṃ kumbhagambhīranābhi- Vivaragahitavāri vāpi sā rittarūpā, Ghanathanajaghanānaṃ saṅgamene’tarāsaṃ Punarabhavi kapapuṇṇā pītivipphārinīva; ()
犹如初逢爱侣、羞怯惶然之人,
好比目如游鱼、侧目低回——以此鱼旗为喻,
欲设网罗贪求捕捉,
刹那间,王被箭射穿之手,如水般流下。巴利
Abhinavaramaṇinaṃ jātulajjāturānaṃ Vimukhanayanamīne mīnaketupamena, Upavadhitumīvagge khittajālabbilāsaṃ Khaṇamavahari raññā viddhahatthambudhārā; ()
面如新水珠所庄严之莲花,
双乳丰满如天鹅,发丝青蓝似水藻。
波浪相击,岸线如美腰丰臀般婉转;
她仿佛身在湖中,独自嬉戏,乐而忘返。巴利
Navajalakaṇikālaṅkāravattāravindā Ghanakucakalahaṃsā kesasevālanīlā, Patimathitataraṅakgākiṇṇasussoṇivelā Sarasi sarasi’vā’si tatra kīḷāture’kā; ()
月容明丽诸女,身着细布内衣,
王以波浪般之手,缓缓为其解去。
明眸巧饰可爱,深脐
以莲为际,宛若莲茎成行。巴利
Sasirūciramukhīnaṃ khomavatthantarīye Sanikamapanayante vicīhatthehi raññā, Racitanayanakantī byanta gambhīranābhī- Sarasijapariyantā nāḷapantīri’vā’si; ()
新水滴作严饰,如莲花;
丰乳如天鹅,发似青藻;
波浪拍碎,散落在优美的岸畔
她于湖中——那湖中——嬉戏沉醉;巴利
Navajalakaṇikālaṅkāravattāravindā Ghanakucakalahaṃsā kesasevālanīlā, Patimathitataraṅgākiṇṇasussoṇivelā Sarasi sarasi’vā’si tatra kīḷāture’kā; ()
月容明丽的众女子,细麻内衬贴身衣;
国王徐徐亲手褪,为之卸下此衣衫。
眼波妩媚动人,脐窠深陷;
宛如莲池畔上,莲茎亭亭成行。巴利
Sasiruciramukhīnaṃ khomavatthantarīye Sanikamapanayante vivibhaṇthehi raññā, Racitanayanakantī byanta gamhīranāhī Sarasijapariyantā nāḷapantiri’vā’si; ()
复次,其胸乳如双瓮,月轮般的项链垂挂于上。
她的颈项,恰如优雅潜入水中的天鹅的脖颈;
她的眼与容颜,成了蒙尘的莲花,
也成了群蜂重压、纷乱攒聚的莲丛。巴利
Punarapi kucakumbhañcandahārenivā’pe Nijagaḷaparimāṇe sannimuggaṅganānaṃ, Malinakamalinī sā locanehā’nanehi Abhavi bhamarabhāra’mbhojasaṇḍā’kule’ca; ()
蜜醉的蜂群嘤嘤自鸣,
百臂错落擂击腰鼓,其声沉实。
在莲花顶上起舞的吉祥天女,
水生女胜过天界乐堂。巴利
Madhumadamadhupehi gīyamānehi vici- Bhujasatapahaṭāhi soṇibherīhi thinaṃ, Lalitakamalasīse naccamānindirāya Ajini jalajinī sā dibbasaṅakgītasālaṃ; ()
面如寒月者,于池水与虚空之间;
臂似柔藤,妍丽如闪电之纹。
青莲丛列,靛云成行,
嬉戏于夫君孔雀般的双眸,她光华独耀。巴利
Tuhinakaramukhīnaṃ tantaḷāka’ntalikkhe Sulalitabhujavallī vijjulekhābhirāmā, Kuvalayavanarāji nīlajīmutarāji Patinayanamayūre kīḷayantī rarāja; ()
莲叶般的手掌,被王族斩于战场。
享用了种种甘美,逾越了法的时限。
犹如人主于当日受用彼妓女迦尼遮尼后,
所获欢喜非小,乃广大无量。巴利
Phuṭakuvalayahatthaṃ rājabhaṃsehi khittaṃ Vividhamadhupabhuttaṃ dhammavelātivattaṃ, Yathariva gaṇikaṃ taṃ kañjaniṃ so janindo Tadahani paribhutvā’mandamānanvdamāpa; () (Silesabandhanaṃ)
波涛翻搅湖之岸,
他弃池沼而去;当国王携后宫眷属(到来)之时。
其状犹如湖中离群的雌鸟,被阻断了呼吸。
柔和芬芳的微风,轻轻徐徐吹拂;巴利
Caraṇa’nuvajamānabbīcisaṅkhobhatīraṃ Jahati sati taḷākaṃ sāvarodhe narinde, Sarasivirahinīsaṃruddhanissāsarūpo Mudusurabhisamīro mandamandaṃ pavāyi; ()
日轮亦为之失色——那刹那间伫立山巅、
又安住磐石之上的,正是日种一族中独一无二的太阳。
于是,湖中莲花少女们那微微半合的
莲花般的面庞,仿佛因悲愁而憔悴。巴利
Paribhavi ravibimbaṃ taṅkhaṇatthācalaṭṭhaṃ Tahimupalatalaṭṭho bhānuvaṃsekabhānu, Atha sarasivadhūnaṃ kiñcisaṅkovitāni Sarasijavadanāti sokadīnānivā’suṃ; ()
暮云如暗空中的花环般绚美,
却被释迦之主降伏;他安坐其中。
一众理发师携带种种衣物,迅疾前来,
手执宝饰庄严具,为君王作端严事;巴利
Asitanabhasi sañjhāmeghamālāvilāsaṃ Abhibhaviya nisinne tatra sakyādhināthe, Tuvaṭamupagatā taṃ kappakā’nekavatthā- Bharaṇavikatihatthā bhūpatiṃ bhūsaṇatthaṃ; ()
天主为日种狮吼之法威所折服,
乃召其天子毗首羯磨。
即刻差遣,如法以天衣等物,
说道:“请庄严那位三界依怙。”巴利
Ravikularavino kho dhammatejābhibhūto Surapati suraputtaṃ vissakammābhidhānaṃ, Sapadi pahiṇi sammā dibbavatthādinā bho Tibhuvanasaraṇaṃ taṃ bhūsayassū’ti vatvā; ()
他化作人形,近前,在头顶上
以百幅细布缠裹而施,
以宝石黄金所成之饰物而庄严,
当日,国王即如帝释天王一般。巴利
Gahitamanujaveso so’pasaṅkamma sīse Sukhumapaṭasatehī veṭhanañcā’pi datvā, Maṇikanakamayehi bhūsayi bhūsaṇehi Tadahani bhavi sakko devarājā’va rājā; ()
被暗黑与光明之群所侵占的东方
如含苞百花、暮霭云层、叶片行列,
以天空湖面为承托之基、曼陀罗花茎为柄,
他系缚了那莲花蕾般润泽、辉耀之日轮;巴利
Timirahamarabhāra’kkantapācīnapassaṃ Mukulitasatasañjhāmeghapattāvalīnaṃ, Gaganatalataḷākādhāramandāranāḷaṃ Kamalamakulasobhaṃ bhānubimbaṃ babandha; ()
父王遣使传讯,
先向其告知亲儿王子降生之事。
父王览书,心生欢喜,
说道:“我的束缚已生,罗睺罗已诞生。”巴利
Pahiṇi pitunarindo sāsanaṃ tāva tassa Nijatanujakumāru’ppattimārocayitvā, Pamuditabhadayo so lekhaṇālokanena Avaditi mama jātaṃ bandhanaṃ rāhujāto; ()
那时,我亦随顺父王所说之语。
依声明次第,于此解释词义:
人主(祖父)咖拉哈吉摄受后,
说道:“因属于我,故名为罗睺罗。”巴利
Tadahanipituraññā vuttavākyānurūpaṃ Tahimakhilapadatthaṃ saddasatthakkamena, Karahacī manujindo ayyako saṅgahetvā Avaditi mamatattā rāhulonāmahotaṃ; ()
林中天女以青莲般的妙目敬奉,
其身具大吉祥威光,登上殊胜车乘。
为进入自己的宫殿,他降下,
行经众市民那遍布极净眼莲与牌楼的街道。巴利
Vanasuravanitānaṃ locanindīvarehi Mahitasirisariro bhadramāruyha yānaṃ, Sabhavanamabhigantuṃ osari nāgarānaṃ Suvimalanayanālītoraṇākiṇṇavīthiṃ; ()
天宫中宝门敞开,近处站立,
你胜过天界众女,乃是姑母的女儿,
以眼如合掌,汲取色之精华
她已止息了渴爱与贪求,这位吉萨·果达弥巴利
Vivaṭamaṇikavāṭo’pantikaṭṭhā vimāne Jitasuravanitā’si yā pitucchāya dhītā, Nayanakarapuṭehi rūpasāraṃ nipīya Samitaratipipāsā sā kisāgotamī thī; ()
如宝之子,已降爱神;凡有如是之心者
其母亦归寂灭。
彼世间主之父,亦已涅槃,究竟清凉。
“ 自己心爱的妻子亦得涅槃。”他如此说道。巴利
Jitamanasijarūpaṃ īdisaṃ yesamatthi Tanujaratanamaddhā nibbutā sā’pi mātā, Pitujagatipatī so nibbuto sītibhūto Nijapiyabhariyā’pi nibbutā’tye’vamāha; ()
心中烦恼灭尽,入于寂静安稳
犹如亲见寂灭者,我即是彼
如是,听闻她所唱的殊胜偈颂,
了知种种义理分别及其所诠之义;巴利
Hadayagatakilese nibbute vūpasante Yatipatiriva diṭṭho nibbuto so’hamasmi, Iti varamati sutvā tāya gāthaṃ sugītaṃ Vividhanayavibhattaṃ tappadatthaṃ avedi; ()
“ 我”之一词,令我听闻寂灭之义;
善忆念彼之尊重与亲近,循彼趣入最胜价值之道,
承载皎洁光辉,光耀夺目,璀璨庄严——
他连同后宫眷属一同进入了住所;巴利
Ahamitipadamassā nibbutiṃ sāvito’smi Sumariya garubhatyā tāya lakkhagghamaggaṃ, Dhavalakiraṇabhāraṃ bhāsuraṃ hārihāraṃ Pahiṇiya bhavanaṃ so pāvisi sāvarodho; ()
犹如我等觉悟无上菩提之时
于心中寂止:你的十一种火。
群趋寂静,如作记说;
俄而西方,万云缠缚。巴利
Mayamiva varabodhiṃ bujjhamānassa jātu Manasi vupasame’ti tuyhamekādasaggi, Upagamumupasantiṃ vyākarontī’va tāva Aparadisi vinaddhā’nekasañjhāghanālī; ()
殊胜的白伞盖饰以莹洁的珍珠串
如同花鬘般环绕于他的狮子座上,
于日升山峰之顶,为众星所环列。
庄严圆满的月轮,耀眼照耀;巴利
Atuladhavajachattaṃ dhotamuttāvalīhi Valayitamiva rañño tassa sihāsanasmiṃ, Udayasikharisīse tāvatārāvalīhi Parivutamatisobhaṃ candabimbaṃ bahāsa; ()
当夜色以浓重黑暗覆盖世间时,
在那瞬间,显现出垢黑之相,
月华迸耀,王都充盈,
宛如新施粉饰。巴利
Ghanataratimirehā’vattharattehi loke Masimalinavilāsaṃ taṅkhaṇe dassayanti, Rajanikarakarehi vipphurattehi phītā Katanavaparikamme’vā’si sā rājadhāni; ()
月光之重担使夜暗更增黑暗
暗冥消融,令线条显现
白莲绽蕊之林、茉莉幽丛之中,
蜜味甘美绝伦,蜂群沉醉而放逸巴利
Himakarakarabhārakkattarattandhakāra- Galitatimiralekhākāramāvī karonti, Phuṭakumuda vanesu cāsikundāṭavīsu Sumadhura madhumattā bhiṅgamālā pamattā; ()
居处胜彼天帝宫,一心专念于正法;
宝珠灯焰炽然明,照破黑暗尽无余。
于自己荣耀宫殿之中,金狮子座上,
俄顷端坐,便已离于五欲。巴利
Jitasurapativeso dhammacintāparo so Jalita maṇipadīpālokabhinnandhakāre, Nijasiribhavanasmiṃ hemasīhāsanasmiṃ Nacira mabhinisajjī pañcakāme viratto; ()
刹那手执乐器,发髻如青云;
眸若青莲花瓣,额现新月之纹;
面如盛开的莲花,腰系璎珞之带
胸脯丰挺腰肢细,大腿小腿圆润匀称巴利
Sapadi turiyahatthā nīlajimutakesā Kuvalayadalanettā candalekhālalāṭā, Vikacakamalavattā mekhalābhārasoṇī Kucaharaviraḷaṅgī cāruvāmorujaṅghā; ()
面颊柔嫩如白莲,耳垂悬着宝环
齿如茉莉花环,洁白无隙,排列齐整,
颈佩金宝花鬘,端丽悦目,
妙龄舞女,善巧歌舞;巴利
Kumudamudakapolā kuṇḍalolambakaṇṇā Avivaradasanālimālatīdāmalilā, Kanakaratanamālābhāragīvā, bhirāmā, Abhinavavanitāyo naccagītesu chekā; ()
如湖澄净,安坐不动;
近坐善慧,诸根门善护。
他已离欲乐,志求佛陀位。
众女子为博取欢心,登上了舞台;巴利
Rahadamivapasannaṃ niccalāsinaminaṃ Sumatimupanisinnaṃ saṃvutadvārupetaṃ, Tamabhiratinirāsaṃ buddhabhāvābhilāsaṃ Abhiramayitukāmā otaruṃ raṅgabhūmiṃ; ()
足踏宝石铺就的大地,发出声响,
有女子弄响金镯,发出清脆之音,
指如嫩芽摇曳,作种种嬉戏之姿
宛若金色藤蔓,翩翩起舞巴利
Maṇimayavasumatyā pādasaṅghaṭṭanena Kanakavakalayaghosaṃ kāci nicchārayantī, Calakisalayalīlā aṅguli cālayanti Anulayamabhinaccuṃ hemavallīvilāsā; ()
竞将王面如月引为鹄的
眼波利箭交射之场
以悦耳音声征服一切、令人心醉的美人,
唱着令耳根欢悦的歌曲,光彩照人;巴利
Narapatimukhabimbaṃka lakkhamāpādayantī Nayanakharasarānaṃ raṅgasaṅgāmabhūmyā, Jitakalaravavāṇī kāci rāmā bhirāmā Savaṇasubhagagītaṃ gāyamānā vibhāsuṃ; ()
眼波流转胜天女,
是日同奏五部乐。
她们那悦耳的琵琶声与鼓声,
舞台宛如雨季的天穹;巴利
Jitasuralalanāyokāvi pañcaṅgikāni Tadahani turiyāni vādayuṃ lolapāṅgā, Savaṇamadhuravīṇā bherinādehi tāsaṃ Gaganatala mivā,si pāvuse raṅgabhūmi; ()
菩萨观看那些美女的舞蹈,
如同四大元素所生的种种变幻,
险恶世间陋室之中,为国王病所苦者;
不闻乐器、歌咏与哀号之声。巴利
Varamati ramaṇīnaṃ taṃ mahābhūtarūpa- Ppabhavamivavikāraṃ naccamaddakkhi tāsaṃ, Visamabhavakuṭīre rājarogāturānaṃ Asunituriyarāvaṃ gītamaṭṭassaraṃ,va; ()
他心不耽著于她们这些舞蹈与歌唱。
于殊胜卧榻之上,作狮子卧
如是困顿疲惫,方得眠息之便;
诸女即时为爱欲之索所缚,纷纷卧倒。巴利
Bhusamanahirato so naccagītesu tāsaṃ Sirisayanavarasmiṃ sīhaseyyaṃ akāsi, Itigahitavihesā laddhaniddāvakāsā Sapadi madanapāsā tā nipajjiṃsunārī; ()
与白睡莲俱,彼于夜中初从睡梦醒;
端坐自家庄严卧榻,安然。
见诸少女手执乐器,散卧处处,
为深重睡眠所压伏。巴利
Sahakumudiniyā so suttamattappabuddho Nijasirisayanasmiṃ sannisinno rajanyā, Gahitaturiyabhaṇḍe tatthatattho, ttharitvā Yuvatijanamapassi daḷhaniddābhibhūtaṃ; ()
风摇双颊,有人咽下口涎;
浓唾垂流,有人咬啮牙关。
或有脱去衣者,显露其阴;
或言语蹇讷,喃喃不休。巴利
Anilacalakapo lā kāci lālaṃ gilante Galitabahaḷakhe ḷā kāci khādanti dante, Bhagamapagataco ḷā kāci saṃdassaya nne Khalitavacanamā lā kāci yaṃyaṃ lapante; ()
有的妇女打喷嚏,有的妇女咳声连连。
如是种种丑态,不庄严,无实质。
于彼,宫殿全体现前,历历分明;
遍满人尸,宛如新弃尸林。巴利
Khipitamapi karontī kāci kāsantikāci Iti pacuravikāraṃ nissirikaṃ asāraṃ, Bhavanamanavasesaṃ tassu, paṭṭhāsi daḷhaṃ Narakuṇapavikiṇṇaṃ āmakāḷāhaṇaṃva; ()
那一日,三界如火宅,三重宫殿炽燃
善友啊,你且观看这第八处,如何被侵扰逼迫
如此,人中勇士以彼解脱,于心中生起此三颂最上欢喜之偈,
激发勇猛之性。巴利
Tadahani tibhavaṃ cā,dittagehattayaṃ,va Sumariya vatabho, passaṭṭhamopaddutaṃ bho, Iti paramamudānaṃ kavattayaṃ tabbimutyā Manasi purisasūro sūrabhāvaṃ janesi; ()
处欲乐四喜园,护狮子住处之际,
于吉祥宫殿林,迷惑愚者之时,
我此住处已足,来吧,从彼处出离
我将寻求从三有怖畏中解脱巴利
Suratacaturarāmārakkhasivāsabhūte Siribhavanavanasmiṃ mohayantamhi bāle, Alamiti mama vāso handa nikkhamma tamhā Tibhavabhayavimuttiṃ esayissāmahaṃ,ti; ()
走近宫殿门口,来到门槛旁
唤醒正卧于床的恰那,
国王命人备好迅疾雄健的骏马王,
随即启程。巴利
Upakamiya vimānadvāramummārupante Sayanupari nipannaṃ channamuṭṭhāpayitvā, Tamavadi abhigantuṃ kappayitvaṃ, nayeti Pabalajavabalaggaṃ vājirājaṃ sarājā, ()
宫中之马,彼时皆已沉睡,恰那亦然。
“ 自归”者,乃“趋向自身之归处”之义;“寻求”者,乃“筹量、计度”之义。
与之俱生的犍陟马王,闻“已去”之声,
发出洪亮马嘶,荷负欢喜之担。巴利
Gatasati hayasāḷaṃ taṅkhaṇe channamacce Sakapatigamanatthaṃ esamaṃ kappanattho, Agamiti sahajāto katthako vājirājā Akari vipulahesārāvamānandabhāro; ()
进入那燃着油灯的吉祥内室,
宝石镶嵌的卧榻上,散布着香花,
大地之主见与宾巴妃同在、
宛如黄金铸像的幼子横卧。巴利
Pavisiya sirigabbhaṃ teladīpujjalantaṃ Ratanakhacitamañce gandhapupphābhikiṇṇe, Dharaṇipatinipannaṃ hemabimbopamānaṃ Nijatanujakumāraṃ passibimbāyasaddhiṃ; ()
若我解除王妃手中的绳索
我将亲生幼子抱在怀中
面容胜似莲花的王妃起身后
你当阻止我那难以阻挡的入林之行巴利
Yadi ahamapanetvā deviyā hatthapāsaṃ Mama tanujakumāraṃ aṅkamāropayāmi, Vadanajitasarojā rājinī vuṭṭhahitvā Vanamahīgamanaṃ me vāraye dunnivāraṃ; ()
已成佛道,
岂复将幼子莲颜,作彼蜂眸之重负?
善忆念其步伐,犹如举起须弥山而行
那英勇者举身而降,从天宫降下;巴利
Tanujamukhasarojaṃ buddhabhūto samāno Nayanamadhukarānaṃ jātu kāhāmibhāraṃ, Sumariya caraṇaṃ so uddharanto,va meruṃ Avatari bhavanamhā ukkhipitvā pavīro; ()
眸如青莲花瓣,面如皓月与莲;
双臀丰圆妙好,宛如爱神车轮。
人王啊,云何舍宾巴天女,
从金像可爱之宫而出?巴利
Kuvalayadalanettañcandamamhojavattaṃ Madanaratharathaṅgākārasussoṇibhāraṃ, Kathamavatari bimbānāmadeviṃ pahāya Narapati bhavanamhā hemabimbābhirāmaṃ; ()
宝绿色身形,生于释迦族,
积集广大善业,相好庄严其身
舍彼娇贵王子罗睺罗,
贤者缓举其足,云何而降?巴利
Marakatapaṭimābhaṃ sambhavaṃ sakyavaṃse Samupacitasupuññaṃ lakkhaṇākiṇṇagattaṃ, Pajahiya sukumāraṃ rāhulākhyaṃ kumāraṃ Kathamavatari pādamandamukkhippa dhīro; ()
降敌象之兽王,赡部洲最上王
那一日,父王沉没在丧子悲海之中
彼无悲者掷弃怨敌等已,
云何举足,竟降我居?巴利
Ripugajamigarājaṃ jambudīpaggarājaṃ Tadahani piturājaṃ puttasokaṇṇavamhi, Kathamamitadayo so niddayo pakkhipitvā Avatari bhavanamhāka uddharitvāna pāde; ()
他不用兵刃,遍征大地轮乃至轮围边际,
于第七日,
人中雄者,虽积功德,却非转轮王。
如何从那下来?抬起脚后巴利
Sakalapathavicakkaṃ cakkavāḷāvadhiṃ so Abhivijiya asattho sattame vāsaramhi, Narahari katapuñño cakkavatti ahutvā Kathamavatari tamhā ukkhipitvāna pāde; ()
从宫殿降下,今日请渡我;
说完“愿你亦超越三有,我亦当超越”后,
人主登上马王,
身量十八肘,皎洁如洗净螺贝。巴利
Avatariya vimānā ajja maṃ tārayatvaṃ Tvamapitibhavato)haṃ uttareyya’nti vatvā, Tamabhiruhi janindo vājirājinda’maṭṭhā- Rasaratanapamāṇaṃ dhotasaṅakkhāvadātaṃ; ()
迅疾如风的犍陟马王,
那一日若发出蹄声,或一声嘶鸣,
他岂不是会遍覆全城而行?
那一天,诸天神阻止了脚步声;巴利
Pavanaturitavego kanthako vājirājā Yadahani padasaddaṃ cā’pi hesaṃ kareyya, Nanu sakalapuraṃ so yāti ajjhottharitvā Tadahani katasaddaṃ vārayuṃ devatāyo; ()
在诸天神所化现的莲花掌上,
智者登上它,将步伐安放其上,
轻步趋前,令恰那执马尾;
城门坚闭,垣墙周匝环围。巴利
Karakamalatalesu devatānimmitesu Panihitapadavāraṃ assa māruyha dhīro, Lahumupagami channaṃ vāladhiṃ gāhayitvā Thirapihitakavāṭadvārapākārupantaṃ; ()
倘若那紧闭的门未曾开启,
我携良马与恰那大臣……
人中雄狮本当腾空而跃,
飞越那高十八肘、巍然耸立的城墙。巴利
Yadi pihitakavāṭugghāṭanaṃ nā’bhavissā Hayavaramapi channāmaccamādāya sohaṃ, Asari purisasiho uppateyyanti aṭṭhā- Rasaratatapamāṇu’ttuṅgapākāracakkaṃ; ()
同样地,马王与名为恰那的谋臣
具足精进力者当即思惟,
彼处安住的天人受到策励而开启,
需由千人方能抬起的门闩;巴利
Tathariva hayarājā channanāmo ca mantī Vīriyabalasamaṅgī cīntayuṃ tāvadeva, Vivari tadadhivatthā devatā coditattā Purisadasasatenu’gghāṭiyaṃ dvārabāhaṃ; ()
这位名为悉达多者,将征服我的全部领域,
他必将超越并证得正觉,
那时,魔波旬忆念之后,极为愤怒
他离开宫殿,迎面而去巴利
Mama visayamasesaṃ esasiddhatthanāmo Abhibhaviya subodhiṃ jātu bujjhissatīti, Atha sumariya māro pāpimā’tīvakuddho Paṭipathamupagañchi nikkhamitvā vimānā; ()
魔敌疾行时,魔王
立于虚空,如是宣说。
殊胜之人,从今日起第七日
你将征服此世间,成为转轮王巴利
Turitamahivajante māraverimhi māro Asitanabhasi ṭhatvā itthamārocayittha, Varapurisa ito kho sattame vāsaramhi Tvamahivijiya lokaṃ hessase cakkavattī; ()
成为转轮王之后,便享受安乐。
居于家中,转轮而治,尽其一生。
魔欲阻其出离前行,乃诫之曰:
汝智慧无量,慎勿出家!巴利
Sukhamanubhavamāno cakkavattī bhavitvā Gharamadhivasa cakkaṃ vattayaṃ yāvajīvaṃ, Amitamati tuvaṃ mā nikkhamassū’ti māro Abhigamananisedhaṃ kātumiccānusāsi; ()
以耳界合掌,饮魔罗妄语如饮毒;
汝却问彼:汝是何人?
“ 吾立于风道,为诸天神之主”
“ 人中最胜者、自在者、恶魔”,他说了这样的话:巴利
Namuvilapitavācaṃ sotadhātvañjalīhi Savisamiva pibanto taṃ tuvaṃ ko’si pucchi, Pavanapathaṭhito’haṃ issaro devatānaṃ Naravara vasavattī pāpimā’tye’va māha; ()
他是天人与人的皈依处,无畏者,具天眼者
宝生者、确实知魔众者,声称“我”,
答言:如我之辈,
纵有万数如你者,亦难胜伏。巴利
Suranarasaraṇo so nibbhayo dibbacadda- Ratanajananamaddhā mārajānāmaha’nti, Paṭivacanamadāsi mādiso duppasayho Bhavati dasasahassehā’pi tumhādisehi; ()
若你心中有寻思,以欲贪、嗔害等为先导,
我当下即知。
他受嗔恚所驱使,伺机寻觅任何可乘之隙
如影随形,紧随其后;巴利
Yadi manasi siyā te kāmadosabbihiṃsā- Pabhutiparivitakko tāvajānāma’hanti, Paṭighaparavaso so kiñciotārapekho Anupadamanubandhi tassa chāyāyatheva; ()
当阿沙荼月的满月之日他再度返回时,
当他生起想要亲眼见到迦毗罗城繁华景象的念头时,
大地翻覆,为面朝胜城的马王示现了
塔基之地。巴利
Punarabhivajatovā’sāḷhiyā puṇṇamāya Kapilapuravibhūtiṃ daṭṭhukāmamhi jāte, Vasumati parivattī dassayi assarañño Puravarabhimukhaṭṭho cetiyaṭṭhānabhumiṃ; ()
当即,一万轮围世界中的诸天人。
为守护三界皈依处而精勤努力,
以宝石、黄金所成的杖、灯等物,
有些天众照亮了道路;巴利
Sapadi dasasahassicakkavāḷesu devā Tibhuvanasaraṇassā’rakkhaṇe vyāvaṭāsuṃ, Maṇikanakamayehi daṇḍadīpādikehi Animisatanaye’ke maggamālokayiṃsu; ()
芬芳花鬘悬垂成天幕,
金瓶、白伞、幢与旗高扬。
诸天神庄严了前往彼处之道,
世间幽窟,以花供养而悦意。巴利
Surabhikusumadāmolambamānabbitāna- Kanakakalasasetacchattaketuddhajehi, Tadahigamanamaggaṃ devatā’laṅkariṃsu Bhuvanakuharamāsi pupphapūjābhirāmaṃ; ()
虚空如雷鸣震响,六十八百千伎乐之音,
缭绕充遍。
踏着铺满殊胜香花的道路而来
不疾不徐地行进了整整三十由旬巴利
Gaganamasanighosacchantamevaṭṭhasaṭṭhi- Turiyasatasahassāravavipphāramāsi, Mahitasurabhipupphākiṇṇamaggāvatiṇṇo Aturitamabhigantvā yojanantiṃsamattaṃ; ()
清净之水盈满,泡沫如花环般四处飘散
莲花盛放成行,高浪腾涌成列
清风极其清凉,河岸遍布细沙,
英雄抵达了阿诺玛河。巴利
Vimalasalilapuṇṇaṃ pheṇamālābhikiṇṇaṃ Vikacakamalarājiṃ tuṅgakallolarājiṃ, Sasiratarasamīraṃ vāḷukākiṇṇatiraṃ Samupagami anomānāmagaṅgaṃ savīro; ()
如黑宝石般光泽的河岸,何名?
——具胜智者向阐那如此问道:此即阿诺玛河。
他这样说:“若我于此岸出家,
这阿诺玛河于我当极为有益。”巴利
Asitamaṇitalābhā channa kā nāmikā’yaṃ Iti varamati pucchi so anomānadīti, Tamavadi yadi tīre ettha’haṃ pabbajeyyaṃ Ativiya saphakhalā me sā anomāsiyā’ti; ()
日族之严饰者,以脚跟催策骏马之王,
发出信号;以彼八种殊胜之音。
阿诺玛河清净水流之畔,
你如太阳般屹立,又如骏马腾空跃起。巴利
Ravikulatilako so paṇhiyā vājirājaṃ Sajavamadadi saññaṃ tāya aṭṭhosabhāya, Suvimalasalilāyā’nomagaṅgāya tīre Taraṇiriva ṭhito’si uppatitvā turaṅgo; ()
立于洁白沙滩之上,手持锋利的剃刀
结成的发髻极为清净而坚固
头上余发长仅二指,呈青黑色
其上不再生长,向右旋绕巴利
Sitapulinatalaṭṭho tiṇhadhārā’sihattho Visadamati samoḷiṃ cūḷamādāya daḷhaṃ, Aluni sirasi sesā dvaṅgulā nīlakesā Na tadupari parūḷhā dakkhiṇāvattayiṃsu; ()
髭须亦与彼相称,
若我立此上,当成佛。
智者如是发愿,将发髻抛向虚空。
那发髻安住虚空,超越云霞的壮丽;巴利
Abhavi tadanurūpaṃ dāṭhikā massucā’pi Ayamupari sacā’haṃ ṭhātu buddho bhaveyyaṃ, Nabhasi khipi sikhaṃ taṃ iccadhiṭṭhāya dhīro Paribhaviya ṭhitā sā meghamālāvilāsaṃ; ()
天帝随即从天宫前来,
以宝匣将那发髻恭敬迎取。
众宝所成之塔庙,汝等已兴建;
为天众所敬奉,于彼处名为朱腊玛尼。巴利
Sapadi surapuramhā devarājābhi’gantvā Tamabhihariya cūḷaṃ cāricaṅgoṭakena, Ratanamayamuḷāraṃ cetiyaṃ māpayittha Suragaṇamahanīyaṃ tatra cūḷāmaṇinti; ()
有一位名为“嘎提咖拉”的友人成为助伴。
他给予了沙门的衣、钵等资具。
导师如过去诸佛,现沙门相,
卷起所披白衣,掷向虚空。巴利
Vidhirabhavi sahāyo yo ghaṭikāranāmo Adadi samaṇakappaṃka so kaparikkhāramassa, Gahitasamaṇaveso pubbabuddhā’va nātho Nabhasi khipi nivatthaṃ sāṭakaṃ saṃharitvā; ()
取来那布,放入盒中
由宝所成、无可比拟,高达十二由旬
梵界独尊之作者,为利他故建塔;
冠顶珠光所触,塔身庄严。巴利
Tamabhihariya dussaṃ pakkhipitvā samugge Ratanamayamatulyaṃ yojanadvādasuccaṃ, Akari parahitatthaṃ brahmalokeka vidhātā Makuṭamaṇimaricīcumbiyaṃ cetiyaṃso; ()
你向父王、人主献上装饰等物后
请以我的言语转告安康
今既无辅相可与汝同出家,
乃嘱咐恰那伴马者,然后遣之归去。巴利
Pitunarapatino tvaṃ bhusaṇādīni datvā Iti mama vacanenā’rogyamārocayassu, Sacivamanupalabbhā’ dāni pabbajjituṃ te Pahiṇi hayasahāyaṃ ovaditvāna channaṃ; ()
踏上归途,心中欲返故国。
因与大地之主离别,悲恸充满全身,
骏马王命终后,犍陟成为天子,
就在那刹那,他安住于三十三天的黄金宫殿中;巴利
Paṭipathamavatiṇṇo gantukāmo saraṭṭhaṃ Dharaṇipativiyogā sokanibbiddhagatto, Turagapati cavitvā kanthako devaputto Bhavi kanakavimāne taṅkhaṇetāvatiṃse; ()
一切林间诸天以合掌花鬘敬奉其足座,
他由此出家。
尔时,他到达阿诺玛河畔附近,
那有名为阿努毕亚的森林,以芒果树为庄严,令人欢喜。巴利
Sakalavanasurānaṃ añjalimañjarihi Mahitañcaraṇapīṭho yena pabbajjito so, Tadavasarianomānāmanajjā samīpe Vanamanupiyanāmaṃ ambarukkhābhirāmaṃ; ()
他离开贵胄刹帝利之家而出离,以出离法为依止;
视巨富之聚与殊胜轮宝,犹如一担粪秽。
舍离可爱之林,于阿努毗耶芒果林住七日;
佛芽体验了出家所得之乐。巴利
So nikkhamma abhinnakhattiyakulā nekkhamma dhammālayo Bhogakkhandhamuḷāracakkaratanaṃ uccārabhāraṃ viya, Ohāyā’nupiyambanāmavipine sattāhamajjhāvasaṃ Pabbajjāpaṭilābhasambhavasukhaṃ vedesi buddhaṅkuro; ()
如是,即第十章《大出离经过之灯明》,在名为智阿难的出家者所著、令一切诗人心生欢喜的《施因缘》——《胜者族谱灯》的近因缘中。巴利
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakala kavijana hadayānanda dānanidāne jinavaṃsadīpe avidūre nidāne mahābhinikkhamana pavattiparidīpo dasamo saggo.
微风所拂的树丛庄严着那片苦行密林,
以苦行为财者住于其间。
犹如林神受用天界之乐、无家之乐后
光耀照人巴利
Mandānileritatarusaṇḍamaṇḍite Tasmiṃ tapovanagahaṇe tapodhano, Bhutvā (pabhāvati) vanadevatā yathā Dibbaṃ sukhaṃ sukhamanagāriyaṃ tato; ()
那时,摩揭陀王塞尼亚
住在那座城门灿烂辉煌的城市里
欲入王舍城。
跋涉三十由旬的路程。巴利
Yo seniyo narapati māgadho tadā Yasmiṃ pure vasati puraṅgabhāsure, Rājaggahaṃ tamahipavesanatthiko Addhānamosari samatiṃsayojanaṃ; ()
足有轮相,具足吉祥威仪,善自调伏。
他在那日走完了漫漫长路,
来到了王舍城——那庄严殊胜、有如因陀罗天宫般的都城,
他以征服象王般的雄健步伐,进入城中。巴利
Cakkaṅkitassiricāraṇo susaññamo Dīghañjasaṃ vasi tadahena khepayaṃ, Rājaggahaṃ kapuravaramindirālayaṃ Sampāvisi jitagajarājagāmi so; ()
因陀罗甘露白练环拥,
行于大道之上,宛如自山移来。
具足大士相好之庄严,
大雄勇者、苦行之宝藏,垂目唯观一轭之遥。巴利
Indāsudhāvalivalayikato mahā- Maggamhi jaṅgammaṇipabbatoriva, Khattiṃsalakkhaṇasamalaṅakkato mahā- Vīro taponidhi yugamattadassano; ()
唤醒智者心中的莲华,
召唤行路人双眸的飞鸟。
以自身的威德,令天世间叹为观止。
于彼城中,次第乞食而行。巴利
Bodhāpayaṃ budhajanamānasambuje Avhāpayaṃ pathikajana’kkhipakkhino, Vimhāpayaṃ nijasiriyā sadevake Tasmiṃ pure cari sapadānacārikaṃ; ()
乔达摩托钵而行之时,
全城民众皆忙于瞻仰其色身。
此城为阿修罗诸主所撼扰,
恰如帝释天神降临时的阿修罗城。巴利
Piṇḍāya gacchatisati rūpadassana- Pabyāvaṭā’khilajanatāya gotame, Saṅghobhitā’suramisarehi sā puri Patte yatheva’surapuri purindade; ()
刹帝利之三十二相,如天弓般明耀
无上士游行于色空之中
世人眼目如鸟群,
盘旋往复,终不能达其边际。巴利
Khattiṃsalakkhaṇasuracāpabhāsure Rūpambare varapurisassa gacchato, Lokassa locanasakuṇāvalitadā Antaṃ napāpuṇi parisaṅkamantīpi; ()
手如足铃金色,颈项宝珠庄严;
臂钏光明辉灿,双足亦然——彼具祥者,
髻珠庄严的妇女们,为亲见那无上祥瑞之相,
她们纷纷奔涌而来,令天鹅仙子与爱欲女神相形失色;巴利
Mañjīrapiñjarakara kandharāmaṇi- Keyūrabhāsuracaraṇā sirimato, Sīmantinī paramasiriṃ vipassituṃ Dhāviṃsu nijjitakalahaṃsakāminī; ()
犹如诸天女前来礼敬一般,向着正前来的世尊。
美目如不眨的莲花骨朵,以美貌凝视世尊,
发髻卷曲,手臂宛如瞻波花串,
项链轻压着丰满的胸脯,她们纷纷奔来;巴利
Nārijanā mahitumivā’bhigacchato Rūpindirāya’ nimisalocanuppale, Dhammillavellitabhujacampakāvalī Dhāviṃsu pīvarakucahārapīḷitā; ()
她喘息微微,如莲的面庞被颗颗匀圆汗珠轻吻,
迦尸细布松垂,轻盈欲坠。
有女奔驰于道,欲睹沙门;
究竟怀何疑惧?巴利
Nissāsinī samajalabinducumbita- Vattambujā sithilitakāsikambarā, Kācitthiyo samaṇamudikkhituṃ pathe Dhāvantiyo kimupatisaṅkiyā’bhavuṃ; ()
宝石狮窗已推开,
佳丽探出莲花面。
为能在欢乐宫殿中得见他,就在那一刻,
她们带来了曼达基尼湖嬉戏的风情。巴利
Ugghāṭitā’sitamaṇisihapañjarā Rāmāpasāritavadanambujāka vasiṃ, Daṭṭhuṃ pabhujanabhavanesu taṅkhaṇe Mandākinisarasivilāsamāharuṃ; ()
从怀膝坠落,貌美如娇女;
城中女子心,为色相所缚。
她们见行人手中之物,
何曾提起诤事、兴讼指控?巴利
Ucchaṅgatopatitasutā’bhirūpino Rūpappalamhitahadayāka pūrīvadhū, Passantiyo pathikajanassahatthage Nākaṃsu kiṃ adhikaraṇā’dhiropaṇaṃ; ()
有些人见到如来的威仪相好,
满怀好奇,便各抒己见,
女子唤醒心间夜莲,
莫非天然月主已降临?巴利
Eke janā yatipatirūpadassana- Kotuhaḷā sakapaṭibhānamabravuṃ, Sīmantinī manakumudāni bodhayaṃ Patto’tya’yaṃ pakatinisāpatīnukho; ()
闻彼圆具众艺之妙相,
宛若空际鹿纹所印之月轮。
“ 你们不见那冷光者吗?”
——其余求子之人作如是祈孕之言。巴利
Sutvāna taṃ sakalakalāntaropagaṃ Bimbaṃ tadaṅkitahariṇaṅkamambare, Tumhe napassatha himaraṃsino iti Gabbābhijappitavacanā’parejanā; ()
思维稀有莲华之纷敷,
欲吻城中姝丽莲华之面;
毗卢遮那今至此,示现狞恶之相;
彼等不审而行事者,却复作如是言。巴利
Accherapaṅkajavisarāni cintiya Sañcumbituṃ puralalanānana’mbuje; Verocano idhupagamā virūpimā Iccabravuṃ punaranisammakārino; ()
如今听闻那虚空中发生之事,
当毗卢遮那前行的时刻,你们并未得见;
炽热之光,坚牢环绕,手持莲华者,
余众以雷震之语如是称说。巴利
Sutvāna taṃ gaganatalaṅgane’dhunā Verocanassa’bhicarato napassatha, Caṇḍātapaṃ thiraparivesamambuja- Pāṇinti gajjitavacanā’parejanā; ()
高楼宝殿,宝月交辉之地,
竟被貌似天女的美人们所诳。
“ 此是不灭之城”——他如此思维。
释迦天帝曾行于此,莫非因其自语而未坚诚乎?巴利
Uttuṅgamandiramaṇicandikātale Dibbaccharānibharamaṇihi vañcito, Eyā’marāvatinagariti cintiya Sakko care nanu sakavādamapakpayuṃ; ()
希求战胜阿修罗的帝释天神,
手中现见坚硬金刚杵。
身上乃至具足千眼,
他的反对者们却说:“此人并非如此。”巴利
Sakkassa dānavavijayā’bhilāsino Pāṇimhi dissati vajirāyudhaṃ kharaṃ, Saṃvijjare dasasatalocanāni’pi Notādiso ayamiti tabbipakkhino; ()
那名为沙罗跋提的美妙覆盖,
受到激励,他为征服那山林之王而发起此心志,
此牛栏如凯拉萨雪山般洁白,如般荼婆山般稳固,
声名远扬,主人如是说。巴利
Yā sālavatya’dhivacanā’bhirūpinī Sañcodito jitagirijāya tāya ho, Kelāsapabbatanibhapaṇḍavācala- Ñattaṃ vajaṃ ayamitiissaro’bravuṃ; ()
难道你们看不见至上自在天是何等模样?
赤身露体,卧于畜栏,入而居之。
手如钵盂,眼眶高突;
如是宣说此语已,其余诸人。巴利
Tumhe napassatha paramissarassa kiṃ Naggattanaṃ pasusayano’pavesanaṃ, Pāṇiṃ kapālakamadhikakkhimaṇḍalaṃ Itthaṃ paveditavacanā’parejanā; ()
瞻仰乳海所依的吉祥天女,
于己相之疑顿然消散。
披着黄色衣袍,行于路上
自视为那罗延天,执持此己见巴利
Esā’valambitapurakhīranīradhiṃ Lakkhiṃ samekkhiya nijalakkhisaṃsayo, Pītambaraṃ paridahiya’ñjase caraṃ Nārāyano iti matimappayuṃ sakaṃ; ()
那拉亚纳,身色青如蓝莲,
灭尽忿怒,卧于龙蛇之榻,以吉祥天女为财者。
以轮为兵、手放光明、身极矮小之彼者;
余人则善于摧破其说。巴利
Nārāyano kuvalayanīlaviggaho Kopantaro’ragasayanindirādhano, Cakkāyudho’llasitakaro’tivāmano Tabbādamaddanacature’tare janā; ()
三吠陀为智者所敬诵,
辩才天女常住其口。
祖父生疑发缠结,
勤求彼女,众人如是称说。巴利
Vedattayaṃ vibudhajanānamānane Sva’jjhāyataṃ vasatinukho sarassatī, Sañjātasaṃsaya jaṭito pitāmaho Tassāgavesanapasuto’tyu’dīrayuṃ; ()
闻莲生者所说已,
其掌中恒持一部殊胜书卷。
可见四张莲花般的面容,
而此人行走时,却并非如此;巴利
Sutvāna taṃ sarasijayonino sadā Pāṇimhi vijjati varamattapotthakaṃ, Cattāricānanapadumāni dissare Gacchaṃ ayaṃpana puriso natādiso; ()
名苏托达那之大地之主,其子将成佛——
诸明吠陀者如是知。
那时,以孔丹尼亚和布苏罗为首的众婆罗门当即授记宣说:
言语多杂,何用?巴利
Suddhodanavhayavasudhādhipa’trajo Buddho bhavissati iti vedakovidā, Koṇḍaññabhusurapamukhā dvijā tadā Pabyākaruṃ tanu bahubhāsaṇena kiṃ; ()
那位大智慧的同伴,内心渴仰,
出家修行七日,便以清净无垢而著称,
尊者,以自身合掌恭敬之耳,此已入耳际之言教,
何不如甘露而饮,如理所当?巴利
Ukkaṇṭhito sakabhavanā mahāmatī Nikkhamma sattamadivasoti vissuto, Āpāthagaṃ nijasavaṇañjalihi bho Taṃ byappathaṃ napivatha kiṃ yathāmataṃ; ()
吠陀所载胜人相,
游行沙门身上现。
犹如盲者,已失色见,
你们又何必贪著于见色?巴利
Vedāgataṃ varapurisaṅgalakkhaṇaṃ Dehamhi vijjati samaṇassa gacchato, Andhā’va bho apagatarūpadassanā Tumhe’pi kiṃ talahatha rūpadassanaṃ; ()
出离显赫家族,舍弃权势荣华,
心意清净,善持衣钵,
出家不乐三有者,
今沿道路逐户行,行持义利。巴利
Nikkhamma chaḍḍitavibhavo mahākulā Suddhāsayo sugahiya pattacīvaraṃ, Pabbajjiyā’nahiramito bhavattaye Atthācaraṃ anugharamañjase’dhunā; ()
他是净饭王之子,贤善清净的殊胜嗣子。
此人具足辉耀的百福功德之相,圣德显著。
以善力精勤于菩提,
定成乔达摩沙门,无疑。巴利
Suddhodanāvanipatino varoraso Eso samujjalasatapuññalakkhaṇo, Vyāpārito kusalabalena bodhiyā Hote’va gotamasamaṇo nasaṃsayo; ()
见彼苦行大德于道途中威光赫赫,
诸学子遂各陈己见、各申自说。
那超越了那些学说束缚的解脱,
智者如实说此。巴利
Disvā tapodhanamahiyantamañjase Ye mānavā sakasakavādamappayuṃ, Tabbādabandhanaviniveṭhanā paraṃ Iccāhu paṇḍitapurisā yathāvato; ()
那时,使者向天王合掌恭敬,
向国王禀告彼稀有之事,
国王见彼为乞食行于正道,
启狮窗。巴利
Dutā tadā surasi samappitañjalī Rañño tamacchariyapavattimāharuṃ, Addakkhi bhupati caramānamañjase Piṇḍāya’thabbivariya sihapañjaraṃ; ()
或是龙象先潜水,
或是夜叉不见其伴侣。
“ 或为天人”:彼起行于虚空之思。
“ 若为人者”:彼起已得大威神力之思。巴利
Nā go siyā paṭhaminimujjanaṃ ka re Yakkho siyā sahayamadassanaṃ ka re, De vo siyā gaganatalaṅgaṇañca re Poso siyā yadi paṭiladdhamāha re; ()
“ 摩揭陀国主派遣使者教令”这句话。
为审察其具足诸支的本性
他遣彼众循迹而行,
随大沙门至般荼婆山。巴利
Dūtenu’sāsiya magadhādhipo iti Vīmaṃsituṃ pakatimanaṅgahaṅgino, Pāhesi te padamanugammu’pāgamuṃ Saddhiṃ mahāsamaṇavarena paṇḍavaṃ; ()
家家漱洗莲华口,
行乞带来杂食。
既得厌离,栖身般陀瓦岩荫之下,
安坐而食。巴利
Vikkhālayaṃ mukhakamalaṃ kule kule Bhikkhāṭanena’ bhihaṭamissabhojanaṃ, Laddhā jigucchiya vasi paṇḍavācala- Cchāyāya mārabhi sunisajja bhuñjituṃ; ()
当食物如犬呕吐物一般,
屡屡进入具念智者的腹内时
内脏外露,他堪忍之,
成为自主者,具足正念与正知。巴利
Bhattamhī kukkuravamathūpame muhuṃ Antodaraṃ pavisati dhīmato sati, Antāni bāhirakaraṇāni’vā’bhavuṃ Taṃkho sahī vasisanisampajaññavā; ()
见这位出家者善持钵与衣,
见到之后,便舍弃了对王家饮食的喜乐,
悉达多,您亲自来到我们面前,
教诫自身后,受用了食物;巴利
Pabbajjitaṃ sugahitapattacīvaraṃ Disvā ratiṃ pajahiya rājabhojane, Siddhattha no tvamabhigamittha attanā Attānamovadiya pabhuñji bhojanaṃ; ()
心为使者们所激励,以悲悯为财富,
于是那位摩揭陀国王便由此入城,
汝登上般荼婆山,乘良车,
双眸耽嗜见味,贪视无厌。巴利
Dūtehi coditahadayo dayādhano So māgadho narapati tena pāvisi, Yenā’si paṇḍavagiri bhadravāhanaṃ Āruyha dassanarasaghedhalocano; ()
洞悉释迦族出身的自在者,
国王于圣者的道行中生起净信,
“ 友,莫行难行粗重之事。”
以王位劝请彼人中最胜者;巴利
Aññāya sākiyakulasambhavaṃ vasiṃ Rājā pasidiya ariye’riyāpathe, Mā kāhase sakha iti dukkaraṃ kharaṃ Rajjena taṃnarapavaraṃ pavārayi; ()
以四海为界的王权于我何用?
舍弃自己的王国而来之我
初悟菩提,如是正念;
当我来时,彼告之曰:已被降伏。巴利
Rajjena kiṃ tava caturaṇṇavāvadhiṃ Rajjaṃ nijaṃ pajahiya āgatassa me, Bodhiṃ pabujjhiya paṭhamaṃ tathāsati Āgacchataṃ mama vijitantya’voca naṃ; ()
于是,地主既已给予承诺,
在世间之眼、众宝拱门的拥挤之处,
于迪伽道上长时安住,足莲安立彼处,
前往阿拉拉迦——那位最胜的仙人;巴利
Datvā paṭissavamatha bhumibhattuno Lokassa locanamaṇitoraṇākule, Dīghañjase vasi ṭhapitaṅghipaṅkajo Āḷārākaṃ isipavaraṃ upāvisi; ()
抵达之后,他——善法寻求者——便安住于彼处。
面见阿拉拉迦,那位离尘、高尚的禅修者。
大仙!我今来至此处,于您座前,
欲修习正法,如是言。巴利
Patvāna kiṃ kusalagavesi so vasi Āḷārakaṃ virajamuḷārajhāyinaṃ, Icchāmahanti’si tava santike’dhunā Dhammaṃ samācaritumidhāgato bruvi; ()
闻彼第三无色定已,
圣者以自身所证解说禅那。
速令彼苦行之藏精通
依自师之轨则,此法。巴利
Sutvāna taṃ tatiyamarūpikaṃ vasi Jhānaṃ viyākari paṭiladdhamattanā, Khippaṃ taponidhipaguṇaṃ akāsi taṃ Dhammaṃ sakācariyanayā’valambiya; ()
此具足自在者,并非以微薄之信对我解说
解说我自身所证悟的法,
譬如牛主亲尝五种牛乳之味,
如是确实受用其果,是名贪求。巴利
Nā’yaṃ vasi tanutarasaddhayā mamaṃ Dhammaṃ sayaṃ samadhigataṃ viyākare, Gosāmiko yathariva pañcagorasaṃ Addhāphalaṃ anubhavatīti tintiya; ()
迦罗摩,你已证得二禅所生之乐,
你享受多少安乐,请告诉我。
当被问及,他一无所有:
以无所有为住处者,宣说了“无所有”。巴利
Kālāma dve adhigatajhānasambhavaṃ Tvaṃ yāvatāsukha manubhosi maṃ vada, Puṭṭhassa tassi’ti nacakiñci bhāviyaṃ Ākiñcanaṃ avaca akiñcanālayo; ()
于如是勤求之我,皆得现起。
信、念、精进、定与慧
如是思惟已,不久便精勤努力。
证得禅那,获第三无色定,于定得自在。巴利
Saṃvijjare mamapaki imassi’ve’sino Saddhāsatīvīriyasamādhibuddhiyo, Evaṃ vitakkiya naciraṃ katussaho Jhānaṃ labhī tatīyamarūpikaṃ vasī;
你所住的禅那,已退失远离,
我如今现证而住,
阿拉喇曾被那位殊胜之人所教导,
“ 朋友,获得利益了!”他说,“朋友,善获得啊!”巴利
Yaṃ kho tuvaṃ viharasi jhātamapakpito Sampajja sampati viharāmahanti taṃ, Āḷāri’si varapurisena sāvito Lābhā’vusotyavaca suladdhamāvuso;
我知教法,如汝所知;
汝知教法,如我所知。
“ 你如是,我亦当如是。”
“ 你如是,我亦当如是。”巴利
Jānāmi pāvacanamahaṃ yathā tuvaṃ Jānāsi pāvacanamahaṃ yathā tuvaṃ, Tvaṃ tādiso ahamapi yādiso bhave Tvaṃ yādiso ahamapaki tādiso bhave;
来吧,贤友沙门,我们二人,
我将由此回避,远离这众人。
说罢,那位与师齐等者,将自己的弟子
造得与自己同等,而非与那无与伦比者同等。巴利
Ehā’vuso samaṇa mayaṃ ubho janā Kāhāmi’to pariharaṇaṃ gaṇassi’daṃ, Vatvāna ācariyasamānako sakaṃ Sissaṃ akā tamasamamattanā samaṃ; ()
此法非为厌离,非为觉悟,
亦非为寂止,唯然。
为投生于无色界地
如是,阿纳喇咖利亚便从那里离去。巴利
Dhammopya’yaṃ nabhavati nibbidāya vā Bodhāyavā navupasamāya kevalaṃ, Āruppabhumiyamupapattiyā siyā Iccānalaṅkariya tato apakkami; ()
命终之后证上胜,
当知此优陀迦,拉玛子善忆念。
既抵你所证得的隐修草庐,
我为修习正法来此——我如是说。巴利
Kālamato uparivisesamuddako Jaññā’tya’yaṃ sumariya rāmaputtako, Patvā’ssamaṃ samadhigataṃ tvayā’pa’haṃ Dhammaṃ samācaritumidhāgato’bruvi; ()
既知本师所传之旨,智者当依法而行;
我之机缘,亦正如是。
如是说已,水行者即速自
于教法之道,教诫彼苦行者。巴利
Ñatvā sakācariyamatañhi buddhimā Dhammañcare mama samayo ca tādiso, Vatve’vamuddakavasi khipakpamattano Sikkhesi pāvacanapathe tapodhanaṃ; ()
凭信心,以自宗义教导我者
确然,此人将证得定之果报。
殊胜士专以思择为务,
问彼:汝耽味何种无色禅那?巴利
Saddhāya maṃ sakasamayā’nusāsako Addhā samādhijaphalamāhare’tya’yaṃ, Cintāparo varapuriso arūpikaṃ Jhānaṃ valañjasi katamantya’pucchi naṃ; ()
闻其言已,郁陀罗迦心意寂静,
修习“此实寂静,此即最上”。
他亲自引来那自受用、无色地所摄、
不动摇的第四禅。巴利
Sutvā tamuddakavasi santamānaso Santaṃhi’daṃ paramamidanti bhāviyaṃ, Sāmaṃ valañjanakamarūpabhumikaṃ Jhānaṃ catutthakamavikampamāharī; ()
于我意居亦皆有,
信等善德宝,如彼所有。
如是一心忆念,不久便以精进之力,
获得无色禅那,证得至上之定。巴利
Saṃvijjare mamapi manoniketane Saddhādisagguṇaratanāni’massi’va, Evaṃsaraṃ naciramarūpikaṃ vasi Jhānaṃ labhī vīriyabalenavā’ntamaṃ; ()
汝所得者,即是已证得——我如是禀告之时,
沙门中之最胜、仙众中之牛王啊。
他对我说:“贤友,我们将善护僧团。”
以师长的职责而言,他对其表达了尊重;巴利
Laddhaṃ tayā yamadhigatanti tammayā Ārocite samaṇa vare’sipuṅgavo, Amhe gaṇaṃ supariharāmu’bho’timaṃ Vatvā tamācariyadhurena mānayi; ()
此道,不应是出离有的解脱之道,
我这一方,确实能在有中,证得有顶之果。
如是,心意坚定的大悲者,
厌离彼,离去,说“不适合”;巴利
Nā’yaṃ patho bhavaparimuttiyā siyā Addhābhave mamapaki bhavaggapattiyā, Evaṃ vavatthitahadayo mahādayo Nibbijjaso tadapagato’nalaṃiti; ()
求解脱者,步武如调伏胜象;
独行而住,游化摩揭陀诸地。
塞那尼村,即彼处;
他前往优楼频螺的苦行者住处。巴利
Mokkhesako jitavaravāraṇakkamo Ekocaraṃ vasi magadhesu cārikaṃ, Senānivissunnigamo yahiṃsiyā Taṃ tāpasālayamuruvelamosari; ()
他见到鹿群与飞鸟聚集之处
微风轻拂,树丛庄严
尼连禅河的水流涤荡而清凉
那里有一片殊胜的最上苦行林巴利
Addakkhi so hariṇavihaṅgamākulaṃ Mandānileritatarusaṇḍamaṇḍitaṃ, Nerañjarāsalilapavāhasitalaṃ Pāsādikaṃ paramatapovanaṃ tahiṃ; ()
内心纠结,结发者之发髻缠绕如莲足;
彼自在者精勤欲解开。
以自利之行,于彼处
令持明结发胜者生净信巴利
Antojaṭaṃ jaṭilajaṭā’livumbita- Pādambujo vijaṭayituṃ ghaṭaṃ vasī, Attāhitāpanapaṭipattiyā tahiṃ Vijjādhare jaṭilavare pasādayī; ()
60 那时,游行于诸聚落巴利
60. Sañcārito janapadacārikaṃ tadā
那时,五群比丘抵达苦行林,巴利
Patvā tapovanamatha pañcavaggiyā,
他们侍奉那位大丈夫,巴利
Bhikkhu mahāpurisamupaṭṭhahiṃsu taṃ
各随己力行精勤苦行。巴利
Āraddhadukkarakiriyaṃ yathābalaṃ. ()
61 六十一、智者圆成极难行道,巴利
61. Dhīro’tidukkarapaṭipattipūrako
他是驯服者,以二十齿咬断二十根藤蔓,巴利
Dantāni vīsatidasanehi vīsati,
以舌抵住上颚,于心以念制御——巴利
Tāluṃ nirumhiya rasanāya cetasā
压制其心,令于彼处备受煎熬。巴利
Cittaṃ nipīḷayi paritāpayi tahiṃ. ()
62 就像大力者抓住极弱者的头顶,巴利
62. Paggayha muddhani balavā’tidubbalaṃ
如智者那般施以压制,
从一心自我折磨者身上流出的
汗珠,多从腋窝等处渗出巴利
Nipphīḷaye yathariva dhīmato tathā, Attāhitāpanapasutassa paggharuṃ Kacchādinā’dhīkatarasedabindavo; ()
63 “此道将成就菩提”巴利
63. Maggobhavatya’yamiti bodhisiddhiyā
久修无息之苦行,
口鼻闭气而安住。
一再阻断入出息;巴利
Appāṇakaṃ paṭipada mācaraṃ ciraṃ, Vāsaṃ akā vasi mukhato ca nāsato Assāsamappaṭipaṭimo’parundhiya; ()
当那些(孔道)被阻断时,
风从被封闭的耳孔逸出,其势猛烈。
如铁匠风箱口猛烈喷出巨响,
奋力吹鼓一般。巴利
Ruddhesu tesva’ pihitasotarandhato Vāto’bhinikkhami adhimattanissano, Kammāragaggarimukhato ravo bhusaṃ Niggacchate abhidhamanena seyyathā; ()
如欲求乐者,所生起的那种受
头部被锐利尖刃刺穿之时
如是,那时生起了剧烈的头痛,
因为风从口、耳、鼻被阻塞之故;巴利
Yāvedanā kharasikharena jāyare Sīsassa vijjhanasamaye sukhatthino, Evaṃ tadā kaṭhinasirorujā’bhavuṃ Ruddhānilassa hi mukhakaṇṇanāsato; ()
当风袭击之时,对具慧者而言
头部再度生起了剧烈的刺痛。
犹如以坚固的束头带,将头部
紧紧缠裹,恰似给头部坚牢的包裹一般。巴利
Vātābhighātanasamaye sudhimato Sīse’bhavuṃ punarapisisavedanā, Daḷhena yo sirasi varattakena yaṃ Daḷhaṃ dade yathariva sisaveṭhanaṃ; ()
完全封闭了口、耳、鼻的
坚定者进一步止息了风
胎内为粗猛剧苦所逼,
风从该处猛烈搅动切割;巴利
Sammā nirumhitamukhakaṇṇanāsato Dhīro samīraṇamuparundhicu’ttariṃ, Gabbhantaraṃ kharataravedanā’turaṃ Vātā’bhimanthiya parikantayuṃ tato; ()
屠牛者更灵巧,
以利刃割开牛腹,
断除贪舔之食、行非圣道之人,
如是便起更为粗猛之腹中受。巴利
Goghātako caturataro vikattaye Kucchiṃ gavaṃ tikhiṇavikantanena ce, Ruddhātileha’nariyamaggagāmino Jātā tathā kharatara kucchivedanā; ()
勇者复修无息之禅那,
于一切处尽止其息。
由思所生,行至自身口、耳、鼻者;
彼坚毅者,由此身生疲苦。巴利
Appānakaṃ punarapi jhānamācaraṃ Vīro samīraṇa muparundhi sabbathā, Cīntubbhavaṃ sakamukhakaṇṇanāsagaṃ Tenā’si kāyikadaratho dhitīmato; ()
二差役力大,
牢牢捉住极弱之人的双臂。
当炭火坑以大火煎熬时
他身受如是剧烈之苦巴利
Daḷhaṃ ubho carapurisā mahabbalā Bāhāsu gaṇhiya purisaṃ’tidubbalaṃ, Aṅgārakāsuyamahitāpayantice So tādisiṃ anubhavi dukkhavedanaṃ; ()
譬如弃掷之朽木,诸天神见彼
气息闭塞,为粗猛受所逼恼。
见胜者倒卧于苦行林中
众人宣告:“此胜者已死。”巴利
Khittaṃ kaliṅgaramivakāvidevatā Ruddhānilubbhavakharavedanāturaṃ, Vīraṃ vilokiya patitaṃ tapovane Pabyākaruṃka varapuriso mato iti; ()
“ 此人命终”,某位天人这样说;
其余诸天神则未曾如此说。
诸友,他们向沙门瞿昙禀告了
如是之住。巴利
Kālaṃkarotya’yamiti kāci devatā Nocāhukiṃ taditara devatā vataṃ, Asse’va gotamasamaṇassa mārisā Ārocayuṃ viharaṇamīdisaṃiti; ()
我今何不为了未来而精勤?
完全为了维持生命而摄取食物
如是,为悲悯所驱策而思惟,
诸天人迅速来到乔达摩处。巴利
Yaṃnūna’haṃ paṭipadaheyyamāyatiṃ Āhārayāpanaharaṇāya sabbaso, Evaṃ sacintayi karuṇāya coditā Tā devatā tuvaṭumupecca gotamaṃ; ()
禀告曰:“沙门啊,若汝恒常食、无有间断,
则汝将自造断绝。”
我等将为你从毛孔倾注天食,
令身得润泽。巴利
Ārocayuṃ yadipana niccabhojano- Pacchedanaṃ samaṇatuvaṃ karissasi, Kāhāma te mayamitilomakupato Dibbojamokiriya sariratappaṇaṃ; ()
若我力行断绝饮食的精勤。
他们以甘美如甘露之味滋养我。
于是,对于那渴求充养之道的具念者而言
“ 此热诚于我并非虚假”一句,我言不虚。巴利
Ghāsassachedanavīriyaṃ karomi ce Yāpenti tā madhura sudhārasena maṃ, Tenā’bhiyāpanavidhimicchato sato Taṃkhotapaṃ nabhavati kiṃ musā mamaṃ; ()
彼以谄诳自苦身,
于此不能惑诸天。
如是,自在者日复一日随念,
受用无味、少量的食物;巴利
Nālanti so kuhanavasena devatā- Vimhāpaneti’ha nijadehatappaṇaṃ, Evaṃ anussariya’nuvāsaraṃ vasī Āhāramāhari virasaṃ parittakaṃ; ()
裸形游方者,食讫舔手而行;
彼以行持为解脱,不倚一处而立。
指定食、送来食、邀请食
不受用篮、钵、瓶巴利
Svācelako vicarikarāpalekhaṇo Ācāramuttya’bhavi nacehitiṭṭhiko, Uddissakaṃ abhihaṭakaṃ nimantanaṃ Nāsādayi piṭakakalopikumbhikaṃ; ()
不受用被杖、锤、杵杀死的山羊肉
由孕妇、产妇所携来、所持来之物,
共有之领域、迷乱者、单独者
所堆积、储藏之物,亦不受用;巴利
So daṇḍamuggaramusale’ḷakantaraṃ Pāyantigabbhinipanitīhi cā’haṭaṃ, Sāmakkhikāvisaya muhinnamekikaṃ Saṅkittinodanamapi nābhisādayī; ()
他不饮酸粥,不饮酒,不饮米酒。
即便是三重清净的干鱼,
他拒绝鱼肉之变易食。
有时,他以苦行而成为无秽者。巴利
Sovīrakaṃ napivi suraṃ namerayaṃ Sukkhāmakaṃ yadapi tikovisuddhikaṃ, So macchamaṃsakavikatiṃ paṭikkhipi Appekadā tapasi nirāmagandhiko; ()
他从七家开始,渐次减少托钵处。
乃至仅从一处持来一团食,只为存身之力。
他从七处乞食渐次减少。
乃至往诣一家,为乞食故。巴利
So sattatoppabhuti kamena hāpayaṃ Yāvekamāhari kabalaṃ balatthiko, So sattatoppabhuti kamena hāpayaṃ Ekaṃ kulaṃ upagami yāva bhikkhituṃ; () (Yamakabandhanaṃ)
以一日、二日,或三四五日。
他受取了所施之物,于六日、七日之间;
从一日为始,乃至半月为期的,
他受用根及自落之果。巴利
Ekāya dīhipi ticatūhi pañcahi Dinnaṃ paṭiggahi chahi dattisattahi, Ekāhikappabhutikamaddhamāsikaṃ Mūlaṃ sayaṃ patitaphalaṃ pabhuñji so; ()
䅟米粥、菜糜、软食,
野稻、碎米、水草、粝米等。
油渣、牛粪、草、焦饭,
那大勇士受用了极腐坏之物。巴利
Sāmākataṇḍulamathasākamaddakaṃ Nīvārakuṇḍakahaṭadaddulādikaṃ, Piññākagomayatiṇa jhāmakodanaṃ Vīro mahāvikaṭamapānubhuñji so; ()
少量饮用了以百倍水稀释的哈雷奴咖
汤汁,以及鹰嘴豆、马豆、绿豆所熬的汤,
他但求极少之食,仅以维生;
乃至仅凭一粒胡麻、一粒米粒活命;巴利
Thokaṃ pivi pakasatamitaṃ hareṇuka- Yūsaṃ tathā canaka kulatthamuggajaṃ, So appabhojanaparamo sajīvitaṃ Ekena yāpayi tilataṇḍulena’pi; ()
麻布、粗麻布、鹿皮与鹿皮所制衣,
残布、提利塔树皮布、拘萨草衣、瓦迦树皮衣、树皮碎衣。
他披人发毯与兽毛毯,
又持猫头鹰羽衣及木板衣。巴利
Sāṇammasāṇa?Jina’jinakkhipacchava- Dussaṃ tirīṭakakusavākacīrakaṃ, So kesakambalamapivāḷakambala Moḷukapakkhikaphalakānya’dhārayi; ()
相貌鄙陋,身着破衣,污秽不堪,行于道路之人,
有时披着尘堆衣。
彼以自苦为无上皈依,
拔须、拔发、拔身毛者。巴利
Dubbaṇṇanattakamayamaggapuggalo Appekadā paridahi paṃsukūlakaṃ, Attantapovaraṇa parāyaṇo bhavi So massukuntalatanulomalocako; ()
他常站立,舍弃座位,
受持极度蹲踞之誓。
在布满竖刺、崎岖不平的卧处
他作卧之后,又在其上站立与经行巴利
Ubbhaṭṭhako’bhavi parivajjitāsano Ukkaṭṭhamukkuṭikavataṃ adhiṭṭhahī, Uddhaggakaṇṭakavīsame apassaye Seyyaṃ akā tadupariṭhānacaṅkamaṃ; ()
他于后夜时分入水,
为冲散罪业而奋起精勤。
畏恶之人炙烤自身,煎熬自身,
长久守护此身。巴利
So sāyatatiyakamudakāvarohaṇa- Yutto pavāhayitumaghaṃ samussa hī, Ātāpayaṃ iti paritāpayaṃ sakaṃ Dehaṃ ciraṃ parihari pāpabhīruko; ()
镇头迦树,多年成丛;
树皮所生,唯是残桩。
如是,自身所生皮屑,
身体积尘垢秽;巴利
Yo nekahāyanagaṇiko’tthi’tinduka- Rukkhassa kho papaṭikajātakhāṇuko, Evaṃ tathā papaṭikajātamattano Gattañca sannivitarajomalaṃ bhavi; ()
他或他人,亦不以手避开
尘土、污垢与煤烟之染。
由美食所生的脂膏,令身体衰朽,
涂上油脂,复以尘土使之增厚;巴利
Sovā paro natu parivajjayī rajo- Jallāni kajjalamalināni pāṇinā, Dehaṃ subhojanajahanena jajjaraṃ Telaṃ vilepiya rajasā’bhithūlayī; ()
他圆满了二种一衣支的誓愿。
以木板为饮水器,以大地为卧处
他铺设卧具,无欲而住,乐处远离
独一而无侣,深入大林巴利
So dve’kapassayikavataṃ papūrayī Āpānako’ bhavi phalake’pi thaṇḍile, Seyyaṃ akāka vihari vivekakāmavā Ajjhogahaṃ adutiyako mahāvanaṃ; ()
因悲悯这些身处险境、极其微小的众生,
乃作是念:“我不杀害。”
因不怖畏践踏露珠、具惭故,
怙主具念,前行复又却步。巴利
Pāṇe ime visamagate’tikhuddake Nā’haṃ vadhissamiti paṭicca’nuddayaṃ, Ussāvamaddanahirabhīrutāya so Nātho abhikkami ca sato paṭikkami; ()
林中栖者亦舍离低洼地、密林丛莽,
如鹿舍离低洼地、密林丛莽。
为惧所逼,观见栖居林野之众人;
如是,彼摧伏怖畏者遂尔而行。巴利
Ninnatthalā vanagahanā vanāsayo Ninnatthalaṃ vanagahanaṃ migo yathā, Hīto vipassiya vipinopage jane Tāsābhibhū papanati evamevakho; ()
看见了猎人、林中作业者等
放牛的人,以及采草、割芦苇、拾柴的人
愿我亦不见彼众,
愿众人亦不见我;我已安住于誓愿。巴利
Disvāna luddakavanakammikādayo Gopālake tiṇanaḷakaṭṭhahārake, Mācaddasaṃ ahamapi tetya’yaṃjano Mā maṃ vipassatu samadhiṭṭhahaṃ vataṃ; ()
因怖畏群聚而住之怖畏,
低洼密林,苦行藏者。
低洼之地、幽深密林、悬崖峭壁,
当时她的远离独处便是这般。巴利
Ekovasaṅgaṇikavihārabhītiyā Ninnatthalā vanagahanā taponidhī, Ninnatthalaṃ vanagahanaṃ papāta so Tassāsi tādisi pavivittatā tadā; ()
在那林中,未离贪染者若行走其中,
便会毛发竖立,足底颤栗。
见到如此可怖的森林
乐于远离者入而安住。巴利
Yasmiṃvane caratamavītarāgīnaṃ Romuggamo caraṇatalāni kampare, Disvāna bhiṃsaṇakavanaṃ tathāvidhaṃ Ajjhogahaṃ vasi pavivekakāmavā; ()
露降之时,中间节候,
寒冬深夜,寒气更甚。
露地住者,所愿圆满;
艰辛而住,昼栖林丛。巴利
Ussāvapātatasamaye’ntaraṭṭhake Hemantike sisiratarāya rattiyā, Abbhāvakāsika mabhipūrayi vataṃ Kicchaṃ vasi vasi vanasaṇḍago divā; ()
热季将尽之日,白昼之时,
露地而住,头陀法行圆满者。
夜宿林中,
依骸骨卧于冢间。巴利
Gimhotu pacchimadivasantare divā Abbhāvakāsikadhutadhammapūrako, Rattiṃ vane vihari javaṭṭhikānyu’pa Nissāya so asayi susānabhūmiyaṃ; ()
群牛来至佛种处,
或唾或溺复扬尘。
牧牛者于木桩处施以棍杖
亦令他说话巴利
Buddhaṅkuraṃ upagamiyo’ṭhubhanti’pi Omuttayantipi rajaso’kiranti’pi, Gomaṇḍalā savaṇakhilesu daṇḍakaṃ Datvā vadāpayitumupakkamanti’pi; ()
具念怀舍,彼堪忍此苦受
斯受唯自身所觉,非他人所能感。
于苦乐中,善慧者如秤之平衡。
在诸愚者中,心亦不动摇。巴利
Sovādhivāsayi satimā upekkhako Taṃvedanaṃ kaṭukaka manaññavediyaṃ, Dukkhe sukhe sumati tulāsarikkhako Bālesu tesva’pi navikopayimanaṃ; ()
依饮食生热恼之法而得清净
有些外道沙门在此说:
受用如是枣等诸食之变
求清净者以少欲巴利
Āhāratappaṇavidhinā visuddhi’ti Eke vadanti’ha samaṇāññatitthiyā, Kolādibhojanavikatiṃ tathāvidhaṃ Appicchatāya’nubhavi suddhikāmavā; ()
受用少味清淡之种种饭食点心者,
三十二相祥光赫奕,辉耀庄严。
身体如苏拉树般美妙,超胜无比
界之骨架,非愚钝者所能有
骨节如竹笋般乌黑的指甲与……
筋脉,或高或洼,犹如……
躯体中手足等诸支节亦复如是。
此身有隆起与低陷的肢体。巴利
Appojabhojanavikatiṃ pabhuñjato Khattiṃsalakkhaṇasiriyā samujjalaṃ, Kāyo suraddumaruciro’dhimattaka- Sīmānamaṭṭhikataca māpadhīmato; () Pabbānivā asitalanāsva’sitika- Vallisu unnata’vanatāni seyyathā, Āsuṃ tathā karacaraṇādikāni’pi Tassu’nnatonata’vayavāti viggahe; ()
寻求解脱者的腿犹如骆驼腿,瘦削无肉。
具足威德者的大腿,也同样瘦削无肉。
脊骨凹凸起伏,
如盘绕回旋的环纹;巴利
Mokkhesino karabhapadaṃva nissiriṃ Nimmaṃsa mānisada mahū sirimato; Tassu’ntatāvanatakapiṭṭhikaṇṭako Āsi yathāvalayitavaṭṭanāvali; ()
如老屋中,椽木缚结松脱,
上下欹斜;智者此身,亦复如是。
于此无肉无血之躯骸中,
肋骨之列皆已破碎,触之不适。巴利
Gopāṇasi sithilitabandhanā jara- Sāḷāya heṭṭhupariṭhite’va dhīmato, Nimmaṃsalohitakakalebare pya’va- Bhaggā bhavuṃ pavisamaphāsukāvalī; ()
少食粗粝之食者,
眼窝如井,双瞳如星。
尔时摩揭陀人尽皆沉坠,
犹如坠入深井之星。巴利
Appaṃ kubhojanavikatiṃ pabhuñjano Tassa’kkhikūpagayugalakkhitārakā, Okkāyikā abhavu magādhagā tadā Gambhīrakupagadakatārakāka viya; ()
如苦葫芦为风日所侵,
断藤而迸裂。
头皮因细肤者饮食断绝,
因断绝而破裂,如是而住;巴利
Vātātapena’ bhiphusito yathā’maka- Cchinno’bhisamphuṭani alābu tittako, Sīsacchavī sukhumachavissa bhojano- Pacchedanena’bhiphuṭitā ṭhitaṃ tathā; ()
彼牟尼腹皮紧贴脊骨,
为大小便之出者。
如朽根之树,仆倒于地;
身毛溃散,纷落于地。巴利
Tassodaracchavi pana piṭṭhikaṇṭakaṃ Alliyi so muni malamuttamocako, Okujjito paripati pūtimūlaka- Lomāni tabbapugalitāni bhūmiyaṃ; ()
他以被背脊荆棘缠裹的手
为了碰触腹部皮肤而伸手摸去
以手欲触腹皮,
却摸到脊梁骨。(双连结)巴利
So piṭṭhikaṇṭakamavasaṅgapāṇinā Kucchicchaviṃ phusitumito parāmasi, So piṭṭhikaṇṭakamavasaṅakgapāṇinā Kucchicchaviṃ phusitumito parāmasi; () (Yamakabandhanaṃ)
非谓胜士其肤黝黑;
亦非深褐,亦非指甲、肢体之色。
尔时,别有耽嗜诗人智谈之众,
见其身被垢秽,肌肤不美。巴利
Kālonukho varapuriso’ti no tathā Sāmonukho napi nanumaṅguracchavi, Āsuṃ tadā kavimatikathāparā narā Disvā malaggahitamasobhanacchaviṃ; ()
往昔曾有自苦之沙门,具足成就;
未来亦当有,于苦行中自煎熬。
彼等何故领受此苦涩难堪之受?
已曾受,今正受,当来还将受。巴利
Ye santī sampatī samaṇā’bhavuṃ pure Attantapā tapasi anāgate siyuṃ, Te vedanaṃ kaṭukamitodhikaṃ kimu Vedenti vedayu mabhivedayissare; ()
纵以如是勤勇,行此极难之苦行,
亦未能证得彼圣智见。
唯得自我折磨之苦
则成为非圣道行者的同分者;巴利
Īhāya dukkarakiriyāyi’māya’pi Neva’jjhagā yamariyañāṇadassanaṃ, Attūpatāpanakasirassa kevalaṃ Bhāgī bhavi anariyamaggagāmiso; ()
真实结缚者,流转于轮回、极轮回、极其可怖的轮回中,
令天、阿修罗、人之皈依处心生疲厌,而寻求那些众生的寂静,
智者、勇者、最胜者、生起者、有畏者、堕落者、热恼者、到达者。
“ 瑜伽”“瑜伽者”“瑜伽行者”应舍弃,“惭”“如是”“如是”“六十年”;(“解脱”“束缚”)。巴利
Saṃsāre sātisāre barataradarathe saṃsaraṃ saccasandho Khedevedesi devāsiranarasaraṇoesayaṃsattasantiṃ, Dhīrovīrovaroyopabhavabhavabhayopāpatāpabbipatto Āyogaṃ yogiyogī parihari hirimāevamevacchavassaṃ; () (Muttāhāra bandhanaṃ)
如是,由名唤梅达难陀的修行者所造,于令一切诗人欣悦的施因中,在《胜者种姓灯》的不远因中,阐明大菩萨大精勤修习的行相,此为第十一品。巴利
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakala kavijana hakayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe avidurenidāne mahābodhisattassa mahā padhānānuyogappavattiparidīpo ekādasamosaggo.
“ 欲”、“欲乐耽溺”、“随行”
“ 下劣”、“无义利作者”、“于彼”、“作色”
念苦行林已,汝从宫殿来,
近悉达多已,欲作何事耶?巴利
Kāmaṃ kāmasukhallikā’nuyogo Hīno’natthakaro’tya’ne(’karūpaṃ), Cintetvāna tapovanaṃ vimānā Tvaṃ siddhatthu’pagamma kāhase kiṃ; ()
你叫什么名字,热恼的追随者?
他已到达安乐之道。
是故当如是思惟:自苦之行,
斯为下劣,斯无义利。巴利
Konāma’ntu’patāpanā’nuyutto Patto hoti sukhappadaṃ kadāci, Tasmā attu’patāpanā’nuyogo Hīno’natthakaro’ti cintayassu; ()
如此自我教诫后,
次第乞食已,所得之食
进食已,于自身中
诸相恢复如常巴利
Attānaṃ sayamevamovaditvā Piṇḍāyā’nugharaṃ caritva laddhaṃ, Bhattaṃ bhuttavato sakamhi kāye Āsuṃ pākatikāni lakkhaṇāni, ()
由永舍下劣二边故
彼智增上之勇者
为觉悟、为寂止、为厌离
修习最上精勤者巴利
Hīnantadvayavajjanena jātu Ñāṇukkaṃsagatamhi tamhi vīre, Bodhāyū’pasamāya nibbidāya Ukkaṭṭhaṃ paṭipattimācarante; ()
六年行难行后
未证菩提,享用美食
若从精勤中退失,享用饮食又有何意义?
五群比丘如此说道:“他迷乱了。”巴利
Chabbassānya’nidukkaraṃ karitvā Bodhiṃ nājjhagato subhojanāni, Bhuñjanto kimu kubbate’ padhānā Vibbhanto iti pañcavaggiyāyaṃ; ()
压沙求油,徒劳无获;
谁复趋近如是沙门?
哪个愚者会希求证得所应证得之法?
如是思惟后,他们下至鹿野苑。巴利
Madaditvā sikataṃ sinehaladdhā Kevā’suṃ samaṇaṃ hi’maṃ upecca, Ko mūḷho’dhigamādhigantumicche Cintetvā migadāyamotariṃsu; ()
那时,在将军村中,长者之女
盛装完毕,前往夫家
双乳沉重身躯弯,
善生如母天鹅般慵懒缓行;巴利
Senānīnigame tadāni seṭṭhi- Dhītā sāmikulaṃ alaṅkatā’si, Bhārenā’vanataṅginī kucānaṃ Haṃsivā’lasagāminī sujātā; ()
当所期望的愿望达成时,
为致敬那安住于树上的天人,
为作供养
牵来千头母牛 往杖林去巴利
Jāte patthitapatthanāsamiddhe Rukkhā’dhiggahitāya devatāya, Kātuṃ sābalikammaka mānayitvā Dhenū laṭṭhivanopagā sahassaṃ; ()
挤取彼五百头牛之乳,
以所挤之乳令彼牛饮,如是反复,乃至半数母牛。
安排了乳汁的转化,
便在清晨时分,挤取那半数母牛之乳;巴利
Tāsaṃ pañcasatāni duddhakhīraṃ Pāyetvā katapuna yāvatā’ḍhadhenū, Khīrānaṃ parivattanaṃ vidhāya Paccūsamhi dudoha tā’ḍhadhenū; ()
将自己所挤的乳汁混合起来,
开始煮制乳粥,
诸天神于彼倾洒甘露之味,
于炉灶上施作守护诸事。巴利
Missetvā sayamevava duddhakhīraṃ Pāyāsaṃ pacituṃ samārabhittha, Devā tattha sudhārasaṃ khipitvā Ārakkhādimakaṃsu uddhanasmiṃ; ()
雪山作她的枕头,
大地便是她的卧榻。
双手分置西海与东海,
双足安于南海;巴利
Tassā’si himāvācalo’padhānaṃ Pallaṅko pathavitalaṃ ahū ce, Hatthā pacchimapubbasāgaresu Pādā dakkhiṇasāgare bhaviṃsū; ()
丛草滋生而不能遮蔽,
彼击触而立于无余虚空。
足底所生黑头虫,
覆至双膝。巴利
Uggantvā tiṇajāti nāhirandhā Tassā’hacca ṭhitā nabhaṃ asesaṃ, Chādesuṃ caraṇuṭṭhitā’ssa kaṇha- Sīsā’jānuyugā’pya’kaṇhakīṭā; ()
四鸟自四方飞来,
一入此笼尽黯然。
他行走于广阔伊喇山的峰顶,
无染著;巴利
Cattāro sakuṇā catuddisāhi Patvā tappadapañjaraṃ vivaṇṇā, Setā’suṃ puthumīḷbhapabbatassa Sīse caṅkami so alimpamāno; ()
善慧如是观见五种带来吉祥成熟之梦,
悉皆究竟。
今日我已得达(证得):我即是佛——佛陀
趋近榕树,于其下坐定。巴利
Iccevaṃ sumati’ṭṭhapākadāni Passitvā supināni pañca niṭṭhaṃ, Patto ajja bhavāmahanti buddho Nigrodhaṃ samupecca sannisīdi; ()
他与富那陀夷一同清扫此处。
清晨,在榕树根旁的东侧岩石上,
见那世间唯一的日轮正辉耀,
苏嘉德见此,说出此义:巴利
Sodhetaṃ sahitā tu puṇṇadāsī Paccūse vaṭamūlapubbasele, Taṃ lokekaraviṃ virājamānaṃ Disvā’voca sujātametamatthaṃ; ()
她取来一只价值十万的金钵,
倾倒那盛满熟食的容器,他……
乳粥既已弃置,你仍伫立彼处,
犹如荷叶上不沾的水珠。巴利
Lakkhagghaṃ haripātimāharitvā Sā āvajjayi pakkabhājanaṃ so, Pāyāso vinivaṭṭito ṭhito’si Tāyaṃ pokkharapattatova’toyaṃ; ()
她知后,以金钵覆之,
欢喜而心寂静。
盛装严饰的苏嘉达,前往后,
将食物置于头顶,供养。巴利
Sā aññāya suvaṇṇapātiyā taṃ Chādetvā muditā pasantacittā Gantvā maṇḍana maṇḍitā sasīse Katvā pūjayi bhojanaṃ sujātā; ()
菩萨依此时节,唯受此量。
未尝违越规限而得入水者,
你已到达那不可见之处,
接过黄金之钵后;巴利
Kālaṃ ettakamevabodhisattaṃ Nātikkamma vidhātudinnapatto, Sampatto’si adassanaṃ tato taṃ Pātiṃ soṇṇamayaṃ paṭiggahetvā; ()
群鹅与蜂搅动莲华,
花粉覆满湛蓝水城。
众生至精最胜者,
行抵名闻尼连禅河之岸。巴利
Haṃsālimalinīkatāravinda- Reṇucchannasunīlanīrapurā, Yā nerañjaravissutā’si tāya Najjātīramagañji sattasāro; ()
以及那盛满乳粥的金钵,
胜者之苗将袈裟安放一处后,
到那河岸边沐浴
如香象般步入渡口;巴利
Pāyāsāmisapuṇṇasoṇṇapātiṃ Kāsāvāni jinaṅkuro ṭhapetvā, Tīre tāya savantiyā nahātuṃ Titthaṃ gandhagajorivo’tarittha; ()
群蜂缭绕青莲间,
藻色澄江水湛蓝。
从身体散出的光聚,
浸入时转为黄褐色。巴利
Rolambākulanīlanīrajehi Sevālehi nadījalaṃ sunilaṃ, Nikkhantajjutisañcayehi dehā Otiṇṇassa jagāma piñjarattaṃ; ()
恒河神女以高耸如浪之臂,
捧取那芬芳如莲花花粉的香粉,
清凉的水洒向主人。
“ 涂抹后令其沐浴”者,巴利
Gaṅgākāmini kañjareṇugandha- Cuṇṇaṃ tuṅgataraṅgabāhunā taṃ, Bhattāraṃ salilena sītalena Makkhetvāsunahāpayantī’vā’si; ()
欲得等同彼面莲者,
日光相触而来时,
鹅群栖游的莲苞丛,
被成熟的阿瓦利果所污损。巴利
Tulyaṃ tabbadanambujena laddhuṃ Āyantaṃ raviraṃsisaṅgamena, Haṃsasseṇi sarojakosarāsiṃ Saṃdūsesi āvāriyo hi pāko; ()
岸边的鹤、鸳鸯与鸟群,
张开翅膀,悲鸣哀号,
于深水中,取得醉象,
想来他们毫无悲悯,竟至如此;巴利
Tīre sārasacakkavākapakkhī Sosāya’ssavisāritaṃ’sapakkhā, Gambhīrambhasi mattamāhariṃsu Maññe nikkaruṇāya ettakantī; ()
喙饰白莲茎,
双翼展如夜莲皎洁。
醉鹅王为怙主撑起白伞盖之威光,
于其最胜头顶。巴利
Tuṇḍe maṇḍitapuṇḍarīkadaṇḍo Pakkhe keravapaṇḍare pasārī, Nāthassu’bbahi mattahaṃsarājā Setacchattavibhutimuttamaṅge; ()
为莲花所诱的蜂群盘旋成轮,
映入胜者幼苗的视野。
向精勤修习者开示
于青遍处,承载威光之重巴利
Vattamhojapalobhitālicakkaṃ Cakkhavāpāthagataṃ jinaṅkurassa, Saṃdassesi padhānabhuṭhitassa Nilasmiṃ kasiṇamhi bhūtibhāraṃ; ()
于服侍者之敌对田野
鱼群以除却苔藓等垢秽的方式,
在那具足脚掌月轮相者的顶上,
令水清净澄明;巴利
Veyyāvaccakarārivāpagāyaṃ Sevālādimalāpanena mīnā, Pādañcandagamīnalakkhaṇassa Tassa’gge vimalikariṃsu vāriṃ; ()
已渡脱者,以娑罗树广长枝条之
枝掌捧取,
娑罗林女施与柔和妙香香气所熏之
衣与其身。巴利
Uttiṇṇassa visālasāḷasākhī- Sākhāhatthapuṭehi puñknāya, Gattaṃ mandasugandhagandhavāha- Vatthaṃ sāḷavanaṅganā adāsi; ()
世间导师穿着整齐,
遮覆好三处,系好下裙后,
系上身带,
着粪扫袈裟;巴利
Lokindo parimaṇḍalaṃ nivattho Chādetvāna timaṇḍala’ntariyaṃ, Bandhitvopari kāyabandhanampi Kāsāvaṃ paridhāyi paṃsukūlaṃ; ()
将无水的乳粥做成不足
五十之数的食团后,
面东而坐于彼河岸,
即于彼处成办食事。巴利
Pāyāsassa nirūdakassa ūna- Paññāsappamite vidhāya piṇḍe, Pācīnābhimukho nisajja najjā Tīre tāya akāsi bhattakiccaṃ; ()
此乳粥甘美,于彼已证正觉者,
七七四十九日间。
因有活力遍满之处,
是故彼无恼害而住。巴利
Pāyāso madhuro’yamassa satta- Sattāhaṃ paṭividdhabodhino hi, Ojāsamapharaṇāya ṭhānamāsi Tasmā so pavihāsi nibbihesaṃ; ()
若我今日能证得菩提,
愿此金钵逆流而上。
说:“把它扔进恒河,让它随流而去吧。”
智者将那一枚价值连城的戒指,从右手边投入水中;巴利
Bujjheyyaṃ yadi bodhimajja sohaṃ Uddhaṃsotamayaṃ suvaṇṇapāti, Gaṅgāyaṃ khipaki gacchatūti vatvā Dhīmā dakkhiṇahatthagaṃ tamagghaṃ; ()
她破开急流,直入那奔涌的河心,
立于八十肘处而饮
溯流而上,随即沉入;
是故彼亦沉入喜悦之河。巴利
Sotaṃ bhindiya sā savantimajjhe Ṭhatvā pāti yato asītihatthaṃ, Uddhaṃsotamupecca sannimujji Tasmā so’pi nimujji pītinajjaṃ; ()
行抵龙宫,
值此贤劫三佛住世之时
一同受用的金钵
“ 敲击后起立,作随喜音声”者,巴利
Nāgānaṃ bhavanaṃ upecca tiṇṇaṃ Buddhānaṃ panimamhi bhaddakappe, Sāpātiparibhuttasoṇṇapāti Ghaṭṭetvāna ṭhitā katānurāvā; ()
彼长寿迦罗龙王,
闻声已,尔时一心独觉,专注不移。
赞叹胜者,唱言“已出现”
以百首赞颂之歌而站立。巴利
Taṃ dīghāyukakālanāgarājā Sutvā saddamathajjape’kabuddho, Uppannoti jinaṃ abhitthavanto Aṭṭhāsi thutigītikāsatehi; ()
入连荫广大的娑罗树林
行至河畔
以正命为第八的戒防护,
身语从最初便已清净;巴利
Chāyābaddhavisālasāḷasālaṃ Patvāsāḷavanaṃ nadīsamīpe, Ājīvaṭṭhamasīlasaṃvarena Ādoyeva visuddhakāyavāco; ()
次第成就十八脊椎骨节
之端
结跏趺坐,盘结坐相,
安立业处之念。巴利
Katvāṭṭhārasapiṭṭhikaṇṭakānaṃ Koṭīnaṃpaṭipādanaṃ kamena, Pallaṅkassanisajjabandhanena Kammaṭṭhānasatiṃ upaṭṭhapetvā; ()
执持入出息念,
净除往昔为尘垢所染者。
八种色界定与五种无色界定
种种神通与诸自在,他即是自在者巴利
Ānāpānasatiṃpariggahetvā Nibbattesimalaggahītapubbe, Rūpārūpasamādhayo’ṭṭhapañcā- Bhiññāyo vasitāca so vasīso ()
乐于禅那者于娑罗林中,
与诸天阿修罗众共作日住。
智者如象,登上庄严之道,
为至菩提树下。巴利
Jhānassādarato divāvihāraṃ Katvā sāḷavane surāsurehi, Dhīro maggamalaṅkataṃ karīva Gantuṃ otariyatrabodhimūlaṃ; ()
为炒米与鲜花所遍洒,
其道由珍珠与白沙所敷设,
那条道路能平高低涌浪之碍,
犹如吉祥天女安住的乳海巴利
Lājādīkusumehivippakiṇṇo Muttāpaṇḍaravāḷukātthato so, Maggo tuṅgataraṅga bhaṅgahāri Lakkhīvāsapayodadhīri’vā’si; ()
中央种植的莲花悦可人心
四周遍布珍珠璎珞而为庄严
耳珰金铃
诸天张设天幔覆盖其上巴利
Majjhā’ropitapaṅkajābhirāmaṃ Muttādāmasamākulaṃ samantā, Kaṇṇolambasuvaṇṇaghaṇṭamassa Deṭā dibbavitāna mukkhipiṃsu; ()
为饶益世间而受劝请时,
彼世间日轮、独一勇者,
前往俱生的菩提树下时,
光明遍现一切世间;巴利
Lokatthaṃ karaṇāya coditasmiṃ Tasmiṃ lokadivākare’kavīre, Gacchante sahajātabodhimūlaṃ Āloko udapādi sabbaloke; ()
持草者正于路中走来,
名为索提亚的天人见到他,
便献上八把草。
护主接受了那些草;巴利
Āyantaṃ tiṇhārako pathamhi Disvā sotthiyanāmabhūsuro taṃ, Pādāsi tiṇamuṭṭhiyo’ṭṭhamattā Nātho tāni tiṇāni sampaṭicchi; ()
为对你示现殊胜神变,
在路上,发情象王踌躇徘徊,
大悲为妻之主尊,
为证正觉,已抵菩提树下。巴利
Vattatte varapāṭihāriyamhi Magge gandhagajo’ca jamhamāno, Sampatto karuṇākalattabhattā Sambodhādhigamāya bodhimūlaṃ; ()
於面北者,輪圍世界儼然安住不動;
自下方、自南方。
超越智最胜之轮围山顶,
犹如立于有顶;巴利
Tassosīdaṭhitaṃ’va cakkavāḷaṃ Heṭṭhā dakkhiṇato’ttarānanassa, Paññāyu’ttaracakkavāḷamuddhaṃ Laṅghitvānaṭhitaṃ’va ābhavaggaṃ; ()
如此他向西、向北诸方而去,
于八处行右绕,
行至东方殊胜地,
彼面朝西而立;巴利
Evaṃ pacchimamuttaraṃ disampi Aṭṭhānanti padakkhiṇaṃ karonto, Gantvā ṭhānavaraṃ puratthimasmiṃ Aṭṭhāsi vasi pacchimānano so; ()
智者以右手柔掌,
于尊师前敷设那些草。
从那里上升十四肘,
宝座庄严了树王。巴利
Dhīmā dakkhiṇapāṇipallavena Agge tāni tiṇāni sattharī so, Tamhā cuddasahatthamuppatitvā Pallaṅko samalaṅkarī dumindaṃ; ()
善巧的琴匠、画师,
欲造欲绘,皆不能成。
青草铺展而立;
如是,诸草腾起之后。巴利
Dakkho kārupavīṇacittakāro Kātuṃ vā’likhituṃ yathānasakkā, Aṭṭhaṃsu haritāni santhatāni Evaṃ tāni tiṇāni uppatitvā; ()
肉等干缩,筋腱显露,
纵使此身唯余白骨。
我当解脱四漏,
直至击碎这无明之网。巴利
Maṃsādī upasussare nahārū Aṭṭhīcepyavasissare sarīre; Muñceyyaṃ caturāsavehi yāva Bhindissāmi natāvimaṃ ahanti; ()
坚志凝思,其心牢固,
面东而向,树王系缚。
令背向菩提树后而坐,
于金刚座上如日出于持双山;巴利
Daḷhaṃ cintiya daḷhamānaso so Pācīnābhimukho dumindabandhaṃ; Katvā piṭṭhigataṃ nisīdi bodhi- Pallaṅkamhi yugandhare ravī’va; ()
世主擎持白伞盖,光华如月轮;
尔时余众亦然。
净居界各处之天人,
合掌至顶而礼敬彼;巴利
Lokeso sasimaṇḍalāvabhāsaṃ Setacchattamadhārayī tadaññe, Suddhāvāsatalaṭṭhadevatā taṃ Pūjesuṃ makuṭappitañjalīhi; ()
凡住于色界的诸天人,
除了无想有情天的天人,
皆来到坐于金刚座者之处——
以鲜花满掬合掌礼敬巴利
Ye rūpāvacare vasanti devā Te ca’ññatra asaññasattadeve, Sampatvā vajirāsane nisinnaṃ Pūjesuṃ kusumākulañjalīhi ()
或有从他人所化自在天等界而来者,
既来之后,满怀敬信而礼敬。
双手盈满供养具,虔捧奉向降魔尊;
恶魔于此复何为。巴利
Ekacce paranimmitādilokā Patvā bhattibharā’marā mahiṃsu, Pūjābhaṇḍasamābhikiṇṇahatthā Mārāriṃ tahimāpa pāpimā kiṃ; ()
安住化乐天的诸天人
到达之后,以香盒与圆坛,
供养了那装饰过的足座,
那位坐于胜利座上的最胜者;巴利
Ye nimmāṇaratimhi nijjarā te; Patvā gandhakaraṇḍamaṇḍalehi, Sampūjesumalaṅkataṅghipīṭhaṃ Naṃ seṭṭhaṃ vijayāsanopaviṭṭhaṃ; ()
名为善悦的天王,率其眷属,从兜率天宫来到,
安立而住。
挥动孔雀尾羽美簇,
金茎棕榈扇之行列。巴利
Aṭṭhāsi tusitālayā saseno Patvā santusitavhadevarājā, Vijento harimora piñchapuñja- Sobhaṃ kañcanatālavaṇṭapantiṃ; ()
率其军众,抵夜摩天宫;
善夜摩天王,悚然惊惧。
金管泻流,
妙拂如泉注,环绕智者。巴利
Patvā yāmasurālayā saseno Saṃvijesi suyāma devarājā, Dhīraṃ soṇṇapaṇāḷikānipāta- Dhārāsannibhacārucāmarehi; ()
天帝吹响名为“胜最上”之螺,
长百二十肘,余者亦吹奏。
三十三天诸天众,以拘毗罗花等,
近前供养彼世尊。巴利
Devindo vijayuttarākhyasaṅkhaṃ Vīsaṃ hatthasataṃ dhamītadaññe, Pūjesuṃ tamupecca koviḷāra- Pupphādīhi ca tāvatiṃsadevā; ()
夜叉等为前导,
四大天王于四方,
天界诸神共设守护,
抵彼之处,毛竖之惧尽消。巴利
Yakkhādīhi purakkhatā’pi deva- Rājāno caturo catuddisāsu, Rakkhaṃ saṃvidahiṃsu devalokā Taṃ patvāna vinaṭṭhalomahaṭṭhaṃ; ()
作声圈已
五髻弹奏贝卢瓦琴
迦拉龙王向彼礼敬,
以数百偈赞颂歌咏称扬;巴利
Vādento saramaṇḍalaṃ vidhāya Vīṇaṃ pañcasikho’pi beḷuvākhyaṃ, Taṃ sampūjayi kālanāgarājā Thomento thutigītikāsatehi; ()
如是,以号角、鼓、法螺、琵琶之乐,
以钟、扇、伞盖、拂尘之饰,
以舞蹈等与五种供养,
以灯、香、幢旗,恭敬彼者;巴利
Evaṃ kāhaḷabherisaṅkhavīṇā- Ghaṇṭāvījanichattacāmarehi, Naccādīhicalājapañcamehi Dīpaddhupadhajehi mānayuṃ taṃ; ()
悉达多已遮止魔境
欲将含天之世间置于自己掌控之下
魔闻“彼于菩提座精勤”已,
即动身欲往彼处。巴利
Siddhattho paṭisiddhamāradheyyo Kattuṃ attavase sadevalokaṃ, Sutvā vāyamatīti bodhimaṇḍe Māro tatra samārabhitthagantuṃ; ()
彼时,引生恐怖的
魔障诸因缘,
眼门境界中所现的恶相——
色等,对三界之眼者,巴利
Tasmiṃ kho samaye bhayāvahāni Mārasso’taraṇāya kāraṇāni, Cakkhacāpāthagatāni dunnimitta- Rūpādīni tilokalocanassa; ()
旱云之吼与战鼓声齐震,
其声弥漫,令那方天穹震聋。
闪电与刀剑交击,可怖可畏;
他宣告已赢得魔罗的战阵。巴利
Sukkha’mhodhararāvabherirāva- Vipphārābadhirīkatambarampi, Bhīmaṃ vijjulatā’sighaṭṭaṇehi Mārassā’havambḍalābhamāha; ()
犹如魔军到来时扬起的尘土
因马匹铁蹄碰击而生起,
为他降下百颗流星,
眼目招致不可喜果;诸方炽燃。巴利
Mārassā’gamanañjase rajova Vājīnaṃ khuraghaṭṭaṇena jāto, Ukkāpātasataṃ janesi tassa Cakkhavāniṭṭhaphakhalaṃ disāsu ḍāho; ()
无头之躯游荡于虚空,
乌鸦、食祭之鸦与枭。
猛厉之风呼啸而起,
尘土飞扬,四方烟雾弥漫;巴利
Vehāse vicaruṃ kabandharūpā Kākolā balipuṭṭhavāyasārī, Unnādiṃsu kharānilo pavāyī Abbhuṭṭhāsi rajo disāsu dhūmo; ()
光明已逝,浓密黑暗笼罩,
霜雾弥漫,沉沉困覆其中。
虚空与大地剧烈震动,
云覆之日日日皆是。巴利
Āloko vigato ghaṇandhakāro Otiṇṇo mahikāsamābhikiṇṇo, Ākāso pathavi bhūsaṃ pakampi Meghacchannadinaṃ dinaṃ babhūva; ()
为使悉达多未成就之志得成,
我诸魔仆闻命即从。
说完“如是”后,生主偕其军众
就在那里、当下即刻隐没。巴利
Siddhatthañhi asiddhamatthametaṃ Kātuṃ assavamārakiṅkarāme, Vatve’thā’ti pajāpatī saseno Tattheva’ntaradhāyi tāvadeva; ()
那白色光明在生主面前,
绵延十二由旬。
如是,右方与左方,乃至
世界之边际,后方亦然;巴利
Sā setā purato pajāpatissa Āsī bārasayojanaṃ vinaddhā, Evaṃ dakkhiṇavāmano ca loka- Dhātvantāvadhīmāsi pacchato’pi; ()
向上,彼光之量为九由旬。
那声音如同大地裂开一般。
那象王高达五十由旬。
那名为山带的象王,高耸如山。巴利
Uddhaṃ sā navayojanappamāṇā Saddo bhūmividāraṇori’vā si, So’paḍḍhaṃ satayojanaṃ babhūva Uccaṃ so girimekhalo gajindo; ()
于所化现众会之中,
无有执持相似武器之二战士。
以那种方式,确实足以令人毛发竖立。
若因忆念彼女,我即……巴利
Nāhesuṃ parisāsu nimmitāsuṃ Dveyodhā sadisāyudhādadhānā, Tabyāsena alañhi lomahaṃso Yassā’nussaraṇena ce siyā me; ()
倏然化现千臂之身,
执持种种兵器,以之……
魔罗登上吉里梅卡拉象王,率军现身,
心怀仇怨。巴利
Māpetvā sahasā sahassabāhuṃ Gaṇhitvā vividhāyudhāni tehi, Ārūḷho girimekhalaṃ saseno Māro pāturahosi baddhavero; ()
天主以己之荣光,
收白伞盖而前行。
天帝以自己的荣耀与之相等,
背负桑咖,奔驰而去。巴利
Deveso yasasā samaṃ sakena Setacchatta magañchi saṃharitvā, Deveso yasasā samaṃ sakena Saṅakkhaṃ piṭṭhigataṃ vidhāya dhāvī; () (Yamakabandhanaṃ)
因收缩而哑然失声
迦拉龙王当真潜入地底
以琴身为友,却不顾友伴
因此,五髻逃离了争斗。巴利
Saṅkocā’nanakāhalo jagāma Pātālaṃ khalu kālanāgarājā, Vīṇādoṇisakho sakhānapekho Tamhā pañcasikho kalahuṃ palāyi; ()
见魔军正在聚集,
众人到达后,因恐惧而逃,
释迦族之狮,犹如雄狮,独自安住。
独处时,如同能摧破铁匠象王头颅者;巴利
Disvā mārabalaṃ samosarantaṃ Sampattā janatā palāyi bhītā, Sosīho’va vihāsi sakyasīho Eko kamārakarindakumhabhedī; ()
目睹他下唇那坚固不动、威光赫奕的重担。
我等应当离开莲花宫殿,
世间无有一人能与悉达多相等,
正是如此,咖离玛对魔军说道。巴利
Passitvā’dharakantibhāramassa Vattamhoruha mindirāvihāraṃ, Siddhatthena samo nacatthi loke Iccevaṃ kalimā’ha mārasenaṃ; ()
当其大军直面我等之时,
我等无力与之交战,诸位父亲!
说完,萨玛罗从北面扎营,
结下怨仇。巴利
Etasasā’bhimukhā mayaṃ kadāci Nosakkoma’bhiyujjhitunti tātā, Vatvā uttarapassato samāro Khandhāvāramabandhi baddhavero;
见魔军正席卷而来,
建立坚固的防护屏障,
彼英雄亦安营立寨,
十巴拉密为兵士,欲降伏彼魔罗。巴利
Disvā’jjhottharamānamārasenaṃ Ārakkhāvaraṇaṃ thiraṃ vidhāya, Khandhāvāramabandhi sopi vīro Jetuṃ taṃ dasapāramī bhaṭehi; ()
魔罗能摧碎山、须弥、轮围
及树木等。
遍诸方震动三界,
他激起了极为恐怖的风;巴利
Māro bhudharamerucakkavāḷe Rukkhādīni vicuṇṇituṃ samatthaṃ, Khobhetvā bhuvanattayaṃ disāsu Uṭṭhāpesi samīraṇaṃ sughoraṃ; ()
彼风虽如坏劫狂风,为巴拉密之力所阻,
亦失其威势。
如拂尘扇起的微风,
你祛除了暑热、疲乏与劳顿。巴利
Vāto pāramidhāmavārito so Nittejaṃ palayānilassamopi, Patto cāmaramandamārutova Tandehotuparissamaṃ jahāsi; ()
急流冲毁地面,
深广无渡,雷声轰鸣,险难充满。
魔罗以高涌波浪的碎裂来衡量。
暴雨洪流冲倒树木与岩石;巴利
Dhārāvegavihinnabhūmibhāgaṃ Gambhīrā’sanirāvanibbharā’ghaṃ, Māro māpayi tuṅgavīcabhaṅgaṃ Vassoghaṃ paripātarukkhaselaṃ; ()
勇者以巴拉密为堤防,
在自体之田筑起防护。
是故洪流离正道而行,
成为冲走敌军的因由。巴利
Vīro pāramipāḷibandhanena Rakkhaṃ bandhi nijantabhāvakhette, Teno’gho vipathaṅgamo vipakkha- Senāyā’si pavāhaṇe nidānaṃ; ()
自身如一团烈火,
炽热、燃烧、光耀夺目,
魔化难御石雨已,
更奋其力欲焚他。巴利
Tejokhaṇḍasamānamattano so Tattaṃ pajjalitaṃ sajotibhūtaṃ, Māpetvo’palavassamappasayhaṃ Jhāpetuṃ tamupakkamittha māro; ()
魔王的头顶正坠落时,
可怖之状,如被风势所阻的彼岸般,
那个雨安居期间,在金刚座附近
成为供养花团之状巴利
Mārasseva patantamuttamaṅge Ghoraṃ pāramivāyuvegaruddhaṃ, Taṃvassaṃ vajirāsanūpacāre Pūjāpupphaguḷattanaṃ jagāma; ()
无信者,持涂毒利刃、炽燃之器,
衣覆其腹。
他幻化出刀、矛、标枪等雨,
从一切方向纷纷降下。巴利
Assaddho visadiddhatiṇhadhāraṃ Ādittaṃ pihitambaro’daraṃ so, Māpesi asisattitomarādi- Vassaṃ sabbadisānipātamānaṃ; ()
当已达到那最上之最上时,
那放出的武器之雨,锋刃变钝,
如今化作花雨之相,
飘落于他的足座之上。巴利
Tasmiṃ pāramivammavammitasmiṃ Vissaṭṭhā’yudhavuṭṭhi kuṇṭhitaggā, Patvā sampati pupphavuṭṭhibhāvaṃ Tappādāsanamatthake papāta; ()
魔噼啪爆响,
如劫尽大火飞旋腾跃之焰。
激起火星四溅的炭火之雨,
如紫矿嫩叶之色般腾涌。巴利
Māro vicciṭacicciṭāyamānaṃ Saṃvaṭṭānalakhaṇḍavibbhamaṃ so, Vassaṅgāramayaṃ savipphuliṅgaṃ Uṭṭhāpesi palāsapakupphavaṇṇaṃ; ()
以速至彼岸之真言
炭火已被遮蔽
侍彼佛芽满月轮者,
宛如散落之光辉。巴利
Khippaṃpāramimantajappanena Aṅgārāninivāritānitāni, Taṃbuddhaṅkurapuṇṇacandabimbaṃ Sevantānivikiṇṇabhānivāsuṃ; ()
足令魔之怨敌化为灰烬,
烟霭弥漫,火网未出。
魔军可怖的吼声高涨,
扬起灼热的碱灰之雨。巴利
Bhasmīkātumalantimāraveriṃ Dhūmākiṇṇamaniggataggijālaṃ, Mārobheravarāvamussadābha- Mabbhuṭṭhāpayikhārabhasmavassaṃ; ()
白色、散落于头顶上的灰尘
此雨因所积集巴拉密之力,
化为檀香粉末
堕于魔敌的足下巴利
Setāmuddhanivippakiṇṇabhasmiṃ Taṃvassaṃcitapāramībalena, Patvācandanagandhacuṇṇabhāvaṃ Mārārissapapātapādamūle; ()
在这藤蔓丛林的胎藏之中
他的肤色犹如森林大火中烧焦的木炭般黝黑
黑者虽自身带来怖畏,
却降下殊胜沙雨。巴利
Asmiṃ guvalayālavāḷagabbhe Sampātānaladaḍḍhavaṇṇudhāraṃ, Uttāsāvahamattano’pi kaṇho Vassāpesi uḷāravaṇṇuvassaṃ; ()
见彼肢体齿爪之光焰,
如恒河岸边聚沙成堆
如炽炭为更猛厉的嗔火所燃
黑者,汝更为极黑,全身焦灼;巴利
Disvā’ṅakghīnakharāliraṃsigaṅgā- Tīrussāritavaṇṇurāsi massa, Aṅgāro’va’dhikodhapāvakena Kaṇho kaṇhataro’si jhāpitatto; ()
炽然、无间、火焰猛烈,
遍覆稠密泡沫与水泡,
魔罗化现泥雨,深陷者沉没;
又令沉入五欲泥沼。巴利
Dhūpāyantamavīcimaccimantaṃ Samphuṭṭhaṃ ghanapheṇaṇabubbulehi, Vassaṃ paṅkamayaṃ bhusaṃ nimuggo Māro māpayi pañcakāmapaṅke; ()
于彼泥淖,凭巴拉密之力已成清凉,
化作旃檀香泥。
魔王见我,如污泥中盛开的莲花,
因忿怒,如面被泥所击者而住,巴利
Tasmiṃpāramisattīsitibhūte Paṅke candanapaṅkabhāvayāte, Māro passiya phullapaṅkajāhaṃ Kopā paṅkahatānanorivāsi; ()
以此威能击破魔敌,
界际黑暗可怖
魔于诸方,
升起浓密黑暗之蕴,难可摧破;巴利
Mārāriṃ iminā hanāmahantī So lokantariyatdhakāraghoraṃ, Māro sūvividāriyaṃ disāsu Uṭṭhāpesighanandhakārakhandhaṃ; ()
此即巴拉密所生光网,
尽破一切黑暗之佛芽。
你如旭日从结跏趺坐之山升起,
无疑为消融魔之霜雪。巴利
So’yaṃ pāramijātaraṃsijāla- Bhinnā’sesatamojinaṅkureṇo, Pallaṅkodayapabbatodito’si Kāmaṃ māratusārasosanāya; ()
说“执此、缚之”后,
宣说诗人所不称赞的终劫。
“ 他与魔军一同到来”
“ 忿怒者起战,放逸者之友”巴利
Etaṃ gaṇhatha bandhathā’ti vatvā Niṭṭhaṃ kappamavaṇṇiyaṃ kavīhi, Saddhiṃ mārabalenu’pāgato so Kuddho yuddhamakā pamattabandhu; ()
见彼不动而稳固者,
此座却非汝所能及。
因此,我的箭如震颤般疾速而至。
贤友,从这起来吧!他这样说。巴利
Taṃ disvā’calaniccalaṭṭhamesa Pallaṅko nacapāpuṇāti tuyhaṃ, Mayhaṃ he’su’pakapakpateva tasmā Asmā vuṭṭhahathā’vusotya’voca; ()
三十巴拉密中,哪怕一种,
结跏趺坐,也不曾被你修习圆满。
话音刚落,那被击败者便掷出了劣轮。
宝轮落在具轮宝相者的头上。巴利
Ekā’pī samatiṃsapāramīnaṃ Pallaṅkatthamapūritā tayā’ti, Vutte so khipi nijjito’racakkaṃ Cakkaṃ cakkavaraṅkitassa sīse; ()
其轮宝之威已被击碎
于战阵中得胜的魔罗
于头顶、殊胜座之近旁,
犹如白伞盖高擎,辉耀而立。巴利
Taṃ cakkāyudhamujjhitappabhāvaṃ Yuddhe laddhajayassa mārajissa, Ussisamhi varāsanūpacāre Setacchantamivussitaṃ rarāja; ()
在你积集巴拉密之时,
“ 谁是见证者?”
“ 我即是见证者。”
“ 我作证”之声随魔军涌动而起,
其吼如大地迸裂。巴利
Tuyhaṃ sañcinanamhi pāramīnaṃ Ko sakkhī’ti ahañca sakkhihomi, Sakkhī’ganti pavattamārasenā- Ghoso bhumividāraṇori’vāsi; ()
为令自己之见证者作证,
威光炽盛之大雄乃舒其臂。
大地震动,犹如高呼“我为见证”,
又如斥喝魔军。巴利
Dāpentonijasakkhimuggatejo Bāhuṃtāvapasārayī paviro, Sakkhīhantīvadaṃ’va mārasenaṃ Tajjento’va babhūva bhumicālo; ()
摩登伽,以山为腰带,顶礼摧破敌者。
双膝跪地而礼拜,
魔王得败北,对所著之衣
亦不得自在,便逃去。巴利
Mātaṅgo girimekhalo chitāriṃ Vandanto’vapapāta jannukehi, Māro laddhaparājayo nivattha- Vatthassā’pi anissaro palāyi; ()
如狮王怒裂可怖魔军象王额隆,
彼象骄慢狂醉。
于菩提树下的金刚座上,
胜魔者犹如狮王,威光赫奕。巴利
Ghoramārabalavāraṇādhipa- Mānadappanibhakumbhadāraṇo, Bodhimūlavajirāsanopari Kesarīva virarāja māraji; ()
如是,此为名为梅达难陀的行者所造、令一切诗人之心欢喜之因的《胜者史灯》中,于不远因缘品内开示摧毁天子魔军之事,第十二章终。巴利
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakala kavakijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe avidūre nidāne devaputta mārabala viddhaṃsana pavattiparidīpo dvādasamo saggo.
令一切魔罗之霜露消尽干涸者,
胜者身披璀璨光辉,如华鬘庄严。
犹如太阳已尽职责,正向西山沉落。
他快步趋向村落。巴利
Nikhilamāratusāravisosino Athajinaṅakkuradīdhitimālino, Ravi katāvasaro’va’parācalaṃ (Duta’vilambita) gāmimupāgamī; ()
充满海水湿气的
尘土地面的角力场中,
如西山(落日)之光焰,
如虚空中燃灯焰尖的宝珠巴利
Jaladhivārisinehasupurite Abhavi paṃsumahītalamallake, Paṇihitāparabhudharavattikā- Jalitadīpasikhe’va nabhomaṇi; ()
从日出山的山腹中生起,
与其自身映像同般光明,
刹那间,月轮现于其前,
展现出遍处圆相的翩然风姿。巴利
Udayapabbatagabbhasamubbhavaṃ Sakayasopaṭibimbasamaṃsubhaṃ, Sapadi tappamukhe sasimaṇḍalaṃ Kasiṇamaṇḍalavibbhamamubbahi; ()
朝霞色月、放光日,
昼夜交嬉之刹那,
避开那承载日出与日落之山
金色宝珠般庄严的光耀;巴利
Aruṇavaṇṇasudhākara bhākarā Divasasandhivilāsiniyā khaṇaṃ, Parihariṃsu’dayāparabhudhara- Savaṇagaṃ maṇimaṇḍana vibbhamaṃ; ()
日之同侣,幽独之伴,池沼之妇,
合掌柔如嫩莲之苞。
在园林中,于风中摇曳之树木
于礼敬者与不礼敬者,皆作礼敬,如苦行者。(此为轭式连结)巴利
Ravidhurā vidhurā sarasīvadhu Kamalakomalakosapuṭañjalī, Upavane pavane’ritabhūruhā Panamitānamitāva tapodhanaṃ; () (Yamakabandhanaṃ;)
西海之巅,日轮赫奕;
光破暗网,朗耀无碍。
夺走含苞莲花之美,
蜂群如轮满载于水上巴利
Aparasāgaramuddhani bhāsuraṃ Timirajālaparaṃ ravimaṇḍalaṃ, Mukulitamburuhassirimāhari Bhamaracakkabharaṃ sarasūpari; ()
咸水之海,如盛于玻璃碟中;
彼臂所置,西山之峰。
日轮沉没,
初夜初分,何故不曾带来?巴利
Lavaṇavāridhikācasarāvake Aparabhūdhara kūṭa bhujappitā, Sūriyamaṇḍalapāti nimujjiya Purimayāmamukhaṃnakimāhari; ()
宝珠般光辉的红色日轮,
随后被大海般的罗睺吞食,
犹如口中吐出的鲜血。
于日暮时分,云之行列焕然闪烁;巴利
Maṇipabhāruṇa bhākara maṇḍalaṃ Tamanubhuya mahambudhirāhunā, Mukhagataṃvamitaṃ viyaka lohitaṃ Jaladarāji rarāja dinaccaye; ()
以弥漫舒展的云光,屡屡辉映,
点缀嫣红嫩叶的圆满盛美,
渐次将枝叶间蔓延的林丛,
化作层层黑暗所覆巴利
Vitatameghapabhāhi muhuṃ muhuṃ Kaḷita pāṭala pallava sampadaṃ, Vanaghaṭaṃ viṭapantaragaṃ kamā Phūṭatamopaṭalaṃpariṇāmayī ()
于善人、于恶人皆无偏执
如堕落者,如已婚妇人,染着尘垢;
蜜香与蜜蜂,皆应远离;
如莲花被染,实无尘垢。巴利
Subhajanebhajanenirapekkhinī Vipatinī patinīva rajassalā, Sumadhupe madhupe parivajjayuṃ Kamalinīmalinīkatanirajā; () (Yamakabandhanaṃ;)
为蜜而醉的蜂群,成串的花蕾;
为风所折、为浪所簸、为臂所摇;
莲池以种种可爱者而庄严。
犹如巧置的摩尼宝铃队列;巴利
Madhumadālikulā makulāvalī Anilabhaṅga taraṅga bhujeritā, Paduminī ramaṇīhi sirimato Sumahitāmaṇikiṅkiṇiseṇiva; ()
树梢累累,挂满种种汁熟之果,
彼众群集,纷然来会于其间。
如团团暗块,
以鸣声回荡使太阳之道震聋。巴利
Rasikapakka phalāphala sālisu Tarusiresu samosaramānakā, Timirakhaṇḍanibhā badhirīkaruṃ Ravipathaṃ virutehi vibhaṅgamā; ()
夜莲般的佳人,
被明月百道清辉触照之后,
如花含笑,风姿婉妙,
令世间所礼敬之胎藏大为庄严。巴利
Kumudinīpamadā’thasudhākara- Karasatehi parāmasanāparaṃ, Kusumahāsavilāsadharā bhusaṃ Bhuvanavandiragabbhamalaṅkari; ()
月轮于彼刹那,以自身除鹿斑的光线,
驱除
一切世间观察者之所生
犹如日轮冲破厚重的黑暗之幕巴利
Himakaro hariṇañjanahārinā Nijakarena nirākari taṅkhaṇe, Sakalaloka’vilocana sambhavaṃ Ghanatamopaṭalaṃhisajo yathā; () (Silesabandhanaṃ)
已抵达巴拉密彼岸、安住于究竟成就之境
第九随念,超越一切随念之彼岸
入增上定,得定等持
忆念前生,于诸有中所受生巴利
Sapadipāramitāramitāsayo Navama’nussatiyāsatiyā paraṃ, Adhikatā’dhi samādhi samāhito Purimajātibhave tibhave sari; () (Yamakabandhanaṃ)
依善慧为足之禅那而起者,
次第忆念前蕴之聚
无等者自安坐胜座之时起,
直至善慧之生为限巴利
Sumatipādaka jhāna samuṭṭhito Purimakhandhasamūhamanukkamaṃ, Asariso’panisinnajayāsana- Ppabhuti yāvasumedhabhavāvadhiṃ; ()
于此有中,无间而生
忆念那诸蕴的相续
三、四、五、六、七、八、九
乃至十生、二十生、三十生,巴利
Idhabhave samanantarajātiyaṃ Tadiyakhandhapabandhamanussari, Ticatupañcachasatta nava’ṭṭhapi Dasapi visatitiṃsati jātiyo; ()
轻易忆念四十种生,
依诸蕴而有诸生起,遍于彼彼,
百生、半百生,
千生、十万生,乃至其余。巴利
Lahumanussaritāḷisa jātiyo Pabhava khandhavasena tahiṃtahiṃ, Bhavasataṃbhavupaḍḍhasataṃbhava- Dasasataṃbhavalakkhamathāparaṃ ()
无量劫末火所生,
无量成劫火所生
无量劫末劫火尽
无量功德忆宿生巴利
Aparimāṇa yugantagajātiyo Aparimāṇa vivaṭṭagajātiyo, Aparimāṇa yuganta vivaṭṭagā Aparimāṇa guṇo sarijātiyo; ()
于胎、卵、湿、化四生及七识住中
流转于三有、五趣之中
我负艰难之重担,
如牛负车轭之重,行于不平之道。巴利
Catusuyonisusattamanaṭṭhiti- Tibhavapañcagatīsuparibbhamiṃ, Kasirabhāravaho ahamañjase Sakaṭabhāravaho gavajoyathā; ()
我曾于此、于彼处,皆持如是名号;
如是,我生于卑贱或受称誉之族姓。
我如此变为丑陋、畸形。
我也如此获得粗劣、无果的饮食。巴利
Itisamañña dharo’simamutra’haṃ Iti nihīnapasattha kulo bhaviṃ, Iti bhaviṃ abhīrūpavirūpimā Itipi bhatta phakhalāphala māhariṃ; ()
我经历了善与不善的种种,
种种苦、非苦、非苦非乐。
千岁寿、百岁寿,从此有生;
如是生、如是有,随念(双连结)。巴利
Anubhaviṃkusalākusalārahaṃ Vividhadukkhamadukkha madukkha khaṃ, Dasasatāyu satāyumitobhaviṃ Itibhavaṃtibhavaṃsamanussari; () (Yamakabandhanaṃ)
如是,智者乃至善慧存续;
已随念超越无量生。
彼圣者依逆顺而流转,
从彼乃至此第三有。巴利
Itiha yāvasumedha bhavaṃ sudhī Sumariyā’tigatā’mitajātiyo, Asari sopaṭilomavasā tato- Ppabhuti yāva ito tatiyaṃ bhavaṃ; ()
复于彼处,从彼有死没,
生于无间生中,
那时,我居于兜率天宫,
光耀殊胜,名为善兜率;巴利
Punaramutra tatobhavato cuto Samupapajji manantarajātiyaṃ, Tahimahaṃtusite tidasālaye Bhavimatijjuti santusitābhidho; ()
与兜率天众共为伴侣。
我具足最胜色身之庄严,
我品尝了如此极甘美的甘露
我体验诸根境界之乐;巴利
Tusitadevanikāyasamatvayo Paramarūpa vilāsadharo’bhaviṃ, Sumadhurāmatamāhari midisaṃ Anubhaviṃsukhamindriya gocaraṃ; ()
我曾在殊胜的兜率天宫中,
与四千天女共同安住,
于此依天众与莲座梵天之劝请,
彼从彼有死没;巴利
Samupajīvimamānusahāyana- Catusahassa mahaṃtusitālaye, Marugaṇamburuhāsanayācanaṃ Iha paṭicca tato bhavato cuto; ()
在母后王后的宝塔中,
如善逝舍利;在无可比拟的胎藏内,
我结生于太阳族,父——
超越人王而达成;巴利
Jananirājiniyā maṇicetiye Sugatadhātumivā’samakucchiyaṃ, Ravikule paṭisandhimahaṃ pitra- Narapatiṃ adhikicca samappayiṃ; ()
如是,此处色、非色等无始之法
辗转流转,非有他法
纵使渴爱犹存,慧者以智入座;
已破有中痴暗,汝为明慧之人。巴利
Itiha rūpamarūpamanādikaṃ Viparivattati vattati nāparaṃ, Visatiyā sati yāva dhiyā’sanaṃ Vihatamohatamo’si bhave sudhī; () (Yamakabandhanaṃ;)
以死生相续之力
界的相续依他力而转
犹如燃灯之焰,相续而转
这其中并没有补特伽罗作为感受者或造作者。巴利
Cutupapattipabandhavasenahi Avasavakattanadhātuparamparā, Jalitadīpasikhe’va pavattati Nayidhapuggalavedakakārako; ()
前蕴相续有多种,
如是抉择故,恶见生起。
二十种身见于此已离去,
此即名为见清净。巴利
Purimakhandhapabandhamanekadhā Itivavatthayato hi kudiṭṭhiyo, Apagatā’ttani vīsativatthukā Tamihadiṭṭhivisuddhi’ti vuccati; ()
具念者之此随念,犹如日轮之寂静
犹如车道
于前生中无有染着
如湖中鹿,如鹿折湖巴利
Satimato ravimaṇḍalasantibhā Sakaṭamagganibhā’yamanussati, Purimajātisu nābhivirajjhati Saravaye sarabhaṅgasaro yathā; ()
不动之不动,于月轮中
多闻者、多闻者,于此而觉悟
已升起、已欢喜,白莲即此
“ 天之花鬘”者,即以莲花为严饰;(轭语结合)巴利
Acutiyācutiyāmati māsane Sutavatī’tavatī’hati bujjhituṃ, Samudite’mudite kumudāni’ma Nakamalā kamalāni alaṅkari; () (Yamakabandhanaṃ;)
以悦意月光线涂身者
嬉戏于盛开白莲丛中者
中夜嬉游之夜,
彼增上戒之财,慧光何故朗照?巴利
Ruciracandamaricivilepinī Kumudasaṇḍavikāsavihāsinī, Rajanimajjhimayāmavilāsinī Tadadhisīladhanaṃ vijābhāsi kiṃ ()
茂密、深蓝而广大的苦行林
萤火闪烁,群聚纷飞;
繁花所缀的夜之女王,
享有疏髻散发之美。巴利
Ghanasunīlavisālatapovanaṃ Analabhāsurakīṭakulākulaṃ, Rajanirājiniyā kusumākulā- Viraḷakesakalāpasiriṃ bhajī; ()
如耽于献供的夜莲,
臂如藤蔓却怯于黑夜。
手持炒米器皿而摇曳;
白睡莲林被夺去。巴利
Tadupahāraratāyi’va komudī- Bhujalatāya vibhāvaribhīruyā, Gahitalājakabhājanavibbhamaṃ Phuṭitakeravakānana māhari; ()
三界独一之日,以日为夫;
池中莲女,已往西洲异域。
夜晚虽已提供了时机,何故……
她们以至为殊胜的贞节侍奉夫主;巴利
Tibhuvanekaraviṃ ravibhattari Aparadīpagate sarasīvadhū, Rajaniyā vihitāvasarā’pi kiṃ Paricariṃsu patibbatamabbhutaṃ; ()
它们在世间光耀盛放,啊!
太阳的轨道上,繁星密布,
以不眨之眼,瞻仰那位伟大者的辉煌威光,
犹如燃灯之焰,照耀于大地之上;巴利
Parilasiṃsu bhusaṃ bhuvane’vu bho Ravipathe vitatā, vitatārakā, Animise hi mahāya mahimato Jalitadīpasikhāca mahītale; ()
犹如摩羯鱼旗一般的光辉,
在中央,宛如清凉月轮的光耀,
在夜间,以利剑斩断了那常贪着自妻者。
心椰林之椰树林丛;(双缚)巴利
Makaratenaketanasantibhā Tuhinadīdhitidīdhiti majjhime, Nisi dadāra sadārasarāginaṃ Hadayakeravakeravakānanaṃ; () (Yamakabandhanaṃ)
复次,破除有与无有之见者
破除疑惑、愚痴与暗冥之覆障者
了知死生等者
如何获得天眼者巴利
Atha bhavābhavadiṭṭhivibheda naṃ Vimati moha tamopuṭapāṭa naṃ, Cutupapātapabhuti vijāna naṃ Kathamalattha sadibbaviloca naṃ; ()
善业力所生起者
微细难达之境,亦为其所行
不眨眼者之净信眼
如离血痰之垢的宝珠巴利
Kusalakammapabhāvasamubbhavaṃ Sukhumaduragatāni’pi gocaraṃ, Animisāna pasādavilocanaṃ Rudhirasembhamakalāpagataṃka yathā; ()
以眼平等而善安住者
以净化疑与见之杂染为因
他已灭除心的垢染
超越了肉眼的巴利
Tathariva’kkhisamena sudhāsinaṃ Vimatidiṭṭhimisodhanahetunā, Hatamanopakilesamalena so Vigatamānusakenahi cakkhunā; ()
如手持莲花于掌上之具眼者,
见阿摩勒果与枣果
于死生趣中的如来
于三界中,随意而见;巴利
Karatalamburuhoparicakkhumā Yathārivā’malakībadarīphalaṃ, Cutupapattigatepi tathāgate Tibhuvanamhi yathicchita maddasa; ()
诸佛于结生刹那、死没刹那,
皆不成为所缘之境。
依彼近行之力,而有此见
为诸注疏师所认可巴利
Navupapātakhaṇeca cutikkhaṇe Visayabhāvamupenti tathāgatā, Tadupacāravaseni’hadassanaṃ Khamati aṭṭhakathācariyāsabho; ()
无依无卑的如来
无著殊胜的如来
丑陋者与端正者,
如是趣入善趣、恶趣与险难处,此即双结缚。巴利
Upadhihīna’dhihanīnatathāgate Anapanītapaṇīta tathāgate, Anabhirūpa’bhirūpatathāgate Sugati duggati dugga mupāgate; () (Yamakabandhanaṃ;)
他观横堕、上堕、下堕者,
以慧如实见,如其所应而超越。
在已确立业道的如来面前
从基础禅那出起;巴利
Tiriyamuddhamadhopatitīya so Matipahaṃ abhipassi yathārahaṃ, Nicitakammapatheca tathāgate Upari pādakajhānasamuṭṭhito; ()
这些人以三种方式造作了不善业
这些人行持了三种善行
具足圣道与圣果者,
以最重事而言,亦非沙门。巴利
Akusalāni kariṃsu ime tidhā Sucaritāni kariṃsu tidhā ime, Ariyamaggaphalehika samaṅgino Nasamaṇā’tipi antimavatthunā; ()
恶人,即否定功德者。
诽谤说:“这些功德不存在。”
又,那些恶人对诸圣者
以相应的功德称叹;巴利
Guṇanirākaraṇena asādhavo Upavadiṃsu nasanti guṇā’ti’me, Apicasapakpurisā’riyapuggale Tadanurūpaguṇehi pasaṃsayuṃ; ()
此辈耽执虚妄之见,
此辈耽执最上之见。
依执取所得之力,此众于处处,
积集业道。巴利
Vitathaladdhiparāmasanā ime Paramaladdhiparāmasanā ime, Gahitaladdhivasena tahiṃtahiṃ Nicitakammapathā janatā ayaṃ; ()
四恶趣中悉已超,恶趣恶道不复行;
得至善趣清净处,是故称名为善趣。
他见行者、等持者、运载者
具不瞬眼、具眼、具观察(双连结)巴利
Caturapāyamapāyamapāyatiṃ Upagatā sugati sugatiṃiti, Yati samāhitavāhitavā’ ddasa Animisakkhisamakkhisamanvito; () (Yamakabandhanaṃ)
正确地思惟、具念,从业等因而生起
以慧破除涉及色、无色、未来诸法的巨大无明黑暗
十六种疑与三世疑,皆由彼而灭尽;
于中夜分,度疑清净之智现起。巴利
Sammāsammasatosato satimato kammādihetubbhavaṃ Rūpārūpamanāgataṅni mahā mohandhakāro dhiyā, Abbhatthaṅgami yāya soḷasavidhā kaṅkhācatekālikā Sākaṅkhātaraṇabbisuddhu dutiyeyāme pavattā mati; ()
如是,由名为梅达难陀的修行者所造,为令一切诗人心中生起欢喜之因,于《胜者史灯》的“近因”篇中,阐明证得宿住随念智与天眼智之生起,此为第十三品。巴利
Iti medhānandābhidhānenayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe avidure nidāne pubbenivāsañāṇadibbacakkhuñāṇādhigama pavattiparidīpo terasamo saggo.
月轮皎洁,孔雀开屏;
具念之人,次第西望。
黑夜将尽入后夜,
亲近面容如月之胜者。巴利
Sudhākare vikasitakeravākare Kamenu’ pāsati sati pacchimaṃ disaṃ, Vihāvarī sasirucirānanaṃ jinaṃ Bhajanti pacchimamathayāma motari; ()
刹那之间,此夜妇为与月主相离而悲苦;
乳际衣间,俱已沾满尘垢。
以四方处为眼目,
泪滴成团洒落。巴利
Khaṇaṃ nisāpati virahātureva’yaṃ Nisāvadhū malinapayodharambarā, Catuddisāyatanayanehi sampati Mumoca sīkaranikarassubindavo; ()
凡夫依定,志灭烦恼;
当如是拔除彼随眠。
以光明涤净世间垢染,
如空中月轮,除一切斑瑕。巴利
Kilesanāsanapasuto samādhinā Puthujjano tadanusayaṃ yathubbahe, Tathaṃ’sunā bhuvanakalaṅkasodhano Nahe kalānidhi sakalaṅka mubbahī; ()
东方天宇,群星散缀,
浓黑暗幕,悉皆照破。
犹如夜之淑女,腕镯与项饰光华粲然,
深蓝柔嫩的新鬈发之荣光。巴利
Puratthime nabhasi vikiṇṇa tārakā- Pabandhanibbharatimiraṃ viyākarī Nisāvadhu valayitahārabhāsura- Sunīlakomalanavakuntalassiriṃ; ()
由观慧力所净化的内在
胜者之子,犹如明月,驱除罪垢
日光聚照,天穹皎白;
彼破暗聚,及随暗者。巴利
Vipassanābalavimalīkatantaro Jinaṅkuro duritamalaṃva candimā, Maricisañcayadhavalīkatambaro Tamocayaṃ tamanucaraṃ nirākarī; ()
清凉的摩罗耶风猛烈吹拂
四方女神洒下清凉的露滴
她放出光芒,那夜行者——
缕缕月光亲吻着的大地上;巴利
Pavāyi sītalamalayānilo bhusaṃ Disaṅganā sisiratusārabindavo, Mumoca sā vicari nisā nisākara- Marīcimañjariparicumbite bhuvi; ()
清净无垢,远离随烦恼,安住不动,
具足柔软、适业与清净性,
心住定时,引出观之心;
次以漏尽智,导令趣向。巴利
Niraṅgaṇe nirupakilesa niccale Mudumhi kamakmaniyavisuddhibhāvage, Samāhite manasi vipassanāmanaṃ Athāsavakkhayamatiyā’ bhīnīhari; ()
智者以顺、逆次第,
安住于十二支有轮的中部。
确定那圣者的智见
因清净、因明净,故称为彼。巴利
Sabārasaṅgikabhavacakka majjhagā Anukkamena’pi paṭilomato sudhī Vavatthayaṃ yamariyañāṇadassanaṃ Visuddhiyā visaddhiyā taduccate; ()
千眼者于一刹那忆念,
纵使能如实彻见千种意义,
造物主自己足趾甲的光辉,
也庄严一切世界之腹内。巴利
Khaṇena yo sarati sahassalocano Yathāvato dasasatamattha massapi, Vidhātuno nijacaraṇaṅgulippabhā- Vibhusitā’khilabhuvanodarassa’pi; ()
尽干一切盖之霜露而无余者,
由定而生、证得无荒秽禅那者,
见三界如掌中庵马喇果者
此道未曾进入任何人的境界;巴利
Asesanīvaraṇatusārasosino Samādhisambhava’ khilajhānalābhino, Jagattayaṃ karabadaraṃ’va dassino Nayassa kassaci visayatta māgataṃ; ()
往昔自己未曾见、未曾了知的
无上圣智见,
在这沙门乔达摩身上得以成就
远离亲近师长,却实属稀有;巴利
Adiṭṭha mappaṭi viditaṃ sayaṃpurā Anuttaraṃtamariyañāṇadassanaṃ, Imassa gotamasamaṇassa sijjhate Garūpasevanavirahassa abbhūtaṃ; ()
生生世世,圆满布施巴拉密;
以彼力故,贪欲缠缚已解。
慈忍随行之戒度水,
熄灭嗔恚等焰火。巴利
Bhavebhave parivitadānapārami- Balena’hū vijaṭitalobhabandhano, Samettikhantyanugatasīlapāramī- Jalena nibbutapaṭighādipāvako; ()
于诸有中,坚固的智巴拉密生起,
摧毁一切颠倒见,
以亲近导师等尊长
通过请问而消除愚痴与疑惑;巴利
Bhavebhave bhavi thirañāṇapāramī- Padhaṃsitā’khilaviparītadassano, Vināyakapakpabhuti garūpasevana- Vasena pucchiya hatamohasaṃsayo; ()
生生世世中,以供养智者等方式
以恭敬礼拜、尊重等方式
以敬奉众人之法而驱除
常时高举的我慢与傲慢。巴利
Bhavebhave budhajanapujanādinā Garūbhivādanabahumānanādinā, Janāpacāyanavidhinā vinodayi Sadappa munnati mabhimāna muddhaṭaṃ; ()
生生世世,耽于财宝之乐、有之乐;
耽于爱欲交合之欢、女色之娱。
离家而出家,不乐居家;
以自身驱除(烦恼),获得禅那。巴利
Bhavebhave vibhavaratiṃ ratiṃbhave Anaṅgasaṅgamarati maṅganāratiṃ, Gharā’bhinikkhamiya’nagāriyaṃrato Apānudī paṭilabhi jhāna mattanā; ()
于诸有中精进,以真实巴拉密为依归
于诸善法,乐行不息
舍离四种语恶行之垢
清净自心,提起精进巴利
Bhavebhave sa’vīriya saccapāramī- Parāyaṇo adhikusalesu cāratiṃ, Jahaṃ vacīduritamalaṃ catubbidhaṃ Visodhayī nijahadayañca paggahī; ()
于生生世世中,三十巴拉密
与善心之无垢相,皆得清净。
诸根渐次达至成熟
贤智者不希求其他成就。巴利
Bhave bhave iti samatiṃsapāramī- Visujjhitā’ kusalamanomalimaso, Kamena indriya paripākataṃ gato Nacaññasampada mahipatthayī sudhī; ()
生生世世中,无数劫为菩提;
悲心所策发,立此誓愿。
“ 从彼”者:谓由四种果德的成就。
“ 显现者”者:犹如无有间隙。巴利
Bhave bhave agaṇitameva bodhiyā Dayāya coditahadayo’hi kapatthanaṃ, Akā catubbidhaphalasampadā tato Padissare niravasarā riva’ntani; ()
“ 于有有中”者:依自身本愿之力故。
“ 三种所积集之善”,即此尊者的善。
“ 何不成就圣智见”,意为为何不成就圣者的智见。
非他人境界,无疑惑。巴利
Bhave bhave sakapaṇidhānasattiyā Tidhā’hisaṅakkhatakusalaṃ imassa bho, Nasādhaye kimariyañāṇadassanaṃ Anaññapuggalavisayaṃ nasaṃsayo; ()
以生灭性故观为无常,
以苦性及不自在性等故观为苦。
胜智者啊,应反复观察五蕴为无我;
应精勤,勿放逸。巴利
Aniccato’dayavayatāya dukkhato Sadukkhatāyapi avidheyatādinā, Anattato varamati khandhapañcakaṃ Punappunaṃ samupaparikkha mussahī; ()
由色聚观之门,
于依止无始有轮的十二种法中,如实照见。
胜者之嗣,于七随观中次第专注,
运心于彼支分。巴利
Kalāpasammasanamukhena bārasa- Vidhe anādikabhavacakkanissite, Kamena sattasu anupassanāsu so Jinaṅkuro tadavayave’bhinīhari; ()
以无常随观,
拔除一切有为法之常想。
随观为无我、为苦
于有为中,舍弃乐想巴利
Aniccatobhusamanupassamuddhari Asesasaṅkhatagataniccasaññitaṃ, Anattato samanuvipassa dukkhato Sasaṅkhatepajahi sukhattasaññitaṃ; ()
善慧者以离贪与厌离之力,
驱除对有为法的贪爱与喜悦,
依灭尽与舍离之力,
如是随观生起等一切有为法之聚。巴利
Vinodayī sumati virāganibbidā- Vasena saṅkhatagatarāganandiyo, Nirodhanissajanavasā’nupassiya Tathodayādiyanamasesaṅghate; ()
分为二种而随观,于名色中精勤磨砺;
无余有为一切诸法,亦从名色而通达。
由因、由刹那,生灭现起,
倍二十五,成五十种。巴利
Vidhāyadubbidhamanupassato kasato Asesasaṅakkhatamapi nāmarūpato, Nidānato punakhaṇato’dayabbayaṃ Upaṭṭhahi dviguṇitapañcavisadhā; ()
智者于稚嫩观中,
此十种是观者的随烦恼。
(观随染有)光明、智、喜、轻安、乐、胜解;
此乐(随染),(即)舍、寂止、观之欲乐与舍。巴利
Sudhīmato taruṇavipassanāyi’me Vipassakassi’ti dasupakkilesakā, Bhavuṃpabhāsatimatipītinicchayo Sukhī’hanāsamathanikantyupekkhanā; ()
血液澄净、身形圆满,
越出无边世间诸界。
观力所生,
善净金汁黄色之光,遍满流布。巴利
Pasannalohita paripuṇṇaviggahā Viniggatā niravadhilokadhātusu, Vipassanābalapabhavā’bhipatthari Sudhantakañcanarasapiñjarappabhā; ()
“ 此道”:即那等光辉之道,并不存在。
“ 以贪著为首的诸烦恼为事”:即以贪著为首的诸烦恼作为所依事。
观生灭者,由是道生起,
然与十随烦恼俱。巴利
Ayaṃpatho nabhavati tappabhādayo Visattikāpabhutikilesavatthukā, Punodayabbaya manupassato tato Patho samubbhavi dasupakkilesagaṃ; ()
善加审察道与非道者
对于智者与初修观者,由此
生起锐利的观智。
即称为道非道智见清净。巴利
Pathāpathaṃ samupaparikkhatoiti Sudhīmato taruṇavipassakassayā, Samuṭṭhitā nisitavipassanāmati Pathāpathikkhaṇakavisuddhi vuccate; ()
人中牛已了达度彼岸
遍知者,以上断尽故
以遍知,以二种清净之成就
专精于三谛之见,勇猛精勤;巴利
Narāsabho adhigatañātatīraṇa- Pariññavā uparipahāṇasaṅkhayā, Pariññayā ubhaya visuddhisiddhiyā Tisaccadassanapasuto samārabhī; ()
于一切诸行,开示无常相、苦相,
以及无我相。
不如实观相续者,
于威仪道中被密集所覆蔽。巴利
Aniccalakkhaṇamapaki dukkhalakkhaṇaṃ Anattalakkhaṇamatha sabbasaṅkhate, Yathāvato nasamanupassi santati- Riyāpathehica pihitaṃghaṇenaso; ()
于生灭中净其心,
速疾通达三相明净,殷重精勤。
自行于观道之上
获得了坏灭、怖畏智等诸智巴利
Visodhayaṃ matimudayabbaye tato Lahuṃ tilakkhaṇavisadattago bhusaṃ, Vipassanāpathapaṭipanna mattanā Alatthabhaṅgadhibhayañāṇamādikaṃ; ()
自觉者的九种增上随观——
于此阐明九种功德的分说,
九种智的修习,如是施设;
连同修行的清净,如是宣说。巴利
Sayambhuno uparinavānupassanā- Vibhāvanā navaguṇavaṇṇanāyidha, Vidhīyate navavidhañṇabhāvanā Pavuccate sapakaṭipadāvisuddhiti; ()
以智摧破遮蔽四谛之黑暗,
无间而坚固。
证得以灭为所缘的种姓智——
智者已超越非圣种姓巴利
Matīhitihipi catusaccachādaka- Tamovidhaṃsana samanantaraṃ thiraṃ, Nirodhagocaramalabhittha gotrabhu- Matiṃ sudhī anariyagottabāhiraṃ; ()
智者证得名为殊胜种姓之智,
连根拔除三种垢秽。
缠缚、恶趣、堕落等
他获得最初的智见:巴利
Pasatthagotrabhumatidinnasaññakaṃ Samūlamuddhaṭakalusattayaṃ sudhī, Vibandhaduggativinipātanādikaṃ Athādimaṃpaṭilabhī ñāṇadassanaṃ; ()
诸智者说此是“无间果”,
亦说彼果即是“省察”。
他再于第二地获得,
为证得而修习观智。巴利
Yadevanantaraphaladanti paṇḍitā Vadantitapphalamapi paccavekkhaṇaṃ, Alattha so puna dutiyāya bhumiyā Vipassanaṃ samadhigamāya bhāvayī; ()
有之苦泥已极干涸,
无时(现证)三种过恶已薄。
证得无上第二及其果,
复得具省察之智见。巴利
Bhusovisosita bhavadukkhakaddamaṃ Akālikaṃ tanukatakibbisattayaṃ, Anuttaraṃ dutiyamalattha tapphalaṃ Sapaccavekkhaṇamatha ñāṇadassanaṃ; ()
复自修习
拔除爱著嗔恚、能灭诸有之观。
证得具足省察的果智
无上的第三智见巴利
Vipassanaṃpunarapibhāvayaṃ sayaṃ Samuddhaṭālayapaṭighaṃ bhavāpahaṃ, Sapaccavekkhaṇaphalañāṇamajjhagā Anuttaraṃ tatiyaka ñāṇadassanaṃ; ()
坚慧为证得三相故,
善修习者居第四地之上
如不可御之雷霆劈裂棕榈树巅,
彼摧破烦恼之顶而行。巴利
Tilakkhaṇaṃ thiramatimā’bhipattiyā Subhāvayika upari catutthabhumiyā, Avāriyāsaniriva tālamatthake Kilesamuddhaniranihaccacārinaṃ; ()
已遮止一切有轮之转动
已断尽随眠与无边的显现
殊胜智见,非他行境;
亦得彼果省察之智。巴利
Nivāritākhila bhavacakkavibbhamaṃ Savāsanāparimita pakāpanāsanaṃ, Anaññagocara varañāṇadassanaṃ Alattha tapphalamapipaccavekkhaṇaṃ; ()
那时漏尽,
由证得阿拉汉果,即名超越智见清净。
与十四种佛智俱起。
胜者成就四种无碍解;巴利
Tadāsavakkhayamatigñāṇadassana- Visuddhivuccati arahattapattiyā, Sahevacuddasavidha buddhabuddhiyo Jino catubbidha paṭisambhidālabhī; ()
不共六智与十力,
十八不共佛法
他的四无畏与神通威力,
与阿拉汉果一同圆满成就。巴利
Asādhāraṇaṃ ñāṇachakkaṃbalāni Dasa’ṭṭhārasāveṇikā buddhadhammā, Catuddhāvisārajjamiddhānubhāvā Samiddhāsahecārahattena tassa; ()
以自智证知应被证知的法,
自己遍知了应遍知的法后,
自舍断应断之法后,
现证有涅槃之道果;巴利
Abhiññeyyadhamme abhiññāya sāmaṃ Pariññeyya dhamme pariññāya sāmaṃ, Pahātabba dhamme pahantvāna sāmaṃ Sanibbānamaggapphalaṃ sacchikatvā; ()
诸法之流转,应达到何等程度,
他的智慧流转,能到何种程度?
证知已,一切知智生起;
与阿拉汉果俱时,佛为一切知者。巴利
Siyāyāvatāñeyya dhammappavatti Siyātāvatā tassa ñāṇappavatti, Abhiññāya sabbaññutāñāṇa māsi Sahevārahattena sabbaññu buddho; ()
以道智觉醒,大痴眠已去,
由正觉而光耀,
牟尼主以光夺日天,
亦胜青莲妙色。巴利
Mahāmohaniddāpagomaggañāṇa- Ppabuddho’hisambodhiyā sobhamāno, Munindo dinindaṃ’ susandohahāsi- ’Ndirāmandirindivarābhaṃahāsi; ()
善觉者正觉之东山,
与佛日及晓色同时升起
应调伏者与亲族俱起,
出水莲华苞绽放,众皆觉醒。巴利
Subuddhābhisambodhipubbācalambhā Sahevāruṇo buddhasūrodayena, Samuṭṭhāsi veneyya bandhūhisaddhiṃ Pabujjhiṃsu abbhuggatamhojakosā; ()
那时,于生地,殊胜的光明
极为昭著,大地震动
岩石、娑罗树与山岩,庄严美妙
所谓的“诸相”,即是三十二相现于世间巴利
Uḷārāvabhāso tadā jātikhette Bhusaṃpātubhuto mahīsampavedhi, Siḷāsāḷaseḷāvataṃsā subhāni Nimattāni battiṃsajātātiloke; ()
为破世间黑暗之网等,
而作此四种事业。
说“于彼刹那,光鬘生起”者,
如日族所生、光明如太阳的佛陀巴利
Tamojālaviddhaṃsanādīni loke Karontova cattārikiccāni’māni, Samuṭṭhāsi tasmiṃkhaṇe raṃsimāli Rivādiccavaṃsubbhavo buddhasūro; ()
炒米之雨覆大地
香烟幢幡满虚空
盛节欢腾,遍满世间;
大吉祥居,嬉游流连。巴利
Mahīlājavuṭṭhīhi sañchannabhutā Nabhaṃ kanibbharaṃ gandhadhupaddhajehi, Chaṇhokulā kevalaṃ lokadhātu Mahāmaṅakgalāvāsa kalīlāvalambiṃ ()
那时,前来礼敬莲足者,
诸天恭敬合掌,置于头顶,
无有所依的虚空豁然明朗,
光明璀璨,犹如顶髻宝珠,炽然可畏;巴利
Tadātappadambhoja pūjāgatānaṃ Siro bhattibhārañjalīnaṃ surānaṃ, Nirālambamākāsa randhaṃ babhāsa Pabhāsāra cūḷāmaṇihakā’karāḷaṃ; ()
功德名为自蕴相续之清净;
佛陀即彼清净蕴之相续。
礼敬已成佛者,具足圆满智——
以断除之力超越色者巴利
Guṇonāma sakkhandhasantāna suddhi Sakosuddhakhanvdhappabandhohi buddho, Namobuddhabhutassa nipphantañāṇa- Ppahāṇānubhāvāhirūpassatassa; ()
如是,由名为美达难陀的行者所造,为令一切诗人心生欢喜,于《胜者史灯》的“不远因缘”篇中,阐明大菩萨证得圣道智、成就正自觉的转起过程,为第十四品。巴利
Iti medhānandābhidhānenayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe avidure nidāne mahā bodhisattassa ariyamaggañāṇābhisambodhi samadhigama pavattiparidīpo cuddasamo saggo.
为求殊胜宝座之故,
施舍头、眼、肉、血,并及妻儿。
久施难行,“我行难行”,
月族之帜如是思惟。巴利
Asseva pakallaṅkavarassakāraṇā Sīsakkhimaṃsāni ca dārasunavo, Datvā cirassaṃ akarinti dukkaraṃ So (indavaṃsā’)bhidhajo vicintayī; ()
于此处未离跏趺坐,
结跏趺坐七日,
牟尼思惟圆满,成就胜定,
善入无量等至;巴利
Pallaṅkato tāva navuṭṭhahaṃ tahiṃ Pallaṅkamādhāya nisajja sattahaṃ, Saṅkappapuṇṇo’dhisamādhayo muni Sammā samāpajji anekakoṭiyo; ()
此尊不舍胜利座之境地,
凡所应作之事,
如今仍有某些天人,
为疑所击、被寻思所缠,如是寻思。巴利
Nā’yaṃ jahāte vijayāsanā’layaṃ Yaṃkiñcikiccaṃ karaṇiyamassahi, Saṃvijjate dānipi kāci devatā Saṅkābhighā’tābhivitakkayuṃ iti; ()
知彼心念已,即从座起,
须臾之间升入虚空。
示现双神变,
无疑者拔除疑惑之箭。巴利
Tāsaṃ viditvāna vitakkamāsanā Abbhuṭṭhito so gaganaṅgaṇaṃ khaṇaṃ, Saṃdassayanto yamapāṭihāriyaṃ Nissaṃsayo saṃsayasallamuddharī; ()
依止此大树,结跏趺坐,
我已证得正觉之位,思惟已。
从菩提座处下座起身
位于东北方诸方位之间;巴利
Nissāya pallaṅkamimaṃ mahīruhaṃ Sampattasambodhipado’smi cintiya, Oruyha pakallaṅkaṭhitappadesato Pubbuttarānañhi disāna mantarā; ()
七日间,彼目如青莲般妙好,
以五道光流灌洒。
虔礼胜菩提座,
世间唯一眼目之胜者伫立。巴利
Sattāha mindivaracārulocana- Pañcappabhāsāranisecanena so, Samapūjayanto jayabodhimāsanaṃ Aṭṭhāsi lokekavilocano jino; ()
于伫立之处与胜座之间往来后,
面于东西,七日。
放下轮相足迹之莲足者
彼行者于化现的宝石经行处行走巴利
Gantvā ṭhītaṭṭhānajayāsanantarā Pubbāparassaṃ disi sattavāsaraṃ, Nikkhittacakkaṅkitapādapaṅkajo So caṅkamī nimmitaratanacaṅkame; ()
他从菩提树处,
在诸天神以种种珍宝所化作的北西之间
牟尼于宝殿中七日
审思正阿毗达摩。巴利
So bodhito uttarapacchimantarā Devehi nānāratanehi nimmite, Sattāhamattaṃ maṇimandire muni Sammābhidhammaṃ pavihāsi sammasaṃ; ()
如给萨瓦以曼陀罗山搅动大海,
识蕴等四种亦复如是。
牟尼坐于彼处。
以智力观察难见之法集论。巴利
Manthācale’nambunidhiṃ’va kesavo Viññāṇakaṇḍādiṭasā catubbidhaṃ, Tasmiṃ nisinno muni dhammasaṅgaṇi- Mālolayī ñāṇabalena duddasaṃ; ()
《分别论》中蕴分别等,
十八种甚深义,极难通达。
破魔者遂以智慧劫末之风,
搅动分别之海。巴利
Vebhaṅgiyaṃ khandhavibhaṅgamādikaṃ Gambhīramaṭṭhārasadhā sudubbudhaṃ, So mārabhaṅgo’tha vibhaṅgasāgaraṃ Saṃkhobhayī gñāṇayugantavāyunā; ()
胜者了知界之空性
诸界自性无有情、无命者
详细阐述后,随即阐明殊胜之法
以种种方法分别了界论;巴利
So dhātusuññattapajānano jino Nissattanijjivasabhāvadhātuyo, Vitthārayanto tadanantaraṃ varaṃ Nānānayaṃ dhātukathaṃ vavatthayī; ()
依蕴等施设门,施设有六种,
此即善分别之论母。
最上丈夫以一切知者之慧,
开演人施设。巴利
Khandhādipaññattivasena chabbidhā Paññattiyo’ti suvibhattamātikaṃ, Paññāya sabbaññujino’tha puggala- Paññatti mālolayi aggapuggalo; ()
论辩象王与师子,降入自宗论场已,
如理复临他宗论场。
结集诸经,八千篇;
略摄其义,契合口诵之趣。巴利
Vādībhasīho sakavādamaṇḍalaṃ Oruyha sammā paravādamaṇḍalaṃ, Suttāni saṅgayha sahassamaṭṭhadhā Saṃkhitta mādo mukhavādayuttikaṃ; ()
以智慧开演自身,
纵其无边无际、最极殊胜。
非诸论师所能及
大师已完全通达《论事》;巴利
Ñāṇena vitthāriyamāna mattano Kiñcāpya’nantāpariyanta muttamaṃ, Takkīhi nakkāvacaraṃ nakehici Nātho kathāvatthu mathā’bhisammasi; ()
此论以根、蕴等为始,分列十种,
依略说、详说之次第随顺阐明,
从结论、疑惑、分别诸面而言,
以甚深智慧,宛如大海般深广;巴利
Yaṃ mūlakhandhādivasā dasabbidhaṃ Uddesaniddesapadā’nurūpato, Niṭṭhānato saṃsayato vibhāgiyaṃ Gambhīrañāṇena’tha sāgarūpamaṃ; ()
寂静、殊胜、微妙、极难见。
深隐、非思择所行处、不可思议
彼双论具足种种理趣,善自制者
忆持法者,无余依而善加思择巴利
Santaṃ paṇitaṃ nipuṇaṃ sududdasaṃ Guḷhaṃ atakkāvacaraṃ acintiyaṃ, Nānānayaṃ taṃ yamakaṃ susaññamo Dhammassaro sammasi nippadesato; ()
种种理趣涌起高涛而盈满,
以应引义与已引义之宝珠庄严。
复有百重法涡,
盈满正法之蕴、水聚之流。巴利
Nānānayu’ttuṅgataraṅganibbharaṃ Neyyatthanītatthamaṇihi maṇḍitaṃ, Dhammantarāvaṭṭasataṃ athāparaṃ Saddhammakhandhodakakhandhapūritaṃ; ()
导师,二十四三倍之缘
时际分别之广大港
甚深发趣论,如大海之论说,
以智须弥,搅动彻察;巴利
Satthā catubbisa timattapaccaya- Velaṃ paricchedavisālapaṭṭanaṃ, Gambhīrapaṭṭhāna mahaṇṇavaṃ kathaṃ Ālolayaṃ sammasi ñāṇamerunā; ()
无著智者牟尼,
堪任以“因缘”等为首所立之论母。
已说示的指示句,详加阐释
所应知者二十四种,极难觉悟巴利
Nissaṅgañāṇo muni hetupaccayo Iccādinā’ropitamātikārahaṃ, Niddiṭṭhanidedasapadaṃ papañcita- Ñeyyaṃ catubbīsavidhaṃ sudubbudhaṃ; ()
依止二十二种三法,
三法发趣论中含摄名色。
依止于无余者,如是于二法
《发趣论》中,名色巴利
Nissāya bāvīsavidhe tike tika- Paṭṭhāna mantogadhanāmarūpike Nissāya nissesake tathā duka- Paṭṭhāna mantogadhanāmarūpike ()
于二法中,以二十二种三法论母
置入《发趣论》,此为二法三法
二十二种三法,摄入百种二法之中,
此《发趣论》之三法二法。巴利
Bāvisamattā tikamātikā duke Pakkhippa paṭṭhānavidaṃ dukantikaṃ, Bāvīsamattāya tike sataṃduke Pakkhippa paṭṭhānamidaṃka tikaddukaṃ; ()
于三法之中,作二十二种三法,
为《发趣论》所含之三三组合。
于二法中,亦同样作了一百二法之组合;
于《发趣论》乃至《论母》中,作了二法之二二组合;巴利
Katvā tikesve’va tike duvīsati Paṭṭhāna mantogatike tikattikaṃ, Katvā dukesve’va tathā sataṃduke Paṭṭhāna mantāgetike dukaddukaṃ; ()
如是,于顺次中我投入诸支;
于六种逆中,我亦投入诸支。
如是抛舍顺与逆,
以及那六种逆顺者;巴利
Iccānulome janayāni pakkhipaṃ Cha ppaccanīye’pi nayāni pakkhipaṃ, Evaṃ khipitvā anulomapaccani- Yecā’pi cha ppaccaniyā’nulomake; ()
甚深发趣大海洋
以智慧之须弥山搅动,
审察彼有依之色身者,
肤色澄净,血液清净。巴利
Gambhīrapaṭṭhānamahodadhiṃ iti Saṅkhobhayaṃ sammasi ñāṇamerunā, Taṃ sammasantassa savatthukaṃ chavi- Vaṇṇo pasanto’si pasīdi lohitaṃ; ()
在那刹那,四大种界
立于八十肘处
除了决意力之外,
六色光明从佛身流散而出。巴利
Tasmiṃkhaṇe cattajavaṇṇadhātuyo Aṭṭhaṃsu ṭhānamhi asitihatthake, Aññatra’dhiṭṭhānabalaṃ sarīrato Chabbaṇṇaraṃsī visarā’hiniccharuṃ; ()
如苔藓、羯陵伽河与因陀罗之主
青衣、青莲花色的寂静光辉
从发、眼、须髯所出,浓密之青光如无余者,
庄严(诸方)。巴利
Sevālakālindinadi’ndirāpati- Nilambari’ndivaravaṇṇasantibhā, Kesa’kkhimassūhika viniggatā bhusaṃ Nīlappabhā’sesadisā alaṅkaruṃ; ()
她们的脂泽无余,遍及诸方,明艳嬉戏,
宛如披覆青色毛毯。
她们遍满轮围世界
她们奔驰,宛如青莲花粉巴利
Tāsaṃ vasā’ sesadisāvilāsinī Āsuṃ yathā pārutanīlakambalā, Tā cakkavāḷāti papūrayantiyo Dhāviṃsu nilopalacuṇṇasannibhā; ()
雌黄郁金粉末,
和以黄金之液,混融遍及世间。
仿佛涂抹而出的黄色光芒
已显现,其身犹如金色巴利
Nissesalokaṃ haritālakuṅkuma- Cuṇṇehi sovaṇṇarasehi missakaṃ, Ālepayantīviya pītaraṃsiyo Yā niggatā kañcanasannibhattacā; ()
依她们之力,须弥山王亦消融,
如大海之水。
八方的象,犹如由思量而成
以断除黄金色之想等巴利
Tāsaṃ vasenā’si siṇerupabbata- Rājā vilino’va mahaṇṇave jalaṃ, Saṃkappitā’va’ṭṭha disāgajā’bhavuṃ Niddhantacāmīkarakappanādinā; ()
如同遍洒紫胶汁
如同散撒红土粉
晚霞映照,赤芒深红;
离(原处)而奔,血肉俱流。巴利
Lākhārasānaṃ parisecanaṃ viya Nindūracuṇṇo’kiraṇaṃ’va yādisi, Sañjhāpabhārattasurattaraṃsiyo Nikkhamma dhāviṃsu samaṃsalohitā; ()
依彼众力,大地无余皆渴慕,
如沉没于欲渡之大海。
三界万物,
宛如以莲花色巧妙制成。巴利
Tāsaṃ vasenā’khilabhūmikāminī Āsī nimuggāriva uttaraṇṇave, Ambhojarāgehi sunimmitāni’va Sabbāni dabbānya’bhavuṃ jagattaye;()
她如素馨花香、皓月月辉、
龙脑、乳海白浪般洁白。
从骨与牙间迸发极盛皎洁白光,
遍照诸方,令方界明净。巴利
Yākundasogandhikacandacandikā- Kappūrakhīrodadhivīcipaṇḍarā, Aṭṭhīhi dāṭhāhī vitassaṭā bhusaṃ Odātaraṃsī dhavalīkaruṃ disā; ()
凭她们之力,你如大地之妻,
下着白衣,上披白衣。
乳流洒注,彼光婉媚;
佛誉明辉,奔流腾涌。巴利
Tāsaṃ vasenā’si yathā mahīvadhu Odātavatthehi nivatthapārutā, Tā khīradhārāparisekabandhurā Dhāviṃsu buddhassa yasonibhāpabhā; ()
遍及一切方位、一切世界界,
以茜草色的泥涂抹
茜红光辉从各处涌出,
奔驰而去,宛如散碎的珊瑚之色。巴利
Sabbādisāyo’khilalokadhātuyo Mañjiṭṭhapaṅkehi vilepayanti’ca, Nikkhamma mañjiṭṭhapabhā tatotato Dhāviṃsu sañcuṇṇapavāḷasantibhā ()
以青等界之精华,五色
花与七宝。
诸光明盈满,灿烂辉耀
出离世间后,庄严了整个世间;巴利
Nīlādidhātussarasehi pañcahi Vaṇṇehi pupphehi maṇīhisattahi, Sampūrayantī’va pabhā pabhassarā Nikkhamma lokaṃ sakalaṃ alaṅkaruṃ; ()
彼诸光芒遍满大地,
亦遍及持地之水与风。
下自无间地狱,上至虚空界顶,
以及横向无有边际的世间,皆已摄受;巴利
Tā raṃsiyo byāpiya mediniṃ mahī- Sandhārakaṃ vāri matho samīraṇaṃ, Heṭṭhā’jaṭākāsatalaṃ tathūpari Gaṇhiṃsu lokaṃ tiriyaṃ nirāvadhiṃ; ()
天树、园林、宫殿庄严彼处,
日、月、群星与诸天众,从彼而来。
仅凭形相,便可了知他们的存在,
他们已出离,至今仍奔流不息;巴利
Devaddumu’yyānavimānabhusaṇa- Canda’kkatārānikarā’marā tato, Saṇṭhānamattehi vijāniyā’bhavuṃ Tā niggatā ajjatanā’pi dhāvare; ()
从那里前往,来到那枝叶浓密、深青苍翠、
名为牧羊的榕树。
世尊坐于树根下,体验解脱所生的殊胜之乐。
世尊于此安住七日;巴利
Tamhā’bhīgantvā ghananīlasākhino Nigrodhasākhissa’japālasaññino, Mūle nisajjā’dhisukhaṃ vimuttijaṃ Satthā’nubhonto pavihāsi sattahaṃ; ()
尔时,他从宫殿下来,
于诸有中行布施等诸巴拉密。
为成就不共智而奔行
“ 这不是我所造作的”,他这样思惟;巴利
Oruyha tasmiṃsamaye vimānato Dānādayo pāramiyo bhavābhavaṃ, Dhāvaṃ asādhāraṇañāṇasiddhiyā Eso’va nā’haṃ abhisaṅkhariṃ iti; ()
“ 向下望者”、“不见者”、“如此之多”
时、污点、无污点形色者。
忧苦缠身,坐在地上,
划下十六道痕。巴利
Otārapekho navipassa ettakaṃ Kālaṃ kalaṅkaṃ akalaṅkarūpino, Sokā’kulo acchi chamāya soḷasa- Lekhā vilekhaṃ kalimā avammukho; ()
“ 为何如今不见她?她尚未被嫁出。”
满怀悲苦,环顾四方,问道:“她去了何处?”
愁中于道书写文字,
见父枯坐,满面愁容。巴利
Kasmā napaññāyati’dāni nopitā Olokayanti kva gato’ti dukkhitaṃ, Sokena lekhā likhamāna mañjase Disvā nisinnaṃ pitaraṃ sudummukhaṃ; ()
那时,波旬的女儿们来到那里。
渴爱、不乐、染与轻浮诸女问道。
“ 父亲,父亲,您在此思虑何事?”
“ 谁是您的敌人?您被谁击败?”巴利
Tatro pagantvā vasavattidhītaro Pucchiṃsu taṇhā aratī ragā lahuṃ, Kiṃ tāta kiṃ tāta kimettha jhāyasi Ko te paro kena parājito tuvaṃ; ()
“ 苏托达那王之子”
你既已证得无上正自觉位,为何却用煤灰涂我的口?
魔缚已断者,何乃诳惑我?
恶魔悲叹言:是故我忧戚。巴利
Suddhodanassā’vanipassa oraso Patvā’hisambodhipadaṃka mukhe masiṃ, Makkhesi me chinditamārabandhano Tasmā’nusocāmi kathesi pāpimā; ()
如牵醉象,降魔者,
我等以贪等绳索牢牢系缚,牵之而归。
我们将展示给你们看——父亲,请看我们的力量!
“ 勿忧,勿愁”,诸女如是说;巴利
Ānīya taṃ mattagajaṃ’va mārajiṃ Rāgādipāsehi mayaṃ subandhiya, Dassāma vo passatha tāta no balaṃ Māsoci mājhāyi’ti dhītaro’bravuṃ; ()
她们携爱欲之战降临,
手持弯如眉弓之弓。
眼角之箭虽已架上,却不曾出弦
能摧破欲敌与魔敌的箭矢巴利
Siṅgārasaṅgāmadharā’vatārinī Bhubhaṅgabāṇāsanamattadhārinī, Āropitā’pāṅgasarā’pya’nissarā Kāmārimārārisaravyadāraṇe; ()
青如苔藓、清净无垢的鬈发纷然垂乱
额如新月,圆满明净,
目若青莲,金环微颤;
耳饰庄严,秀发如蜂群,灿然流辉。巴利
Sevālanīlāmalakuntalākulā Bālindulekhe’valalāṭamaṇḍalā Niluppalakkhī calahemakuṇḍalā- Laṅkārakaṇṇā’likalāpabhā’lakā ()
如风中摇曳的藤蔓,盛开的茉莉花——
齿列洁白,唇若嫩叶般红润,
鼻如爱神嬉游苑的金号,
面容如无垢莲华;巴利
Vāṇilatāvellitaphullamālatī- Dantāvalī pallavapāṭalādharā, Kandappakīḷālayahemakāhaḷa- Saṅkāsanāsā kamalāmalānanā; ()
美臂如电光闪烁,摇动不定,
优雅垂悬之乳,犹如天鹅群聚,
如金蔓般缠绕嬉戏的颈肩
如柔蔓嫩叶般娇柔的手指巴利
Vijjullatā cārubhujā calācala- Līlāvalambatthanahaṃsamaṇḍalā, Cāmīkarāliṅgavilāsakandharā Lāvaṇṇa vallidalakomalaṅgulī; ()
不系腰带、不黏不垂,
嬉戏河岸般双臀宽广者
爱欲之火、烟与煤烟之黑
为毛列所绕的脐轮巴利
Nimmekhalālinavilaggabhāginī Kīḷānadīkulavisālasoṇinī, Kandappadappānaladhūmakajjala- Romāvalivellitanābhimaṇḍala; ()
大腿小腿丰满,指甲如花蕾般排列。
她的身体肢节美丽,形体动人。
魔女们来到了无垢胜者之处。
她们沉湎于爱欲之酒,为痴狂所苦;巴利
Pīnorujaṅghā kalikānakhāvalī Tā’naṅakgaraṅgaṅajahāriviggahā, Māraṅganā yatra niraṅgaṇo jino Tatrā’gamuṃ rāgasurāmadā’turā; ()
在鸯耆罗沙之子那犹如金镜的容颜上,
那些映现出的莲花眼妙丽女子,
他们说:你若愿意,
现在正是行爱神嬉戏争斗之时。巴利
Aṅgīrasassā’nanasoṇṇadappaṇe Tā sundarī bimbitalocanindirā, Kandappakīḷākalahaṃ vidhātave Kāloyamiccāhu tuvaṃ yadicchasi; ()
我们,你的侍女,已听命于此。
如今,我们已被意欲之主带至此处,
此正莲花颜面当亲吻之时,
最上享乐者啊,你为何不欲?巴利
Vyāpāritā te paricārikā mayaṃ Etthāgatā homa manobhunā’dhunā, Vattambujānaṃ paricumbane ayaṃ Kālonu bhogotama kiṃnayicchasi; ()
尊者,在您那满瓶般的苦行林中,
于那毛发倒竖、青髻高耸之处,
为赐我等爱欲灌顶之吉祥。
岂不应备此丰满之乳?巴利
Bho puṇṇakumbhe’va tavo’ramandire Uddhaggalomu’ssitanīlaketane, Kāmāhisekussavamaṅgalāya no Sajjethi’me pīnapayodhare nakiṃ; ()
面容莲上,下唇为我等添妍;
双眸蜂串,岂真栖于蜜果间?
牟尼啊,爱神的箭只落在我等身上;
牟尼啊,你的悲悯在哪里?巴利
Vattambuje no adharaṃ’subandhure Nettālimālā nahivumbare tava, Amhesuyevā’bhipatanti bhomuni Kandappabāṇā karuṇā kuhiṃ tavaṃ ()
君方少壮,我亦芳年;
时值春月,林野可人。
柔风吹拂,为何迟延?
你如无形爱神,清净无垢,何以如此?巴利
Tvaṃ yobbano sāmi mayañca yobbanī Kālo vasatto vipinaṃ manoramaṃ’ Mandānilo vāyati kiṃ cirāyate Tuyhaṃ anaṅgo’va niraṅgaṇo’si kiṃ; ()
这些天衣与装饰亦然。
与羞耻俱,岂不变得松弛呢?
与我们无垢者一样无垢。
“ 坚固手魔啊,你的心确实稀有;”巴利
Dibbāni vatthābharaṇāni’māni’pi Lajjāya saddhiṃka sithilibhavanti no’ Amhesvanaṅgena samaṃ anaṅgaṇaṃ Daḷahatta māyāti manaṃ tava’bbhutaṃ; ()
“ 如是说出这深入人心的话语后,”
“ 以天界那般柔和、悦耳的音声说完后,”
为欲贪所恼者,正是男子们的意向,
魔女们以种种心思,巴利
Iccānigammaṃ hadayaṅgamaṃ giraṃ Vatvāna dibbena sarena mañjunā, Kāmāturānanti pumānamāsayā Uccāvacā cintiyamāradhītaro; ()
以少女嬉戏等诸方式,
化作百千各别之身而示现。
尊者,我们侍奉您的双足
说罢,便努力取悦于他;巴利
Kaññāvilāsādivasena viggahe Nimmāya paccekasataṃ padassiya, Pāde mayaṃ bho paricārayāma te Vatvā tamārādhayituṃ parakkamuṃ; ()
大牟尼于《法句》中唱诵这些偈颂,
为了破除那些无形者的姿态,
我等不能诱惑他,说罢,
诸女空手往诣父所。巴利
Gāthā imā dhammapade mahāmuni Saṅgāyi tāsaṃ tamanaṅgabhaṅgīnaṃ, Vatvā nasakkoma mayaṃ pakalobhituṃ Tā rittahatthā pitaraṃ upāgamuṃ; ()
他从彼处前往,到了名为穆咤陵德的
树根处,穆咤陵德龙王盘踞之所。
蛇身盘绕成香室,世尊安处其中,
七日住于最上禅那。巴利
Gantvā tato so mucalindasaññino Rukkhassa mūle mucalindabhogino, Bhogāvaligandhakuṭiṃka samappito Sattāhamajjhāvasi jhānamuttamaṃ; ()
于王树根处,枝叶繁荫之下
结跏趺坐,七日满足
断有缚之师,前往彼处,
品味解脱所生之乐巴利
Mulamhi rājāyatanassa sākhino Pallaṅka mādhāya nisajja sattahaṃ, Tamhābhi’gantvā bhavabandhanacchido Satthā valañjesi vimuttijaṃ sukhaṃ; ()
世尊如是而住,志乐利益他人,于七七日之中,
凡诸饮食之事、常所应行之务,乃至种种高低诸事,
彼触禅那、道、果之乐,无有吝啬,未曾作(恶);光辉显耀。
天帝释施彼齿木与水,授摩揭陀无畏。巴利
Satthā evakaṃ vasanto parahitatirato sattasattāhamattaṃ Yaṃkiñcāhārakiccaṃ dhuvaparihariyaṃ kiccamuccāvacampi; Nākāsi jhānamaggapphakhalasukhamakhilaṃ samphusanto vibhāsi Pādāsi dantapoṇodaka magada’bhayaṃ tassa devanamindo; ()
本品为第十五品。它由名为梅达难陀的行者所造;为令一切诗人心生喜悦,他于《胜者史灯》中依亲近因缘,阐明了世尊七个七日的经历。巴利
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santikenidāne bhagavato sattasattāhavitikkamappavatti paridīpo paṇṇarasamo saggo.
王榻树根怡人荫下,
世尊坐下时,面容已洗净。
兄弟二商人,为经商从本国,
行往中部国,中途驻足彼。巴利
Mūle rājāyatanaviṭapacchāyāmano (hārini) Vikkhāletvā bhagavati mukhaṃ tasmiṃ nisinne sati, Vāṇijjatthaṃ nija janapadā dve bhātikāka vāṇijā Gacchantā majjhimajanapadaṃ taṃṭhāna majjhotaruṃ; ()
亲见无等威光之佛,信心由是涌动,
制成甘美如蜜的炒麦糊,复作蜜团。
“ 尊者,您们受用我们的食物吧,请纳受此施食”
如此说后,那二人合掌而立。巴利
Buddhaṃ disvā nirupamasiriṃ saddhāya sañcoditā Sampādetvā madhurivamadhuṃ manthaṃ madhūpiṇḍikaṃ, Bhante tumhe anubhavatha no bhikkhaṃ paṭiggaṇhiya Evaṃ vatvātadubhayajanā aṭṭhaṃsu baddhañjalī; ()
诸佛实不以掌中莲华而受取;
我念“当为彼备办”,然以何物承取于世尊?
善忆心行,今以合量石钵,
四大天王与俱吠罗等,奉献双足。巴利
Sabbe buddhā nahi karatalambhojesu gaṇhanti kho Saṅkappettassi’ti bhagavatokismiṃ paṭicchāmahaṃ, Cittācāraṃ sumariya silāpatte pamāṇupage Pādāsuṃ sampati catumahārājā kuverādayo; ()
合而为一后,依四钵而决意
用食之后,世间导师作了食后随喜;
彼诸商人皈依佛、法,
于此世间最初出现二语近事男。巴利
Ekaṃ katvā samuti caturo patte adhiṭṭhāya te Bhutvā’hāraṃ bhuvananayano bhuttānumodaṃ kari, Buddhaṃ dhammaṃ saraṇamagamuṃ te tenuho’vāṇijā Jātā loke sakalapaṭhamaṃ dvevāciko’ pāsakā; ()
他恳求道:“请妥善守护此二人。”
手掌以网饰庄严,在卢宾陀罗宫殿中,
抚其头顶,如青莲宝珠嬉戏之庄严;
他奉上那一束发,光华宛如水藻与蓝莲花瓣。巴利
Tesaṃ dvinnaṃ suparihariyaṃ dethā’ti saṃyācataṃ Jālaṅkā’laṅkatakaratalo rupindirā mandire, Sīsaṃ nilopalamaṇighaṭīlīlāvilāsaṃ phusaṃ Sevāli’ndīvaradalasiriṃ so kesamuṭṭhiṃ adā; ()
他们抵达其国土后,两人便安放好那些舍利。
在世尊住世时,他们便兴建了大塔。
令林中天众惊叹,
胜者从定而起,往诣名为阿阇波罗的榕树之下。巴利
Patvā tesaṃ janapadamubho pakkhippa tā dhātuyo Jīvantasmiṃ bhagavati mahāthūpaṃ patiṭṭhāpayuṃ, Vimhāpento vanasuragaṇaṃ yatrā’japālābhidho Nigrodho’si tahimupagamī muṭṭhāya tamhā jino; ()
此乃自所证悟之法,难觉难见,
如此,他思惟了法的甚深性,
大梵天知世尊心乐无为,
便前来劝请彼自证者宣说所证之法。巴利
Svā’yaṃ dhammo sayamadhigato dubbodhanoduddaso Iccevaṃ so samabhivivinaṃ dhammassa gambhīrataṃ, Appo’ssukko’bhavi bhagavato cittaṃ viditvā mahā- Brahmā’gantvā sayamadhigataṃ desetumāyācī taṃ; ()
于是,世间皈依者应梵天神之劝请,
我应宣说这初的、无等的、难见之法,
我当向谁宣说?忆念阿拉拉与伍达咖二自在者,
彼等诚堪解悟,而我已见其命终。巴利
Gaṇhitvā so bhuvanasaraṇo ajjhosanaṃ brahmuno Deseyyaṃ kho paṭhamamasamaṃ dhammaṃ imaṃ duddasaṃ, Kassā’hanti sumariya vasī āḷārakocuddako Abbhaññātuṃ vata paṭibalātesaṃ cutiṃ addasaṃ ()
具牟尼知的知者省察,那五比丘于有中
于法已熟习的比丘们,现今在何处可得见?
于波罗奈仙人堕处了知已,阿沙荼月十五日,
无等者入波罗奈。巴利
Āvajjento munikatavidū te pañcavagge bhavā Bhikkhu dhamme kataparicayā kutrā’dhunā vijjare, Bārānasyaṃ itisipatane ñatvāna āsāḷhiyā Māse pañcaddasiya masamo bārāṇasiṃ pāvisi; ()
途中,牟尼见邪命外道伍巴咖行来,
于行走时,自证己身佛果。
告知已,疑惑灭,以想从远识知;
厌离已,群党和合,立约而住。巴利
Āgacchantaṃ samuni upakaṃ ājīvakaṃ antarā- Magge disvā gamanasamaye buddhattanaṃ attano, Ācikkhitvā vimati matarī saññāya taṃ dūrato Nibbinditvā katika makaruṃ vaggā samaggā vasī; ()
人中狮子知彼心中变异,各别遍洒慈心;
彼众既为慈所触,悉皆调伏顺从。
礼敬怙主已来临,十指合掌虔相迎;
上前迎接彼大仙,拂净彼处之座席。巴利
Ñatvā tesaṃ manasi vikatiṃ odissakaṃ samphari Mettaṃ cittaṃ narahari tato phuṭṭhāsamānā vasī, Nāthaṃ natvā dasanakhasamodhāna’jalīhā’gataṃ Paccuggantvā tahimahiharuṃ papphoṭhayitvā’sanaṃ; ()
“ 诸位贤友,勿加害于我”——以此等言语,
牟尼令诸沙门信解自身具足一切知智。
十八俱胝九十梵天众,
庄严波罗奈仙人堕处所敷佛座。巴利
Mākho tumhe pariharathamaṃ eyā’vusotyā’dinā Saññāpetvā samuni samaṇe sabbaññutaṃ attano, Koṭīha’ṭṭhārasahi navuto brahmehi cā’laṅkari Bārāṇasyaṃ pani’sipatane paññattabuddhāsanaṃ; ()
利他之胜者转起法轮,
令以孔丹尼亚沙门为首的十八千万众(得度)。
令这些梵天神正确安立于初果。
当此经讲说完毕时,大地女神剧烈震动;巴利
Saṃvattetvā parahitakaro so dhammacakkaṃ jino Koṇḍaññākhyassamaṇapamukhe koṭīnamaṭṭhārasa, Brahmāno te paṭhamakaphale sammā patiṭṭhāpayi Kampitthā’yaṃka vasumativadhū suttāvasāne bhusaṃ; ()
瓦巴长老于第二日,如是逐日依次而行;
入流者及余住者,皆依热诚而住。
诸长老于说法之时,广阐经藏之空性;
远离忧恼,诸漏已尽。巴利
Vappatthero dutiyadivase’ tye’vaṃ dinānukkamaṃ Sotāpannā taditaravasī ātappamanvāya te, Sabbetherā bhaṇitasamaye vitthāritassuññate Suttattasmiṃ vigatadarathā āsuṃ pahiṇāsvā; ()
厌离一切境界,从住处出离;
导师看见亚萨族子后,便召唤他,
就在那一夜,他证得初果;当夜结束时,翌日
令其出家,并令其证得最上之道果;巴利
Nibbinditvā nikhilavisaye nikkhanta māvāsato Disvā satthā yasakulasutaṃ pakkosayitvāna taṃ, Tāyaṃ ratyaṃ paṭhamakaphalaṃ ratyāvasāne dine Pabbājesi uparimakhilaṃ maggapphalaṃ pāpayaṃ; ()
令亚萨善男子的亲友众人出家后,
令五十四人证得道果,
如是,六十一位漏尽自在者现于大地;
安居终时,牟尼遣诸比丘游化诸方。巴利
Pabbājetvā yasakulasutassambhattamitte jane Sampāpesi adhikacaturo paññāsa maggapphalaṃ, Evaṃ khīṇāsavavasigaṇe jāte’kasaṭṭhyā bhuvi Vassāna’nte pahiṇi muni te bhikkhu disācārikaṃ; ()
大雄如狮子般往赴优楼频螺,
见劫贝林中有三十人众,
便度其出家、授以律仪,此即贤众。
诸比丘已尝道果之味,随行游方。巴利
Gacchanto so haririva mahāvīro’ruvelaṃ sayaṃ Disvā kappāsikavanaghaṭe tiṃsappamāṇe jane, Pabbājesi katavinayanā te bhaddavaggeyyakā Bhikkhūmaggapphalarasamudā anvācaruṃ cārikaṃ; ()
导师、胜者解开缠结之发,从彼处到达优楼频螺。
为除疑惑,示现殊胜神变。
令结发外道三兄弟上首出家,以种种方式
令断内外结发,而成调伏。巴利
Netā jetā vijaṭitajaṭo patto’ruvelaṃ tato Saṃdassetvā vimatiharaṇaṃ so pāṭihīraṃ varaṃ, Pabbājetvā jaṭilapavare tebhātike’nekadhā Chindāpetvā vinayamakā antobahiddhajaṭaṃ; ()
令众多结发者出家,使其余结发者成为无结;
与彼千位漏尽大士共,无与伦比者。
向四方放射极为殊妙的六色光芒
忆念着王的话语,他进入王舍城。巴利
Pabbājetvā pacurajaṭile katve’tare nijjaṭe Saddhiṃ tehī dasasatamahākhīṇāsavehā’samo, Nicchārento disidisi bhusaṃ chabbaṇṇaraṃsiṃka subhaṃ Rañño vācaṃ sumariya puraṃ rājaggahaṃ pāvisi; ()
善逝昔曾安住杖林园,
园守护者宣说此悦耳事。
闻已,合掌如莲,供养世尊足座。
摩揭陀人率十二那由他众前来。巴利
Tatrā’sante vasati sugate laṭṭhibbanuyyānage Vuttantaṃ taṃ savaṇasubhagaṃ uyyānapāloditaṃ, Sutvā baddhañjalisarasije pādāsane pūjayī Bhunātho bārasahi nahutehā’gamma so māgadho ()
迦叶等自在者破除了长久亲近之见。
当时,国王在那里见到世尊正在行法。
那无疑者,饮下极为甘美的法甘露,
与十一万大众一同证得初果;巴利
Bhetvā diṭṭhiṃ ciraparicitaṃ te kassapādī vasī Disvā rājā bhagavati tadā dhammaṃcarante tahiṃ, Nikkaṅkho so sumadhurataraṃ pitvāna dhammāmataṃ Saddhiṃ ekādasahi nahutehā’dophalaṃ pāpuṇi; ()
心得安稳,远离怖畏,成为大近事男。
祈请:“愿以善逝为首的僧团明日纳受我食。”
受请已,礼彼双足莲花;
名为频婆娑罗者,遂与眷属起身而去。巴利
Laddhassāso darathavigamā hutvā mahopāsako Svemebhikkhaṃ kasugatapamukho saṅghādhivāsessatu, Āyācitvā namiya caraṇadvandāravindadvayaṃ Paccuṭṭhāyā’gami sapariso so bimbisārābhidho; ()
清晨,一亿八千万王舍城居民从城中而出,
为瞻仰无比庄严的佛陀,前往杖林。
次日,堆聚之故,连一位比丘也无
进入的余地;在长路上……巴利
Pāto rājaggahanagarato koṭīnamaṭṭhārasa Daṭṭhuṃ buddhaṃ nirupamasiriṃ laṭṭhīvane nāgarā, Rāsibhūtā dutiyadivase ekassa bhikkhussa’pi Sambādhattā nahipavisanokāso’si dighañjase; ()
帝释天神寻思:何等不合意之事?所坐之座遂生热相,
尔时彼即化作年少学童。
“ 道已渡”者,先以偈颂赞三事;
愿世尊不以食为念。巴利
Āvajjetvākimanabhimataṃ sakko nisinnāsanaṃ Uṇhākāraṃ janayi’ti tadā hutvā navo māṇavo, Maggo’tiṇṇo abhavi purato gāthāhi vatthuttayaṃ Saṃvaṇṇetto bhavatu bhagavā māchintabhatto iti; ()
向以善逝为首的僧团施与布施已,抵达王舍城。
抵达了地主之城,三衣之外,别无他物。
尊者,我于此当如何安住?无论何时,
我皆愿前来亲近您——他如是禀白。巴利
Dānaṃ datvā sugatapamukhassaṅghassa rājaggahaṃ Sampattassā’vanipatipuraṃ aññatravatthuttayā, Bhante sohaṃ kathamihavase velāya’velāyapi Ākaṅkheyyaṃ tvadupagamituṃ iccevamārocayī; ()
名为竹林苑的这处寂静园林,清凉而有浓荫。
我那胜过天苑的园林,相距并不甚远。
恭敬供养胜者网纹相覆之掌,
国王以金瓶倾洒净水。巴利
Sandacchāyaṃ vijanapavanaṃ yaṃ veḷudāyavhayaṃ Uyyānaṃ me jitasuravanaṃ taṃ nātidurantike, Sampūjento jinakaratale jālāvanaddhe hari- Bhiṅkārenā’hariyaka salilaṃ pātesi taṃ patthivo; ()
光明黑暗之山为腰,宾阇林野为眼目,
恒河、般伽二水萦流;金山为双臂,三峰之山为双乳。
以大海为衣的地母,发出呼声,随喜功德,高呼“善哉”;
彼刹那,大地震动。巴利
Lokālokācalataṭakaṭī viñjhāṭavīlocanā Gaṅakgāpāṅakgā danakasikharibāhā tikuṭatthanā, Ugghosentī jaladhivasanā puññānumodantiva Sādhū’tyā’yaṃ vasumativadhū saṅkampi tasmiṃkhaṇe; ()
导师接受了那座极其悦意的园林。
说法已,从座而起,由比丘众围绕而去。
尔时,两位坚固之友为寻觅最上甘露,
遍历诸村、聚落与城邑。巴利
Āramaṃ taṃ parama ruciraṃ satthā paṭiggaṇhiya Dhammaṃ vatvā’gami parivuto bhikkhūhi vuṭṭhā’sanā, Tasmiṃ kāle paramamamataṃ ye daḷhamittā ubho Taṃ taṃ gāmaṃ nigamanagaraṃ anvesamānā’caruṃ; ()
见到阿说示尊者正在那里次第乞食,诸根寂静而调伏,
名叫伍巴帝萨的婆罗门
既获机缘,随其足迹,闻二句偈,
即成入流,顿断三结。巴利
Āhiṇḍantaṃ tahimanugharaṃ piṇḍāya tesva’ssaji- Ttheraṃ disvā samitadamitaṃ vippo’patissā’bhidho, Laddho’kāso padamanuvajaṃka sutvādvi gāthāpadaṃ Sotāpanno’ bhavi vijaṭayaṃ saṃyojanāhaṃ tayaṃ; ()
舍利弗听闻了那如甘露般甜美的偈颂后,
目犍连已断除三结。
出家后,那两人便带领众游方者
抵达园林,令那位以无上不死为究竟的导师欢喜巴利
Gāthaṃ sutvā amatamadhuraṃ taṃ sāriputto’ditaṃ Moggallāno kaapanuditathāsaṃyojanānaṃ tayaṃ, Pabbajjitvā tadubhaya janā netvā paribbājake Patvārāmaṃ amataparamā satthāramārādhayuṃ; ()
仅仅七日,便通达了大种
目犍连尊者征服了其余,即三道及它们的果。
半月间已作精勤,闻他为说之经已说;
闻法已证得自在,彼即法将大弟子。巴利
Sattāhene’va’dhigami mahābhute pariggaṇhiya Moggallāno vasi taditaraṃ maggattayaṃ tapphalaṃ, Māsassa’ddhaṃ katavīriyavā suttaṃ parasso’ditaṃ Sutvā dhammaṃ adhigami vasī taṃ dhammasenāpatī; ()
法主牟尼有时记说:
我此二声闻,最上吉祥,贤善之双。
了知彼等宿世所行,安置于最上之位;
令一切众会欢喜悦服,犹如明月照开昆达之林。巴利
Dhammassāmī karahaci ubho te sāvakānaṃ mamaṃ Aggaṃ bhaddaṃ yugamiti ime pabyākarotto munī, Aggaṭṭhāne purimacaritaṃ ñatvā patiṭṭhāpayī Sampinento sakalaparisaṃ cando’va kundāṭaviṃ; ()
我闻苏托达那王之子、我儿今已成佛,
精勤行道,久依王舍城。
救度一切众生脱离轮回险难。
转动赐予安乐的正法轮而安住;巴利
Sutvā suddhodananarapati putto mamaṃ sampati Buddho hutvā padahiya ciraṃ nissāya rājaggahaṃ, Uttārento sakalajanataṃ saṃsārakantārato Saṃvattetto vasati sivadaṃ saddhammacakkaṃiti; ()
“ 我今已老迈,寿命已至尽头,”
我渴望在有生之年见到我的儿子。
说完,他便派了一位大臣与一百余人前往那里。
他吩咐说:“让我儿来到我眼前吧!”巴利
Jiṇṇovuddho pariṇatavayappatto’ hamasmyā dhunā Jīvantoyevahi mamasutaṃ icchāmi daṭṭhuṃ bhaṇe, Evaṃvatvā’dhikadasasataṃ ekaṃ amaccaṃ tahiṃ Uyyojesi nayanavisayaṃka puttaṃ karohīti me; ()
大臣来到四众会中,见胜者正在说法,
见此,便与随从合掌,立于一旁,
听闻了这无上甘美的法,证得了最上道果,
出家后,他令国王的心莲为之收紧;巴利
Gantvā’macco catuparisatiṃ dhammaṃ bhaṇantaṃjinaṃ Disvā baddhañjali sapariso tatre’kamantaṃ ṭhito, Sutvādhammaṃ paramamadhuraṃ patvā’ggamaggapphalaṃ Pabbajjitvā hadayakamalaṃ kasaṅkocayī rājino; ()
国王又先后八次派遣其余人等,各带随从前往;
八位大臣就这样去了,却再未归来;
出家证果者,以锐利之智断除诸结缚,
彼等亦未能令王心生喜悦。巴利
Aṭṭhakkhattuṃ puna saparise pāhesi rājāpare Aṭṭhā’macce tathariva gatā’maccā napaccā’gatā, Pabbajjitvā adhigataphalā tecā’pi raññomanaṃ Nā’rādhesuṃ sunisitadhiyā sañchintasaṃyojanā; ()
死期难知,我今已老,孩子啊——
如今你可有办法,使我儿来到眼前?
王作是言已,令彼处眷属陷于忧悲;
既予开许,遂遣大臣出家修道。巴利
Dujjāno me maraṇasamayo jiṇṇo’smi tātā’dhunā Tasmā puttaṃ nayanavisayaṃ kātuṃ samattho’sikiṃ, Evaṃ vatvā kapuna saparisaṃ sokāphadāyiṃ tahiṃ Dinnokāsaṃ pahiṇi sacivaṃ pabbajjituṃ bhubhujo; ()
众人围绕至园林,闻见真谛者所说;
大臣心志坚定,次第听受四圣谛法。
出家之后,他灭除了对有的怖畏,成为漏尽者。
于此,于令族姓生信者中,得最上之位。巴利
Patvā’rāmaṃ parivutajano saccaddaseno’ditaṃ Sutvā’macco thiramati catussaccā’nupubbikathaṃ, Pabbajjitvā hatabhavabhayo hutvāna khīṇāsavo Aggaṭṭhānaṃ paṭilabhi kulappāsādikānaṃ idha; ()
从波罗奈的仙人堕处,前往王舍城。
自正自觉者成道以来,已过五个月。
冬时已逝,春意初临,
园林女神以宝石为饰,以芒果嫩芽庄严;巴利
Bārāṇasyaṃ kesipatanato pattassa rājaggahaṃ Sambuddhassā’dhikadinakatī pañcevamāsā’ bhavuṃ, Hemantā’tusamayavigamā sante vasante maṇi- Bhusākārā upavanavadhū cūtaṅkurā’ laṅkaruṃ; ()
通达时宜的导师知时已,即往迦毗罗卫城。
“ 现在是前往的时候”,自在者咖鲁达义,
赞叹前往的时节,堪为摄受。
“ 亲族欢喜者”,音声极甜美,以歌谣吟咏者,即杜鹃鸟。巴利
Kālaṃ ñatvā kapilanagaraṃ kālaññuno satthuno Gantuṃ kālo’yamiti adhunā so kāludāyi vasī, Saṃvaṇṇento gamanasamayaṃ kātuṃ alaṃ saṅgahaṃ Ñātinantī sumadhurasaro gāthābhigāyī puthu; ()
香风徐徐,清凉正吹拂。
林树枝头繁花遍布,醉蜂花环缭绕。
恒河池水清澈嬉游,红莲青莲盛放。
傍晚、清晨与白昼,它全然绽放,一切方向皆显现。巴利
Mandaṃmandaṃ surabhipavano sito’dhunā vāyati Pupphākiṇṇā vipinaviṭapī mattālimālākulā, Gaṅgāvāpī vimalasalīlā samphullakañjuppalā Sāyaṃka pāto ahani vivaṭā sabbādisā pākaṭā; ()
尊者,道旁新叶攒尖如网,花穗明灿——
灰烬覆盖,蜂群飞散,烟霭暗冥,极为浓重。
盛开芒果林中的野火,此刻正烧灼着离别之人;
纵只一星微焰,也足以令他心焦——何况烈焰熊熊?巴利
Bhante magge navadalasikhā jālo’jjalā mañjarī- Bhasmacchannā bhamaravisaraddhumandhakārā bhusaṃ, Jhāpennā’pe’tarahi virahī samphullacūtāṭavi- Dāvaggī te lavamapi manotāpāya vattanti kiṃ; ()
汝当令欲盲者深生悲恸:
无忧树枝断叶落,委弃道途。
别处林中妇,足触他树亦复苏;
柔芽如手艳,新蘖簇簇竞舒荣。巴利
Kāmandhānaṃ bhadayamadhunā socāpayattā bhusaṃ Sākhacchinnā vigalitadalā magge asokaddumā, Aññatrā’pī vanacaravadhū pādappahārā’turaṃ Tatvante te karakisalayassobhaṃka virūḷhaṅkurā; ()
饮罢芒果琼浆,杜鹃沉醉陶然;
啼声婉转甜美,恰似行吟诗人歌于道途。
牟尼啊,乡邑的少女们成群结队,聚集在树足之下
昨日,我以新开的莲花供养你,并轻轻摇动;巴利
Pitvā cutaddūmaphalarasaṃ sammattapuṅkokilā Saṃkujante sarasamadhuraṃ vetāḷikā’va’ñjase, Seṇībhutā janapadavadhū te pādapīṭhe muni Sampūjetuṃ navasarasije hiyyo’vinante dhunā; ()
根拔枝摧之树,今犹擎花供;
低垂其身,似礼敬迎面而来之你。
风扬花粉,蜂声嗡鸣,纷散于道途;
舒展在你面前,宛如金色螺贝之辉光。巴利
Āmulaggā dalitaviṭapi pupphañjalihakā’dhunā Āgacchantaṃ tvamahimahituṃ saṃdissare’vo’natā, Vātoddhutā bhamaramukharā kiñjakkhapuñjā’ñjase Ātatvante tavaparimukhe sovaṇṇasaṅkhassiriṃ; ()
尊者长居泥淖浊水之中,
莲华含苞,或是绽放,或是蜷缩。
此刻仿佛正在寻求你吉祥足下的庇护
舍弃那生起的心头热恼与春季的炎热;巴利
Bhante antokalalasalilāvāsena kālaṃ ciraṃ Ambhojānaṃ mukulavikatī siteti’vā’kuñcitā, Esantī’ve’tarahi saraṇaṃ te pādabhaddāsane Uggacchante pajahiya manotāpaṃ vasantātapaṃ; ()
以水中莲、青莲为路粮,饰喙而鸣,音声婉转;
今循风之径,振翼高翔。
鹅王行时,您头顶的铃铛声缭绕,
犹如繁花所饰、清响交盈的华盖。巴利
Pātheyya’mbhoruhakuvalayā’laṅkāratuṇḍā kalaṃ Saṅkujantī pavanapadaviṃ uḍḍīyamānā’dhunā, Haṃsasseṇika sirasi vajato te bhuyate kiṅkiṇi- Ghosākiṇṇaṃ kusumavikaticchannaṃ vitānaṃ yathā; ()
合掌擎献众宝黄金之严饰,
林间天女们已渡越道路,如洒谷花之雨般供养您。
双足染着花蕊之色,蔓藤承蒙蜂群亲吻,嫩叶以为庄严,枝条渐成花环;
枝条列序,共作严饰;巴利
Sampūjenti ratanakanakālaṅakkārabhārañjalī Maggo’tiṇṇā vanasuravadhū te lājavuṭṭhīhi’va, Kiñjakkhehi caraṇayugalaṃ kamandātilandolitā Vallī bhiṅgāvalikisalayā’laṅkārasākhāvalī; ()
爱神善驾风马,花簇为箭筒,蜂为箭,
于箭筒中今以蜜蜂为箭调弦。
瞻波花等花苞为铠,辉耀世间已失;
没入众人心之战,徒然沉陷。巴利
Sammārūḷho pavanaturagaṃ kāmākaro mañjari- Tuṇiresū madhukarasare sandhānayanto’dhunā, Campeyyādīkusumakalikāsannāhasambhāsuro Naṭṭho loko bahujanamanosaṅakgāma mogāhati;()
苏托达那王乃人主,太阳王族的旗帜
父王年迈衰老,特遣我至此,渴望见到您
因此,世尊,请往迦毗罗卫城,为了应调伏有情的利益
前往王所,令其心安稳,令其觉悟,出离忧恼之缠缚。巴利
Yasmā suddhodananarapabhu ādiccavaṃsaddhajo Jiṇṇo vuddho mamihapahiṇi tvaṃ daṭṭhukāmo pitā, Tasmā bhante kapilanagaraṃ veneyyasattākaraṃ Kantvā rañño hadayamakulaṃ bodhetu sokākulaṃ; ()
萨度,优陀夷!我抵达我境,亲觐人主;
当度父及余亲,俱越苦海。
说完这话,这位齿如珠串、唇如频婆果的世尊
便由法主随众围绕,从王宫出发;巴利
Sādhu’dāyi savisayamahaṃ patvā narādhissaraṃ Uttāreyyaṃ pitaramitare bandhū’pi dukkhaṇṇavā, Evaṃvatvā radanakira ṇālaṅkārabimbādharo Dhammassāmiparivutavasīrājaggahānikkhami; ()
咖鲁达义以神通力到达王宫上空,
食毕,前往彼处,告言:
为成正觉故,受父所弃之食;
安慰着,以虚空行赴彼愁苦之家。巴利
Patvā rañño uparibhavanaṃ sokāludāyi’ddhiyā Bhuttā’hāro tadupagamanaṃ atvāha mārocayaṃ, Sambuddhatthaṃ pituru’pahaṭaṃ bhikkhaṃka pakaṭiggaṇhiya Assāsento vajati nabhasā sokākulaṃtaṃ kulaṃ; ()
彼日复一日受用(彼食),
为最胜悲悯之乐所策励,而渐次缩短一由旬又一由旬(之途)。
胜者率领二万漏尽上首比丘,
历时两月,抵达迦毗罗卫城吉祥住处。巴利
Taṃ bhuñjanto divasadivase so yojanaṃ yojanaṃ Saṅkhepento paramakaruṇārāmāya sañcodito, Netvā khīṇāsavayativare vīsaṃ sahassaṃ jino Lakkhīvāsaṃ kapilanagaraṃ māsehidvīho’tari; ()
世尊尚未入城时,何处得见我族至尊?
释迦族人好奇在心,未曾舍离。
园林游处,微风阒寂,此于榕树萨迦为适宜;
众遂于彼新坐卧处营构。巴利
Nānuppatte bhagavati puraṃ no ñātiseṭṭhaṃ kuhiṃ Passissāmā’tya’jahitamanokotuhaḷā sākiyā, Ārāmoyanaṃ vijanapavano nigrodhasakkassa taṃ- Sāruppoti tahimabhinave senāsane māpayuṃ; ()
迎上前去,以芬芳之花遍撒于合掌之道。
具大威力的胜者来临,以王者的神通而庄严,
王与群臣令手擎幢幡之幼童列于前,
恭迎世尊降入彼极妙园林。巴利
Paccuggantvā surabhikusumākiṇṇañjaliha’ñjase Āgacchantaṃ sumahakiya jinaṃ rājiddhiyā’laṅkate, Ketuggāhe daharadahare katvā kumāre pure Rājā’maccā paramaruciraṃ ārāma motārayuṃ; ()
如月为群星所绕,于东山之巅,结跏趺坐。
为诸漏尽者所围绕,坐于所设的佛座之上。
安坐的这位,令释迦族心莲开敷;
无忧的牟尼,为父除去愁暗。巴利
Pallaṅkeno’dayagirisire cando’va tārāvuto Nānākhiṇāsavaparivuto paññattabuddhāsane, Āsino’yaṃ manakumuduniṃ sakyānamunniddayaṃ Nissoko so muni parihari sokandhakāraṃ pitu; ()
悉达多正当极年少,而我们已衰老。
“ 这人是女婿,这人是亲生子,这人是外甥,这人并非如此,”
我慢骄矜的释迦长老,唤那诸年少释迦童子:
汝等前去礼敬胜者,我等随后相从。巴利
Siddhattho’yaṃ paramadaharo amhehi vuddhā mayaṃ Jāmātā’yaṃbhavati tanujo nattānujo no iti, Mānatthaddhā daharadahare sakyā kumāre’bravuṃ Tumhegantvā paṇamatha jinaṃ vo piṭṭhitāhomै no; ()
观察整个大众,了知他们的意向后,
这些刹帝利,因骄慢而醉,因财富之酒而醉,
因此他们不以合掌嫩芽置于头顶来礼敬我。
心想“足以令他们礼敬”,便入于禅那;巴利
Āvajjetvā sakalaparisaṃ ñatvā tadajjhāsayaṃ Mānummattā vibhavamadirāmattā ime khattiyā, Muddhābaddhañjalikisalayā yasmā navandanti maṃ Vandāpetuṃ alamiti tato jhānaṃ samāpajjiya; ()
神通者以自身足尘之光所触,
正觉佛日耀于彼宝髻峰。
于甘达芭芒果树下,示现无等双神变,破除我慢之暗,
以莲华面令彼觉悟。巴利
Pattā’bhiñño nijapadarajoraṃsihi sañcumbite Tesaṃ cūḷāmaṇigirisire sambuddhasuro lasaṃ, Saṃdassento yamakamasamaṃ mānandhakāraṃ haraṃ Bodhāpesi vadanakamale gaṇḍambamūle yathā; ()
人中胜者苏托达那王,见彼殊胜神变已,
欢喜充溢身俯屈,以首顶礼于莲足。
合掌当顶,触碰轮相庄严之足尘;
诸王族宣说如莲花蕊丛之祥辉。巴利
Disvā suddhodananaravaro taṃ pāṭihīraṃ varaṃ Pādambhoje paṇami sirasā ānandabhāronato, Cakkaṅkālaṅkatapadarajo samphuṭṭhamuddhāñjali Rājaññānaṃ kamalakalikāsaṇḍassiriṃ vyākaruṃ; ()
犹如被暮云阵列所围绕的须弥山王,
胜者身现金色,从空中降临殊胜之座
善臂者以眼睫嬉戏于莲池,
众会集时,洒落红莲之雨,悦可其意。巴利
Sañjhāmeghāvaliparivuto suroriva’tthācalaṃ Khamhā bhaddāsanamavatarī sovaṇṇavaṇno jino, Subabhujiñche nayanabarihī keḷāyanaṃ pokkhara- Vassaṃ vassi nijanakharuciṃ tesaṃ samāje sati; ()
闻说韦桑德拉往昔行迹已,众等离去之时,
以头顶礼其足,如触顶髻宝珠。
尊者!愿以善逝为上首的僧团接受我们的供养!
就这样,在第一日连一个人也没有作劝请;巴利
Sutvā vuttaṃ purimacaritaṃ vessantarākhyaṃ tato Pakkantānaṃ phusiya sirasā tappādacūḷāmaṇiṃ, Bhante bhikkhaṃ sugatapamukho saṅghodhivāsetu no Icce’kopi paṭhamadivase nākāsi ajjhesanaṃ; ()
为众漏尽者所围绕,以悲悯世间为最上者,
世间主于第二日,循诸正自觉者之惯行,
正自觉者于迦毗罗卫城,清晨即入〔城〕,
不舍卑贱与尊贵之家,为乞食而行。巴利
Nānākhīṇāsavaparivuto lokānukampāparo Lokādhiso dutiyadivase āciṇṇakappārahaṃ, Sambuddhānaṃ kapilanagare pāto’va lakhyākare Hīnukkaṭṭhaṃ kulamavijahaṃ piṇḍāya sampāvisi; ()
彼诸家族见彼诸根寂静,于彼城中逐户乞食游行。
那位导师,具足无与伦比的威德,六色光明炽盛,
立于宫殿,以不瞬莲眼礼敬。
城民揭开黄宝珠所成之网幔。巴利
Āhiṇḍattaṃ tahimanugharaṃ piṇḍāya santindriyaṃ Satthāraṃ taṃ nirupamasiriṃ chabbaṇṇaraṃsujjalaṃ, Pāsādaṭṭhā’nimisanayanambhojehi sampūjayuṃ Ugghāṭetvā harimaṇimayaṃ jālāvaliṃ nāgarā; ()
卸下香花所严饰之须发,
披上染污粗弊之袈裟。
如贫人裹衣覆身,尊者持石钵,
抵达迦毗罗卫城,为乞食而游方。巴利
Ohāretvā kusumasurabhīsaṅkhārasambhāvite Kese massuṃ rajanamalinaṃ kāsāvavatthaṃ kharaṃ, Acchādetvā kapaṇapuriso’va’yyo gahetvā sīḷā Pattaṃ patto kapilanagaraṃ pakiṇḍāya āhiṇḍati; ()
唇如频婆果的宾巴妃,听闻这刺耳的消息后,
在绿宝石石窗格间的街道上。
凝望着被随从簇拥、乘醉象而行、得胜的他,
她那双宝石般的眼眸已被泪水充盈。巴利
Vuttantaṃ taṃ savaṇakaṭukaṃ sutvāna bimbādharā Bimbādevī marakatasiḷājālantarā vithiyaṃ, Āhiṇḍantaṃ parivutagaṇaṃ mattebhagāmiṃ jitaṃ Olokentī nayanamaṇike assūhi sampūrayi; ()
思儿情切,俯吻此宝;
身具八十随好庄严,佩寻光而为饰。
唱诵此八偈颂,赞叹那色中的殊胜美、无与伦比之色身,
从足底到顶髻,一一赞叹已;巴利
Cumbanti sātanujaratanaṃ tandassanabyāvaṭā’- Sityā’nubyañjanavilasitaṃ byāmapakpabhālaṅakkataṃ, Rūpaṃ rūpassiri nirupamaṃ saṅgāyi gāthaṭṭhakaṃ Saṃvaṇṇetvā caraṇatalato yāva’ssa uṇhisato; ()
她缓步慵行,宛如黑天鹅;
新丰双乳因重负而低垂,不胜其苦。
侍者疾往,启奏国王:
大王,您的儿子在此城中乞食。巴利
Īsaṃ kālaṃ alasagamanaṃ sā kālahaṃsopakari Oropenti abhinavakucandā’tibhārāturā, Gantvā sīghaṃ khaḷitavacatā putto mahārāja te Piṇḍāya’smiṃ carati nagare rājānamiccabruvi; ()
国王在军队簇拥下,听闻了威光神力等事;
他听闻此言,便穿上细软衣,又披上一件新衣,
覆身蔽体,弃去了王冠,放下了刀剑,极为
满怀惭愧,急速匆匆而去,立于彼前;巴利
Rājā senāparivutasamo tejonubhāvādinā Taṃ sutvāṃ’se sukhumavasanaṃ katvā navaṃsāṭakaṃ, Acchādetvā nihitamakuṭo nikkhittakhaggo bhusaṃ Lajjāpanno tuvaṭatuvaṭaṃ gantvā tadagge ṭhito; ()
父族的库藏也已空乏,你还作何想?
你身为太阳族的后裔,为何令父亲蒙羞?
尊者,饮食已为您与随行僧众备办;
他对我如是说:“不必在迦毗罗卫城行乞,当每日施食。”巴利
Koṭṭhagārānya’pi pitukule rittāni kimmaññasi Kasmā lajjāpayasi pitaraṃ tvaṃ bhānuvaṃsubbhavo, Bhante tuyhaṃ pakarivutavasīsaṅghassi’to bhojanaṃ Mā kapiṇḍāyā’cari anudinaṃ dajjeyya miccabruvi; ()
您的种姓非圣者种姓,当为太阳王族。
我的种姓是圣者种姓,当为等正觉者种姓。
于此族姓中游行乞食,
此行仪乃往昔善逝所行——胜者如是说已。巴利
Tuyhaṃ vaṃso anariyapado ādiccavaṃso siyā Mayhaṃ vaṃso sadariyapado sambuddhavaṃso siyā, Asmiṃvaṃse anuvicaraṇaṃ piṇḍattha manvālayaṃ Cārittaṃ bhopurimasugatā’ciṇṇanti kavatvā jino; ()
立于长街,向迦尸村人诵说应起等偈;
彼因倾耳谛听,已证入流之果。
闻甘美偈颂之法,即行于法,如是等等;
得第二道,非勇毅者,犹行法随法之行。巴利
Uttiṭṭhādiṃ avadi kasugamaṃ gāthaṃ ṭhito vīthiyaṃ Sotāpanto’vanipati bhavī sotāvadhānena so, Gāthādhammaṃ suṇiya madhuraṃ dhammaṃcare’tyā’dikaṃ Patto maggaṃ dutiyamavīraṃ dhammānudhammaṃ caraṃ; ()
国王听闻名为护法的另一行持后,
证得第三无缺之道,动摇欲界之居。
在白伞闪耀的卧床上,进入不起之卧
以极清净之慧,观察诸行之相者;巴利
Sutvā rājā cariyamaparaṃ yo dhammapālavhayaṃ Patto maggaṃ tatiyamakhilaṃ kāmālayaṃ cālayaṃ, Setacchattu’llasitasayane’nuṭṭhānaseyyu’pago Saṅkhārānaṃ visadamatiyā yo lakkhaṇaṃ sammasi; ()
摧破魔罗军众与诸杂染,
如天神以剑伐林;彼以无上道之剑,
畅饮道果妙乐甘露而欢喜满足,
摧伏如仇敌般的五蕴,得享涅槃王国之荣光。巴利
Viddhaṃsetvā namuviparisaṃ saṃkelasamārādikaṃ Suro ramhāvanamiva’sinā so aggamaggāsinā, Tuṭṭho maggapphalasukhasudhāpānena verisame Pañcakkhandhe vijaya malbhī nibbānarajjassiriṃ; ()
登上殿堂高处,取钵后
王以嚼食与啖食供养以善逝为首的僧团,
令众人心满意足后,便与随从一同坐于低座,
开始说起令人忆念、令人欢喜的话语;巴利
Āropetvā uparibhavanaṃ pattaṃ gahetvā tato Rājā saṅghaṃ sugatapamukhaṃ khajjena bhojjena ca, Santappetvā puna sapariso nīce nisajjāsane Sārānīyaṃ kathayamavasi sammodanīyaṃ kathaṃ; ()
犹如沉入心湖中央、胸乳沉没的天鹅,
面若莲华,为忧悲热恼所煎。
王合掌低首,顶礼佛陀;
彼俯身低头,如风拂青藤,袅袅倾垂。巴利
Itthāgāraṃ hadayasarasimajjhe nimuggatthana- Haṃsaṃ dinānanasarasijaṃ soke’ṇatāpeniva, Buddhaṃ baddhañjaliharasirokumbhehi sampūjayī Taṃ vātabbhāhataharilatālīlaṃ jagāmo’nataṃ; ()
在宫殿中,她拭去眼中的泪水,向着胜者,
宾芭天女与眷属一同受遣,前来礼敬,
“ 我儿尚未获得那功德之财,他自己……”
国王与大众一同进入了那座因陀罗宫殿。巴利
Antogabbhe nayanasalalaṃ samapuñchamānā jinaṃ Bimbādevī saparijanatāvyāpāritā vandituṃ, Appatvā me yadiguṇadhanaṃ attha’yyaputto sayaṃ Taṃ kamaṃ daṭṭhuṃ nanupavisatī’tve’vaṃ vadantī ṭhitā; ()
那位人中雄杰与国王一同前往因陀罗宫殿。
众宝珠的光芒,恒常破除内室的黑暗。
携取最上之礼,来至行者之主双尊之前,安坐于敷设之吉祥座上;
宛如新日以嫩光为鬘,升登东山之巅。巴利
Raññā saddhiṃ purisanisaho tāyindirāmandiraṃ Antogabbhaṃ maṇigaṇapahābhinnandhakāraṃsadā, Ādāya’ggaṃ yatipatiyugaṃ patvā’cchi bhaddāsane Paññatte so’dayagirisire bālaṃsumālī yathā; ()
彼王女见胜者已,乳丰负重身微俯
金宝璎珞饰尽卸,名花鬘者疾趋前
犹如天鹅随愿飞赴莲池,她来到足下,
俯首顶礼,双手捧持双踝,亲吻承接。巴利
Disvā pīnatthanabharanatā sā rājadhītā jinaṃ Patvā mālā kanakaratanālaṅkārahīnā lahuṃ, Haṃsimaññe sarasijavanaṃ pāde yathājjhāsayaṃ Sañcumbantī paṇami sirasā ādāyagopphadvayaṃ; ()
于殿内胜池之中,发髻犹如藻缕,
她沉浸其间,臂似藤蔓,戏逐于层波叠浪,
于导师足趾甲尖光芒交映之水中。
她得到安息,消除了久别所生的热恼;巴利
Pāsāda’ntovarakasarasi dhammillasevālake Omujjantī nijabhujalatālīlātaraṅgākule, Nāthassa’ṅghītalanakhasikhākantippabandhāmbhasi Laddhassāsā ciravirahajaṃ tāpaṃ vinodesi sā; ()
闻彼不持金银宝,持袈裟;
善士汝舍无惭财,施与善人。
不喜淫行,于高座卑座亦不喜;
王言:汝因爱念初生、日增而效之。巴利
Sutvā nesā kanakaratanā’saṃdhāraṇaṃ dhāraṇaṃ Kāsāvānaṃ tavahiridhanā’vissajjanaṃ sajjanaṃ, Nā’jjhācāre anabhiramaṇaṃ uccāsane cā’sane Rājā’voca tvamanukurute snehodayā’hodayā; ()
胜者闻彼无边功德之承载者,
为昭显其无缺之功德而前往——那为生死所覆藏的宿世行谊。
引归家门,执手成婚,行灌顶之庆典;
至第二日,名为难陀之王太子。巴利
Sutvā tassāniravadhiguṇādhārāya’nūnaṃ guṇaṃ Āvīkatvā’gami bhavapaṭicchannāpadānaṃ jino, Netvā gehappavisanakaraggāhā’bhisekussave Saṃvattante dutiyadivase nandākhyarājatrajaṃ; ()
他虽与世尊同行,却因那位具足五美的女子
那女子迅速打开窗格,向街道眺望
以弯曲的眼角和藤蔓般伸展的手臂所牵引的内心
对于“尊者,请取钵”这句话,他未作答复;巴利
Gacchanto’pī saha bhagavatā so pañcakalyāṇiyā Sīghaṃ jālaṃ vivariya thiyā vīthiṃ vilokentiyā, Bhaṅgāpāṅgāyatabhujalatāsaṅakkaḍḍhitabbhantaro Pattaṃ bhante haratha vacanaṃ bhatyā na taṃ vyākari; ()
令耽醉欲乐之酒的女子出家,
闻其语已,王裔难陀欢心尽夺。
令渴慕鸽足天女之拥抱,
以正理安立于无上妙乐大王位。巴利
Pabbājetvā visayamadirāmattāya tassā gīraṃ Sutvā nandāpahanahadayaṃ nandaṃ narindatrajaṃ, Icchāpetvā kakuṭacaraṇidibbaccharāliṅgane Ñāyenā’nuttarasukhamahārajje patiṭṭhāpayī; ()
宾比王妃抱着为安乐所围绕、耽于嬉戏的罗睺罗,
她拥抱着爱子,在第七日,
打开了宫殿中镶嵌宝石的网幔,
她们伫立凝视着正走来的那位人中最上者;巴利
Bimbādevi sukhaparibhataṃ kīḷāparaṃ rāhulaṃ Āliṅgitvā tanujaratanaṃ sā sattame vāsare, Ugghaṭetvā ratanakhacitaṃ jālaṃ vimānodare Āgacchantaṃ purisatisabhaṃ nijjhāyamānā ṭhitā; ()
为众多峰峦山岭所环绕,犹如帝释天神的虹弓般绚烂。
正走来时,宛如移动的金山王。
为诸漏尽者所围绕,金色晃耀如日轮;
此即汝父,人中之狮——如是言已,汝当趋前致敬。巴利
Nānākūṭācalavalayito devindacāpākulo Āgacchanto kanakasikharīrājāka yathā jaṅgamo, Tatā khīṇāsavaparivuto jabbaṇṇabhānujjalo Eso tuyhaṃ naraharika pitā iccākaha pakassāhi naṃ; ()
这些是她由福德威力所生的种种宝藏。
自从我前往咖巴咖处以来,那些宝藏确实已非我所有。
她严饰如珍宝的幼子,
遣其向父索要祖遗家财。巴利
Etassā’suṃ vividhanidhayo puññānubhāvuṭṭhitā Nāhaṃja kapakassāma’bhigamanato paṭṭhāya tekhonidhī, Bhūsāpetvā tanujaratanaṃ sā sattavassāyukaṃ Yācassū’ti pahiṇi pituno ñattaṃ dhanaṃ pettikaṃ; ()
犹如水中莲华,已令严父心中生起深爱;
儿啊,你正是这爱的生者,连你的身影于我亦觉可亲。
坐在半座上这样说了之后,便从吉祥座起身。
世尊用餐完毕,为众人围绕而安住,随后便启程前往。巴利
Uppādetvā pitari balavaṃ pemaṃ jalevu’ppalaṃ Puttotyā’haṃ tvamasijanako chāyā’pi teme sukhā, Aḍhāse’vaṃ lapitavacano vuṭṭhāya bhaddāsanā Bhuttāhāroka parivutavasi gantuṃ jinocā’rabhī; ()
沙门,请赐我应得之遗产,我正需财利;
我屡屡祈求,随行于胜者,其步伐如鹿王。
犹如幼狮,以赤红指鬘紧饰世尊臂蔓,
修长如龙王之身。巴利
Dāyajjaṃ me samaṇa dadataṃ atthodhanenā’ti me Yācaṃ yācaṃ jinamanuvajaṃ sāraṅgarājakkamaṃ, Sīhacchāporiva bhagavato daḷhaṃ surattaṅgulī- Mālāyālaṅkari bhujalataṃ bhogindabhogāyataṃ; ()
被恳请施财,随欲而行,随顺轮回的罗睺罗;
“ 出家后,我将赐予圣财宝藏”,如此思惟者。
正法王抵达园林后,对此未弃舍之子
“ 令其出家。”善面者,你如此说,法军主啊;巴利
Saṃyācannaṃ vibhava kamanugaṃka vaṭṭānugaṃ rāhulaṃ Pabbājetvā’riyadhananidhiṃdemīti cintāparo, Patvā’rāmaṃ ajahitasuto saddhammarājā imaṃ Pabbājehi’tya’vadi sumukhaṃ tvaṃ dhammasenāpati; ()
削下那绺柔如青莲花瓣的黑发顶髻,
大目犍连剃除须发,披上新净袈裟。
持头陀行的长老大迦叶,依循他的教诫而行。
舍利弗尊者,度彼如宝之子出家;巴利
Chetvā nīluppaladalamuduṃ cūḷākalāpaṃ mahā- Moggallāno kavasi abhinavaṃ kāsāvamacchādayī, Tasso’vādaṃ akari dhutavā thero mahākassapo Pabbājesi tanujaratanaṃ taṃ sāriputto vasi; ()
求学者,于后时,尊者大罗睺罗——
闻法之后,罗睺罗证得了更为殊胜的功德,
闻《懈怠经》已,复次得达彼尊重学处诸尊之尊位;
超越三有,证最上道果。巴利
Sikkhākāmo aparasamaye thero mahārāhulo- Vādaṃ sutvā’dhikataraguṇaṃ sampāpuṇī rāhulo, Sutvā kasuttaṃ puna taditaraṃ sikkhāgarūnaṃ garu- Ṭṭhānaṃ patto tibhavamatari patvā’ggamaggapphalaṃ;Ka ()
当其孙出家时,人中最胜者苏托达那王
全然沉浸于无边的忧愁海中,这日族旗帜——
已获许可,愿父母听许爱子出家;
理当出家,以此殊胜之言陈请,诸声闻啊。巴利
Tasmiṃ suddhodananaravaro pabbajjite nattari Ajjhogāḷho ravikuladhajonissīmasokaṇṇave, Dinno’kāsaṃ kamapitanayaṃ mātāpitūhā’yatiṃ Pabbājeyyuṃ alamitivaraṃ saṃyāci vosāvakā; ()
向国王施与最殊胜的许可后,从食座起身,
步出内宫苑林,走向微风轻拂之处,
树荫疏落,湖畔清凉,堪为独处之所;
彼如六牙象王,步入此清凉可憩之地。巴利
Rañño datvā varamati varaṃ bhuttāsano āsanā- Vuṭṭhāya’ntobhavanavanato nikkhamma mandānilaṃ, Rukkhacchāyāviraḷasarasītīraṃ vivekakkhamaṃ Sītaṃ sitabbanamavasarī chaddantadantī’vaso; ()
那时,他生于居士之家,成为大富商,
名为苏达达的具信者,抵达了殊胜的王舍城。
佛陀所居之处,净饭王子闻此事;
黎明时分,诸天神开启之门,彼即至彼处。巴利
Tasmiṃkāle gahapatikule jāto mahāseṭṭhipi Patto rājaggahapuravaraṃ saddho sudattābhidho, Buddhoka hutvā yamadhivasate’tya’ssosi suddhodanī Paccūsasmiṃ amaravivaṭadvārena tatrā’gamā; ()
虔诚敬献合掌花鬘于宝盘之上,
顶奉银瓶而行供养,令心生清净净信。
闻法后,于第一日证得初道果的给孤独长者,
向以善逝为上首的僧团行布施;巴利
Appetvā’ṅakghīratanaphalake khittañjalīmañjariṃ Bhatyācūḷārajatakalasaṃ cittappasādāvahanaṃ, Dhammaṃ sutvā paṭhamadivase laddhādimaggapphalo Dānaṃ datvā sugatapamukhe saṅghe sudattodhanī; ()
尊者,为我们的吉祥、昌盛、无垢、荣耀与平等,
愿您速来这座繁荣广大、善人所乐住的舍卫城,
愿法主覆以悲悯之荫,速疾前往;
既得安稳,如其所求,遂赴其境。巴利
Bhante lakkhīkamakalamalakā saṅakkāsamatthāya no Iddhaṃ phakhītaṃ sujanabhajitaṃ sāvatthisaṅkhaṃ puraṃ, Dhammassāmi vajatu karuṇāchāyāsakahāyo lahuṃ Laddhassāso savisayamagāevaṃ katajjhesano; ()
那位居士为了佛陀,于白昼在大道平坦之处
在夜宿处等吉祥之地,各有标志的财富
施舍之后,财富丰足,在应瞻仰的城中
令建造如天宫形态的殊胜精舍;巴利
Buddhatthaṃ so gahapati mahāmagge samagge divā- Rattiṭṭhānappabhutisubhage paccekalakkhaṃ dhanaṃ, Vissajjetvā pacuravibhavo daṭṭhabbasārepure Kāropesi amarabhavanākāreka vihāre vare; ()
于此,以十八千万购得无与伦比之地,令其平坦
以十八千万(金钱),建造了众多起居处所,
那位家主备齐十八千万资财,设无上园林供养大会;
新营造之业,悉皆圆满成办。巴利
Koṭīha’ṭṭhārasahī asamaṃ bhūmiṃ kiṇitvā samaṃ Koṭīha’ṭṭhārasahi pacuraṃ māpetva senāsanaṃ, Koṭīha’ṭṭhārasahi paramaṃ ārāmapūjāmahaṃ Sajjetvā so gahapati navaṃkamakmaṃ suniṭṭhāpayi; ()
如是建造祇园精舍这一无上寺院后,大
长者主即遣使者,前去迎请大雄世尊的到来。
众人头面合掌恭敬,世尊听受此劝请已。
正自觉者具足炽燃神通,与诸大众,从王舍城出发。巴利
Evaṃ jetavanaṃ vihārapavaraṃ kārāpayitvā mahā- Vīrassā’gamanāya dūtapurise pesesi seṭṭhissaro, Tesaṃ sīsaharañjalihi mahito sutvāna taṃ sāsanaṃ Sambuddho jalitiddhimā sapariso rājaggahā nikkhami; ()
如是,由名为梅达难陀的修行者所造,在令一切诗人心生欢喜的布施因缘中,《胜者史灯》近因篇内,阐明世尊杂行事迹:第十六品。巴利
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakala kavijana hadayānandadāna nidāne jinavaṃsadīpe santikeka nidāne bhagavato pakiṇṇaka caritappavatti paridīpo soḷasamo saggo.
导师入居名为祇园的胜妙精舍,
于吉祥庆典之时。
具足殿堂妙相者,从车中出
以长者子为首,盛装严饰;巴利
Satthu jetavananāmamindirā- Rāma motaraṇamaṅgalussave, Rāmalakkhaṇabhagī (rathoddhatā) Seṭṭhiputtapamukhā sumaṇḍitā; ()
约五百位新学童
合掌如五色幢旗闪耀,
具足五种刹那光辉,
在五魔胜利王之前;巴利
Pañcamattasatamāṇavā navā Pañcavaṇṇadhajabhāsura’ñjalī, Pañcakhāṇasiriyu’jjalā’bhavuṃ Pañcamārajinarājino pure; ()
双乳如金瓶般婉媚动人,
以长者女为首的少女们
合掌丰盈如百满瓶,
随即于导师前而生起。巴利
Hemakumbhakucakumbhavibbhamā Seṭhidhītupamukhā kumārikā, Puṇṇakumbhasatanibbhara’ñjalī Tassa satthu purato tato bhavuṃ; ()
在长者足畔侍奉的女伴们,
缓步迟迟,犹胜雌天鹅与母牛。
约有五百女人。
她们手持满钵,跟在后面。巴利
Seṭṭhipādaparicārikāsakhī Mantharā’vajitahaṃsadhenuyo, Pañcamattasatanāriyo’bhavuṃ Pacchato gahitapuṇṇapātiyo; ()
身着白衣,披覆齐整。
为约五百长者所随侍
世间导师与给孤独长者
长者喜悦所激,随彼而行巴利
Setavatthasunivatthapāruto Pañcaseṭṭhisatamattasevito, Lokanāyaka manāthapiṇḍiko Seṭṭhi pītierito tamanvagā; ()
以青、黄、赤等诸光明,摧破魔军
身放光芒,遍照十方
行于大道,地上动静群生皆随行,
如行走的金山。巴利
Nīlapītapabhūtīhi mārajī Deharaṃsivisarehi jotayaṃ, Añjasaṃ sahacarācaraṃ bhuvi Jaṅgamo kanakabhūdharoriva; ()
紧随指路者之后
为比丘僧团所围绕
他进入那里名为祇陀的林园。
世间眼所瞻仰者巴利
Maggadesakajanassa piṭṭhito Bhikkhusaṅakghaparivārito yahiṃ, Jetanāmavanamotarī tahiṃ Lokalocananipīyamānako; ()
应其所问,开示修行次第;
彼以祇园供养之力,
将此苦行林施予佛陀为上首之比丘僧团,
彼作如是宣说。巴利
Pucchitassa paṭipajjanakkamaṃ Tāya jetavanapujanāya so, Dehi buddhapamukhe tapovanaṃ Bhikkhusaṅghavisaye’ti pabruvi; ()
我以佛陀为首的僧团为施处,施此苦行林;
作是语已,即破僧。
给孤独长者建立了精舍。
无比坚固的道路、洗衣场、池塘与桥梁,恒常存在;巴利
Dammi buddhapamukhe tapovanaṃ Bhikkhusaṅghavisaye’ti bhindiya’ Byappathaṃ thiramanāthapiṇḍiko Seṭṭhi dhotakarapaṅakkajoka sadā; ()
网纹交错、柔软如嫩叶的手掌与足掌上,
从导师……
以金瓶施净水,
芬芳馥郁以香薰巴利
Jālalakkhaṇavicitrakomaḷa- Pāṇipallavatalesu satthuto, Dakkhiṇodakamadāsi kañcana- Kuṇḍikāya surabhippavāsitaṃ; ()
防御寒暑风热
驱除蚊虻、蝇蚋与蜥蜴,
胜者受取祇园等已,
方作如是随喜。巴利
Sitamuṇhamanilātapaṃ paṭi- Hanti ḍaṃsamakase siriṃsape, Svā’numodanamakā jino paṭi- Ggayha jetavanamevamādinā; ()
彼善施者名闻遐迩,
以光鬘庄严之威光,令跋陀罗婆成就。
我是供养祇园精舍的大富长者。
恒时积聚四千万财富;巴利
So sudattavisuto samāpayi Vatrabhūpamapabhūvibhūsaṇo, Seṭṭhi jetavanapūjanāmahaṃ Cattakoṭidhanasañcayo sadā; ()
琼楼玉宇,如天宫般吉祥,
栴檀与沉水妙香芬馥缭绕,
香殿辉耀于大地——
犹如孙德莉头上的宝冠;巴利
Indirāya suramandiropamā Candanāgarusugandhabandhurā, Tatra gandhakuṭi bhāti medinī- Sundarisirasi sekharo yathā; ()
登临那香殿的人。
执持法王足下莲花之吉祥女
犹如通往天界、解脱与禅修之阶梯,
此乃我等之见。巴利
Tāya gandhakuṭiyā’dhirohiṇī Dhammarājacaraṇindirā’dharā, Saggamokkhabhavanappavesani- Sseṇipaddhatirivā’ti nomati; ()
净宝摩尼绕精舍,
结成护轮,愿受持。
导师的声誉吉祥,犹如乳海
恒常高涌浪环之巍峨;巴利
Tabbihāraparito sudhāmaṇi- Baddhamāvaraṇacakka māhare, Satthu kittisirikhīrasāgaru- Tatuṅgavīcivalayassiriṃ sadā; ()
彼精舍僧房,
遍铺如晨星般洁白之沙。
胜者亲族以会合,
宣说秋空之丽色。巴利
Tabbihārapariveṇamosadhi- Tārakādhavalavāḷukākulaṃ, Vyākaroti jinakundabandhuno Saṅgamena saradambarassiriṃ; ()
赤珠宝幢聚光焰,
宁不破暗空之冥?
智者称彼日月星辰,
其光如萤火虫。巴利
Tattharattamaṇiketusaṃhatī- Raṃsibhinnatimirambare na kiṃ, Kovidehi ravicanda tārakā Jotiriṅgananibhā’ti vuccare; ()
以盛开林王般的庄严辉耀
如红毯般铺展于此
迎候导师双足降临的广场,
花粉纷纷,盈满其中。巴利
Bhāti phullavanarājilakkhiyā Rattakambalamivā’hisanthataṃ, Caccaraṃ caraṇasampaṭicchane Satthuno kusumareṇu nibbharaṃ; ()
宛若蜂群以宝线密织,
微风轻柔地拂过,
花粉层叠成天盖,
遮覆导师顶上,挡住炎阳。巴利
Bhiṅgapantimaṇitantusibbitaṃ Mandamārutatharussitaṃ tahiṃ, Pupphareṇupaṭalabbitāna mā- Bhātisatthu’pari vāritātapaṃ; ()
王树迦尼迦罗之枝条
彼处四周繁花盛开
闻导师法音,彼等显现,
犹如身着披覆袈裟之人。巴利
Rājarukkhakaṇikārasākhino Phullitā parisamantato tahiṃ, Satthu dhammasavaṇena dissare Cīvarāni’va nivatthapārutā; ()
群蜂腾起,如烟墨聚;
未绽花苞,尖梢成列。
瞻波咖树与达杜玛树的华枝,
犹如百盏灯芯齐燃,明亮闪耀;巴利
Uggatā’likuladhūmakajjalā Nibbikāsakalikāsikhāvalī, Campakadadumapadīpasākhino Ujjalanti satavaṇṭavattikā; ()
禅修者以甘美法流,
从山巅岩窟中倾泻而下。
虽为正勤所枯竭,
善士何不归寂止?巴利
Jhāyataṃ kamadhuradhammabhārati- Nijjharehi sikharidari tahiṃ, Sammavegaparisositā da’pi Kiṃ navūpasamayanti sādhavo; ()
杜鹃啼啭蜂群嗡鸣处,
芒果枝头繁花正盛开。
纵使根处贪欲炽盛的行者,
于修习中,如何不心生喜乐?巴利
Kujitālikulakokilā tahiṃ Phullitaggasahakārasākhino, Tibbarāgacarite’pi mūlage Bhāvanāsu naramāpayanti kiṃ; ()
炒米为第五,与诸花铺地;
直入苦行林之道。
离贪者足迹所庄严,
恒常弃舍天界之道。巴利
Lājapañcamakapupphasanthataṃ Tantapovanapavesanañjasaṃ, Vītarāgacaraṇaṅkasajjitaṃ Saggamaggamapahāsate sadā; ()
即使那些为女人柔软双足而苦恼者,
因与离垢身者相会,
犹如生起身毛竖立的喜悦,
此处,无忧树林,璀璨辉耀,巴利
Nārivāmacaraṇāturā’pi ye Saṅgamena vigataṅgaṇaṅginaṃ Lomahaṃsajanite’va pītiyā; Tatra’sokatarurāji rājate, ()
甄叔迦等诸花,光明灿烂。
这苦行林,是无烦恼的住处,
彼等升腾之威光炽盛,
灼然如火焰燃烧而现。巴利
Kiṃsukādikusumehi bhāsuraṃ Taṃ tapovana manālayālayaṃ, Tesa muggatapatejasā bhusaṃ Aggipajjalitameva dissate; ()
以高茎垂落的盛开夜花蕾为严饰,
秀丽端严,丰美具足。
花鬘为饰,银栏围绕;
象牙雕琢,光华赫奕。巴利
Uddhavaṇṭagaḷitehi phullase- Phālikākuḍumalehi sālinī, Mālakā rajatavedikā kaviya Vidadumehi khavitā virājate; ()
共啜芒果花蜜之滴。
彼处鹦鹉、杜鹃、鹧鸪,
何者能夺甘音婉唱者——
妙语牟尼婆罗提西之吉祥?巴利
Pīta cuta makaranda bindavo Tatra kīrakaravikasārikā, Kiṃka haranti madhuraṃ ravantipi Mañjubhāṇīmunibhāratissiriṃ; ()
从金峰之冠冕,瀑流
重担光辉,沿岸更胜
广大持地诸王,于彼处
礼敬胜者之子足莲巴利
Hemakūṭamakuṭehi nijjhara- Bhārabhāsurataṭo’rapīvarā, Bhuribhuridharabhubhujā tahiṃ Cumbare jinasuta’ṅghipaṅkaje; ()
妙唇如贝,乳峰高耸。
她有着如鸳鸯胸脯般浑圆的乳房。
青黑发髻浓密端严,
双眸如青莲流转顾盼。巴利
Cārucañcupuṭatuṅgacucukā Cakkavākakucamaṇḍalā tahiṃ, Nīlikākacakalāpasālinī Nīlanīrajavilolalocanā; ()
腰间之带,如群鹅排列成行;
臀股丰盈,承绦带之重。
臂钏罗列,犹如蜂群旋绕
项链璀璨,如破浪之泡沫般闪耀巴利
Seṇibaddhakalahaṃsamekhalā- Dāmabhārataṭapīnasoṇinī, Bhiṅgacakkaratanaṅgadāvalī Bhaṅgavīcikaṇahārabhāsurā; ()
耳饰间垂落的花蕊与花粉
黄褐色衣,清净如水,端严美好者,
香风送爽,施予乐触,吉祥
宫室庄严,如白莲绽露微笑者;巴利
Kaṇṇikāgaḷitakañjakesara- Piñjarambuvimalambarā subhā, Gandhavāhasukhaphassadā siri- Mandirā kumudamandahāsinī; ()
齿如莲蕊成行,
面若盛开莲花,可意之女。
已离一切怖畏者所亲近之天池,
何故称之为河流?巴利
Kesarāliradanā sarojinī- Kāminī vikacapaṅkajānanā, Vītasabbadarathehi sevitā Dibbapokkharaṇiyo najenatikiṃ; ()
摩提咖等藤蔓缠绕、
旧袈裟所成之茅庐,于彼中禅修者,
孔雀展羽冠,环列翩跹舞;
林野由此严饰,处处皆妙庄严。巴利
Muddikāpabhutivallivellita- Jiṇṇacīvarakuṭīhi jhāyataṃ, Piñchāsāritasikhaṇḍimaṇḍalā- Khaṇḍataṇḍavasumaṇḍitaṃ vanaṃ; ()
导师以百件袈裟修习,
如利刃破暗,于某处,
于此无尘垢处显现,
如胎藏内室之入口;巴利
Satthu kasāvakasatehi bhāvanā- Sattibhinnatimisāti katthaci, Dissare niracakāsato tahiṃ Gabbharo’darasamosarāni’va; ()
黑色者,抖擞着黄褐色的尾羽,
在庭院台地间,迦陵频伽鸟与舍利迦鸟,
享用饭食之后,便无所畏惧。
那里鸣唱着法音;巴利
Kālakā dhutapisaṅgavāladhī Māḷakesu kalaviṅkasāḷikā, Bhattasitthamanubhūya nibbhayā Dhammarāvamanukūjare tahiṃ; ()
眼目已超死怖畏,
渴欲饮彼树穴水。
导师以柔和音声,毫不动摇地呼唤
在那里,可见鹿群巴利
Vitamaccubhayabhantalocanaṃ Ālavālajalapānadohaḷaṃ, Satthu mañjusarapāsaniccalaṃ Dissate hariṇamaṇḍalaṃ tahiṃ; ()
大象以鼻卷缠着藤蔓
猴群手持宝珠般的扇子,
降伏怖畏生存热恼
于彼树下修禅者巴利
Hatthavellitalatāhi vāraṇā Vānarāca maṇivijanīhi’va, Vijayanti bhavatāpabhīruke Rukkhamūlagatajhāyino tahiṃ; ()
云色林列,光华映照,
彼女以块根果实为食。
唯乐住于布施巴拉密,
供养如来与比丘僧众,令生欢悦。巴利
Meghavaṇṇavanarājirājinī Kandamūlaphalabhojanehi sā, Dānapāramirate’va pīṇaye Bhikkhūsaṅghasahitaṃ tathāgataṃ; ()
法堂的天盖高悬于上
宝珠水泡垂挂其间
恒常炽燃的闪电之列辉耀,
日月星辰皆已被摧伏。巴利
Dhammamaṇḍapavitānamuddhati Lambamānamaṇibubbulodare, Niccapajjalitavijjurājiyo Bhanti nijjitaravindutārakā; ()
树洞巢穴之中
彼林鸟群鸣啭
胜过螺、鼓、竹、琴
其音声之精华,如天界伎乐之庄严巴利
Rukkhakoṭarakulāvakodare Kujitehi sakuṇehi taṃvanaṃ, Jeti saṅkhaghaṇavaṃsavallakī- Rāvasārasuraraṅgabhusiriṃ; ()
因陀罗蓝宝石门楼的光辉
在那里,如同应被驱散的黑暗一般,
日月双轮的光辉
正如阿修罗王般的威光;巴利
Indanīlamaṇitoraṇippabhā- Bhinditabbatimiropamaṃ tahiṃ, Candacaṇḍakaramaṇḍaladvayaṃ Vindateva asurindavibbhamaṃ; ()
如乳海波涛般洁白的
那里有众多经行道,
双足所触皆妙好,
专精禅那者之隐修处,光辉赫奕甚殊胜巴利
Khīrasāgarataraṅgapaṇḍarā Nekacaṅkamanamālakā tahiṃ, Phuṭṭhacārucaraṇindirā bhusaṃ Bhanti jhānapasutāna massame; ()
修习令气息清净,
说法令舌庄严。
侍奉者、布施者、与声闻众偕者,
咸敬诗人之导、致乐之引。巴利
Bhāvanāya pavanāni pāvanā Desanāya rasanā vibhūsanā, Sevakā danavakā sasāvakā Mānayantī kavikanayaṃ sukhānayaṃ; () (Yamakabandhanaṃ;)
所谓竹林,是风鸣之竹林的竹林
所谓瓦咤咖,是牛群之义,由瓦与咤咖所成
摩咤咖者,新果之谓也;
梅咤咖者,兽皮柱之称也。巴利
Kīcakā tyanilakūja kīcakā Vācakā rivagaṇassa vā cakā, Mocakā navaphalassa mocakā Mecakā camaṇithambha mecakā; () (Yamakabandhanaṃ;)
蜂鸣嘤嘤,亲近承事,超胜群伦;
光明照耀,庄严无比,实受供养。
“ 咖拉瓦”即“阿咖拉拉瓦”、“亚盖拉瓦”。
“ 盖拉瓦、咖拉拉瓦、萨咖拉瓦”(双连结);巴利
Kūjitā’li bhajitā’parākajitā Rājitā’lakajitā hi pūjitā, Gāravā’kararavāyakeravā Keravākararavā sagāravā; () (Yamakabandhanaṃ;)
盖陀吉花落时之迦陀迦鸟,
于虚空中如细雨点悬垂。
为时节规律所诳,
罗摩地,最极可爱;巴利
Ketakī kusumahantacātakī Ambare ṇukaṇikā’valambare, Vuñcitā utuniyāmayañjitā Rāmabhumi paramābhirāmabhū; () (Yamakabandhanaṃ;)
施无畏者,献供者,月施者;
如是常然、常欲之人,彼即常恒。
彼燃暗者、实热暗者,
乔达摩已离暗与痴暗——此即双联之缚。巴利
Tāsadā havisadāna māsadā Yo sadātiya sadā kama taṃ sadā, So tamo dahatamo hi tattamo Vītamo muhatamo hī gotamo; () (Yamakabandhanaṃ;)
娑罗嘉树,种种妙姿藤蔓;
玛拉嘉树,美行光辉,同耀嘉树。
“ 玛拉咖们”,即“皱纹与善妙光辉的玛拉咖们”。
“ 萨拉咖”即“那那维拉萨巴”中的“拉咖”。(双连结)巴利
Sālakā nanavilāsapā latā Mālakā valisubhāsamā lakā, Māḷakā valisubhāsamā lakā Sāḷakā nanavilāsapā lakā; () (Yamakabandhanaṃ)
如从林生,如于林胜,
如胜者无垢;了知欲网者,非我等。
导师、调御者,于无众顺风处调御;
林中居者,于祇园调御众人。巴利
Vāneva jāto vijito vaneva Jinova’nejo kavanajānano no, Netā vinetā vijanānu vāte Vanī janaṃ jetavane vinento; () (Caturakkharika citta yamakaṃ;)
此为由名为“梅达难陀”的论师所造,为使一切诗人心生欢喜的因缘,于《胜者史灯论》的〈近因分〉中,名为“祇园精舍庄严明灯”的第十七品。巴利
Iti medhānandābhidhānanayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santike nidāne jetavana vihārālaṅkāra paridīpo sattarasamo saggo.
如如不动胜者,其地界;
贤者众中,口颊庄严之殿。
阿拉汉等功德,是为殊胜美妙。
声名辉耀,威仪妙丽。
乔达摩族之幢相、人御者,于鹿野苑苦行林、仙人堕处,
初结雨安居。
世尊住于波罗奈王都巴利
Bhuvika yassa jinassa tādino Vidurānaṃ mukharaṅakgamandire, Arahādi guṇāti sundarī) Lasate kitti vilāsa sundarī; () Migadāyatapovane isi-patane gotama gotta ketuso, Narasārathi vassa mādimaṃ Vasi bārāṇasirājadhāniyaṃ; ()
复次,导师在竹林
在王舍城的吉利婆阇竹林
第二、第三、第四个,
他怀慈悲之心,安度雨安居。巴利
Puna veḷuvane vināyako Nagare rājagahe giribbaje, Dutiyaṃ tatiyaṃ catutthakaṃ Avasi vassamanuddayāparo; ()
牟尼于第五年,
住毗舍离城大林之中。
依止殊胜城邑而安居,
宛如狮子王。巴利
Muni pañcamavassa mindirā- Layavesāli puraṃ mahāvane, Pavihāsi puraṅgapīvaraṃ Upanissāya yatheva kesari; ()
驱除黑暗者的药草藤蔓,
在炽燃中清凉,瀑流纷乱。
无著牟尼第六次
在普图玛库拉山结夏安居,安乐而住。巴利
Timirāpaharo’sadhīlatā- Jalite sītala nijjharākule, Munichaṭṭhamanālayo sukhaṃ Vasi vassaṃ puthumaṅkulācale; ()
升彼三十三天,
坐于石座,宣说极难了悟之阿毗达摩。
善逝安坐,
日复一日,度过第七雨安居。巴利
Tidasālayago sudubbudhaṃ Abhidhammaṃ kathayaṃ silāsane, Sunisajja savītināmayī Sugato sattamavassa manvahaṃ; ()
以黄旃檀香所熏净的
在名为贝萨咖喇巴的林野中,
人天导师
牟尼之尊住第八雨安居;巴利
Haricandanagandhapāvana- Pavane bhesakalābhidhe vane, Sanarāmara lokanāyako Munināgo vasi vassamaṭṭhamaṃ; ()
在具甘美音声者所宣说、
名闻遐迩的果西德长者所造之处,
于阿兰若度过第九雨安居。
牟尼尊住于殊胜的憍赏弥城;巴利
Madhurassarabhāṇi ghosita- Visute ghosita seṭṭhikārite, Navamaṃ vasi vassamassame Varakosambi pure munissaro; ()
波利雷耶迦的牟尼狮王,
赖象王舍命布施而蒙护养。
第十次驻锡波利雷耶,
树丛庄严之林苑。巴利
Munikesari pārileyyaka- Karinājīvitadānato bhato, Dasamaṃ vasi pārileyyake Vanasaṇḍe tarusaṇḍamaṇḍite; ()
胜者以殊胜法甘露之味,
第十一年平等摄受善士。
于殊胜婆罗门村,令(众)欢喜满足;
无家无著自在者,住于那拉维德。巴利
Varadhammasudhārasena sa- Jjana mekādasamaṃ samaṃ jino, Dvijagāmavare’bhipīṇayaṃ Vasi nāḷāvidite nirālayo; ()
不动胜者抵达达拉尼天村,
复临毗兰若。
前往布吉曼达树王根处
无等者,于十二年间安住于等持。巴利
Dharaṇīsuragāma māsadā Punaverañja maniñjano jino, Pucimandadumindamūlago Asamo bārasamaṃ samaṃ vasī; ()
目如开敷青莲花者
牟尼王,犹如金刚山,巍然不动,
峰峦攒聚之遮利迦山,
安住十三年,功德之藏。巴利
Vikacappalacārulocano Munirājā vajirācalācalo, Sikharākulacāliyācale Avasī teḷasamaṃ guṇālayo; ()
于清凉的池水之畔,柔软
于园林、祇园与苦行林,
大沙门度过了十四个雨季,
令非沙门者生信乐巴利
Salilāsayasītale mudu- Pavane jetavane tapovane, Vasi cuddasamaṃ samaṃ mahā- Samaṇo assamaṇā’pasādano; ()
距迦毗罗卫王都不远,
在人王卧处
牟尼在殊妙的尼俱律陀林苦行处,
度过了第十五个雨安居。巴利
Kapilavhayarājadhāniyā Avidure nararāhaseyyake, Pavihāsi tipañcamaṃ samaṃ Muni nigrodhatapovane subhe; ()
调伏凶恶的卡拉、马喇瓦咖与夜叉,
以及腹大如山的达玛亚。
在美丽的阿罗毗城中,
胜者安住第十六个夏安居。巴利
Khara mālavakañca rakkhasaṃ Damayaṃ bhūdhara pīvarodaraṃ, Rucirālavirājadhāniyaṃ Viharī soḷasamaṃ samaṃ jino; ()
复次,竹林园与苦行林
依吉利婆阇(王舍城)而住,
于〔此处〕度十七雨季。
牟尼狮子已破魔军;巴利
Puna veḷuvanaṃ tapovanaṃ Upanissāya giribbajaṃ puraṃ, Dasa sattama vassa māvasī Munisīho hatamāravāraṇo; ()
以法语甘露,
令众生从有苦病中解脱。
世尊住于遮离耶山窟。
胜者医王住第十八年。巴利
Bhavadukkharujāhi mocayaṃ Janataṃ dhammakathā’gadena so, Vasi cāliyapabbatālaye Jinavejjācariyo dasaṭṭhamaṃ; ()
次年,在摩嘎迪,
他就在那广阔的遮利迦山上——
第二十年,他住在山城吉利巴迦,
于竹林,于苦行林。巴利
Tadanantaravassa muggadhi Vipule cāliyapakabbate’va so, Vasi vīsatimaṃ giribbaje Nagare veḷuvane tapovane; ()
如是,因无固定住处故
世尊随处而住
犹如如意摩尼宝,随欲施与;
二十秋已逝。巴利
Anibaddhavihārato iti Viharanto bhagavā tahiṃtahiṃ Maṇijotiraso’va kāmado Sarade vīsati vītināmayī; ()
牟尼安住于祇园苦行林
亦在鹿子母讲堂之中
住摩希地二十五载,
坚住无间,岁腊已度。巴利
Muni jetavane tapovane Bhavane cā’pi migāramātuyā, Mahite vasi pañcavīsati- Mitavassāni tibaddhavāsago; ()
从无系缚、系缚而住
于彼彼处具念而住者
岂非有五种应作之事
所作已办者,日日相随?巴利
Anibaddhanibaddhavāsato Vasato tassa sato tahiṃ tahiṃ, Nanu vijjati kiccapañcakaṃ Katakiccassa kathananuvāsaraṃ; ()
日出时分,便已起身
为摄受诸随侍者
牟尼洗净面容与双足
安排好自己的一切事务;巴利
Aruṇuggamane samuṭṭhito Tadupaṭṭhākajanassa’nuggahaṃ, Munirānanapādadhovanaṃ Pavidhāyā’khilakicca mattano; ()
安坐于善设之座,
为次第乞食,随其行处。
知时者获得时机。
不久之后,独处者便享受禅那之乐;巴利
Sunisajja susajjitā’sane Sapadānācaraṇāya yāvatā, Samayo samayaññu vindati Naciraṃ jhānasukhaṃ rahogato; ()
系上腰带,
善披下衣,于其上,
阿拉汉幢覆此身,
托举宝石色石钵。巴利
Paribandhiya tāyabandhanaṃ Sunivatthantaravāsako’pari, Arahaddhajachāditaṅgimā Maṇivaṇṇopalapatta mubbahaṃ; ()
以所积集的福德之力
从敞开门扉的精舍内室
如狮子从山窟中跃出
有时独自出行,巴利
Abhisaṅkhatapuññasattiyā Vivaṭadvāravihāragabbhato, Girigabbharato’va kesarī Bahinikkhamma kadāci ekako, ()
众星环列成鬘,
如新月从云腹中现,
时有牟尼为修行僧团簇拥,
自彼处外出而行。巴利
Valayikatatārakāvalī Navacandoriva vāridodarā, Yatisaṅghapurakkhato tato Bahi nikkhamma kadāci so muni; ()
以寻常的威仪而行乞食
或现神变之行相
持一寻量之视而行
游行于村落、镇邑、城中的任何一处巴利
Pakatīgatiyā’pi bhikkhituṃ Gatiyā sappaṭihāriyā’yapi, Yugamattadaso samācare Nigamaggāmapurīsu katthaci; ()
行走时,决意示现殊胜神变,
有时则为乞食而行。
令大地清净无垢
前方吹来柔和芬芳的微风;巴利
Carato varapāṭihāriyaṃ Samadhiṭṭhāya kadāci bhikkhituṃ, Vimalīkurute mahītalaṃ Purato mandasugandhamāruto; ()
前方尘土自然止息,
行于悦意之道时,头顶(亦净)。
天幕闪耀辉映。
雨云新生,普降甘霖;巴利
Purato’pasamenti dhūliyo Carato cārutarañjase sire, Vilasanti vitāna vibbhamā Navameghā phusitāni muñcare; ()
清风携落花,
纷纷散于林中。
大地如同自己的足底一般,
于所行之处皆成平坦。巴利
Kusumāni samīraṇā’pare Vipinenā’hariyo’kirantipi, Nijapādatalaṃ’va bhūtalaṃ Samataṃ yāti pathe padappite; ()
柔软、触感舒适的大地女——
曾于彼足迹所至之处,一时聚集。
莲花也曾一度亲吻(他的)足,
那时大地裂开,在足下的泥莲中。巴利
Mudukā sukhaphassadā mahī- Vanitā tappadasaṅakgame’kadā, Kamalānipi cumbare’kadā Pathaviṃ bhejja tadaṅghīpaṅkaje; ()
足所踏之莲花,
花粉芳香馥郁,
胜者之香、象王之气,
令遍住,亦撒散。巴利
Caraṇakkamitā’ravindaja- Makarandā’ti sugandhabandhurā, Jinagandhagajinda māsiraṃ Parivāsenti samokirantipi; ()
花蜜连缀之光辉
光芒如同被辛杜拉红粉所庄严,
超越一切,呈现出极为殊妙的金黄色
游历于此有动、有不动的世间。巴利
Makarandapabandhavibbhamaṃ Juti sindhūravicuṇṇabandhurā, Abhibhūya supiñjarāyate Carato lokamimaṃ carācaraṃ; ()
天鹅、孔雀与鹦鹉
好声鸟亦各自发出各自的鸣声,
二足者亦有四足者等其他众生
他行走时,为何不礼敬?巴利
Kalahaṃsa mayūrasārikā Karavīkā’pi sakaṃsakaṃ ravaṃ, Dvipadā’pi catuppadā’pare Vajato tassa napūjayanti kiṃ; ()
乐器与装饰品,
于彼刹那亦自然鸣响。
目睹那神变
面对善逝,谁能不生净信?巴利
Turiyāni vibhūsaṇāni’pi Sayamevā’bhiravanti taṅkhaṇe, Tamudikkhiya pāṭihāriyaṃ Sugate koka hi nasampasīdati; ()
种种稀有神变
大众已作想,是为胜者
于众生中生起悲悯
今来此处,为乞食故巴利
Vividhabbhutapāṭihāriya- Katasaññāya mahājano jino, Janayaṃ janatāya’nuddayaṃ Idhapiṇḍatthamupāgato iti; ()
合掌持花等盈满,
请入宫中内巷行
胜者光明所织毛毯
数百覆身,形容晦暗陋劣者;巴利
Kusumādiyamākulañjalī Sadaneha’ntaravithi motare, Jinaraṃsi pabandha kambala- Satasañchanna vivaṇṇaviggahā; ()
众人甲痕光辉之群,
尽没入天河之流。
她欢喜地礼敬牟尼
那双堪受礼敬之足。巴利
Janatā nakharālidīdhiti- Nikarākāsanadīnimujjitā, Abhivandati vandanārahaṃ Munino pādayugaṃ pamoditā; ()
十人二十人之众,
以胜者为首而行,或如贤善之士。
向世尊乞求:“请施与我们。”
随其财力。巴利
Dasavisativā mahājano Jinapāmokkhayatī satampivā, Abhiyācati detha noiti Bhagavantaṃ vibhavānurūpato; ()
既知胜者默然允,
众人从胜者手中取
将那加持之钵带入殿堂——
即进入布施堂中;巴利
Adhivāsanamassa jāniya Janatā’dāya jinassa hatthato, Tamadhiṭṭhitapatta mindirā- Sadanaṃ dānagharaṃ pavesaye; ()
以四种香所熏修的
地上所设最胜座上,
以新布旧布种种布料,
善坐之善逝及声闻众。巴利
Catujātikagandhabhāvite Bhuvi paññattavarāsanopari, Ahatāhatavatthajātite Sunisinnaṃ sugataṃ sasāvakaṃ; ()
精心备办的殊妙饮食,
亲手献上莲花以为供养,
大众虔诚热切供养,
及以衣服等恭敬供养。巴利
Paṭiyattapaṇītabhojana- Vikatīhe’va sahatthapaṅkajā, Abhitappayate mahājano Patimāneti ca cīvarādinā; ()
即使在皈依时,
那些安立于五种增上戒中者,
于四道果中,何处?
其证智、随眠、意向等为始。巴利
Saraṇāgamane’pi pañcayu Adhisīlesu patiṭṭhahanti ye, Catumaggaphalesu katthavi Tadabhiññā’nusayāsayādito; ()
世尊食事已毕。
以相应的法语,
太阳族调伏诸亲族
唤醒心莲之林巴利
Bhagavā katabhattakiccavā Anurūpāya kathāya dhammiyā, Ravibandhu vineyya bandhunaṃ Hadayambhojavanaṃ pabodhaye; ()
宛如行走的哈利梅鲁山,
遍身缠裹因陀罗彩弓之列。
具足百福相之牟尼,
从座而起,步入精舍。巴利
Harimerugiri’va jaṅgamo Parinaddhindasarāsanāvalī, Visate satapuññalakkhaṇo Muniru’ṭṭhāya vihāramāsanā; ()
在那胜妙的圆坛场中
牟尼在为他铺陈的大高座上
暂来安坐
乃至食事成办;巴利
Varamaṇḍalamāḷake tahiṃ Muni paññattamahārahāsane, Khaṇamāgamayaṃ nisidati Yaminaṃ bhojanakiccasādhanaṃ; ()
如大象披着宝铠与妙铠,
披粪扫衣者亦复如是
众行者之王、群主
众行者即时趋前,围绕那位巴利
Maṇivammasuvammitā viya Karino pārutapaṃsukūlikā, Yatayo yatirājayūthapaṃ Parivārenti upecca taṅkhaṇe; ()
殊胜侍者于是向知时者禀白,
告以彼时之机缘。
胜者香象,以芬芳妙香,
入于芬馥香室。巴利
Samayaṃ samayaññuno tato Tadupaṭṭhākavaro nivedaye, Jinagandhagajo suvāsitaṃ Visate gandhakuṭiṃ sugandhinā; () (Purebhattakiccaṃ)
那时,胜者于香室门口
无有尘垢,足尘亦不存,
濯足既净,置足于宝阶之上
少立须臾。巴利
Athagandhakuṭīmukhe jino Virajo pādarajo nacatthipi, Paridhotapadāni nikkhipaṃ Maṇisopāṇatale khaṇaṃ ṭhito; ()
胜者出世亦为难得,
刹那具足而得成就,亦为难得,
得生人中实难得,
闻胜者法亦难得。巴利
Udayo’pi jinassa dullabho Khaṇasampattisamiddhi dullabhā, Manujesu’papatti dullabhā Jinadhammassavaṇampi dullabhaṃ; ()
沙门性亦难得
三种教法由不放逸,
依所教诫而教诫诸行者,
诸比丘,应当成就。巴利
Samaṇatta mape’ttha dullabhaṃ Tividhaṃ sāsana mappamādato, Yatayo’vadatā’nusāsati Abhisampādayathā’ti bhikkhave; ()
有比丘顶礼后
世尊教法的圆满行道者
然后,问及修习之次第
于观等诸法中。巴利
Abhivandiya keci bhikkhavo Bhagavantaṃtaka paṭipattipūrakā, Atha sampaṭipādanakkamaṃ Paṭipucchantivipassanādisu; ()
牟尼于观等诸法门中,
随其行持而施教。
领受导师教诫已,
如欲庄严者得宝珠鬘。巴利
Padadāti vipassanādisu Muni tesaṃ cariyānurūpikaṃ, Paṭigaṇhiya satthusāsanaṃ Maṇidāmaṃ viya makaṇḍanatthiko; ()
向胜者行右绕礼之后,
他们恭敬合掌,
寂静谦恭诸行者,
各各还入自住处。巴利
Pavidhāya jinaṃ padakkhiṇaṃ Atha te bhattisamapakpitañjalī, Pavisanti yatī sakaṃsakaṃ Vasatiṃ santanivātavuttino; ()
瓦塔山麓岩洞等诸处,
有某些精勤行者……
复有群生,入天、阿修罗、龙
与金翅鸟的居所。巴利
Vatapabbatapādakandara- Pabhūtīsva’ññataraṃka padhānikā, Pavisanti surāsuroraga- Garuḷānaṃ bhavanesucā’pare; ()
若欲入香殿,
入已而乐求远离者。
具念的牟尼,右侧而卧。
白昼时分,他卧于自己合适的卧具上。巴利
Atha gandhakuṭiṃ yadicchati Pavisitvā pavivekakāmavā, Muni dakkhiṇapassato sato Sayanaṃ kapakpayatī’sakaṃ divā; ()
身垢已息,犹如澄净平和。
牟尼起身,遍历无数俱胝,
于刹那间体验诸定,
以佛眼观照世间;巴利
Vupasantasarirajassamo Muniru’ṭṭhāya anekakoṭiyo, Anubhūyaka samādhayo khaṇaṃ Bhuvanaṃ passati buddhacakkhunā; ()
或于止中,或于观中,
当如来放下重担之时,
他依神通力,侍立其处,
悲悯之藏再次令其起立。巴利
Samathamhi vipassanāyavā Dhuranikkhepakate tathāgate, Tahimiddhibalenu’paṭṭhito Puna vuṭṭhāpayate dayānidhi; ()
如是,五百声闻众,
世尊极速教诫,
如令莲花绽放而令彼等觉悟,
彼由虚空而行,归于己之住处。巴利
Iti pañcasatampi sāvake Atikhippaṃ kabhagavā’nusāsiya, Padumāniva te pabodhayaṃ Nabhāsā yāti vihāra mattano; ()
胜者骏马般的足迹之威力
胜者调伏六牙象王之钩
胜者之狮子吼
我等得见、得闻,如是。巴利
Jinasindhavapādavikkamaṃ Jinachaddantagajindakuñcanaṃ, Jinakesarasīhagajjanaṃ Abhipassāma suṇoma no iti; ()
愿住于胜者所在之处。
午后,合掌之中盛满鲜花,
善着下衣,善披上衣,极为庄严,
众人满怀喜悦,聚集而来;巴利
Vihareyya yahiṃ jino tahiṃ Aparaṇhe kusumākulañjalī, Sunivatthasupārutā bhusaṃ Muditā sannipatantikho janā; ()
那时,已示现神变者,
进入殊胜的法堂,
犹如太阳照临持双山巅。
胜者安坐于善敷之座首。巴利
Atha dassitapāṭihāriyo Pavisatvā varadhammamaṇḍapaṃ, Sūriyova yugandharo’pari Sunisajjā’sanamatthake jino; ()
如迦陵频伽鸟鸣之声,
甘美而雅正,摄听众之心。
宣说四种圣谛
依于次第之说而巴利
Karavikavirāvahārinā Madhuro’dārasarena sotunaṃ, Caturā’riyasaccamīraye Anupubbāya kathāya nissitaṃ; ()
恭敬领受
随顺自己行持之法
她以右绕的方式趋近,
以头面礼敬众会(午后事)巴利
Paṭigaṇhiya dhammamādarā Nijavohāra’nurūpagocaraṃ, Abhiyāti padakkhiṇena sā Parisātaṃ sirasā’bhivandiya; () (Pacchābhattakiccaṃ)
又如持优胜象王之额宝者,
又如狮子王摧破恶见者,
于是,他结束了这法之狮吼。
牟尼起身、沐浴、就座;巴利
Varavāraṇakumbhadāraṇo Migarājāva kudiṭṭhabhañjano, Atha niṭṭhitadhammagajjano Muniru’ṭṭhāyu’pavesanā’sanā; ()
胜者之身,譬如莲华,殊胜
无垢,离诸尘染。
若欲沐浴者
进入浴室后巴利
Kamalaṃ’va kalevaraṃ varaṃ Vimalaṃ vitarajomalaṃ jino, Avasiñcitukāmavā sace Pavisitvāna nahānakoṭṭhakaṃ; ()
侍者比丘以所备之水,
于身上洒净。
暑热与疲劳俱已平息,
旋即返来,重披其衣。巴利
Tadūpaṭṭhitikena bhikkhunā Paṭiyattenudakena viggahe, Samitotuparissamo muhuṃ Punarāgamma nivatthacīvaro; ()
在平坦之处,善坐、善卧;
在寺院中安设的座位上,
亦唯片刻亲证
虽善解脱者,解脱所生之乐。巴利
Sunisajja sina’ssame same Pariveṇe ṭhapitāsanopari, Anubhoti muhutta mattanā Suvimutto’pi vimuttijaṃ sukhaṃ; ()
彼现起随现起者,
从彼彼处出离
恭敬合掌的花鬘,
簇拥着三界导师。巴利
Tadupaṭṭhitipaccupaṭṭhitā Abhinikkhammatatotatoyatī, Mahitañjalipupphamañjarī Parivārentitilokanāyakaṃ; ()
彼等请问修行圆满之次第,
亦问诸问。
诸行者各各向胜者祈请,
为听闻法说而修习。巴利
Paṭipattipapūraṇakkamaṃ Paṭipucchanti vipucchanāni’pi, Yatayo hi visuṃvisuṃ jinaṃ Savaṇaṃ dhammakathāya yācare; ()
世尊为悲悯所策励,
以智慧了知他们的意趣,
成就最上义
“ 超越前夜分”:指前夜分应办之事巴利
Bhagavā karuṇāya codito Tadadhippāya mavecca buddhiyā, Abhisādhaya matthamuttamaṃ Purimaṃ yāmamatikkame iti; () (Purimayāmakiccaṃ)
彼以头面礼无边见之世尊,
诸比丘已离去。
礼敬已,从诞生之域
诸天与阿修罗适得此缘巴利
Bhagavanta manantadassinaṃ Sirasā tesugatesu bhikkhusu, Abhivandiya jātikhettato Labhamānā’vasaraṃ surāsurā; ()
行至苦行林苑,
以身肤之色映得满园金黄
宝珠顶髻光芒集聚
具吉祥者,被围绕亲吻的;巴利
Upagamma tapovanaṅgaṇaṃ Kurumānā chavivaṇṇapiñjaraṃ, Maṇimoḷimaricisañcaya- Paricumbīkaḷitaṃ sirimato; ()
指甲为蕊,指作花瓣;
双足莲华,我今顶礼。
四音节也在其后被问及。
“ 最胜问”者,如此被计为至少。巴利
Nakhakesaramaṅgulīdalaṃ Caraṇambhojayugaṃka pavandiya, Caturakkharikampi pucchare Varapañha’ntamaso’hisaṅkhataṃ; ()
“ 施安乐者,于诸说法者中为无上。”
牟尼解答他所问
尔时,离疑惑者随喜,
复再三称叹;巴利
Sivado vadataṃanuttaro Muni vissajjati tabbipucchanaṃ, Atha vitakathaṅkathi tada- Bbhanumodanti abhitthavantipi; ()
以自法之灯的光辉
破除众生的愚痴与黑暗者,
如是,日日安度中夜分,
牟尼已办所作。巴利
Nijadhammapadīpatejasā Janasammoha tamovidhaṃsano, Iti majjhimayāma manvahaṃ Katakicco muni vītināmaye; () (Majjhimayāmakiccaṃ)
已伏身疲,
所作已办,于行住坐卧威仪中,
然后,于后夜经行
牟尼度过初夜时分巴利
Abhibhutasarīrajassamo Katakiccehi’riyāpathehica, Atha caṅkamaṇena pacchime Paṭhamaṃ bhāga matikkame muni; ()
顺风与逆风吹送而来的
功德之香,令身芬芳
如宝珠灯光,璀璨明亮
善逝来到了香室巴利
Paṭivāta’nuvāta vāyita- Guṇagandhehi sugandhitaṅgimā, Maṇidīpapabhāsamujjalaṃ Sugato gandhakuṭiṃka upāgato; ()
卧处之上舒展身躯
身形相称宛如塑像
如狮子般卧下,
第二颂中具念正知。巴利
Sayanopari sampasārayaṃ Paṭimārūpasarūpaviggahaṃ, Sayanaṃ kurute’va kesarī Dutiyasmiṃ satisampajaññavā; ()
烦恼未成就而成就者,
世尊,坏灭有分,相续不断。
善安坐已而觉寤,
大觉者于座上趣入大悲禅那。巴利
Asamiddhakilesamiddhavā Bhagavā bhaṅgabhavaṅgasattati, Sunisajja pabujjhito mahā- Karuṇājhāna mupeticā’sane; ()
若于前世诸有中,
若有已作加行之士,
如日照而绽放的
莲花般应被唤醒。巴利
Purimesu bhavesu pāṇino Yadi vijjanti katādhikārino, Raviraṃsivikāsanūpaga- Padumānī’va pabodhanārahā; ()
由悲悯而生起,从此
悲心清凉的牟尼
以佛眼观见
他们在地之道果近依;巴利
Karuṇāya samuṭṭhito tato Karuṇāsītalamānaso muni, Abhipassati buddhacakkhunā Bhuvi te maggaphalopanissaye; ()
如是,胜者日日于后夜分,
逾越三分之一已。
已成就如前所说之应作事者
所作已办者之不可思议功德;(后夜分之所作)巴利
Iti pacchimayāma manvahaṃ Tatiyaṃ bhāga matikkame jino, Purimoditakiccakārino Katakiccassa acintiyāguṇā; () (Pacchimayāmakiccaṃ)
以色为量者,亦于佛生净信;
以传闻为量者,亦于佛生净信。
依外相为量者,亦于佛生信
依法为量者,亦于佛生信巴利
Pasidanti rūpappa māṇapi buddhe Pasidanti ghosapakpa māṇapi buddhe Pasidanti ḷukhappa māṇapi buddhe Pasidanti dhammappamāṇapi buddhe ()
如是,由名为慧喜的苦行者所造,令一切诗人心中生起欢喜之因,于《胜者史灯》中,近因之章,五种佛陀所作之阐明,第十八品竟。巴利
Iti medhānandābhidhānenayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santike nidāne pañjavidhabuddhakicca paridīpo aṭṭhārasamoka saggo.
无边世界树池胎内,
善行之根滋长名声之藤。
与九种功德之规则相应故
世尊犹如盛花之顶巴利
Niravadhibhuvanālavālagabbhe Sucaritamūlavirūḷhakittivallī, Navaguṇaniyamotu saṅakgamena Bhagavatamāsiyatheva (pupphitaggā); ()
心极清净者,
其身远离一切烦恼垢染与随眠。
所谓“如是世尊”,乃觉者所赞叹
“ 阿拉汉”的称誉响彻世间巴利
Suvisadamatimā savāsanehi Sakala kilesa malehi cārakāyo, Itipi bhagavato budhābhigīto Bhuvivisuto arahanti kittighoso; ()
执持锐利道智剑,
胜者斩断恶行敌
“ 如是世尊”者,即已破诸敌之义
“ 阿拉汉”的名声远扬世间;巴利
Gahita nisita maggañāṇa khaggo Varamati duccaritārayo achindi, Itipi bhagavato hatārinoyo Bhuvivisuto arahanti kittighoso; ()
三有之车,以无明
与有爱为毂,以漏为轴。
种种积集之业,为其轮辐;
老死纠缠之轮辋,此即轮回。巴利
Tibhavarathasamappitaṃ avijjā- Bhavatasiṇāmayanābhika māsavakkhaṃ, Vicitupacitakamma sañcāyā’raṃ Jaṭitajarāmaraṇerunemi vaṭṭiṃ ()
时限与边际皆不可知,
有轮随彼流转。
以坚固精进之足,立于菩提道场,
他安立于极清净戒的大地之上;巴利
Avidita pariyanta kālasīmaṃ Paribhamitaṃ bhavacakkamatthi tassa, Thiravīriyapadehi bodhimaṇḍe Suvimalasīlamahītaleṭhito yo; ()
以极净之信,
以莲华般之手,击打于定砧之面。
手持极利无等智斧,
斩断业尽。巴利
Hanivihani are visuddhasaddhā- Karakamalena samādhisāṇapiṭṭhe, Sunisita masamaṃ nihanti kamma- Kkhayakarañāṇakuṭhārimādadhāno; ()
摧毁有轮之车、令迷乱止息者,
登上道车、抵达寂静城者。
如此,世尊是杀敌者,
“ 阿拉汉”的称赞声遍满世间;巴利
Hatabhavaratha vibbhamassa magga- Rathamabhiruyha sivaṃpuraṃ gatassa, Itipi bhagavato hatārakassa Bhuvivisuto arahanti kittighoso; ()
不知边际的苦轮
有之轮,即称为无明。
于彼处安置为轮毂,以根本故;
有、生、老死,彼为终点的轮辋。巴利
Avidita pariyanta dukkha vaṭṭaṃ Athabhavacakkaka mituccate avijjā, Tahimupahitanābhī mūlakattā Bhavatijarāmaraṇaṃ tadantanemi; ()
于此二者之间,合而为辐
以行为首的其余十法
于苦集灭道,
不了知,此即无明。巴利
Ghaṭita tadubhayantarā arāssu Dasa abhisaṅkharaṇādisesa dhammā, Kasirasamudaye nirodha magge Bhavati pajānamajānanaṃ avijjā; ()
无明有三地。
这是四谛自性的遮蔽者。
思择之思,
实以种种方式,为三有之因缘。巴利
Bhavati tividhabhumikā avijjā Catuvidha saccasabhāva chādakā’yaṃ, Abhivicinana cetanāna maddhā Vividhanayena bhavattaye nidānaṃ; ()
欲界之中,各自结生之心,
其因唯是二种所造之业。
善心趣向无色界与色界,
乃彼二地结生之因。巴利
Sakasaka paṭisandhicittahetu Dvaya mabhisaṅkhata kammameva kāme, Cita kusala marūpa rūpa gāmiṃ Tadubhayabhupaṭisandhihetu hoti; ()
善与不善,分为三类,
随其相应,于前世所积。
结生之后,岂无果报心?
三有流转,果报心之因。巴利
Kusalamakusalaṃ tidhā vibhattaṃ Purimabhavenicitaṃ yathānurūpaṃ, Nabhavati paṭisandhitoparaṃ kiṃ Tibhava pavatti vipāka citta hetu; ()
集所成的欲界与色界果报
存在于结生与转起中
各个存在,名为色之因
依种种缘而相应巴利
Samudayamaya kāmarūpapākā Sati paṭisandhi pavattiyaṃ bhavantī, Saka saka bhavanāma rūpahetu Vividha nidānavasena cānurūpaṃ, ()
同样地,四种无色果报,
也唯依各自所属地之名缘。
于无想有情,意积集
为何不生于世间?唯色之故。巴利
Tathariva caturo arūpapākā Sakasakabhumikanāmapaccayāva, Samupacita manaṃ asaññasatte Nabhavatikiṃka bhuvi rūpamattahetu; ()
此二(身表语表)从非异熟心而生起,
于三有中亦随应而现。
名色于善趣、恶趣及欲界,
成为六处的足处。巴利
Tadubhaya mavipāka cittatopi Pabhavati tīsubhavesu cā’nu rūpaṃ, Sugati dugatiyaṃ padaṃhi kāme Bhavati saḷāyatanassa nāma rūpaṃ; ()
“ 有”的词根,为无想、离色相——
于地,三种处之名与色,
于无色有中,有之集起。
微细,唯意处之名而已。巴利
Bhavati padaka masaññi vajjarūpa- Bhuvi tividhāyatanassa nāma rūpaṃ, Havati samudayo bhave arūpe Sukhuma manāyatanassa nāma mattaṃ; ()
如是,于三有中,各各——
有的生起之处,以触为因。
同样地,由业而来的有,以及色。
于三有中,由六触所生之受。巴利
Iti tividhabhave bhavanti taṃ taṃ- Bhava pabhavāyatanāti phassahetu, Tathariva kamato bhavānu rūpaṃ Tividhabhavesu chaphassavedanejā; ()
于种种有、趣、住处之中,彼彼
丛积缠结,即是执取之因。
对再再二有的坚固执取,
以因生故,于有与胜有之中而有。巴利
Vividha bhavagatiṭṭhitīsu taṃ taṃ Chaṭita jaṭā gahaṇassa hetu hoti, Punarubhaya bhavassa daḷhagāho, Bhavati bhavotibhavamhi hetujātyā; ()
这便是三种有、生起与生,
成为老死等诸苦之因,
一切烦恼、灾患之漏
集为因,由此故为无明巴利
Tividha bhavu’papattijātiresā Bhavati jarāmaraṇādi dukkha hetu, Sakalakasirupaddavā’savānaṃ Samudayahetutatosiyā avijjā; ()
凡依坚固执取之力
行于善行或恶行者,他的
其中,“业”是指趣向善趣与恶趣的业
‘ 业论者’,是宣说业有之人巴利
Thiragahaṇavasena yohi koci Sucarita duccaritaṃcareyya tassa, Sugati dugati gāmi kammamettha Kathayati kammabhavo’ti kammavādī; ()
种种积集之业力所生,
此五蕴即说名生有。
生者,谓彼诸蕴最初生起;
老者,即彼成熟;死者,谓其死没迁堕。巴利
Vicitupacita kammasattijātā Vadatupapatti bhavo’ti pañcakhandhā, Tadabhijanana māhajāti tesaṃ Cuticavanaṃ paripākatājarā’ti; ()
对于依地界与水界的结缚而安住者
对于依池沼之深而生起者
凡以法住智之名净慧而执持者,
其事得成办。巴利
Pahavaphalapabandhato ṭhītānaṃ Sarasagabhīrapaṭicca sambhavānaṃ, Kayirati visadāya yāya dhamma– Ṭhitimatināmadhiyā pariggahaṃsā; ()
然而在此,四边际之总摄
前有、生起、痴、业,为一。
有、取、有之心、名色
六处、六触、六受,此为一。巴利
Idhapana caturosiyuṃsamāsā Purimabhavo’daya moha kammameko, Bhavatihanabhavacittanāma rūpā- Yatana cha phassa cha vedanāti ceko; ()
有、喜贪与执取
生与老死,于未来合为一体
依因与果力而生起者,
如是四种摄略,是即三时。巴利
Api bhavati bhavo nikanti gāho Janana jarāmaraṇaṃ anāgate’ko, Pabhava phalavasena sambhavānaṃ Iti catu saṅkhipanaṃ siyātiyaddhaṃ; ()
此处犹如过去五因,
爱、取、有,以及业与痴。
如是,与痴业共俱。
于有喜执,此为因;巴利
Idha yathariva’tītahetupañca Abhiratigāhabhavehi kammamohā, Tathariva saha mohakammunāpi Abhiratigāhabhavā idāni hetū; ()
五果不生,此为何?
今有结生识等诸法。
果于未来亦如是生起,
生、老死等五法;巴利
Nabhavati phalapañcakaṃ kimeta- Rahipaṭisandhika manādipañca dhammā, Bhavati phakhalamanāgate tatheva Janana jarāmaraṇādi pañca dhammā; ()
“ 有”者,即于有生起之间的一法。
“ 喜”者,即于所受之间的一法。
如是心、思与意之名,
即是有轮之三连结。巴利
Bhavati bhavupapattiya’ntare’ko Abhirati vedayitāna mantare’ko, Tathariva citacetanāmanānaṃ Iti bhavacakkatisandhayo bhavanti; ()
极清净的二十行相作者,
具六转、三合、三时。
为通达彼,以界与法住立之智,
四摄、二根。巴利
Suvisadamativīsatā’ katāraṃ Sa’tiparivaṭṭa tisandhikaṃ tiyaddhaṃ, Tadavagamiyatāya dhātu dhamma- Ṭṭhitimatiyā catusaṅakgahaṃ dvimūlaṃ; ()
破除三界中的有情
有轮,圆满摧敌之轮。
如是世尊,为智者所赞叹。
于世间被称颂,阿拉汉的名声响彻。巴利
Hanivibhani jagattaye bhavanta- Bhavaratha cakkasamappitākhilāre, Itipi bhagavato budhāhigīto Bhuvi visuto arahanti kittighoso; ()
世尊出现时,具大威力者;
天人共世间,咸应深敬礼。
“ 我们何时礼敬彼”者:犹如须弥山。
“ 以宝珠璎珞”者,娑婆主梵天亦复如是。巴利
Bhagavati udite mahānubhāvo Tamahimaheyya bhusaṃ sadevaloko, Tadahimahi kadāvi neru matta- Maṇiratanāvaliyā sahampatīpi; ()
众多天与众人,各随己力,
恭敬于彼者,给孤独长者亦复如是。
那位居士、近事女毗舍佉,
与眷属的憍萨罗王、频婆娑罗王;巴利
Pacurasuranarā balānurūpaṃ Yamabhimahiṃsu anātha piṇḍikopi, Gahapati tamupāsikāvisākhā Saparisa kosalabimbisārabhūpā; ()
世尊般涅槃后,阿育王
统御大地的君主,岛洲转轮王,
舍弃九十六俱胝之财,
供养无等十力尊。巴利
Bhagavati parinibbute asoka- Vahayadharaṇīpati dīpacakkavatti, Dasabalamasamaṃ pariccajitvā Abhimahi channavutippamāṇakoṭī; ()
舍弃了不可计量的财富
于此建造宝珠璎珞塔
天人皈依处之舍利身,
杜吒迦摩尼人王亦奉迎。巴利
Agaṇita vibhavaṃ pariccachitvā Iharatanāvali cetiyaṃ vidhāya, Suranarasaraṇassa dhātudehaṃ Narapatimānayi duṭṭhagāminī’pi; ()
他们以种种供养仪轨,恭敬供养十力具足者。
其他人则以尊重礼敬此应供者。
如是,众人以衣等四种资具,供养应受尊崇者,
此为殊胜。巴利
Dasabalamabhipūjayiṃsu pūjā- Vidhibahumānana bhājanaṃ tadaññe, Itijana mahanīya cīvarādī- Catuvidhapaccaya pūjanāka visesaṃ; ()
功德海中最上的应供者
堪受供养、堪受施食、堪受宾客之礼,
如是世尊,为贤哲所赞叹,
阿拉汉之誉声遍扬大地。巴利
Guṇajaladhi yadagga dakkhiṇeyyo Arahati cāhuṇa pāhuṇā rahassa, Itipi bhagavato kavippa sattho Bhuvi visuto arahanti kittighoso; ()
贪求此世与他世之礼敬者
卑劣、炫示聪明的沙门之辈
贪求名闻者暗中造作不善,
岂会因怖畏恶名而积集?巴利
Idhaparamanipaccakāra giddhā Samaṇaka bhusurakā vibhāvimānī, Rahasi akusalaṃ silokakāmā Na kimasilokabhayena sañcinanti; ()
“ 不作任何恶。”
“ 即便是畏恶之人,也会造作恶行。”
所谓“世尊是远离恶者”,
世间流布的“阿拉汉”之称赞声;巴利
Nacakarahaci kiñcideva pāpaṃ Kayirati resarahopipāpabhīrū, Itipi bhagavato rahāpagassa Bhuvivisuto arahanti kittighoso; ()
贪、嗔、痴未寂止,
其心不坚,身、心、慧未修习。
背离圣道者
行非圣法之人中最劣者巴利
Anupasamita rāgadosa mohā Thiramanabhāvita kāyacitta paññā, Ariyapaṭipadāya ye vipannā Anariya dhammacarā narādhamāte; ()
善持善逝与阿拉汉之教法,
随顺胜者,纵仅一次于近处,亦为殊胜。
纵使远离世尊,亦复如是
阿拉汉之名声,遍扬于世间巴利
Sugahita sugatārahaddhajantā Jinamanubandhiya santikeka varāpi, Itipi bhagavato bhavanti dure Bhuvivisuto arahanti kittighoso ()
如是牟尼,达于极远之境。
离彼诸下劣之人。
世尊诚为诸贤善者所称赞,
其阿拉汉之誉声遍扬大地。巴利
Tathariva suvidura bhāvamāpa Munirapitehinihīna puggalehi, Itipi bhagavato satampa sattho Bhuvivisuto arahanti kittighoso;Ka ()
一切烦恼之法悉已断除。
恒常善修习身、心、慧
圆满圣道者
远离非圣法道之贤智者巴利
Vihata sakalasaṃkilesa dhammā Satata subhāvita kāya cittapaññā, Ariyapaṭipadaṃ papūrakārī Anariyadhammapathārakāka sudhīrā; ()
纵令远隔百千由旬之遥,
若远离胜者而住
世尊涅槃未久,
其阿拉汉之誉已遍传大地。巴利
Satadasasata yojanehi dūre Yadiviharanti jinassa ārakāte, Itipi bhagavato na tāva dūre Bhuvi visuto arahanti kittighoso; ()
如是牟尼得至不远之境
于如是善士亦复如是
如是,世尊、已至有边者
应受供养者,称誉之声遍满世间巴利
Tathariva avidūra bhāvamāpa Munirapi sappurisāna mīdisānaṃ, Itipi bhagavato bhavantagassa Bhuvivisuto arahanti kittighoso; ()
智者应远离诸恶法
他们说:“当远离诸多无义利者。”
“ 如是,世尊是远离者”:因他无有……
“ 阿拉汉的美名,流传世间”巴利
Budha jana rahitabba pāpadhammā Pavūramanatthakarāka rahāvadanti, Itipi bhagavato rahā na yassa Bhuvivisuto arahanti kitti ghoso; ()
应被圣者们呵责、应远离之法
从最劣的凡夫人等,因为
如是,彼世尊亦无
遍扬大地之誉声,称曰阿拉汉。巴利
Garahiya rahitabbatā’riyehi Paramaputhujjana puggalehi yasmā, Itipi bhagavato naca’tthi’massa Bhuvivisuto arahanti kittighoso; ()
再者,也并非世尊曾
有应被呵责者、应被远离者存在,
如是,世尊是远离者
应得称赞的名声,遍满世间;巴利
Apica bhagavatā natekadāci Vigarahiyā rahitabbakā bhavanti, Itipi bhagavato rahānayassa Bhuvivisuto arahanti kittighoso; ()
所谓“来此远离”,这即被称为
于世尊,既无三有之流转,亦无隐遁。
如是,世尊已至彼岸。
阿拉汉的美名,传扬于大地。巴利
Gamana miharahoti vuccate taṃ Tibhavaparibbhamaṇaṃ raho na yassa, Itipi bhagavato gatassa pāraṃ Bhuvi visuto arahanti kittighoso; ()
具足无上的增上戒、增上心、增上慧
获得最上解脱与解脱智
无比功德之器、无贪者、
无等之等者、无等者、无上者巴利
Niratisaya’dhisīlacittapañño Parama vimutti vimutti ñāṇalābhī, Asandisa guṇa bhājanoka anejo Asamasamo asamo anuttaro’ti; ()
善力圆满成就之相者
由种种功德,应被赞叹者
如是,世尊确实应受赞叹。
世间遍闻,阿拉汉的名声称扬。巴利
Kusalabala samiddharūpavāti Vividhaguṇehi siyā pasaṃ siyo yo, Itipi bhagavato pasaṃsiyassa Bhuvivisuto arahanti kittighoso; ()
以此诸因,由此众缘,
世尊乔达摩即是乔达摩族之幢旗。
所谓“阿拉汉”,即声名远播者
于三界众生中,施与油灯及戒德者巴利
Iminā imināpi kāraṇena Bhagavā gotama gotta ketubhūto, Arahaṃ arahanti kittirāvo Dakatelaṃvatatāna sattaloke; ()
此乃梅达难陀比丘所造《胜者史灯》“近因”部分之文,阐明世尊“阿拉汉”名号之施设,乃令一切诗人心中生起喜悦之因缘——第十九品终。巴利
Iti medhānandābhidhānenayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santike nidāne bhagavato arahantināmapaññattiyāabhidheya paridīpo ekūnavīsatimoka saggo.
他以正智独自彻证了一切诸法的真义。
由于觉悟故,依其智慧之威力,他成为了佛陀。
以“正自觉者”之号远扬故,
遍播于世间界。巴利
Sammā sāmaṃ sabbadhammāna maddhā Buddhattā paññānubhāvena tassa, Sammā sambuddhoti abbhuggatāya Āsikityā(sālinī) loka dhātu; ()
凡应证知、应遍知之法,
应修习、应现证之法,
正自证觉,故名佛陀;
世间共称,正自觉者。巴利
Yo cā bhiññeyye pariññeyya dhamme Bhāvetabbe sacchikātabba dhamme, Sammāsāmaṃ bujjhi tasmāsa buddho Sammā sambuddhoti vikhyāsi loke; ()
于此四谛应胜知,
苦谛方是遍知法。
应修习者,为道谛;灭
谛、真实、应现证之法;巴利
Tatrā’bhiññeyyā catussacca meva Dukkhaṃ saccaṃ kho pariññeyya dhammā, Bhāvetabbā magga saccaṃ nirodha- Saccaṃ tacchaṃ sacchikā tabba dhammā; ()
渴爱方面所生起的法,
诸道应断、应舍断之法,
与生等诸苦俱起,
五取蕴即是苦谛。巴利
Taṇhāpakkhe sambhavaṃ dhamma jātaṃ Maggānaṃvajjhaṃka pahātabba dhammā, Saddhiṃ jātyādīhi dukekhahi pañcu- Pādānakkhaṇdhā siyā dukkha saccaṃ; ()
此渴爱者,欲渴爱等类;
彼为众苦之因,是第二谛。
诸缚之无有处,是灭
谛;及依此而舍渴爱者;巴利
Yāyaṃ taṇhā kāma taṇhādibhedā Dukkhānaṃ sāhetu saccaṃ dvitiyaṃ, Bandhānaṃ yatrāpya’bhāvo nirodha- Saccaṃ yañcā gamma taṇhāya cāgo; ()
正见等八道支诸法
能达至涅槃的道谛
因已正觉这些诸法
于世间被称为“正自觉者”;巴利
Sammādiṭṭhādyaṭṭhamaggaṅga dhammā Nibbānaṃ sampāpakā magga saccaṃ, Tesaṃ dhammānampi sambujjhinattā Sammā sambuddhoti vikhyāsi loke; ()
犹如眼,此苦及其生起之因
渴爱,其无有即是灭,
道是觉悟的方便,这便是他的慧。
如此逐一列举各个词句后,巴利
Cakkheva’daṃ dukkhaṃ taduppāda hetu Taṇhā nesānaṃ abhāvo nirodho, Maggo bodhūpāya paññāti tassa Evaṃ paccekaṃ padaṃ coddharitvā; ()
于真实诸法中安立真谛已,
彼和合真谛、见真谛者,即佛陀。
以锐利慧,自证正觉,
于世间被称为“正自觉者”;巴利
Āropetvā sacca dhammesu sacca- Sandhātā yo saccadassī sa buddho, Sammā sāmaṃ tikkhapaññāya bujjhi Sammā sambuddhoti vikhyāsi loke; ()
六门与六所缘,
六种心与六种识的差别,
六种想与六种思,
六种触、寻等巴利
Channaṃ dvārānañca chārammaṇānaṃ, Channaṃ cittānañca chabbeda nānaṃ, Channaṃ saññānaṃ cha sañcetanānaṃ Channaṃ phassā naṃ vitakkādi kānaṃ; ()
如是,以施设六种色渴爱等
渴爱身故,
故于诸谛,正自觉悟
于世间被称为“正自觉者”;巴利
Evaṃ channaṃ rūpa taṇhādikānaṃ Taṇhākāyānaṃ samāropaṇena, Sammā sāmaṃ bujjhi saccesu tasmā Sammā sambuddhoti vikhyāsi loke; ()
五蕴、十八界
眼等十二处
以正确地自我觉悟,故称自觉者
于世间被称为“正自觉者”;巴利
Pañcannaṃ khandhāna maṭṭhārasannaṃ Dhātūnaṃ cakkhādinaṃ bārasannaṃ, Sammā sāmaṃ bujjhitattā sayambhu Sammā sambuddhoti vikhyāsi loke; ()
四色界禅那与四无色
禅那与十种随念等业处,
有相六种、无量四,
及不净相,合为九种业处。巴利
Rūpajjhānānaṃ catunnaṃ arūpa- Jjhānānañcānussatīnaṃ dasannaṃ, Khatti sākāra’ppamaññāsubhānaṃ Kammaṭṭhānānaṃ navannaṃ bhavānaṃ; ()
以成正觉故,于轮回之轮中,无明等诸支,
由安立于诸谛。
此正确而无依之智
正自觉者现于世间巴利
Buddhattā saṃsāra cakke avijjā- Dyaṅgānaṃ saccesucāropaṇena, Sammāsāmaṃ esa nissaṅga ñāṇe Sammā sambuddho vikhyāsi loke; ()
现在、未来、过去诸法,
涅槃,无余的概念施设法。
自证正觉,不从他教,
世间咸称:正自觉者。巴利
Paccuppannānāgatātīta dhamme Nibbānaṃ nissesa paṇṇatti dhamme, Sāmaṃ abbhaññāsya’naññopa deso Sammā sambuddhoti vikhyāsi loke; ()
一切所应知的对象,他的智在何处?
同样,智也应如此了知,因为所知法是智的所缘。
因证得所知境之智,
于世间被称为正自觉者。巴利
Sabbaṃñeyyaṃ tassa ñāṇanti kaṃhi Ñāṇampevaṃ ñeyya dhammantikaṃhi, Ñeyyantaṭṭhānomañāṇassalābhā Sammāsambuddhoti vikhyāsi loke; ()
由于诸烦恼连同所有随眠习气皆已超越,
与一切愚痴的睡眠一并正确地
凭道智而自行觉悟,
故于世间被称为正自觉者。巴利
Klesānaṃ yāvāsanāsatatītāya Saddhiṃyoka sammohaniddāya sammā, Sāmaṃbuddho magga ñāṇena tasmā Sammā sambuddhoti vikhyāsi loke; ()
众生之尊主,为诸巴拉密所策励;
菩提树下结跏趺坐,安住不动。
莲逢日光交会而臻殊美,
宛如自行觉醒巴利
Sattādhīso pāramīcoditatto Pallaṅkenāsajjayo bodhimule, Ambhojaṃka bhānuppahāka saṅgamena Sobhaggappattaṃ pabuddhaṃ’va sāmaṃ; ()
自证正确,不与他者共的最上
以道之光明而得觉醒时,
成就了一切知智的辉耀,
因此得名“正自觉者”;巴利
Sāmaṃ sammā’nañña sādhāraṇagga- Maggobhāsenappabuddho samāno, Sampatto sabbaññutāñāṇa sobhaṃ Sammā sambuddhoti vikhyāsi tasmā; ()
如是,彼于一切诸法,
由正自觉而成佛。
“ 正自觉者是佛陀”
这一名声在世间传开。巴利
Evaṃ sabbesaṃ dhammānaṃ Sammā sāmaṃ buddhattā so, Sammā sambuddho buddhoti Saddo loke abbhuggañji; ()
如是,在名为梅达难陀的苦行者所著、令一切诗人心生欢喜的《胜者史灯》中,于近因篇集,阐明世尊“正自觉者”这一名称所表之义的第二十品。巴利
Iti medhānandābhidhānenayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santikeka nidāne bhagavato kasammāsambuddhoti nāmapaññattiyā abhidheya paridīpo vīsatimo saggo.
然而,关于那位尊贵的
乔达摩尊者,如此美妙的称誉之声已遍传开来
彼世尊正是如此:明行具足;巴利
Taṃ kho pana bhavantaṃ Gotamaṃ evaṃ kalyāṇe kittisaddo abbhuggato Itipi so bhagavā vijjācaraṇa sampannoti;
明行具足,
摧破无明浓暗的大雄
明行所生的王者
此广大名声与吉祥,如何能述说?巴利
Sampannavijjācaraṇe avijjā- Ghaṇandhakāraṃ bhiduro pavīro, Rāja vijjācaraṇubbhavāya Uḷārakittissiriyā kathaṃ taṃ; ()
纵然历经无数劫,所经历的诸蕴,
以智慧行,犹如略说之文,
如狮奋跃扑出,
心念迅疾攀缘所缘之境。巴利
Asaṅkhakappepi nivutthakhandhe Peyyālapāḷiṃ viya ñāṇagatyā, Kaṇṭhiravassu’ppatanaṃ yatheva Saṅkippa khipakpaṃ visayāvalambaṃ; (1)
此箭至勇,名萨罗崩迦,为导师所投;
于箭道上,岂有虚发不中?
同样地,于过去诸有之中,
不执著、不落空。巴利
Saro’tisūro sarabhaṅgaka satthu- Khitto saravyamhi virajjhate kiṃ Evaṃ atitesu bhavantaresu Asajjamānaṃ avirajjhamānaṃ; ()
随其所欲之处、随其所思之蕴——
舍弃有为而转起者,
凡其宿命随念智,
实非他人所能共有。巴利
Yathicchitaṭṭhāna matitakhandha- Saṅkhāta māhacca pavattamānaṃ, Pubbenivāsānugatañhi ñāṇaṃ Anaññasādhāraṇamāsi yassa; ()
胜者已断无明随眠,
由第一明而具足明,
如是,他如同被杖击的铜钵,
其名声如声音远播;巴利
Pahīṇa’vijjānusayo jino so Vijjāyu’peto paṭhamāya tāya, Iccassa daṇḍāhatakaṃsapāti- Saddova sampatthari kittisaddo; ()
当劣、胜等差别转起,
于生起与灭坏之时,
有情随业往诸趣,
色非净眼所行境。巴利
Hanīnappaṇītādi pabheda vatte Uppajjamāne ca nirujjhamāne, Satte yathākammu’page gatīsu Pasādacakkhā’visaye ca rūpe; ()
以被称为不共天眼的
极明彻智,
以天眼光明遍照,
无恼的胜者以此而遍知,巴利
Anañña sādhāraṇa dibbacakkhu- Saṅkhātañāṇena pahassarena, Dibbena cā’loka pariggahena Yenā’hijānāti jino anejo; ()
导师于死生境界,
具足彼第二明。
如是,他的名声如金铃之声,
响遍四方。巴利
Cutupapātabbisayāya satthā Vijjāyu’peto dutiyāya tāya, Iccassa sampatthari hema ghaṇṭā- Ṭaṅkāraghosoriva kittighoso; ()
苦、苦之生起与灭尽
及彼能灭尽诸苦之道
四圣谛如其自性
自觉者以此智而宣说巴利
Dukkhañca dukkhappabhavo nirodho Maggo ca dukkhassa nirodhako’ti, Cattāri saccāni yathāsabhāvaṃ Pavedi ñāṇena sayambhu yena; ()
诸漏与漏之集起,
彼等灭尽,即是诸漏灭尽之方便。
自觉者以智力遍知彼一切,
由彼而从诸漏解脱。巴利
Yecā’savā āsavasambhavo yo Tesaṃ khayo yavā’savanāsupāyo, Taṃ sabbamaññāsi sayambhu ñāṇa- Balena yenā’sava vippamutto; ()
生已尽,梵行已立;
应作已办,决然无疑。
彼无量智者,非唯于后际
以智证知而安住。巴利
Khīṇa’ti jātī vusita’nti seṭṭha- Cariyaṃ kataṃ’tī karaṇiya maddhā, Nacā’parantye’va manantañāṇo Ñāṇena’bhiññāya vihāsi yena; ()
为灭尽一切漏,
自生者已具第三明。
如是,其深广远播之声如吼,
称誉之音遍满四方。巴利
Sayambhu sabbāsava saṅkhayāya Vijjāyupeto tatiyāya tāya, Iccassa vipphāragahīrateri- Rāvo’va sampatthari kittirāvo; ()
如下所说之三明
具足这些真实之如来
由彼所生之名闻与身相,
映现于贤者心镜而光耀。巴利
Vijjāhiheṭṭhā gaditāhi tīhi Samaṅakgi bhutassa tathāgatassa, Tadubbhavaṃ kitti sarīra bimbaṃ Sataṃmanodappaṇagaṃ vibhāti; ()
此四大种所成之色身,
生于父母所生之身中,
此身仰赖饭粥而得维持
无常、坏灭、离散之法;巴利
Cātummahābhūtikarūpiko yaṃ Mātāpitunnaṃ karajamhi jāto, Yo bhattakummāsahatopi kāyo Aniccaviddhaṃsanabheda dhammo; ()
生于狭小欲界中,
身坏命终之际,即在此一身之内。
依止彼者,受想行识,
种种分别,是名为名。巴利
Parittakāmāvacaramhi bhuto- Pādāya bhedamhi tadattabhāve, Yaṃ nissitaṃ vedayitatta saññā- Saṅkhāra viññāṇa pabhedanāmaṃ; ()
彼清净者,色如宝珠茎,
线贯其中,如具眼者见经。
具眼者以智眼照见名色,
及彼处依止之名。巴利
Yo vippasanno maṇivaṃsa vaṇṇo Tatrāvutaṃ suttamivakkhimā taṃ, Ñāṇakkhinārūpa mavekkhi yena Sacakkhumā tatrasitañca nāmaṃ; ()
色者,以寒等逼恼变坏为相;
名者,以倾向为相。
除此[因缘法]外,胜义中无受者、作者,
亦无我、自体。巴利
Sītādinā ruppaṇalakkhaṇanti Rūpañca nāmaṃ natilakkhaṇanti, Taduttariṃ vedakakārako vā Attāttabhāvī paramatthato na; ()
依相互关联之力而转起。
它们并非如盲者与跛者那般各自分离而行,
如是,名彼此依止,
色则依此而转起,不相分离。巴利
Aññoññasambandhavasena yantī Nāpaṅgulandhā puthageva yanti, Tathā’ññamañño’panidhāya nāma- Rūpāni vattanti’ha novisunti; ()
如是决择者,即名色
为无有情、无命者之自性。
由涤除恶见而生起之见,
名为见清净。巴利
Vavatthayantassi’ti nāmarūpaṃ Nissattanijjivasabhāva massa, Yā diṭṭhi duddiṭṭhivisodhanena Samuṭṭhitā diṭṭhi visuddhisaṅkhā; ()
无明、取、爱、业
因所生之色与无色等
于转起中,色由四种因而有。
“ 衣等因缘所生”者,此即名称;巴利
Avijju’pādānanikantikamma- Hetubbhavaṃ rūpamarūpamādo, Pakavattiyaṃ hetucatūhi rūpaṃ Vatthādihetuppabhava’nti nāmaṃ; ()
并非于一切处、一切时、一切者中恒常相同。
既非无因,也非恒常因。
如是,他以智慧摄持了
生起彼(法)的诸缘。巴利
Sabbattha sabbesu sadā samo na Nā’hetukaṃ tena naniccahetu, Evaṃ taduppādaka paccayānaṃ Pariggahaṃ yāya dhiyā akāsi; ()
我昔曾存在耶?我昔曾不存在耶?
如是过去等种种分别所成。
他的疑惑,由那名为度疑清净的智慧
而断除。巴利
Ahaṃ nu kho’siṃ nanukho ahosiṃ Iccā’dya’tītādipabheda bhutā, Kaṅkhā’ssa kaṅkhātaraṇabbisuddhi- Saṅkhātapaññāya vigañchi yāya; ()
诸蕴具有过去等之区分,
以灭尽为义,故是无常法,
以能带来怖畏之义,正观此为苦、为无我;
以无实髓之义,如是正观。巴利
Khandhā atītādi pabhedavanto Parikkhayaṭṭhena anicca dhammā, Bhayāvahaṭṭhena dukhā anattā Asārakaṭṭheni’ti sammasanto; ()
棕榈叶束之相、特相、现起、足处。
这些诸蕴,有九种;而后,护者
那位利根者,依七种怖畏
以此方式,善碾压名色;巴利
Tāḷisadhā lakkhaṇapāṭavatthaṃ Khandhāna mesaṃ navadhā’tha nātho, Tikkhindriyo so bhaya sattakānaṃ Vasena sammadditanāmarūpo; ()
以五十种方式,摄取亲族的生起与息灭
以彼智慧,作了摄取
当他具有新生观智时
十种随烦恼现起;巴利
Paññāsadhā bandhudayabbayānaṃ Pariggahaṃ yāyadhiyā akāsi, Yadā’ssa tāruññavipassanāya Upakkilesā dasa pātubhūtā; ()
彼以智剑,于诸法中,
见诸法之三相时,
舍断被随烦恼所染污之道
观清净道行者巴利
Ñāṇakkhiṇā yena tilakkhaṇaṃ so Addakkhi dhammesu tadā’pi tesu, Jahāsu’pakelasapaduṭṭhamaggaṃ Vipassanā sodhitamaggagāmi; ()
如是确定道与非道后
进入观道
名为道非道见清净者
生起审察锐利之慧巴利
Vavatthapetvāna pathāpathe’vaṃ Vipassanāvīthi manokkamitvā, Yā magga’maggikkha visuddhi nāma Samubbhavā tīraṇatikkha buddhi; ()
无间已达彼岸,
为遍知、为灭尽。
欲求清净者,为令成办,
愿求具足九智之清净。巴利
Anantaraṃ tīraṇuṇapāraṃ Patto pariññāya parikkhayāya, Nipphattiyā yo navañāṇupetaṃ Visuddhi mākaṅkhi visuddhikāmo;
若以相续、以威仪、以坚密,
于诸覆蔽之法而不现起。
于三相中,以生灭
他又观察名色。巴利
Pabandhato ce’riyato ghanena Channesu dhammesva’nupaṭṭhahanne, Tilakkhaṇe yenu’dayabbayena Punāpi so sammasi nāmarūpaṃ;
当他依生、灭、住
开显而观照之际,
唯于诸行之坏灭中转起,
具足八种行相,此即坏灭智。巴利
Uppādabhaṅgaṭṭhitito yadā’ssa Vivaṭṭayitvāna vipassato yaṃ, Saṅkhārabhaṅge’va pavatta maṭṭha- Vidhānisaṃsaṃbhavi bhaṅgañāṇaṃ; ()
数数观照坏灭者,
怖畏生起,犹如猛兽等现前。
过去有等差别现起,
三有即是怖畏智。巴利
Vipassato bhaṅgamahiṇhamassa Hutvā bhayaṃ vāḷamigādayo’va, Upaṭṭhitā’tītabhavādibheda- Bhavattayaṃ yaṃ bhayañāṇamāsi; ()
那时,他的蕴、处等诸法
犹如举剑的盗贼等
显现为灾患与过患
证得过患智之后巴利
Atha’ssa khandhāyatanādhi dhammā Ukkhittakhaggā madhakādayo’va, Upaddavādīnavato vibhutā Patvā yadādīnavañāṇa māsuṃ; ()
如金鹅等在笼中
于三有中,见邪见等过患
世间独眼者,已生厌离
由此,获得了强烈的厌离智巴利
Suvaṇṇahaṃsādi’va pañjaresu Bhavesu diṭṭhādinavesu tīsu, Nibbinditatto bhuvanekanetto Yaṃ nibbidāñāṇa malattha tibbaṃ; ()
犹如从高楼上望见陷于陷阱的众生
对于志求从三有解脱者
希求诸行无余的解脱
生起了欲解脱之智;巴利
Pāsādito pāsagate’va sattā Vimuttikāmassa bhavehi tīhi, Nissesasaṅkhāra vimokkha kāmaṃ Babhuva yaṃ muñcitukāma ñāṇaṃ; ()
以无常、苦、不净观照诸蕴,
于无我中常修习者,
她生起了审察智,
能成办诸行解脱之方便。巴利
Aniccadukkhā’subhato ca khandhe Anattato bhāvayato abhiṇhaṃ, Tassā’si saṅkhāravimokkhūpāya- Sampādakaṃ yaṃ paṭisaṅkhañāṇaṃ; ()
于自我或我所属为空
此有为法聚,可分二类
如是四分、多分、六分亦然,
恒常审察之智者。巴利
Attena vā attaniyena suñño Dvidhātya’yaṃ saṅkhata dhammapuñjo, Evaṃ catuddhā bahudhā chadhā’pi Vipassato buddhimato abhiṇhaṃ; ()
凡达顶之观智,
及趣出起与随顺。
如海鸟栖止桅樯,
即以三相为其所缘。巴利
Yā kho sikhāppattavipassanākhyā Vuṭṭhānagāmīnica sānulomā, Sāmuddakākīriva kūpayaṭṭhiṃ Tilakkhaṇalambanikā babhūva; ()
如筋绳被火所烧而卷缩,
诸行法亦如是卷缩。
如弃妻者,住于舍;
汝为诸行舍,大仙之道。巴利
Nahārudaddūlla mivaggipattaṃ Saṅkhāradhammaṃ paṭiliyamānaṃ, Vissaṭṭhadāraṃ’va upekkhakassa Saṅkhārupekkhā’si mahesinoyā; ()
乃至种姓智,于无余诸蕴,
安立三相,倾趣而趣向。
观智的种种差别
此处以略说方式所说巴利
Āgrotrabhuñāṇa masesakhandhe Tilakkhaṇa’ropaṇa ninnapoṇaṃ, Vipassanāñāṇa manekabhedaṃ Yade’ttha saṅkhepanayena vuttaṃ; ()
彼以彼彼明降伏魔军,
具足通达观智之明。
如是,他的名闻之藤愈益滋长,
于世间水槽中灿然开敷。巴利
Vijjāya so māraji tāya tāya Vipassanāñāṇagatāyu’peto, Iccassa saṃvaḍḍhita kittivalli Lokālavālamhi vikāsa māpa; ()
犹如从蒙闍草中抽剥芦芯,亦如自剑鞘拔出利剑,
更如从篮中引出蛇来。
一切支节、一切肢体、诸根圆满无上;
意所成者,从色身化现而出;巴利
Muñjā isikaṃ asikosiyā’siṃ Yathā karaṇḍā phaṇi muddhareyya, Sabbaṅga paccaṅakgika mindriyaggaṃ; Manomayaṃ rūpimito sarīrā; ()
化现出另一身体,
大神通者,与具神通者之形相应;
心自在果已得,以自在精进为上者;
他为应调伏的众生作利益。巴利
Aññaṃ sarīraṃ abhinimmiṇitvā Mahiddhimā iddhimatānu rūpaṃ, Cetovasipakpattavasippadhāno Yvākāsi veneyyajanānamatthaṃ; ()
彼具大神通,
具足名为意所成神通之明。
如是,彼之声誉远扬,
使整个世间如聋者一般;巴利
Mahiddhiko tāyamanomayiddhi- Saṅkhāta vijjāya samanvito so, Iccassa abbhuggatakittirāvo Nissesalokaṃ badhirīkarittha; ()
或为一身,或化多身;
既化多身,复归一身。
能作隐没与显现
大神通者,于诸具神通者中行最胜;巴利
Ekopihutvā bahudhāca hoti Yo hotice’ko bahudhāpi hutvā, Kare tirobhāva mathāvibhāvaṃ Mahiddhiko iddhimataṃ cariṭṭho; ()
犹如在无所依的虚空中,
那具足神通、于心得自在的自主者,
穿越铁围山、山岩、屋壁与城墙,
于无隙可入之处,亦通行无碍。巴利
Yathā nirālambanabhotalamhi Yo iddhimā viṇṇavasi vasindo, Vaje tiropabbata gehabhitti- Pākāra macchidda masajjamāno; ()
成就出没潜浮神通
于大地如于水面
无有损裂,于水中从容举步,
犹如行走于大地之上。巴利
Karoti ummujjanimujjaniddhiṃ Yo vāripiṭṭheriva bhumipiṭṭhe, Abhejjamāno salile salīlaṃ Padappito yāti yathā pathavyā; ()
譬如飞鸟,行于虚空;
结跏趺坐,具大威德,
具大神通日月轮
凡以手触而揩拭巴利
Pakkhī’va yo saṅkamate nabhamhi Pallaṅka mābhujja mahānubhāvaṃ, Mahiddhimantaṃ ravicandabimbaṃ Sapāṇiphuṭṭho parimajjate yo; ()
乃至梵天界,
那位大神通者,以身自在而行。
犹如金匠,随其所欲,
巧制种种殊妙庄严饰。巴利
Ābrahmalokāpi kalebarena Vasaṃ pavatteti mahiddhimā yo, Suvaṇṇakāroviya yaṃyadeva Icchānurupābharaṇabbisesaṃ; ()
胜者如其所欲,
种种神变悉皆现前
他以此明亦相应
其名声称誉已广传远扬;巴利
Yathicchitaṃ paccanubhoti jātu Nānāvidhaṃ iddhividhaṃ jino yo, So tāya vijjāyapi saṅgato’ti Abbhuggato tassa yasopabandho; ()
一如耳根生起净信之境,
已踏上旅途的行人,
各各应闻种种声:号角、法螺、鼓、
箜篌等。巴利
Sotappasādabbisayaṃ yatheva Addhānamaggaṃ paṭipannaposo, Visuṃvisuṃ kāhaḷasaṅkhabheri- Vīṇādisaddaṃ vividhaṃ suṇeyya; ()
远近之人声与天声,
这两种声音——无论是细微还是粗大,
以清净、超越人间的耳根,
彼依怙者便以天耳而听闻。巴利
Dūrantike mānusake ca dibbe Ubhopisadde sukhume uḷāre, Visuddhanimmānusaketa yena So dibbasotena suṇāti nātho; ()
“ 具足”者,谓以称为天耳之明,
依彼明战胜诸敌。
诗人所歌咏的他的美名已高扬,如美名远播,
美名之声即美名之声;巴利
Samaṅgibhūtoti sadibbasota- Saṅkhātavijjāya jitāri tāya, Abbhuggato tassa kavībhigīta- Silokasaddo’va silokasaddo; ()
有贪之心、离贪之心,
有嗔之心、无嗔之心,
有痴心与离痴心
昏沉与散乱的心巴利
Sarāgacittampi virāgacittaṃ Sadosacittampi adosacittaṃ, Samohacittampi vimoha cittaṃ Saṃkhittavikkhittagatampi cittaṃ; ()
广大心与非广大心
有上之心与无上之心,
得定之心与未得定之心,
解脱之心与未解脱之心;巴利
Mahaggatampī amahaggatampī Sottaraṃ citta manuttarampi, Samāhitampī asamāhitampi Vimuttacuttampya’vimuttacittaṃ; ()
犹如好严饰者,于明镜澄水之中,
自睹其面像。
遍知他众生之计度后,
依此了知心解脱者,巴利
Sakaṃ mukhaṅkaṃviya dappaṇamhi Acchodake maṇḍanajātiko yo, Paricca ceto parapuggalānaṃ Yenā’bhijanāti vimuttaceto; ()
他以心差别智,
明已具足,悲愍之藏,
三界胎藏中,唯一伞盖的庄严。
他的诞生与洁白名声由此而显扬。巴利
So tāya cetopariyābhidhāna- Vijjāyu’petoti dayānidhāno, Tilokagabbhe’ka vitānasobhā Tatāna tassu’bbhavasetakitti; ()
以三明及此八种——
具足诸明的如来
如茉莉丛中月光,朗照所化众生;
誉名之身,至今犹自昭耀。巴利
Vijjāttayena’ṭṭhavidhāhi’māhi- Vijjāhu’peta’ssa tathāgatassa, Veneyya kundākaracandikābhaṃ Vibhāti yāvajja yasosarīraṃ; ()
彼以善守护巴帝摩卡之戒庄严具,
善自庄严,
那位悲悯藏者如是行
他具足苦行之财,于持戒者中最为上首。巴利
Sumaṇḍito saṃvutapātimokkha- Saṅkhātasīlābharaṇena yena, Irīyate yo karuṇa nidhāno Tapodhano sīlavataṃ padhāno ()
或以馈赠竹笋等物,或以谄媚,
或以遣使送礼,
即使以殷勤侍奉、绿豆汤,
以平等、真实而虚妄参半之言巴利
Veḷupakpadānadivasena cāṭu- Kammyena duteyyapahenakena, So pāribhaṭyenapi muggasūpya- Samena saccālikabhāsaṇena; ()
以亲近不应行处
怎可毁犯巴帝摩卡?
舍弃那不正行与邪行处
他应行于正行与善行处;巴利
Agocaraṭṭhāna mupāsanena Vikopaye kimpana pātimokkhaṃ, Hitvā anācāramagocaraṃ taṃ Care sadācārasugocaraṃ so; ()
于极微细诸有罪法中,一切见者
亦观见怖畏
已得最上道与果,戒成就、学处圆满;
他于学处中,以尊重之心而学。巴利
Anuppamāṇesupi sabbadassi Sāvajjadhammesu bhayānupassi, Laddhaggamaggapaphalasiddhasīla- Sikkhāya sikkhāgaru sikkhate so; ()
谓“行于安稳之处”,
是以彼巴帝摩卡增上学之行而游行。
太阳族之誉流布已高扬,
随彼行迹相续。巴利
Khemaṃ disaṃ sañcaratī’ti pāti- Mokkhādhisikkhācaraṇena tena, Abbhuggato taccaraṇanu bandho Ādiccabandhussa yasopabandho; ()
可爱色处等六境
以眼等根摄为所缘后,
不执所缘之总相与细相,
怙主由是成就根律仪。巴利
Kantampirūpāyatanādi chakkaṃ Cakkhādinā so visayīkaritvā, Nimitta’nubyañjanagāhi nātho Nahoti yeni’ndriyasaṃvarena; ()
不防护眼等六门,
彼人住于贪等诸法。
以念律仪,不能害彼;
为律仪之义,依此而行。巴利
Cakkhādichadvāra masaṃvaritvā Rāgādidhammā viharanta menaṃ, Atvāssa veyyuṃ satisaṃvarena Tassaṃvaratthaṃ paṭipajji yena; ()
彼以彼行,趣向安稳之方;
以根律仪,调伏诸根
升扬远播而周流,
三界怙主之誉声。巴利
Khemaṃdisaṃ so caraṇena tena Jitindriyo indriyasaṃvarena, Abbhuggato saṃcaratīti tassa Tilokanāthassa siloka saddo; ()
凡贪求利养、恭敬、称誉之人,
身为恶欲者、为欲所制者
世间某些人,对于四资具,
先予拒绝,却又转而受用;巴利
Ye lābhasakkārasilokakāmā Pāpicchake’cchāpakatāsamānā, Kevi’dhaloke catupaccayānaṃ Paṭikkhipitvā paṭisevanena; ()
为迂回诱说故,
以四种威仪之不立等,及……
以诈现、攀言等,
舍真实而作随顺谄媚之语;巴利
Sāmantajappāya catubbidhassa Iriyāpathassā’ṭhapanādināca, Kuhāyanenā’lapanādināca Saccaṃ hiyā’nuppiya bhāsanena; ()
贬己扬他,
如以绿豆汤羹般奉承承事。
以无相、能作等相而成为邪——
以命维生而行邪命者;巴利
Attā’vacaṭṭhānu’paropaṇena Muggassa sūpyenava pāribhaṭyā, Nemitta kattādivasena micchā- Jīvena dujjīvika mācarantī; ()
正如世尊从不曾对你们
以欺诈之语、呼唤等,
或以现相暗示,或以研磨旁敲,
以利养而更求利养。巴利
Yatheva te no bhagavā kadāci Kohaññavutyā’lapanādināca, Nemitta nippesikatāya kiñci Lāhena lābhaṃka nijigiṃsa nena; ()
不因宣说相术、占卜等事,
而破损活命戒。
非为妆饰,亦非严饰;
不为嬉戏,亦非陶醉。巴利
Nimittasatthā’dipakāsanena Ājīvasīlaṃ avikopayitvā, Namaṇḍanatthaṃ na vibhusaṇatthaṃ Davāya vā neva madāya neva; ()
是为了此身的持续与安住,
以及为了制止身体的病患,
为令最胜行持续精勤,
为消除旧有之饥。巴利
Anuppabandhaṭṭhitiyā imassa Kāyassa cā’bādha nisedhanatthaṃ, Pavattiyā paggahanāya seṭṭha- Cariyassa porāṇa khudāpanetuṃ; ()
为不生起新的饥渴,
为身安稳及无过,
为安乐住,于食知量,
是人受用所乞钵食。巴利
Nūppādanatthañca navaṃ jighacchaṃ Yātrāya kāyassa’navajjatāya, Sukhaṃ vihārāya ca bhojanamhi Mattaññuko bhuñjati piṇḍapātaṃ; ()
三界之主,以此正行
于食知量
于世间,行安稳方
他的美誉之声已经生起;巴利
Tilokanātho caraṇena tena Mattaññubhāvena hi bhojanamhi, Khemaṃ disaṃ sañcaratīti loke Abbhuggato tassa siloka saddo; ()
昼以坐禅及经行,
夜亦如是,遮止诸障法。
于二威仪中,内心清净。
就在初夜分的最后部分。巴利
Divā nisajjāya ca caṅka mena Tathā rajanyā’varaṇīya dhammā, Suddhantaro dvīhi’riyāpathehi Sapacchimevā paṭhamamhi yāme; ()
具足起想、正念正知,
牟尼以右胁而卧。
作狮子卧
足叠足,稍相错开巴利
Vuṭṭhānasañño satisampajañño Sa’majjhimasmiṃ muni dakkhiṇena, Passena kappeti ca sīha seyyaṃ Pāde padaṃ thokaka matibbidhāya; ()
辉煌者精勤于警寤
以如法之正行故
他游行于安稳之处,因此
他的美誉与殊胜名声远播。巴利
Aṅgīraso jāgariyānuyoga- Dhammena sammācaraṇena tena, Khemaṃdisaṃ sañcaratīti tassa Abbhuggato abbhutakitti ghoso; ()
由于对正觉的信解、具足圆满的清净信行故,
以这清净的信行故,
他游行于安稳之处,因此
“ 已升起”者,是指已传扬的稀有声誉。巴利
Sambodhiyā saddahanā samiddha- Visuddhasaddhācaraṇena tena, Khemaṃdisaṃ sañcaratīti tassa Abbhuggato abbhutakitti ghoso; ()
“ 如粪秽”者,因为对恶法的厌恶,犹如粪秽。
“ 以圣者之惭行”:指依彼圣者的惭与行。
“ 于世间游行安稳方”:于世间游行安稳的方向。
“ 已升起彼之戒称声”:已生起其戒德的称赞之声。巴利
Guthaṃyathā pāpa jigucchanena Ariyena lajjācaraṇena tena, Khemaṃdisaṃ sañcaratīti loke Abbhuggato tassasilokasaddo; ()
以畏恶为相,
以愧为行。
他于世间行于安稳的方向。
他的称誉之声已远扬;巴利
Pāpāsamuttāsanalakkhaṇena Ottappasaṅkhācaraṇena tena, Khemaṃ disaṃ sañcaratīti loke Abbhuggato tassa siloka saddo; ()
以不共他之博闻正法,
贤者由是行持故,
他朝着安稳的方向而行。
“ 出生”者,意为施与者,名声与药草之主;巴利
Anañña sādhāraṇa bāhu sacca- Dhammena dhīmā’caraṇena tena, Khemaṃdisaṃ sañcaratīti tassa Samubbhavo’dāta yasosadhīso; ()
以坚毅之力、勇猛精勤、勤勇不息,
勇者如是行持。
行于安稳处,此即彼之
“ 出生”者,即是彼施与者,名声与药草之主巴利
Thāmena daḷhena parakkamena Vīriyena vīro caraṇena tena, Khemaṃdisaṃ sañcaratīti tassa Samubbhavo’ dāta yasosadhī so; ()
于久远所作之随念中,
导师以真实行,勇猛更胜他者。
游行安稳之地,
其盛名绵延不绝,流布四方。巴利
Cirakriyānussaraṇe’tisūra- Tarāya satyā’caraṇena satthā, Khemaṃdisaṃ sañcaratīti tassa Yasopabandho visaribabhuva; ()
具有无与伦比的沙门深邃智慧者
以此圣慧行
游行安稳方,
声名相续遍传。巴利
Anaññasāmaññagabhīrañāṇo Ariyena paññācaraṇena tena, Khemaṃdisaṃ sañcaratīti tassa Yasopabandho visarībabhuva; ()
于现法中,能带来安乐者
已超脱诸行之人,
于四禅那自在得入者,
无难获得者,世尊是佛陀;巴利
Yo diṭṭha dhammamhi sukhāvahassa Vinissaṭassā’caraṇehi yassa, Catukkajhānassa nikāmalābhī Akicchalābhī bhagavā’si buddho; ()
护者以四种随意可得之色界禅那,
及以彼等行持——
“ 于世间行于安稳处”者
他的盛名已广为传扬巴利
Nikāmalābhehi catūhi rūpa- Jjhānehi nātho caraṇehi tehi, Khemaṃdisaṃ sañcaratīti loke Abbhuggato tassa yaso pabandho; ()
具足此三明八明、
三行五行
明行清净
其名身辉耀至今巴利
Tīha’ṭṭhahi vijjāhi Tipañcacaraṇehi’mehi sampantassa, Vijjācaraṇa visuddhaṃ Yasosarīraṃ virājate yāvajja ()
如是,由名为梅达难陀的修行者所造、能令一切诗人生起喜悦之因缘的《佛史灯》中,于〈近因品〉内,阐明世尊“明行足”名义之第二十一品,至此圆满。巴利
Iti medhānandābhidhānenayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santike nidāne bhagavato vijjācaraṇa sampannoti nāmapaññattiyāabhidheya paridīpo ekavīsatimo saggo.
而关于乔达摩尊者,有如是善美的名声传扬开来:“彼世尊是善逝。”巴利
Taṃkho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato itipi so bhagavā sugatoti.
“ 前往”者,称为“已去”,即是极善妙之义。
以圣道而往,去向安稳之处,
已离去,已前往。
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Gamana māhu gatanti susobhanaṃ Ariyamaggagatena sivaṃdisaṃ, (Dutavilambita)tā’pagato gato Itipi so sugato sugato siyā; ()
导师们于此宣说无上之行
与殊妙之繁荣。
循圣者所行之道而行,
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Gamana mācariyā ya manuttara- Vibhavadaṃ pavadanti’ha sobhanaṃ, Tadariyena gatena gato yato Itipi so sugato sugato siyā; ()
牟尼勤修三圆覆体,
下裙穿著齐整周正
以金剪善为安置
如九瓣莲花般灿然绽放;巴利
Muni timaṇḍalachādanatapparo Suparimaṇḍala mantaravāsakaṃ, Kanakakattariyā sunivāsaye Navadalaṃ kamalaṃ’va vikantayaṃ; ()
金鬘周匝围绕,
宛如手持莲花之手,于上方系结。
牟尼那坚如闪电的光辉——
“ 穆西德佳利咖-咧巴拉-班达那”者,如同遗忘行仪之身体束缚;巴利
Kanakadāmavarena parikkhipaṃ Paduma hattha mivo’pari bandhati, Samuni thāvaravijjulatāsiri- Musitacārikalebarabandhanaṃ; ()
“ 西利伽诺 伽纳咖佳那-切提耶”者,在坚固黄金塔庙之西利伽诺处,
“ 拉德纳咖巴拉瓦塔 米瓦阿哈德”者,如同宝石毛毯布般被击打,
初日流辉染赤袈裟,
披于殊妙庄严之身。巴利
Sirighaṇo ghanakañcanacetiye Ratanakambalavattha mivā’hataṃ, Taruṇabhānupabhāruṇacīvaraṃ Sirisarīravare paṭisevati; ()
牟尼以掌结网缦,悦可人意;
青宝流光湛然。
恰如青莲花瓣作庄严,
池塘为群蜂与莲花所装点;巴利
Samuni jālavinaddhamanohara- Karatalehi sunīlamaṇippabhaṃ, Upalapatta malaṅkurute yathā Bhamaramamburuhehi sarovaro; ()
行步庄严如彩虹,
如移动的须弥山为群兽所饰,迅疾于道。
身以沙门庄严所严饰,
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Vajati sobhana mindasarāsana- Jaṭitajaṅgamameruriva’ñjase, Samaṇamaṇḍanamaṇḍitaviggaho Itipi so sugato sugato siyā; ()
犹如天象从难陀园林而出
如狮子出玉干达拉宝窟,
如新莲出于天池,
如沉醉的白鹅王举步而出;巴利
Suragajo’riva nandanakānanā Maṇiguhāya harī’va yugandharā, Navaravinduri’vā’maravāpito Samadahaṃsavaro’va’hinikkhamaṃ; ()
从林窟等林中而出离,
无等身相者,向殊妙而行。
以无与伦比之吉祥,大放光辉;
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Vanaguhāditapovanato subhaṃ Vajati nikkhamiyā’samarūpimā, Nirupamassiriyā bhusa mullasaṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
无量光明流布而辉耀,
犹如善加浇注的黄金汁液。
以金黄色照耀大地衣。
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Visaravipphuritā’mitaraṃsinā Suparisekasuvaṇṇaraseni’va, Vajati piñjarito vasudhambaraṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
如象王,为群象所簇拥随侍,
自身已舍离一切恶垢。
为无垢者所随行,
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Karivaro’va karīhi purakkhato Sakalapāpamalā’pagato sayaṃ, Vajati vitamalehi nisevito Itipi so sugato sugato siyā; ()
以无等觉者威光之一分,
能伏人天迷乱
行于殊妙之道,
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Asamabuddhavilāsalavena yo Abhibhavaṃ sanarāmaravibbhamaṃ, Paṭipathaṃ paṭipajjati sobhanaṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
从前后左右,
以自身所生的光辉照耀,
有如宝石般,清凉行于大地
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Purimapacchimadakkhiṇavāmato Pabhavadehapabhāhi pahāsayaṃ, Ratana’sītimitaṃ vajate bhuvi Itipi so sugato sugato siyā; ()
游化于市镇村落之间
以悲悯为伴而行者
带来无量有情的心愿,
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Nigamagāmapurisu ca cārikaṃ Carati yo karuṇāparicāriko, Amitasattamanoratha māvahaṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
睡莲、红莲、瞻波花、茉莉——
花雨轻触其身,
具足神通光辉者,行走时更显端严。
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Kumudapaṅkaja campakamālati- Kusumavuṭṭhisuphassitaviggaho, Vajati cārutaraṃ jalitiddhimā Itipi so sugato sugato siyā; ()
多伽罗、郁金、红栴檀
芬芳香粉遍布的大道上,
香象徐步,威仪庄严。
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Tagarakuṅkumalohita candana- Surabhicuṇṇavikiṇṇamahāpathe, Vajati gandhagajo viya sobhanaṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
百乐之声相随而赞颂,
以百句颂辞称叹具德者。
行步如天鹅嬉游般优雅,
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Turiyarāva satānugatatthuti- Padasatehi abhitthutasagguṇo, Vajati haṃsavilāsitagāmiyo Itipi so sugato sugato siyā; ()
诸天神与人眼目之器——
已饮色相妙姿甘露味——
行如狮子奋迅,具大威力者——
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Suranarādivilocanabhājana- Pivitarūpavilāsasudhāraso, Vajati sīhavijambhitavikkamo Itipi so sugato sugato siyā; ()
莲足祥光所庄严,
大地女神不堪承受其重。
行于彼时,战栗震动。
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Caraṇatāmarasassiribhārataṃ Anadhivāsini’vā’vanikāminī, Vajati tamhi pavedhati kampati Itipi so sugato sugato siyā; ()
微细的蠕虫、蚁、蝇
蚊虫、虱、飞蛾,以及人类,
凡行于正道而不恼害者,
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Sukhumakunthakipakilalikamakkhikā- Makasakīṭapaṭaṅakga manuddayo, Vajati yo aviheṭhaya mañjase Itipi so sugato sugato siyā; ()
安立殊胜轮相之右足莲华,
令道路呈金黄色。
若彼初举足而行
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Ṭhapitacakkavaraṅkitadakkhiṇa- Caraṇa paṅkaja piñjaritañjaso, Vajati yo paṭhamaṃ yadi nikkhipaṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
不为诸垢所染,平正触地
彼以莲花般柔软之足底
他行走于已清除尘垢的大地表面。
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Anupalitta malehi samaṃ phusaṃ Kamalakomalapādatalehi yo, Vajati dhūtamalaṃ vasudhātalaṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
如鼓面被敲响般,宣说(其功德)。
行如莲花,难至之处,
低凹高凸之处,彼皆不至;
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Bhavati bheritalaṃ’va pakasārita- Caraṇatāmarasehi suduggamaṃ, Avanatunnataṭhāna mapāvanī Itipi so sugato sugato siyā; ()
地涌莲华之顶,
安立柔嫩足莲。
行时纵为微尘所染,身肢犹自端妙;
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Pathavitu’bbhavapaṅkajamuddhani Ṭhapitakomalapādatalambujo, Vajati reṇupisaṅgasubhaṅgimā Itipi so sugato sugato siyā; ()
乃至行于碎石瓦砾之上,
碎片与荆棘,亦皆带刺,
他们避开两足尊的道路。
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Vajati antamaso’palasakkharā Sakalikākaṭhelā’pi sakaṇṭakā, Apavajanti pathā dipaduttame Itipi so sugato sugato siyā; ()
举步莫令过远,
落足莫令太近;
行时踝膝不相触,彼即是善逝;
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Nijapadaṃ atidura manuddharaṃ Atisamīpa manikkhipa mañjase, Vajati gopphakajānu maghaṭṭayaṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
不疾不徐,诸根寂然
不行而行,光辉炽盛
大地之上,平与不平,无与等者行皆平等;
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Atilahuṃ sanikaṃ samitindriyo Na carate carate jutiyu’jjalaṃ; Bhuvi same visame asamo samaṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
不向上方、下方观看,
不向四维及四方思量。
于轭距之间行走,无所顾盼者
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Anavalokiya uddhamadhodisaṃ Anudisañca catuddisa mañjase, Vajati yo yugamatta mapekkhako Itipi so sugato sugato siyā; ()
如三处发情、丰美香象中威仪嬉戏之雄狮,
其步态威猛相戏。
行走时,足底之相不显现;
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Timadabandhurasindhurakesarī- Gativilāsaviḍambanavikkamo, Vajati pādatalaṅka madassayaṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
以无与伦比的光辉,人中牛王
具牛王不可战胜之威力
行进之时,令众人欢喜;
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Nirupamajjutiyā purisāsabho Vasabharājaparājitavikkamo, Vajati sañjanayaṃ janasammadaṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
阳光融融,与风相会而徐拂,
于花香馥郁、芬芳流布之风中。
他行于彼无垢的中道之上
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Sūriyaraṃsi sameti pavāyati Kusumagandhasugandhasamīraṇe, Vajati tabbimalañjasamajjhago Itipi so sugato sugato siyā; ()
云层于前方降下滴滴水珠
诸人与天撒下鲜花,
在他行近的尘土路上;
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Jaladharā purato jalabindavo Naramarū kusumāti kirantipi, Tadupasattarajamhi pathe vaje Itipi so sugato sugato siyā; ()
手持胜妙拂尘伞盖之诸天,
与人共所恭敬,彼如是而行。
受到尊重、敬重与尊崇。
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Ruciracāmarachattadharāmarā- Suranarehi’pi gacchati sakkato, Garukato mahito patimānito Itipi so sugato sugato siyā; ()
若为兽王、象王、骏马、鹿、
飞鸟之鸣声所赞叹供养
头戴花盖而行,
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Yadi migindagajindaturaṅgama- Migavihaṅgamanādasupūjito, Vajati pupphavitānadharo sire Itipi so sugato sugato siyā; ()
当胜者如象而行时,于眼门之胜妙直道中,
当胜者之龙象离去时,有情各自之庄严亦闪耀;
有情各自之庄严,
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Nayanatoraṇacārutara’ñjase Parilasanti gate jinakuñjare, Sakasakā’bharaṇāni’pi pāṇinaṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
成为稀有、未曾有之吉祥——
节庆、盛会与嬉戏相续不断
当善逝正行于善逝道时,三界之中
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Bhavati acchariyabbhutamaṅgala- Chaṇamahussavakeḷinirantaraṃ, Tibhuvanaṃ sugate sugate pathe Itipi so sugato sugato siyā; ()
寂静无为之无上界,
最胜妙无漏之处,
已超越生与老死,到达彼岸
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Siva masaṅkhatadhātu manuttaraṃ Paramasundaraṭhāna manāsavaṃ, Vigatajātijarāmaraṇaṃ gato Itipi so sugato sugato siyā; ()
犹如在鼓与腰鼓的孔洞上方,
在虚空之中,上至有顶,无所障碍;
为开示业,如淤泥中所生之莲,
我以此量,譬喻胜者之螺。巴利
Murajadundubhichidda mivo’pari Nabhasi yāvabhavagga masaṃvuṭaṃ, Vivaṭa kameti yadubbhavapaṅkaja- Pamitiyā jinasaṅkha mapādise; ()
善觉庄严之地,
不动之境,非他人所能行处。
此处,殊胜的菩提树犹如娯戏的曼陀罗花束,
至今依然辉耀;巴利
Yadapi maṇḍanabhumi subodhiyā Acalaṭhāna manaññavalañjiyaṃ, Lalitapiñjakalāpanibho yahiṃ Vijayabodhi idāni’pi rājate; ()
初生乍起,终归坏灭,
宛如大地少女之心。
那时也到达了殊胜之处
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Paṭhama mubbhava mantapabhaṅguraṃ Vasumatīyuvatihadayopamaṃ, Tada’pi kasundaraṭhāna mupāgato Itipi so sugato sugato siyā; ()
所谓“菩提道”者,
此处,圣智最为殊胜,无与伦比;
智无障碍,
周遍一切所知境界,涵盖无遗而不逾越。巴利
Yadapi bodhipadanti pavuccati Ariyañāṇamihagga manuttaraṃ, Yada’pi ñāṇa manāvaraṇaṃ tathā Nikhilañeyyapathā’nativattanaṃ; ()
于过去生中圆满诸巴拉密
依强缘而趣向寂静者
那时亦已到达胜妙之处
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Purimajātisu pūritapārami- Balavapaccayasantiparāyaṇo, Tada’pi sundaraṭhāna mupāgato Itipi so sugato sugato siyā; ()
以四圣道所断除的
百种烦恼之类,不再回转,
因不再来,故称善逝
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Ariyamaggacatukkapahīṇakaṃ Napunare’ti kilesagataṃ sataṃ, Apunarāgamanaṃ sugato yato Itipi so sugato sugato siyā; ()
善意、善逝,皆由发愿
从最初,直至登上胜利座,
圆满三十巴拉密,
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Sumati suṭhugato paṇidhānato Ppabhuti yāva jayāsanupāsanaṃ, Tidasapāramiyo paripūrayaṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
不堕有无二边见,
行于利乐之道。
因为那行于极善妙道者
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Tadubhayantabhavābhavadiṭṭhiyo Anupagamma gato hitamāvahaṃ, Paṭipadāya hi suṭṭhutarāya yo Itipi so sugato sugato siyā; ()
具足妙色、威光、辩才、威德与威力,
入于四众之中,犹如狮子。
无畏而作狮子吼。
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Rucirabhāratibhattutibhocatu- Parisamajjhagato viyakesari, Gadati vītabhayo giramāsabhiṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
以口中红莲般芬芳的善语——
由善行所生之善说
于法会中宣说,令其遍满
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Surabhinā mukhatāmarase vacī- Sucaritappabhavena subhāsitaṃ, Gadati dhammasabhaṃ parivāsayaṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
如如意鸟之悦耳鸣声,
善巧、易解又悦耳之语,
于大众中说此悦耳之语。
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Ratikaraṃ karavīkavirāvato Paṭutaraṃ sutaraṃ sarasaṃ giraṃ, Gadati sotarasaṃ parisattare Itipi so sugato sugato siyā; ()
凡是远离一切语恶行的人,
志在破除结缚,
以不虚妄、如实之语,疑惑即息;
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Gadati sabbavacīduritehi yo Pavirato abhisandhiya bhindiya, Avitathena tathañca kathaṃkathā Itipi so sugato sugato siyā; ()
坚固之语,不虚诳,无有诤论
宣说缘生法,不动与动摇,
恒常于众中宣说四圣谛者,
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Thirakathaṃ nakadāvi visaṃvado Gadati paccayikaṃ acalācalaṃ, Parisago catusaccadaso sadā Itipi so sugato sugato siyā; ()
于和合与分裂的众中,以悲悯为最上
于密意中,不应有所执取
于言说中,应当领受
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Sahitabhinnajanesudayāparo Anupadāniyameva’bhisandhiyaṃ, Gadatiyovacanaṃpaṭigaṇhiyaṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
可爱之语、极柔软之语,
悦耳、易入、深入人心,
他说无垢之语,故有“无垢喉”之称。
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Piyakaraṃ sukumārataraṃ giraṃ Sutisukhaṃ sugamaṃ hadayaṅgamaṃ, Gadati nela manelagalaṃ yato Itipi so sugato sugato siyā; ()
与善巧安立的妙音庄严相应。
善慧者知晓合宜的时机,
如实说已发生之事,不作颠倒说,
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Vihitavāṇivilāsinisaṅgamo Sumati sāmayikaṃ samayaṃ vidū, Gadati bhuta pavatti manaññathā Itipi so sugato sugato siyā; ()
善知应知义理者恒常演说,
为众生利益,除去无益之患。
所说法义入于人心,成就世间与出世间的双重利益,
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Gadati ñeyyapadatthavido sadā Janahitattha manatthapanūdanaṃ, Gadita matthagataṃ ubhayatthadaṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
从一切有为法中解脱,
于无为界说法,
亦依止于圣道果。
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Sakalasaṅkhatadhammavimuttiyā Gadati damma masaṅkhadhātuyā, Ariyamaggaphalehi’pi nissitaṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
因为他对所调伏者宣说律,
以调伏义、悦僧法则而引导
宣说依止调伏之言说
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Vinayavādi vineyyajane yato Vinayanattha manattanayatvitaṃ, Vinayanissitakaṃ gadate kathaṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
恒具心藏库藏
具足善喻、言辞有节
音声和雅、言辞第一者宣说法语:
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Hadayakosanidhānavatiṃ sadā Sadupamaṃ pariyantavatiṃ kathaṃ, Gadati mañjugado vadanaṃ varo Itipi so sugato sugato siyā; ()
牟尼面如莲绽,
先于大众中出此言。
以八支圣道之月光而辉映
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Muni rasaṅkuvitānanapaṅkajo Purimameva giraṃ parisantare, Gadati aṭṭhavidhaṅgikaka māsabhiṃ Itipi so sugato sugato siyā; ()
不实、实、无义之语,
及所闻可意不可意者,
如来从不曾说这样的话,
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Avitathaṃ vitathampi niratthaka- Mapi kathaṃ suṇataṃ piya mappiyaṃ, Nahivadanti kadāci tathāgatā Itipi so sugato sugato siyā; ()
亲疏爱憎之言,悉能善听;
彼所宣说,唯是相应自利、堪可听闻之语。
于言说之时,善巧通达者,
“ 如是,彼善逝”者,即彼应为善逝;巴利
Avitthaṃ suṇataṃ pakiya mappiyaṃ Abhivadantī sadatthasitaṃ kathaṃ, Ya’dahivoharaṇe samayaññuno Itipi so sugato sugato siyā; ()
以种种(语言)令众生理解,用各自的语言,
如来——乔达摩族姓之幢——宣说“善来”之教。
以根本摩揭陀语说法,令会众欢喜。
因此,彼于三界中被尊为善逝,名称远闻。巴利
Tāya tāya’bhisāvayaṃ janataṃ sakāya niruttiyā Ehisāgatavādi gotamagottaketu tathāgato, Mūlamāgadhibhāsayā gadate sabhaṃ kaparitosayaṃ Tena so bhuvanattaye sugato siyāti suvissuto; ()
世间与世间之生起
以及世间之灭、世间解脱的方便
以四种现观
护者正确地前往,因此他是善逝巴利
Lokaṃ lokappabhavaṃ Lokanirodhañca lokamokkhūpāyaṃ, Catubhī abhisamayehi Nātho sammā gato tato so sugato; ()
如是,于名为慧喜的牟尼所造、令一切诗人由衷喜悦的《胜者灯史》中,在近因篇集里,阐述了世尊“善逝”这一称号的释义。第二十二品。巴利
Iti medhānandābhidhānena yatināna viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santikeka nidāne bhagavato sutagoti paññattiyā abhidheya paridīpo. Bāvīsatimo saggo.
关于乔达摩尊者,有这样美好的声誉传扬开来:“如此,彼世尊即是世间解。”巴利
Taṃkho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato. Itipiso bhagavā lokavidūti.
彼足底有轮宝相,
众相庄严殊可爱。
乃至有顶,
唯“世间解”一名声生起。巴利
Tassa sa (dodhaka) lakkhaṇacāru- Cakkavara’ṅkitapādatalassa, Lokavidū’tipi yāva bhavaggā Ekasilokaravo udapādi; ()
相之根本寂灭,
以灭与灭道尽知此世间余蕴。
他通达三界,为利益者,为尊者。
因此被称为“世间解”;巴利
Lakkhaṇamūlanirodhanirodho- Pāyavasena paki lokakamasesaṃ, Yo paṭivijjhi tilokahito kagho Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
于此仅以身量为限的世间中,
了知世间之集、世间之灭,
以及通往世间灭的行道。
因此被称为“世间解”;巴利
Lokamidheva kalebaramatte Lokanidānanirodhamavedi, Lokanirodhakaraṃka paṭipattiṃ Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
度越世间大海洋、已至彼岸者——
明辨有情世间、有为世间、器世间之别。
世尊无余遍知
因此被称为“世间解”巴利
Lokamahambudhipāragu satta- Saṅkhatabhājanalokapabhedaṃ, So bhagavā’navasesamavedi Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
那正是有、无有见之自性
智与随顺忍的分别
觉了群生的意乐法
因此被称为“世间解”;巴利
So hi bhavābhavadaṭṭhisabhāva- Ñāṇanulomikakhantipabhedaṃ, Āsayadhamma mabujjhi pajānaṃ Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
因缘具足时便现起者
众生七种随眠
他已通达,善能分别世间
因此,他被称为“世间解”。巴利
Pātubhavaṃ sati kāraṇalābhe Sattavidhānusayampi janānaṃ, So paṭivijjhi vicaṭṭitaloko Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
依染着、瞋恚、愚痴、信……
以慧与寻相杂的方式,
他了知众生的所行,
因此被称为“世间解”。巴利
Rajjanadussanamuyhanasaddhā- Buddhivitakkavimissavasena, So caritaṃ paṭivijjhi pajānaṃ Lokavidūti pavuccati tasmā, ()
依下劣与殊胜之意乐,
彼知意乐唯有二种。
于众生中,他通晓世间言说
因此,他被称为“世间解”;巴利
Hīnapaṇīta’dhimuttivasena Dubbidhameva’dhimutti mavedi, Lokaniruttivido janatāya Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
那些尘垢微薄的人,
而深陷于重恶、尘垢粗厚的人,
因觉二重世间故,
因此被称为“世间解”;巴利
Apparajakkha manussadapāpaṃ Ussadapāpa muḷārarajakkhaṃ, Dubbidhalokamabujjhi yatoso Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
以了知诸根前后次第之智光,
照耀利根世间。
通达钝根世间,
因此被称为“世间解”。巴利
Indriyapubbaparopariyatti- Ñāṇapabho tikhiṇindriyalokaṃ, So paṭivijjhika mudindriyalokaṃ Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
世尊通达善与不善之自性,
轮转还灭皆依彼而住。
了知二法三法及余世间,
因此被称为“世间解”;巴利
Vaṭṭavivaṭṭapatiṭṭha masādhu- Sādhusabhāvagataṃ bhagavā so, Dvāktike’taraloka mavedi Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
为使人了知这由善者所赞叹的自性规则,
无论是易作还是难作,
因他已觉知有情的聚类
因此,被称为“世间解”巴利
Sādhupasatthasadattaniyāmaṃ Ñāpayituṃ sukarāsukarampi, Sattanikāyamavedi yato so Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
业、烦恼、果报、系缚,
已通达解脱与未解脱之境。
他明了可教化者与不可教化者
因此,被称为“世间解”巴利
Kammakilesavipākavibandha- Muttyavimuttigate paṭivijjhi, Bhabbajaneya mabhabbajane so Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
无果之故,无障者未说
无边有情之量。
以智力自证知
因此,他被称为世间解;巴利
Nipphalatāya navuttamananta- Sattapamāṇa manāvaraṇena, Ñāṇabalena sayaṃ viditaṃhi Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
依前所说之理,牟尼于此
洞彻了种种有情世间。
如鹿王于有情莲林
因此被称为“世间解”;巴利
Vuttanayeni’ha so muni satta- Lokamanekavidhaṃ paṭivijjhi Sattanikāyasarojavane’ṇo Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
通达依缘而住之有为世间
见无为者
世间亦被总摄为一种
故称为世间解巴利
Paccayasaṇṭhitikaṃ paṭivijjhi Saṅkhatalokamasaṅkhatadassi, Ekavidhampyavaropitaloko Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
从破坏之相而言,为一切色
以名之自相而言为四名
牟尼主了知二种世间,
因此被称为“世间解”;巴利
Ruppaṇalakkhaṇato’khilarūpaṃ Nāmasalakkhaṇato catunāmaṃ, Dubbidhaloka mavedi munindo Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
世间饶益者,依所感乐、苦、舍三受,
善巧分别。
世尊洞彻三界
故被尊称为“世间解”;巴利
Lokahito sukhadukkhamupekkhā- Vedayitattikato suvibhattaṃ, So bhagavā kapaṭivijjhi tilokaṃ Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
牟尼以五种亲族之军,
以摄持力,了知四种世间。
如照世之灯而证知,
因此被称为“世间解”。巴利
Pañcavidhaṃka muni bandhavasenā- Hāravasena catubbidhalokaṃ, Lokapadīpanibho paṭivijjhi Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
宣说不二法门、了知名为六处之
六种世间之胜者。
亦了知七种心住处世间。
因此被称为世间解;巴利
Advayavādi saḷāyatanākhya- Chabbidhalokamavedi jino so, Sattavidhampi manaṭṭhitilokaṃ Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
利得为首八种世间自性,
因彼如实了知故。
释迦牟尼于九有情居
因此被称为“世间解”;巴利
Lābhapabhutika maṭṭhavidhampi Lokasabhāvamavedi yato so, Sakyamunī navasantanivāse Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
依十二处之差别,
为三界之明灯。
知世间、知三相者,
故称“世间解”巴利
So dasabārasadhā’yatanānaṃ Bhedavasena tilokapadīpo, Lokamavedi tilakkhaṇavedī Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
依界善分别
世间十八种量
他通达了对有为世间的剖析
因此,他被称为世间解;巴利
Dhātuvasena yato suvibhattaṃ Loka matha’ṭṭhadasapparimāṇaṃ, Saṅkhatalokabhido paṭivijjhi Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
摩尼金银行珍珠,
螺贝珊瑚石砾等,如是世间彼了知。
了知世间为诸根所缚,
因此被称为“世间解”;巴利
So maṇikañcanarūpiyamuttā- Saṅkhapavālasilākaṭhalādiṃ, Lokamavedi atindriyabaddhaṃ Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
依树木、藤蔓、果实、嫩芽、叶与花,
种种色泽品类之差别而分。
他了知微细间隔之世间;
因此被称为“世间解”。巴利
Rukkhalatāphalapallavapatta- Pupphapakarāgapabhedavasena, So sukhumantaralokamavedi Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
凡此器世间中,
时节生八法聚所生之色
凡存在者,彼皆无余通达;
因此被称为“世间解”;巴利
Yattakamevu’tujaṭṭhakalāpa- Rapagataṃ ihabhājanaloke, Vijjati tampaṭivijjhi asesaṃ Lokavidūti pavuccati tasmā; ()
世尊,如雪山之量,
八大地狱等的量,
龙与妙翅鸟宫殿之量
梵天与诸天神阿修罗世间之量巴利
So bhagavā himavatta pamāṇaṃ Aṭṭhamahānirayādi pamāṇaṃ, Nāgasupaṇṇavimāna pamāṇaṃ Brahmasurāsuraloka pamāṇaṃ; ()
尘、水、风、地之量
洲岛、河流、海洋之量
量如须弥山与大地山峰,
量如如意劫树与日月。巴利
Paṃsujalānilabhumi pamāṇaṃ Dīpasavantisamudda pamāṇaṃ, Merumahidharakūṭa pamāṇaṃ Kappatarūravicanda pamāṇaṃ; ()
一切缘所成的诸法蕴聚,
乃至器世间所含摄的一切,
他于上、下、十方皆遍照了知。
因此被称为“世间解”;巴利
Paccayasaṅkhatadhammasamuhaṃ Bhājanalokagataṃ sakalampi, Uddhamadhotiriyaṃpaṭivijjhi Lokavidūti pavuccatitasmā; ()
世间光明者、三界庄严者,以此有情世间,
以随眠习气等门觉知;行世间亦复如是。
以食等之量度等方式,了知器世间故
因此,胜者被称为“世间解”,已达行世间之终极。巴利
Lokālokakaro tilokatilakoso sattalokaṃ imaṃ Bujjhitthā’nusayāsayādividhinā saṅkhāralokaṃ tathā, Āhārādipamāṇatādividhinā okāsalokaṃ yato Tasmā lokavidūti vuccati jino saṅkhāraloka’ntago; ()
如是,由名为美达难德的修行者所作、能令一切诗人心中喜悦之因的《胜者史灯》中,在近因篇中,对世尊“世间解”这一名称所作的阐明,第二十三诵品。巴利
Itimedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santikenidāne bhagavatolokavidūti nāmapaññattiyā abhidheyaparidīpo tevīsatimosaggo.
然而,关于乔达摩尊者,这般美好善妙的声誉已传扬开来:“彼世尊即是无上调御丈夫。”巴利
Taṃkho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato itipi so bhagavā anuttaro purisadammasārathīti.
因无有比彼更殊胜之人,
彼以自身众德之流布
彼牟尼以复合词训释之道,
为无上明月,面容皎然如莲。巴利
Abhāvato paramatarassa kassaci Janassa sagguṇavisarehi attanā, Samāsanibbacananayena so muni Anuttaro sasi (rucirā)’nanambujo; ()
如是,那位人中狮子以戒具足——
以此诸功德,超越含天世间;
以定、以殊胜智慧、以解脱、
以解脱智见之功德圆满具足。巴利
Tathāhi so narahari sīlasampadā- Guṇeni’maṃ abhibhavate sadevakaṃ, Samādhinā varamatiyā vimuttiyā Vimuttidassanaguṇasampadāyapi; ()
于增上戒具足、
定与神通等功德中,无有与他相等者。
于此何处可寻胜彼者?
纵与彼较,此大牟尼亦无可等伦。巴利
Yato navijjati adhisīlasampadā- Samādhidhipabhutiguṇehi tassamo, Kutonu vijjati’ha taduttarītaro Siyā tatopya’ya masamo mahāmuti; ()
彼牟尼无可比拟,与诸无等牟尼(相比)亦无等;
以无有与彼相等者,故彼为无等等。
如来于此无有第二者,
是故如来无第二,独绝等伦。巴利
Nirūpamo asamamunīhi somuni Yato samo asamasamo siyā tato, Tathāgatassi’ha dutiyassa kassaci Abhāvato adutiyako tathāgato; ()
世间无有可与彼相匹者,
纵于无等之身成就,亦无与彼等者。
已证悟正觉者,实无伴侣,
是故,彼为无与伦比、独行无侣之牟尼;巴利
Yato navijjati paṭimāpi tassamā Samo tadā’samatanusampadāyapi, Sahāyako nahi paṭividdhabodhiyā Tato yamappaṭima’sahāyako muni; ()
即使凭其身形,亦具令人倾慕的俊美。
论其功德,世间无有能及者;
于圣教的善巧辨析与解说,亦无人能及。
于此世间,除他自身之外,无有匹敌之人;巴利
Kalebarenapi abhirūpahārinā Guṇehi tappaṭisamapuggalo nahi, Nacatthi pāvacanavibhāgakapakpane Sayaṃ vinā bhuvi paṭibhāgapuggalo; ()
以无上行境之殊胜菩提成就故,
我乃自生者,实无有匹敌之人。
除其自身,无人能作此宣言;
无上丈夫,亦号人中调御。巴利
Anaññagocaravarabodhisiddhiyā Sa’haṃ sayambhuti paṭipuggalonahi, Paṭiññamappayitu malaṃ sayaṃ vinā, Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
已调伏者与应调伏者,
调御、驱策未调御之人,
因为胜者善巧于调伏方便,
“ 无上”者,亦是“调御丈夫”。巴利
Sudantapuggaladamitabbapuggale Dameti sārayati adantapuggale, Yato jino vinayanupāyakovido Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
犹如御者调御柔顺与刚强之马
如来以善趣之语、如法之语,
于如来如是调御、策励,
彼无上者亦是人中调御丈夫。巴利
Yathā haye mudukaguṇekhana sārathi Tathāgato sugatikathāya dhammiyā, Dameti sārayati tathā tathāgate Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
譬如御者用粗绳调御马匹,
如来则以恶趣怖畏之法予以调伏。
调御、引导,由此故名如来。
“ 无上”者,亦即“人调御者”。巴利
Yathā haye pharusaguṇena sārathi Apāyatajjanavidhinā tathāgato, Dameti sārayati tathā tathāgate Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
调御者以柔软与刚强之法,调御那未调伏者。
如来亦复如是,随其所应而调御。
他舍弃那不可教诫、不应教导的人;
所谓“无上”,也就是“调御丈夫”。巴利
Adammiye mudupharusena sārathi Yathā’bhimārayati tathā tathāgato, Jahātya’novadiya nacānusāsiya Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
象受调象师驱策而奔驰
仅于东方等方向
无上胜者调御师,人中丈夫之御者;
彼所引导诸士夫,迥非世间凡夫可比拟。巴利
Karī’bhidhāvati damakena sārito Puratthimādisu disameva kevalaṃ, Anuttarena hi naradammasārathi- Jinena sāritapurisānatādisā; ()
他们各处坐卧处,于其坐下,
精勤驰骋于八方的行者,
在日暮时分,迅速趋向无上方向。
“ 无上”,即是“人调御者”;巴利
Nisajja katthaci sayanāsanamhi te Disāsu aṭṭhasu atisaṅakgacārino, Vidhāvare turitamanuttaraṃ disaṃ Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
彼众安立于增上戒学,
牟尼以增上心学之自在而教诫。
如应调御堪能之人,
无上者亦名调御丈夫。巴利
Patiṭṭhite muni’radhisīlasikkhayā Vasī’nusāsiya adhicittasikkhayā, Yathārahaṃ damayati bhabbapuggale Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
牟尼以增上心学、以观慧,
教诫已得定诸沙门。
如其所应,调伏诸应觉悟者,
因此称为“无上调御丈夫”。巴利
Samāhite muni radhicittasikkhayā Vipassanāya’pi samaṇe’nusāsiya, Yathārahaṃ damayati bodhanārahe Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
为辗转证得上上通达,
如其次第,调伏凡夫有学补特伽罗。
世间导师调伏、教导,
是无上者、人调御者。巴利
Tathuparūpari paṭivedhapattiyā Yathākkamaṃ anariyasekkhapuggale, Dameti so vinayati lokanāyako Anuttaro’tipi naradammasārathi ()
如白茉莉丛中的明月,调伏应调伏的亲族与骄慢者;
调伏了憍萨罗、摩揭陀等国的诸王。
调御众多刹帝利人者,
“ 无上”者,亦是“人调御者”;巴利
Vineyyabandhavamanakundacandimā Vinesi kosalamagadhādhipādayo, Anekakhattiyapurise vināyako Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
摧伏恶见之象的曲牙雄狮,
善能明辨诸天神、人等众生者
胜众之尊、调御者,以能教诫故
无上者,故称调御丈夫。巴利
Kudiṭṭhikuñjarahari kūṭadantabhu Surādibhūsurapurise vibhāvino Jināsabho vinayi yato’nusāsiya Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
调御者广为调御,
以优波离为上首的、难可接近的居士智者们。
他调伏了堪受近圆者,
因此被称为无上调御丈夫。巴利
Upālināmikapamukhe durāsade Vināyako gahapatipaṇḍite puthu Vinesi so upanayanakkhame yato Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
名为萨恰咖的尼干陀导师,虽持虚妄见
却非他人所能调化。
胜者调伏了以他们为首的诸裸形外道。
“ 无上”者,亦是调御丈夫。巴利
Asaccadiṭṭhikamapi saccakavhayaṃ Anaññavenayikanigaṇṭhanāyakaṃ Vinesi tappabhutidigambare jino Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
胜者之牛王,名为萨比亚与苏跋达者。
具热诚者、破暗者、与正法相应者。
依那些沙门所说之法而学。
无上调御丈夫巴利
Jināsabho sabhiyasubhaddasaññino Tappassino timisabhido sadhammiyā Kathāyi’tobahi samaṇepi sikkhayi Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
寂静牟尼调伏了伍卢韦拉·咖沙巴、
伽耶迦叶及诸结发行者等。
于结发者中,解开结网之髻,
是无上者,亦为调御丈夫。巴利
Damesi somuni uruvelakassapa- Gayādikassapajaṭilādike yato, Jaṭādhare vijaṭitajālinījaṭo Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
断、防护、调伏,无上牟尼,
于众多刹帝利、沙门之教法中。
如御者一般,调御越来越上等的可调者,
因此他也被称为“无上调御丈夫”。巴利
Pahāṇasaṃvaravinayuttaro muni Anekakhattiyasamaṇepi sāsane, Vinesi sārathiriva uttaruttariṃ Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
他调伏了肥腹的夜行者,
以人血人肉为食者。
调伏了极为可怖的学童摩纳瓦咖及众多罗刹,
因此也称为“无上调御者”,即调伏人中应调伏者。巴利
Manussasoṇitapisitāsanehi so Vinesi pīvarajaṭharaṃ nisācaraṃ, Sughoramānavaka manekarakkhase Anuttaro’tipi naradammasārathi, ()
导者已善巧地调伏了名为罗睺、
那位具大威力的阿修罗王。因此,
以天帝为首之诸天,阿修罗亦如是;
彼称无上者,亦号调御丈夫。巴利
Vināyako suvinayi rāhunāmikaṃ Mahattabhāvika masurādhipaṃ yato, Surādhipappabhutisure tathā’sure Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
悲悯一切众生者、名为巴咖的生主,
怀持卑劣邪见,
彼于河边王座之上调伏了他,
“ 无上”者,亦即调御丈夫;巴利
Pajāpatiṃ nikhilapajānukampako Bakābhidhānikampi tucchaladdhikaṃ, Vinesi so naditaranīrajāsane Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
虽以鞭钩亦不可调伏者,
人中至尊调伏了畜生趣的人们,
以三皈依、戒与律仪调伏了他们。
因此称为“无上调御丈夫”。巴利
Kasaṅkusehi’pi avineyyake yato Tiracchajātikapurise narāsabho, Vinesi so tisaraṇasilasaṃvare Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
因为他降伏了魔王,亦如降伏达那巴喇象王,
那象王颊部流注液汁,醉态可掬,耳大如扇,尾如拂尘,
调伏护财大象之魔,
无上者即是调御丈夫。巴利
Kapolasecanamadakaṇṇacāmaraṃ Hutāsanāsanirivabhiṃsanaṃ yato, Damesi māraji dhanapālakuñjaraṃ Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
牟尼调伏了阿波罗罗龙王——彼居雪山,
威光炽燃,具大威力。
凶暴可怖、具毒牙之龙蛇,
无上调御丈夫亦能调御;巴利
Vinesi somuni himavantavāsinaṃ Patāpapajjala mapalālabhoginaṃ, Kharaṃ bhayaṅakkara maravālabhoginaṃ Anuttaro’tipi naradammasārathi; ()
难陀、优波难陀龙王,以大腹龙
小腹龙为首,及诸无嗔毒之龙——
烟冠火冠之龙,悉皆调伏;
故彼亦号,无上调御丈夫。巴利
Nando’panandu’ragapatiṃ mahodara- Cūlodaroragapamukhe ca nibbise, Dhumassikhā’nalasikhabhogīno akā Tenā’pyanuttaranaradammasārathi; ()
善巧调伏诸方便,为堪受化之亲族,
开辟圣道光明径,殊胜吉祥、无垢。
如御者以道迹之车令其行进,彼亦如是;
被称为无上的调御丈夫。巴利
Damanupāyakovido hi bodhaneyyabandhave Ariyamaggavīthibhāsuraṃ varaṃ sivamapakuraṃ, Paṭipadārathena sārayi yatheva sārathi Purisadammasārathiti vuccate anuttaro; ()
如是,以上为第二十四品,出自名为“慧喜”的苦行者所善造、令一切诗众心生欢喜的《胜者灯史·亲近因缘》;此品阐明世尊“无上调御丈夫”这一施设。巴利
Itimedhānandābhidhānena yatinā varacite sakalakavijana hadayānanda dānanidāne jinavaṃsadīpe santikenidāne bhagavato anuttaro purisadammasārathīti nāma paññattiyā abhidheya paridīpo catubbīsatimosaggo.
然而,关于乔达摩尊者,这般美好的名声已传扬开来:“彼世尊是天人师。”巴利
Taṃkho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇekitti saddo abbhuggato itipi sobhagavā satthā devamanussānaṃti.
旷野崎岖难行,无水,可怖畏,难以渡越,
旷野是狮王、象王、猛虎嬉戏之处,
犹如善慧商主,悲心所御,渡已入旷野之人众,
导至安稳之地。巴利
Kantāraṃ kharatakkaraṃ nirudakaṃ kattāramotārimaṃ Kantāraṃ migarājakuñjaramahā (saddulavikkīḷitaṃ), Kantāraṃ avatārabhurijanataṃ yo satthavāho sudhi Tāretvā nayate dayāparavaso khemantabhumiṃ yathā; ()
如是,此悲悯藏心者,于轮回苦所病者
将诸有情,从生、老、变异、死、愁等荆棘林中
度脱十种杂染的稠林,令达安稳城
因此,依导师所赞叹的声名远播,故名为“导师”巴利
Iccevaṃkaruṇānidhānahadayo saṃsāradukkhāture Satte jātijarāvikāramaraṇassokādikantārato, Tāretvā dasasaṃkilesagahanā pāpesi khemaṃpuraṃ Tasmā satthupasatthakittivisaro satthā’ti sampattharī; ()
于义与非义之分别,极为聪敏善巧,亦以出世间义;
是故以世间二种义,教导此世间。
于含梵天、人、天、魔、沙门、婆罗门之世间,他正是导师;
成就称扬赞叹之美名,卓然超出一切导师。巴利
Atthā’natthavicāraṇā’ticaturo lokuttaratthena’pi Yasmā sāsati lokiyena ubhayena’tthenalokaṃ imaṃ, Sabrahmaṃ sanarāmaraṃ sasamaṇaṃ sabrāhmaṇaṃ yohi so Satthā’tveva pasatthakittinikaro satthāramabbhuggato; ()
因为他依止对生、老、病等为首的怖畏而生起,
犹如持刀者,常时放下武器而进入敌境,
他以智慧摧灭众生之怖畏,故为成就义利之精髓者
所谓“导师”者,其名声身之妙香遍满三界巴利
Bhītiṃ jātijarārujādikasiraṃ nissāya jātaṃhi yo Satthā satthadharorivā’rivisaraṃ nikkhittasattho sadā, Sattānaṃ tasasate vihiṃsati dhiyā siddhatthasāro tato So satthā’ti yasosarīrasurabhī lokattayaṃ vyāpayī; ()
乐于利世,远离非利,
如商队之主,以义利与法,济度众生超脱生等旷野险道。
教诫众生,了知‘伤害’即是众生相续中所生的怖畏,
依此义理,世尊被誉为“导师”;巴利
Lokatthābhirato anatthavirato jātyādikantārato Uttāretica satthavāhasadiso yo atthadhammenavā, Satte sāsati hiṃsatī’ti janatāsantānajātaṃ bhayaṃ Vuttā’nvatthavasena sohibhagavā satthāti vaṇṇīyate; ()
乔达摩尊者,有这样的美善名声传扬:“这位世尊是觉者。”巴利
Taṃkho panabhavantaṃ gotamaṃ evaṃkalyāṇe kittisaddo abbhuggato itipiso bhagavā buddhoti.
于诸行变坏相、粗显诸行及施设中
于前所未闻的应知义中,先觉了四圣谛
无师而觉悟,即于彼处证得一切知性
于诸智力中得自在,自证、自享巴利
Yo saṅkhāravikāralakkhaṇaparosaṅkhārapaññattisu Ñeyyatthesva’nanussutesu purimaṃ cattāri saccāni’pi, Bujjhitvā’cariyopadesarahito tattheva sabbaññutaṃ Patto ñāṇabalesu pāpuṇi vasībhāvaṃ sayamabhuka sayaṃ; ()
为教示众生觉悟诸谛,故彼为觉者
“ 诸谛”者,世尊为实语者,于一切应知义无余了知。
由具大觉悟力与大慧故,
名为“佛陀”,彼佛陀之名声远播十方。巴利
Bodhetā’ti pajāya nibbacanato saccāni so bujjhitā Saccānīti’pi saccavādi bhagavāka nissesañeyyassapi, Matyā bujjhanasattiyā mahatiyā yasmā samaṅakgī tato Buddho nāmasiyāti kittivisaro tambuddhamabbhuggato; ()
以其觉他之力与善慧,不待他导,自成佛道,
如莲华开敷;是故彼亦以觉悟之义(得名)。
佛陀种种功德之名远播,净饭王子(suddhodanī)觉悟成佛;
于三佛国土之住处,彼赞颂歌音腾扬而起。巴利
Yesaṃja bodhanavasattiyā sumatiyā cā’naññaneyyo sayaṃ Buddhattā ca yathāvikāsapadumaṃ so bujjhanaṭṭhenapi, Nānābuddhaguṇassa vissavanato buddhoti suddhodanī Abbhuggañchi tibuddhakhettabhavane taṃkittigītassaro; ()
以证得无上道智,贪嗔痴皆断;
一切烦恼怨敌刺与垢聚,亦根绝无遗。
由于漏尽与舍离依着,他被称为“佛”。
这一称号的安立,智者们至今仍不断宣说。巴利
Rāgassādhigataggamaggamatiyā dosassa mohassapi Chinnattā ca samulaghātamakhilakelasārivaggassapi, So khīṇāsavatāya copadhipariccāgena buddhotyayaṃ Uccāriyati cārikittiracanā viññūhi yāvajjapi; ()
法主!如觉者睡眠已尽,
烦恼与惛眠皆已摧破,非由他人令他觉悟。
世尊面容如莲华开敷,光辉炽盛;
以自证觉故得名佛,誉声庄严。巴利
Dhammassāmi yathā pabuddhapuriso okkantaniddakkhayā Nājjho’tiṇṇakilesamiddhavidhamā bodhāpito kenaci, Buddhambhojatibhānano hī bhagavā sāmaṃ pabuddho yato Buddhonāmasiyāti tabbhavayasoghoso vibhusāyate; ()
又或以“行”义、或以“了知”义,或以界平等之自性故,是名为“已去”——
彼以殊胜之智,独一自觉,了达那唯一之道。
证得正觉,抵达胜利菩提之根本,超越众生、无有更上者,
于此三界中号曰佛陀;其自身之荣光,至今犹赫奕辉耀。巴利
Gatyatthāvagamatthadhātusamatāsabbhāvato vā gato Yenekāyanamaggamuggamatimā eko, hīsambujjhīso, Sambodhiṃ jayabodhimūlamupago sattuttaro’nuttaraṃ Buddhotī’dha jagattaye nijayaso yāvajja vijjumbhate; ()
因以最上之道智灭尽恶慧故。
亦因证得无上功德庄严之具足故。
净饭王子,以正觉为归,具足吉祥,号曰佛陀;
以己荣耀波涛花鬘,庄严此世间大海。巴利
Khīṇattā paramāya maggamatiyā dubbuddhiyā buddhiyā Laddhattāpi kaanuttaruttaraguṇālaṅakkārasāmaggiyā, So sambodhiparāyaṇo sirighaṇo buddhoti suddhodanī Lokambhodhimalaṅkari nijayasokallolamālāhi’maṃ; ()
以‘正自觉者’一语,显明牟尼那能令诸谛觉悟之智——
即彼通达智,清净无垢,不共余人。
此处“佛”之一词,示导师以大悲为先导之教说智,
及能令通达所知义之智。巴利
Sambuddho’ti’mināpadena munino saccāvabodhāvahaṃ Ñāṇaṃ tappaṭivedhañāṇa managhaṃ nā’ññehisādhāraṇaṃ, Buddho’tī’dha padena satthu karuṇāpubbaṅakgamaṃ desanā- Ñāṇaṃ ñeyyapadatthabodhanakaraṃ ñāṇañca dassiyate; ()
彼依一切知智的赞叹而得‘正自觉’之称。
又依圣道的称扬而得“佛”之称。
名为法护的智者亦曾如是说:此处结合亦已作;
于佛随念功德释中,彼为通达师教者。巴利
Taṃ sabbaññutañāṇathomanavasā sammādisambuddhi’ti- Saddassā’riyamaggakittanavasā buddhotisaddassaca, Yogo’pe’tthakato’tya’bhāsi vibudho so dhamma pālābhidho Buddhānussativaṇṇanāvivaraṇe viññātasatthāgamo; ()
在名为梅达难德的比丘所造、以令一切诗人心生欢喜为近因的《胜者史灯》中,对导师、天与人所称“佛陀”这一名称的所诠义进行了阐明,是为第二十五品。巴利
Itimedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santikenidāne satthādevamanussānaṃ buddhoti nāmapaññattīnaṃ abhidheya paridīpo pañcavīsatimo saggo.
关于尊者乔达摩,这样的美誉传扬开来:“他即是世尊、世尊。”巴利
Taṃkho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇe kittisaddo abbhuggato itipi sobhagavā bhagavāti.
依诗人巴拉蒂的诗律轨则,
以托达咖格律,颂扬其功德而成。
所谓“世尊”,是具足词义辨析之词。
甜美悦耳,听之愉悦。巴利
Kavibhāratipaddhatichandasi ta- Gguṇathomana (toṭaka) vutya’bhavi, Bhagavā’ti vibhattapadatthavatī Madhurā suṇataṃ surataṃ madhurā; ()
以增上戒、增上定、增上慧等功德聚而格外殊胜者,
由此
世尊:此名号涵盖了天与人众
这是对最胜者的尊称;巴利
Adhisīlasamādhimatippabhuti- Guṇarāsivisiṭṭhatarassa tato, Bhagavā’ti sadevamanussapajā- Pavarassa sagāravanāma’midaṃ; ()
凡由世尊之言所宣说者
具足词源释义,词义最胜;
此名确实以恭敬、最胜、殊胜而超越;
“ 世尊”一名,乃是表征之名;巴利
Bhagavāvacanena pavuccati yo Saniruttinayo vacanatthavaro, Sa’hi gāravaseṭṭhavisiṭṭhataro Bhagavāti nimittakanāmamidaṃ; ()
巴拉密已圆满成熟、善为累积,
具足无量福德,无上、最胜,
若彼有无与伦比者,
“ 世尊”者,意为被称为世尊。巴利
Paripācitasañcitapāramitā- Mitabhāgya manuttariyu’ttariyaṃ, Yadi vijjati’massa anaññasamaṃ Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
若已击破全部强大魔军,
如双牙象摧破芭蕉林与棕榈林。
如雷霆击破一切烦恼
因此,彼被称为“世尊”。巴利
Yadi mārabalaṃ pabalaṃ sakalaṃ Kadalī dviradoriva tālavanaṃ, Asanī’va kilesamabhañji tato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
若已破尽贪之荒秽,亦破尽嗔之荒秽,
并破尽痴之荒秽。
并有颠倒之意行,
由是彼世尊,被称为世尊。巴利
Yadi bhaggamakā’khilalobhamapā- Khiladosamapā’khilamohamapi, Viparītamanokaṇañca tato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
若有忿、恼、嫉与慢,
悭、无惭及无愧,
覆与恼已断,有无见亦破;
不直不柔者,皆悉已舍离。巴利
Yadi kodhu’panāha musuyanama- Cchariyaṃ ahirikkanirottapanaṃ, Api makkhapalāsa mabhañji bhavā- Bhavadiṭṭhi manajjava’maddavataṃ; ()
粗涩粗暴为上衣,
若慢、过慢、放逸、骄醉
狡诈与粗恶,是造作之最。
破除了狡诈、虚伪与痴的缠结。
被称为“世尊”者,彼即是世尊。巴利
Kharaphārusatā karaṇuttariyaṃ Yadi māna’bhimāna’pamādamadaṃ, Saṭhaphārusatā karaṇuttariyaṃ Saṭhamāyamabhañji’ti mohajaṭaṃ Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
三种不善、三种不平
三寻、三根、三想
三种垢秽、三种戏论,他皆已破除
因此称为“世尊”,他即是世尊。巴利
Tividhā’kusalaṃ tividhabbisamaṃ Tivitakkatimūlatisaññamapi, Timalaṃ tipapañca mabhañji tato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
四暴流、四种轭、四
种缚、四种执取,
四漏之法既已摧破,
是故彼名为世尊。巴利
Caturogha catubbidhayoga catu- Bbidhagantha catubbidhagāha mapi, Caturāsavadhamma mabhañjitato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
心栓系缚,诸盖缠裹,
由此无欢喜、无悭吝。
若五种亦已破尽
称为“世尊”者,即是彼世尊。巴利
Vinibaddha manokhīla nīvaraṇā- Nya’bhīnandanamaccariyāni tato, Yadi pañcavidhāni’pi bhaggamakā Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
六种诤论处亦有七种,
由随眠与懈怠之事而生起。
摧破八种怨敌故,
彼名为世尊;彼即是世尊。巴利
Chavivādapadāni’pi sattavidhā- Nusayehi kusitakavatthu’mato, Ya mabhañji’tarāti’pi aṭṭhavidhaṃ Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
同样地,他摧破了九种爱根,
他摧破了十种不善与十种业道,
以及所有那些恶见
“ 世尊”者,即指那位被称为世尊者。巴利
Navadhā’layamula mabhañji tathā Dasadhā’kusalaṃ dasakammapathaṃ, Sakalāni kudiṭṭhigatāni tato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
种种百千热恼交相煎逼,
由此开出有之导引观照的大林。
已度百千烦恼者,
彼即名为世尊。巴利
Pariḷāhadaraṃ vividha’ddhasataṃ Bhavakanettivicāra mahañji tato, Satamattasahassakilesagataṃ Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
由变小、变轻、变大、自在、
为主、统御等八种自在分故,
由于具备诸般祥瑞之德而达至圆满,因此
他被称为“世尊”,因此名为世尊。巴利
Aṇimā laghimā mahimā vasitā- Pabhuti’ssariya’ṭṭhabhagehi yato, Subhagehi samaṅakgībbhūva tato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
微小、极微小,以及使微小的作用,
作用、轻者、极轻者,这是微小性。
轻性、大性、令成广大之作与作
自在,于彼处之自在巴利
Aṇuno nanuno’ nanunokaraṇaṃ Karaṇaṃ lahuno’lahuno aṇimā, Laghimā mahimā mahimākaraṇaṃ Karaṇaṃ vasitā vasitāya tahiṃ; ()
自行趣向邪处
迅速成就断绝之事,
所愿已成,于一切调御自在;
无碍无怯,证最上自在。巴利
Saya micchitaṭhāna mupāgamanaṃ Lahu vicchitakāriyasādhanatā, Abhipatti pakamya masesavasī- Karaṇe’sikatā paramissaratā; ()
以虚空、以足等行持,
于金刚(座)圆满所作;
依自意愿而得自在性;这些
“ 最上自在福德”有八种;巴利
Nabhasā padasā gamanādivasā Vajato pariniṭṭhitakāriyatā, Nijakāma’vasāyikatātiyahiṃ- Paramissariyākhyabhagā’ṭṭhavidhā; ()
具足四道、四果、寂静道分,
及圣法众之部分者,
之后,已远离罪恶垢秽者
“ 世尊”者,彼世尊被称作世尊;巴利
Catumagga catupphalasantipadā- Riyadhammasamuhabhagehi yuto, Vinalīkatapāpamalehi tato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
由行等功德殊胜所证得,
无等称誉与色身之福相应。
以遍满三界故,
他被称为“世尊”,那一位世尊。巴利
Caraṇadiguṇa’tisayādhigatā- Samakittisarīrabhageta yuto, Bhuvanattayavipphuritena tato Bhagavāti pavuccati so bhagavā; ()
为除去世人心中的障翳,无有障碍
因色身所具之殊胜,
因一切肢体遍满吉祥,
他被称为“世尊”,故为世尊。巴利
Janalocananīharaṇāya nirū- Pama rūpasarīragatāya tato, Nikhilāvayavassiriyā sabito Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
所希求、所渴望的自利,
以及其他有情的利益亦得成就,
如是具足如许所欲之福分,
彼被称为世尊。巴利
Abhipatthita micchita mattahitaṃ Parasattahitampi samijjhati yaṃ, Iti tādisakāmabhagena yuto Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
具足无上精进巴拉密,
及勤勇相应之分。
由此成为堪受尊重的根源,
他因此被称作‘世尊’。巴利
Yadanuttariyena ca pāramitā- Vīriyena payattabhagena yuto, Garubhāvapadappabhavena tato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā;
最高自在、利得、法与名声
吉祥、欲、勤勇之分,此六者,
若那位胜者具足,则由此
所谓“世尊”,即彼世尊;巴利
Paramissariyāyamadhammayaso- Sirikāmapayattabhāgā chayime, Yadi yassa jinassa bhavanti tato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
具足无与伦比的妙善福德,
具足无上色身庄严的福德,
以百福庄严辉耀故,
彼被称为世尊;彼即世尊。巴利
Subhagena anaññasamena nirū- Pamarūpavilāsabhagena yuto, Satapuññasamujjalitena tato Bhagavāti pavuccati so bhagavā; ()
譬如依自身体性而显之威神。
自身形体的威德也是如此。
这里称为“破坏吉祥”。
胜者世尊也具足这些。巴利
Nijadhamsasarīravibhūti yathā Nijarūpasariravibhūti tathā, Iha vuccati bhaggasubhāgyamiti Api tehi samaṅgi jino bhagavā; ()
以善等诸词而作分别,
依处等门,及系属之力。
实则,法聚集之自性被认许,
彼世尊被称为‘世尊’;巴利
Kusalādipadehi vibhattamakā’- Yatanādivasena ca bandhavasā, Vata dhammasamuhasabhāva mato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
以四种方式,四种方式,四种方式,四种方式,
见四谛者,亦见圣谛。
以分别,以分别,以分别,以分别,
彼世尊故名世尊。巴利
Catudhā catudhā catudhā catudhā Catusaccadaso’riyasaccampi, Vibhajī vibhajī vibhajī vibhajī Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; (Yamakabandhanaṃ)
若修习并亲近天住
修习亲近无与伦比的天中之尊住,
修习亲近无与伦比的圣住,
由此修习圣住,
“ 世尊”者,即彼世尊之所以被称为世尊;巴利
Yadi dibbavihāra masevi bhaji Surajeṭṭhavihāra manaññasamaṃ, Ariyañcavihāra manaññasamaṃ, Ariyañca vihāra masevi tato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
若已享受了身远离之乐,
已享受心远离与定之乐,
由此已修习远离诸依,
彼世尊便被称为“世尊”;巴利
Yadi kāyavivekasukhaṃ abhajī Bhaji cittavivekasamādhisukhaṃ, Upadhīhi vivekaka masevi tato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
已修流转与还灭之行,
亦自证过人法。
因修习三种解脱,
彼被称为世尊——彼世尊。巴利
Bhaji vaṭṭagatañca vivaṭṭagataṃ Saya muttarimānusadhamma mapi, Tividhañahi vimokkha masevi tato Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
以不再来遮止于有
此行名为有之引导者,
若已吐弃不应作之恶法,而为圣道之首,
则称彼为世尊;所称之世尊者,即彼世尊。巴利
Punarāgamanāvaraṇena bhave Bhavanettisamañña midaṃ gamanaṃ, Yadi vantamakā’riyamaggamukho Bhagavā’ti pavuccati so bhagavā; ()
“ 世尊”,这是殊胜的名号。
并非由母亲、父亲等所造作,
与菩提座上的证悟一同到来,
胜者的如是共称得以成就;巴利
Bhagavā’ti visiṭṭha’bhidhānamimaṃ Na’ca mātupituppabhutihi kataṃ, Sahabodhipadādhigamena gatā Tathasammuti tassajinassa’bhavi; ()
以出世间智,
已摧破贪、嗔、痴,
因世尊已断除刺魔,
已断烦恼魔,故为觉者、世尊。巴利
Lokuttarāya matiyā Rāgaṃ bhaggaṃ akāsi dosaṃ mohaṃ, Yasmā kaṇṭakamānaṃ Kilesamāraṃ tatopi buddho bagavā; ()
因为世尊是分别说者
已分别、已详分、已善分别正法之蕴
已成就出世间法
已断除诸有,故为觉者、世尊;巴利
Yasmā vibhajjavādi Bhaji vibhaji pavibhajī sadhammakkhandhaṃ, Lokuttarañca katavā Bhavānamattaṃ tatopi buddho bhagavā; ()
因为已修习身,
已修习戒、常善修习心,
修慧者当为诸善士所善修习;
由是亦为佛陀、世尊。巴利
Yasmā bhāvitakāyo Bhāvitasilo sadā subhāvitacitto, Bhāvitapañño sabbhi Subhāvanīyo tatopi buddho bhagavā; ()
世尊(于)
适合独处禅修之林野
凡远离人众喧嚣,
彼森林、住处、偏远者巴利
Bhagavā kavanapatthāni Paṭisallānabbihārasāruppāni, Janavātāpagatāni Vanāni senāsanāni yo pantāni; ()
山间岩窟
树下草堆,露地旷野
冢间,因依止
以草敷具之故,佛陀世尊巴利
Bhudharakandaraleṇaṃ Guruhamūlaṃ pakalāla mabbhokāsaṃ, Sivathikaṃ bhaji yasmā Tiṇasatthāraṃ tatopi buddho bhagavā; ()
四种信施中
应施之衣等资具
因为是易养者、受用者,
而佛陀世尊更是最上少欲者;巴利
Catubbidhānaṃ saddhā- Deyyānaṃ cīvarādisambhārānaṃ, Subharo yasmā bhāgī Paramappiccho tatopi buddho bhagavā; ()
他是义味、法味的分享者,
以及解脱味的分享者。
由于增上戒、增上心
与增上慧,因此他是佛陀、世尊。巴利
Attharasassa subhāgī Dhammarasassa ca yato vimuttirasassa, Adhisīlassa’dhicitta- Ssa’dhipaññāyaca tatopi buddho bhagavā; ()
色界、无色界
四禅与四无量
摧伏盖障者,
由彼亦具足,故名佛世尊。巴利
Rūpārūpāvacara- Jjhānāna catunna mapakpamaññānampi, Viddhaṃsitīvaraṇo Yasmā bhāgī tatopi buddho bhagavā; ()
八者与八者
八解脱与八胜处诸法,
九次第住的具足者,正是那佛陀、世尊;巴利
Aṭṭhannañcaṭṭhannaṃ Vimokkhadhammāna mābhibhāyatanānaṃ, Anupubbavihārānaṃ bhāginavannaṃ tatopi buddho bhagavā; ()
十遍定
与十想修习的具足者,
不净定与入出息念——
由入出息念故,彼亦为觉者、世尊;巴利
Dasakasiṇasamāpatti Dasasaññābhāvanāna mapi bhāgīvā, Asubhasamāpatyā’nā- Pānassatiyā tatopi buddho bhagavā; ()
正勤为首——
念处、神足等诸法,
以四种方式善分别的诸法,
他亦是其分有者;因此,他亦是佛陀、世尊。巴利
Sammappadhāna pabhuti- Satipaṭṭhāni’ddhipādadhammānampi, Catudhā suvibhattānaṃ Bhāgī yasmā tatopi buddho bhagavā; ()
以具足五力
及五根故,是人名为具足者。
所以是十力持有者
已胜诸根,故为佛、世尊。巴利
Pañcannampi balānaṃ Yasmā pañcanna mindriyānaṃ bhāgī, Tasmā dasabaladhārī Jitindriso yo tatopi buddho bhagavā; ()
因为是诸觉支的,
圣八支道的。
如来诸力
具足十力,故为佛、世尊巴利
Yasmā bojjhaṅgānaṃ Ariyassa’ṭṭhaṅgikassa maggassāpi, Tathāgatabalānaṃ yo Bhāgi dasannaṃ tatopi buddho bhagavā; ()
若于四无畏中,
有四无碍解之分
及六佛法
若有六神通之分,由此亦为佛、世尊巴利
Catuvesārajjānaṃ Yadi catupaṭisambhidāna maddhabhāgī, Chabuddhadhammānampi Chaḷabhiññānaṃ tatopibuddhobhagavā; ()
称“世尊”,即此为名号。
不是由父母、兄弟、姊妹所作,
不是由自己的朋友、同僚所作,
非由亲族、血亲所施设,巴利
Bhagavā’tye’taṃ nāmaṃ Nakataṃ mātāpitūhi bhātubhaginīhi, Sakamittāmaccehi Na ñātisālohitehivā paññattaṃ; ()
非由沙门、婆罗门所造作,
非由天人所造作,亦非由任何其他人所造作,
罪垢已除之根,
是诸善觉者正觉的善觉树根。巴利
Samaṇehi bhusurehi Na devatāhi ca nana yena kenaci racitaṃ, Uṭṭhaṭakibbisamūle Subodhimūle subuddhasambodhīnaṃ; ()
斯乃彼诸世尊
证得无碍智之因。
这就是解脱的极致,
亦即“世尊”这一由现证而得的施设;巴利
Paṭilābhahetu tesaṃ Bhagavantānaṃ anāvaraṇañāṇassa, Pavimokkhantikametaṃ Yadidaṃ bhagavāti sacchikāpaññatti; ()
戒等胜德,超绝无比;
众善具足,不共余人。
凡于彼处可得者,
由此被称为世尊;彼即正觉者、世尊。巴利
Niratisayāsīlādi- Sagguṇabhāgā anaññasāmaññā ye Yassu’palabbhanti tato Bhagavā’tya’bhidhīyate sabuddho bhagavā; ()
如是,戒、定
慧、解脱、解脱知见智
惭、愧与信
精进、念、正知,这些法;巴利
Tathāhi sīlaṃ samādhi Paññā vimutti vimuttidassanañāṇaṃ, Hiri ottappaṃ saddhaṃ Vīriyaṃ sati sampajañña mete dhammā; ()
戒清净与见清净,
三种善法皆以彼为根。
三种正思惟
三种无过失界想巴利
Sīlavisuddhi ca diṭṭhi- Visuddhi kusalāni tīṇi tammūlāni, Tayo vitakkā sammā Tisso dhātvānavajjasaññā tisso; ()
四念处、四神足,
及四正勤之法。
四种无碍解。
四道、四果,巴利
Catusatipaṭṭhāni’ddhi- Ppādā sammappadhānadhammā caturo, Paṭisambhidā catasso Caturo maggā phalānikho cattāri; ()
四圣种——
四种如理抉择智,
四无畏
五精勤支、诸量度巴利
Cattāro, riyavaṃsā Yoniparicchedakāni catuñāṇāni, Catuvesārajjāni Padhāniyaṅgāni pañca parimāṇāni; ()
Pañcaṅgiko’pi sammā Samādhi pañcindriyāni pañcabalāni, Nissāraṇīyadhātu Pañcavimuttiparipācaniyā dhammā; ()
五解脱处
六智、六敬法、六常住法
六随念处
六出离界、六神通巴利
Pañca vimuttāyatana- Ñāṇāni chagāravā chabahulavihārā, Chā’nussatiṭhānāni Nissāraṇiyā chadhātu chalabhiññāyo; ()
Chabbidha’nuttariyāni Jabbidhanibbedhabhāgiyā saññāyo, Chaasādhāraṇañānā- Nya’riyadhanānya’parihāniyā dhammā; ()
善士圣法,
七觉支、七想、七想。
漏尽力之说
七种应受供养者之说巴利
Sappurisāriyadhammā Bojjhaṅgā satta sattasaññā satta, Khīṇāsavabalakathanā Sattavivadhā dakkhiṇarahānañca kathā; ()
八慧
“ 获得”的因缘开示已善成办
超越世间自性
八难之说与八解脱;巴利
Aṭṭhannaṃ paññānaṃ Paṭilābha nidānadesanā sammattā; Lokasabhāva’ccagamā Aṭṭha’kkhaṇadesanā ca aṭṭhavimokkhā; ()
事、所缘与所依
大丈夫思惟、胜处与随顺
八种方便与九方便
以作意为根本的精进支巴利
Vatthunyā’ramhāni Mahāpurisatakkanā’bhibhāyatanutti, Aṭṭhavidhā navu’pāyā Manasikaraṇamūlakā padhānyaṅgāni; ()
九有情居之论
九种调伏瞋恼与九种差别
九次第住、九想
与十善业道巴利
Nava sattāvāsakathā Āghātapaṭivinayā ca nava nānattā, Navā’nupubbavihārā Navasaññā dasavidhā kusalakammapathā; ()
十遍处,
十正性,及作依怙之法。
诸力与圣住
慈有十一种利益巴利
Dasa kasiṇāyatanāni Dasa sammattāni nāthakaraṇadhammā, Balāni cā’riyavāsā Mettāye’kādasānisaṃsā dhammā; ()
十二法为轮
十三头陀支
十四种智慧
十五种能令解脱成熟之法巴利
Bārasadhammā cakkā- Kārā terasadhutaṅgadhammā ce’pi, Cuddasamattā buddhi Pañcadasavimuttipācanīyā dhammā; ()
入出息念诸法
十六种依于他者之智,以十六行相显现
十八种佛陀功德
十九种省察智巴利
Ānāpānassatiyo Soḷasa soḷasavidhā’ parantapatīyā, Aṭṭharasa buddhaguṇā Ekūṇavīsati paccavekkhaṇabuddhi; ()
四十四种行相
慧之基础、生灭智
五十善法
七十七慧地巴利
Catucattāḷisavidhā Paññāvatthū’dayabbayeñāṇāni, Paññāsa kusaladhammā Sattādhikasattatippabhāvatthūni; ()
二十四俱胝洛叉为量之等至中
所行之金刚智
《发趣论》之省察智,
即是教示智。巴利
Catuvīsati koṭilakkha- Ppamita samāpattiyañcaravajirañāṇaṃ, Samantapaṭṭhānapacca- Vekkhaṇañāṇāni desanāñāṇāti; ()
有情之意乐
分别智、性行与随眠
所说的分别,是存在的。
因具足种种功德,故而称为世尊。巴利
Sattāna manattānaṃ Vibhagañāṇānicā’sayānusayānaṃ, Vuttavibhāgā santī Guṇabhāgā bhagavato tato bhagavā so; ()
合集人趣身等八法已,
为求正自觉者——
具足诸增上事的有情中至胜者,
当由诸大菩萨成办。巴利
Manussattabhāvādike aṭṭhadhamme Samodhānayitvā’hisambodhiyā ye, Samiddhā’dhikārehi sattuttamehi Mahābodhisattehi sampādanīyā; ()
决意法等五种殊胜
舍离法与四摄法
三行与巴拉密法聚
“ 有性”者,即是正觉资粮的基础;巴利
Adhiṭṭhānadhammādayo pañcu’ḷāra- Pariccāgadhammā catussaṅgahā ca, Cariyattayaṃ pāramīdhammarāsi Bhavattyā’bhisambodhisambhārabhūtā; ()
从发大愿起,乃至成菩提,
彼历四阿僧祇劫。
彼菩提资粮诸法具有特相,
已生起,于增长分中被培育、被积集。巴利
Pabhutyā’bhinīhārato yāvabodhi Asaṅkheyyakappāni cattāri’massa, Salakkhāni te bodhisambhāradhammā Bhavā vuddhipakkhe bhatā sambhatā’ti; ()
世间诸成就,为具福者所享,
皆因精勤和合而得。
称为“福”,随顺轮回与出离。
此二种福,如是称说。巴利
Bhajīyanti yā puññavantehi loke Payogaṃ samāgamma sampattiyo tā, Bhagānāma vaṭṭabbivaṭṭānugā’ti Pavuccanti tesaṃ ubhinnaṃ bhagānaṃ; ()
往昔,菩萨在觉悟之前,
极力修习菩提资粮诸法,
安立于彼福德中,故称为“有福”。
于人天之中,被赞颂为最胜者;巴利
Pure bodhito bodhisatto samāno Bhusaṃ bodhisambhāradhamme vinanto, Patiṭṭhāsi yasmiṃ bhage te vanīti Manussesu devesu ukkaṃsabhute; ()
如是,非余不共之禅那、等至差别,
及最上道、果等,
跋伽国中菩提树下,纵于随顺流转之境;
自身既已成佛,犹作如是之言。巴利
Tathā’naññasāmaññasāhiññajhāna- Ssamāpattibhedaggamaggapphalādī, Bhage bodhimūle vivaṭṭānuge’pi Sayaṃ buddhabhuto samāno vanī’ti; ()
凡其等至之分,量达二十四俱胝百千,
彼乃具大福分者。
不为他人之利,唯为己身现世之乐;
彼等恒常林居。巴利
Catubbisa ye koṭilakkhappamāṇa- Samāpattibhāgā kamahābhāgadheyyo, Paresaṃ nahitāya?Ttano diṭṭhadhamma- Sukhatthāya te niccakappaṃ vanīti; ()
他们应修习应证知之法
应修习分、应断分、应遍知分
应有应被现证的部分,应当这样说。
胜者,是修习行境的亲近者,汝等;巴利
Abhiññeyyadhammesu ye bhāvitabba- Pahātabbabhāgā pariññeyyabhāgā, Siyuṃ sacchikātabbabhāgā vanī’ti Jino bhāvanāgocarāsevano te; ()
或属不共,或与其余共通。
增上戒等诸法分
乃至导师于诸应觉悟者中,所求之果报
是愿求善安立随顺之言说;巴利
Asādhāraṇe sesasādhāraṇa ye Ime dhammabhāgā’dhisīlādibhedā, Phalaṃ yāvatā bodhaneyyesu satthā Vanī patthayī suppatiṭṭhānukhoti; ()
众多天与人,于此证得不坏净信,
悉皆具足虔诚,如是真实。
由不共、无等之智威力等故,
彼为一切众生中最胜者。巴利
Aveccappasantā imassa’tthi deva- Manussā bahū bhattiyuttā tathāhi, Asādhāraṇā’nopamānattañāṇa- Ppabhāvādito sabbasattuttamo so; ()
以遣除非义等为先导,
于成就利益一事专精而住,
以方便成就,
为应受教化的众生带来无量饶益——巴利
Anatthāpahārādipubbaṅgamāya Hitatthā’bhinipphādane tapparāya, Payogābhisampattiyā bodhaneyya- Pajāyo’pakārāvahāyā’mitāya; ()
对身放威光、冠冕庄严的——
以三十二相及八十随形好极为庄严的
色身如吉祥天女之宫般殊妙庄严的
以自体成就圆满的巴利
Viyāmappabhā ketumālākulāya Bhusaṃ lakkhaṇā’sityanubyañjanehi, Vicittāya rūpindirāmandirāya Samiddhattabhāvā’bhisampattiyāpi; ()
由如实戒等诸法所生之广大,
虽遍满三界亦然
因具足清净诗才,
声誉之身洁白,犹如乳海。巴利
Yathābhuccasīlādidhammubbhavena Uḷārena lokattayabyāpināpi, Samannāgatattā kavisuddhena kitti- Ssarīrena khīrodadhīpaṇḍarena; ()
因已安住于殊胜赞叹之顶峰、
已安住于知足少欲之中、
于四无畏法及十力,
由实有故,决定(定然)。巴利
Ṭhitattā visiṭṭhāsu ukkaṃsakoṭiṃ Paviṭṭhāsu santuṭṭhitā’ppicchatāsu, Catunnaṃ visārajjadhammāna maddhā Dasannaṃ balānañca sabbhāvatopi; ()
以其周遍引生净信故,
于此以色为量等之众生世间,诸天众亦……
人类的合掌、礼敬、尊重与供养
等仪式,因堪受供养故,亦为生起之处。巴利
Samantāpasādāvahattā’pirūpa- Ppamāṇadike jīvaloke surānaṃ, Narāna’ñjalīvandanāmānapūjā- Vidhānārahattāpi sambhattiṭhānaṃ; ()
凡具足不坏净信、领受教诫之人,
无论其为谁——
无论由人、天人或梵天神
他们的信乐坚固不动摇;巴利
Aveccappasādenu’petā’nusiṭṭhi- Paṭiggāhakā yejanā kenacāpi, Manussena devena vā brahmunā vā Asaṃhāriyā bhatti tesaṃ kadāci; ()
声闻弟子为其而舍弃生命,
以法供养来坚定地礼敬胜者。
如是,为他所制学处,
彼悉不违越;犹如大海,不逾其岸。巴利
Pariccajja te sāvakā jivitampi Jinaṃ dhammapūjāya pūjenti daḷhaṃ; Tathāhi’ssa paññattasikkhāpadāni Navītikkamante samuddo’va velaṃ; ()
所谓诸分者,即法自性之区分;
彼亦依蕴、界等而说。
彼诸法亦依过去等、色等种种差别,
而被分别无数异类。巴利
Pavuccanti bhāgāti dhammassabhāva- Vibhāgā hi te khandhadhātvādinā’pi, Atītādirūpādibhedehi tepi Anekappabhedā vibhattā bhavantī; ()
三种戏论及一切结缚
胜者已断结、轭、漏、暴流与依,
以道永断,从涅槃界饮彼不死甘露;
彼饮甘露者,吐出彼诸烦恼分。巴利
Papañcattayaṃ sabbasaṃyojanāni Jino ganthayogā’savo’gho’padhīca, Samucchijja maggena nibbānadhātvā- Mataṃ so pibanto vamī te ca bhāge; ()
眼等六处为所依所起的所缘,
六心、六受、六触,
六想、六渴爱、六思、六寻、六伺,
六分,皆当吐出。巴利
Chacakkhādivatthuni jā’rammaṇāni Chacittāni chabbedanā phassachakkaṃ, Chasaññā chataṇhā chasañcetanā cha- Bbitakke vicāre cha bhāge vamīti; ()
阿难,凡安耆罗沙所弃、所吐、所解、
所断、所放舍者,
导师有言:彼永不复返,
如所吐之食,终不再啖。巴利
Yamā’nanda cattañca vantaṃ vimuttaṃ Pahīṇaṃ vinissaṭṭha maṅgīrasassa, Na taṃ jātu paccessatītyā’bha satthā Yathāvuttabhāge vamītvevameva; ()
胜者宣说黑白、有过无过
及卑劣与高尚、非法与法
以不共之最上道智,
令得不退转,令吐弃恶法。巴利
Jino kaṇhasukkeca vajjānavajje Nihīnappaṇite adhamme ca dhamme, Asādhāraṇena’ ggamaggā’nanena Apaccāgamaṃ pāpayī uggirīti; ()
又为遣除他人轮回流转,
为济拔救度故,而说筏喻。
随其所乐而宣说法,
令彼一切各于自分皆得满足巴利
Paresañca saṃsāranirākaramhā Samullumpanatthāya kullūpamaṃ so, Yathājjhāsayaṃ desayitvāna dhammaṃ Pamāpesi tehā’pi bhāge’ti sabbe; ()
往昔圆满巴拉密法聚
大菩萨具足世尊之德
祥荣、自在、声名与手中财宝,
尽皆吐弃,如弃痰团。巴利
Pure pūrayaṃ pāramīdhammajātaṃ Mahābodhisatto samāno bhagābyaṃ, Siriṃ issarattaṃ yasohatthasāraṃ Vamī chaḍḍhanīyaṃ yathākheḷapiṇḍaṃ; ()
往昔他确实曾得此名:名为喜悦者、
迭弥耶、阿瑜伽罗、护象。
如童子般年少便离家出家,
他唾弃了天王之荣光。巴利
Tathāhi’ssa laddhaṃ pure somanassa- Vhayo temiyo’yogharo hatthipālo, Kumārosamāno’bhinikkhamma gehā Siriṃ devarajjassiriṃ uggiri so, ()
多生以来具足财富者,
同样舍弃了所得的财富份额。
于最后生中舍弃自己手中所得
无比的荣耀与转轮王的荣耀,巴利
Anekāsu jātīsu sampannabhogo Bhāge laddhabhoge’vamevu’ggiritvā, Sakaṃ hatthagaṃ pacchime attabhāve Anomassiriṃ cakkavattissirimpi; ()
等同天王主权之四大洲统治权,
如实舍离。
以及依彼而有的名声与五欲,
视为尚不及草尖之水,而不执著;巴利
Catuddīpikaṃ devarajjā’dhipacca- Samānādhipaccaṃ yathābhucca muccaṃ, Yasañcā’pi tatnissayaṃ pañcakāme Alaggo tiṇaggāya’pā maññamāno; ()
舍离后前往,安住于正觉之国;
成为正法之王。
于无实犹如糠秕、于轮回之精华、
于善说之相、于荣华,彼吐出。巴利
Pahāyā’ bhigantvābhisambodhirajje Patiṭṭhāya saddhammarājā babhuva, Asāre tusāre’va saṃsārasāre Suvuttappakāre bhage so vamīti; ()
以种种星宿之相,
同行于轮围世界诸空隙中,转起。
三峰、峰、月、日、须弥——
天宫等之种种庄严,名为“荣光”;巴利
Pavattanti nakkhattarūpehi bhehi Samaṃ cakkavāḷāvakāsesu yātā, Tikuṭaddi kuṭaddi canda’kka neru- Vimānādisobhā bhagā nāma honti; ()
胜者于彼人世间示现其身,
以舍断欲贪故。
安坐大菩提座时,
吐出彼诸分——显现者与不显现者。巴利
Jino tassamaṅgī janokāsaloke Have chandarāgappahāṇena yena, Mahābodhimaṇḍe nisinnosamāno Vibhūtāvibhūte bhāge te vamīti; ()
“ 具足荣光者”,即“具足福德者”,亦名“具足分享者”。
“ 应分享者”,即应被分享(福德)者。
“ 于诸有中已吐弃分”者,于三有中已吐弃分者也。
依义,世尊即名为世尊。巴利
Sobhāgavā’ti bhatavā’ti bhagevanī’ti Bhāgevanī’ti abhipatthayi bhattavā’ti, Bhāgevamī’ti tibhavesu bhagevamī’ti Anvatthato hi bhagavā bhagavā samañño; ()
如是,他的阿拉汉等功德之连结——
先已不动,生起而名声流布之尊主。
“ 巴迦”与“萨迦那”,即人心之莲花。
令众心觉醒,又为何是为劣人?巴利
Icceva’massa arahādiguṇappabandha- Pubbācalu’bbhavayasovisarosadhīso, Pajjañca sajjanamanokumudāni’ve’daṃ Cittāni bodhayati kiṃ purisādhamānaṃ; ()
如是,由名为美达难德的比丘所造,于《胜者史灯》中,在令一切诗人心生喜悦的布施因缘近处,在关于“世尊”等名称施设的所诠阐明中,此为第二十六品。巴利
Itimedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānanda dānanidāne jinavaṃsadīpe santikenidāne bhagavā’tināmapaññattiyā abhidheyaparidīpo chabbīsatimo saggo.
此中,无边佛功德如何由自利成就与利他行持
二者所摄集?巴利
Ettha’ttahisampattiparahitapaṭipattito Nissīmāpi dvidhā buddhaguṇā saṅgahitā kathaṃ; ()
于彼众中,转正法轮者之自利成就,
依断成就与智成就之别,分为二种。巴利
Tāsva’ttahitasampattisaddhammacakkavattino; Pahāṇasampadāñāṇasampadābhedato dvidhā; ()
色身成就与神变成就,即摄于此中,为二种。
利他行亦由方便与意趣的差别,分为二种。巴利
Rūpakāyā’nubhāvāsuṃ tatthe’va’ntogadhā dvidhā, Paratthapaṭipattī’pi payogāsayabhedato; ()
其方便,不顾恋利养、恭敬与名闻;
为灭苦故,是导以出离的教示;巴利
Payogo lābhasakkārasilokanirapekkhino, Dukkhū’pasamaṇatthāya nīyyāniko’padesanā; ()
其意趣,纵对提婆达多等怨敌之众,
她于丈夫常怀利益之心,以慈爱为本怀;巴利
Āsayo devadattādipaccāmittajanesupi, Hitajjhāsayatā niccaṃ mettākantāya bhattuno; ()
对于诸根未成熟、堪受教化者,我当知,
从慧根等成熟之时机的了知开始;巴利
Indriyā’paripakkānaṃbodhaneyyāna manvahaṃ, Paññindriyādisampākasamayā’vagamādito; ()
以悲悯心,于所应施、所应受持等事,
以利他之行,成就他人之利益;巴利
Deyyadhammapaṭiggāhappabhutīhā’ nukampiya, Parahitapaṭipatyā’si paresaṃ hitasādhanaṃ; ()
亦以阐明其功德殊胜的方式,
圣典中,“阿拉汉”等词是如何被摄取的?巴利
Tesaṃ guṇaviseyānaṃ vibhāvanavasenapi, Pāḷiyaṃ arahantyādipadānaṃ gahaṇaṃ kathaṃ; ()
其中,以“阿拉汉”一词所显示的是:
名为断除圆满,即自利的圆满。巴利
Tatthā’rahanti iminā padena paridīpitā, Pahāṇasampadānāma attano hitasampadā, ()
以“正自觉者”、“世间解”等名号,彰显自身。
阐明了名为智圆满的利他圆满。巴利
Padehi sammāsambuddho lokavidūti attano, Ñāṇasampattisaṅkhātā nahitasampatti dīpitā; ()
以“明行具足”一语所示,乃自身
以明行为本源之一切利乐圆满。巴利
Vijjācaraṇasampanno’ti’minā dassitā’ttano, Vijjācaraṇapbhuti sabbā’pi hitasampadā; ()
从发愿时起,以“善逝”一词宣说了
自利圆满与利他行。巴利
Sugato’ti’minā vuttā paṭṭhāyapaṇidhānato, Attanohitasampatti paratthapaṭipattica; ()
天人师、无上调御丈夫,
唯于利他之行,以诸句阐明;巴利
Satthā devamanussānaṃ purisadammasārathī, Paratthapaṭipatye’va padañcayehi dīpitā; ()
以“佛陀”“世尊”二词彰显,
自利圆满与利他行持皆摄尽。巴利
Padañcayena buddhoti bhagavāti vibhāvitā, Yāva’ttahitasampatti parahitapaṭipatti ca; ()
佛德略摄为三种:因德、果德、业用德
略摄于‘阿拉汉’与‘正自觉者’两句中巴利
Tidhā buddhaguṇā hetuphakhalasatto’pakārato, Saṃkhittā arahaṃ sammāsambuddho’ti padehica; ()
再由“明行具足”与“世间解”等称号所阐明的,
即指四种果位成就所示的功德;巴利
Vijjācaraṇasampanno lokavidū’ti’mehi ca, Catūhi phakhalasampattisaṅkhātā kittitā guṇā; ()
调御丈夫与天人师,此二名号所诠,
依饶益有情圆满之力,宣说诸功德。巴利
Purisadammasārathi satthā dvīhipadehi tu, Sattopakārasampattivasena gaditā guṇā; ()
依果之圆满与七种利益之圆满的差别,
以‘佛’之一词,阐明两种佛功德;巴利
Phalasamapattisattopakārasamapattibhedato, Ubho buddhaguṇā buddho’ti’minā paridīpitā; ()
善逝、世尊、太阳之族,以二句阐明因与果,
及饶益有情之圆满。巴利
Sugato bhagavā dvīhi padehā’diccabandhuno, Vibhāvitā hetu phalasatto’pakārasampadā; ()
胜者王如须弥山,坚厚精粹、崇高具德;
然此山王在胜者王前,亦俯首而卑。巴利
Thīrasārataro’dāruttuṅga sagguṇamerunā, Girirājā’pi nīcattaṃ jagāma jinarājino; ()
在那渐次深广、功德圆满之海中,
此海便显得有限,仅如滴水而已。巴利
Tassā’nupubbagambhīrasampuṇṇaguṇasāgare, Sāgaro’yaṃ paricchinno bindumattaṃ’va khāyati; ()
导师的坚固、不动、周遍、安立功德之地,
大地尘土尚不及一微尘之分。巴利
Thāvarā’calapatthiṇṇapatiṭṭhāguṇabhumiyā, Nopeti paṃsupathavī kalabhāgampi satthuno; ()
千轮围世界,
凭日亲微少功德之力,尚且现为逼仄难容。巴利
Cakkavāḷasahassāni sambādhikaḷitāni’va, Guṇalesānubhāvena dissanteravibandhuno; ()
依于导师那无边无际的功德身,
虚空虽无边际,却似有边际般可被了知;
如是,佛陀的功德无边无际、不可思议。
不可言说,无可比拟,稀有而未曾有。巴利
Anantāpariyantena guṇākāyena satthuno, Ākāso’mananto’pi antabhuto’va gamyate; () Evaṃ buddhaguṇānantāpariyantā acintiyā, Avāciyā’nopameyyā ahoacchariyabbhutā; ()
如是,在名为梅达难德的行者所造、能令一切诗人心生喜悦的《胜者史灯》中,第九〈近因品〉,即阿拉汉等功德略说之光明。巴利
Itimedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santikenidāte navannamarahādiguṇānaṃ saṅkhepanayaparidīpo
瀑布拂风如拂尘
寒时灵鹫山峰肩上
具如金山般悦目之身者,
悲悯之源,于某时安住;巴利
Dhutanijjharacāmarānilena Sisire kūṭabhujehi gijjhakūṭe, Haribhudharahāridehadhāri Viharanto karuṇākaro kadāci; ()
安住着众比丘僧。
于此名为王舍城的王都中,
请纳受这最胜的圆堂。
牟尼令帝释天神欢喜,如是说道:巴利
Vasamāna masesabhikkhusaṅghaṃ Iha rājaggahanāmarājadhānyā, Varamaṇḍalamāla mānayassu Munirānandayanindamiccavoca; ()
那时,将众行者集合起来之后,
他对牟尼僧团、对牟尼之王曾这样说——
以美妙合掌供养其莲足之人
尊者,请思量今正是时。巴利
Yati sampati sannipātayitvā Yatisaṅghaṃ yatirājamabruvī so, Rucirañjalipūjitaṅghikañjo Samayaṃ maññatha yassadāni bhante; ()
那时,善逝从那里来,
新暮时分,浓密的光线遍洒,
降入殊胜的曼陀罗堂
如日轮从曼陀罗东山升起;巴利
Atha kho sugato tato’higantvā Navasañjhāghanaraṃsivippakiṇṇo, Varamaṇḍalamāḷa motarittha Ravi mandāramivodayā’calamhā; ()
那时,他坐在高座之上;
如狮子王在金峰之巅。
牟尼王于众会中无畏宣说,
宣说不退堕之法。巴利
Tahi māsanamatthake nisinno Migarājāriva kañcanācalagge, Parisāsu visārado abhāsi Munirājā’parihāniyeca dhamme; ()
安住于庵婆罗提迦园
世尊从彼城出发
芒果树枝以新叶为饰
犹如以随好庄严的端严色身巴利
Abhinkhamiya’mbalaṭṭhikāyaṃ Viharanto bhagavā tato puramhā, Navapallavamaṇḍitambasākhī Riva’nubyañjanacārurūpakāso; ()
如此,依戒修习之定
有大果,依心修习之慧
有大果,转法轮者
于是,他便与僧团一同前往那烂陀;巴利
Itisīlapabhāvito samādhi Saphalo cittapabhāvitā ca paññā, Saphalā’ti pavattadhammacakko Atha nālandamupāgamī sasaṅgho; ()
随乐而住的尊者
长老龙象前往彼芒果园,拜谒
舍利弗以头面、合掌、花鬘,
稽首敬礼足下之月。巴利
Tahi mambavane yathābhirantaṃ Viharantaṃ tamupecca theranāgo, Makahītañjalimañjarika sirena Caraṇacanda mavandi sāriputto; ()
善坐已,无执之智
再三赞叹世尊
发出如狮子吼的无畏之言
世尊随喜了他所说的这番话巴利
Sunisajja asajjamānañāṇaṃ Bhagavantaṃ pacuraṃ abhitthavanto, Nadi sihanibho abhītavācaṃ Bhagavā ca’bbhanumodi bhāsitaṃ taṃ; ()
住于彼处后,
宣说与增上戒定慧相应之法。
他为行者僧团所崇敬,从彼处……
殊胜智者前往巴咤厘村巴利
Kathayaṃ adhisīlacattapaññā- Paṭisaññuttakathaṃ tahiṃ vasitvā, Yatisaṅghapurakkhato tato so Agamā pāṭaligāmamuggadhīmā; ()
牟尼为巴咤厘村的近事男们
出于悲悯,在善建的住处,
合掌恭敬,世尊施予了如衣覆蔽、可饮的甘露法味。
施予了殊胜的甘露法味。巴利
Muni pāṭaligāmupāsakānaṃ Anukampāya sumāpite nivāse, Nivasaṃ savaṇañjalīhi peyyaṃ Vadhuraṃ dhammasudhārasaṃ adāsi; ()
巴咤厘村那些近事男离去未久,
世尊便……
独自进入那空寂无人的住处,
入已,便作狮子卧。巴利
Acirāpagatesu’pāsakesu Bhagavā pāṭaligāmikesu tesu, Janasuññaniketanaṃ anañño Pavisitvāna akāsi sīhaseyyaṃ; ()
摩揭陀国主彼王之城,
苏尼特与瓦萨咖拉所造。
众大臣宛如与诸天神商议后,
那时他们善加营造;巴利
Magadhādhipatissa bhupatissa Nagaraṃ tatra sunidhavassakārā, Sacivā tidasehi mantayitvā Viya tasmiṃsamaye sumāpayanti; ()
世尊以天眼观察那座城后,
告诉阿难:“此处将成为”
“ 圣者之住处”即商道。
名为华氏城的城市,道路。巴利
Abhipassiya dibbacakkhunā taṃ Bhagavā’nanda mavoca hessate’daṃ, Ariyā’yatanaṃ vaṇippatho’ti Nagaraṃ pāṭaliputtanāma maggaṃ; ()
因内讧分裂故,如火与
从水,于华氏城起想者
某时,城的障碍
牟尼三问韦迭哈目尼巴利
Mithubhedavasena aggitovā Dakato pāṭaliputtasaññino kho, Nagarassa kadāci antarāyā Muni vedehamuniṃ tayo’tya’voca; ()
“ 当日即前往”意思是就在那一天便动身前去。
“ 孙尼达与瓦萨咖拉前往世尊处”是说孙尼达与瓦萨咖拉两位大臣一同前往世尊所在之处。
“ 头触胜者足冠”是说他们以头触礼世尊的足顶,犹如触戴宝冠一般。
他们犹如受灌顶的刹那一般,光辉显耀。巴利
Tadahe’vupasaṅkamiṃsu yena Bhagavā tena sunīdhavassakārā, Jinapādakirīṭaphuṭṭhasīsā Abhisitte’va khaṇaṃ lasiṃsu’ ho te; ()
以法王那坚实如心材的功德。
他们如弓杖般站立,肢节弯曲以示恭敬。
二人出言相邀,
请善逝受今日之食。巴利
Thirasāraguṇena dhammarañño Dhanudaṇḍeva ṭhitā nataṅakgayaṭṭhi, Tadubho savivā nimantayiṃsu Sugataṃ ajjatanāya bhojanena; ()
他们知他默许之后
备办殊妙饮食
亲手供养世尊及僧团
居于莲华住处者巴利
Adhivāsana massa te vidatvā Paṭiyattehi paṇītabhojanehi, Bhagavanta matappayuṃ sasaṅgaṃ Kamalāvāsanivāsagaṃ sahatthā; ()
那时,世尊受苏尼特与瓦萨咖拉供养,
食毕,收钵净手。
品尝法饮后,随喜赞叹
他们内心遍满丰沛的喜悦巴利
Bhagavā’tha sunīdhavassakāre Paribhutto apanītapattapāṇī, Anumodi nipīya dhammapānaṃ Pacuraṃ pītiphuṭantarā’bhavuṃ te; ()
当法王由比丘众前导,从彼处出发,
有随行众人跟随其后。
以宽广胸膛,临彼广大城门
其间曾无间隙巴利
Anuyantajanehi dhammarañño Vajato bhikkhupūrakkhatassa tamhā, Puthuloratalena yaṃ visālaṃ Nagaradvāra manantaribabhuva; ()
如是,此门为乔达摩佛足所触,
遂名为乔达摩。
在那里有处渡口,乌鸦与猴子都可饮水。
牟尼渡越了波浪高涌、名为恒河的河流。巴利
Iti gotamabuddhapādaphuṭṭhaṃ Tadidaṃ dvāra mahosī gotamākhyaṃ, Tahi motari yattha kākakapeyyā Muni gaṅgākhyasavanti tuṅgavīci; ()
被猛风击碎的浪花之鬘
摇荡者,即那深沉的河流
摧破爱欲魔罗者已渡彼处,
此渡名为乔达摩渡。巴利
Bahaḷā’nilabhaṅgavīcimālā- Lulitāyā’ti gabhīraninnagāya, Ya manaṅgapabhaṅguro tarittha Tayidaṃ gotamatitthanāma māsi; ()
善逝已至彼岸,已渡瀑流,
与诸声闻弟子一起,见众人,
为渡越故,遍求木筏、浮囊与舟船;
感兴而说优陀那偈。巴利
Sugato paratīrago’ghatiṇṇo Janataṃ passiya sāvakehi saddhiṃ, Taraṇattha mulumpakullanāvā Pariyesanta mudānagātha māha; ()
人中最胜调御者,大地边际无空地,
纵有顶髻状小屋,亦无寸隙可容止。
行至拘提村,
他足着革履,如旭日初升。巴利
Narasārathi yena bhumikantā- Makuṭākārakuṭīhi nāvakāso, Upasaṅkami tena koṭigāmo Uditambhoru hu’pāhanappitaṅghī; ()
我乃觉悟真实法者。
说“我不再有后有”之后,
该处住者,于三学中受教;
牟尼以相契的法语,感化了比丘僧团;巴利
Ahamasmi pabuddhasaccadhammo Punaruppatti nacatthi me’ti vatvā; Tahi movadi vāsago tisikkhā- Paṭisaṃyuttakathāya bhikkhusaṅghaṃ; ()
牟尼从那提迦村来,
宣说阿难尊者所问之义。
宣说名为法镜之门路
为省察趣向巴利
Muni nātikanāmagāmayāto Kathitānandayatindapuṭṭhapañho, Paridīpayi dhammadappaṇākhyaṃ Pariyāyaṃ gatipaccavekkhaṇāya; ()
阿拉汉等功德之渊薮、大仙人,
亦住于彼处砖瓦精舍中。
对通达三藏的自在者,
进而宣说增上戒等之论。巴利
Arahādiguṇakaroka mahesi Viharaṃ tatrapi giñjakānivāse, Piṭakattayasaṅgahaṃ vasinaṃ Adhisīlādikathaṃ kathesi bhīyyo; ()
善逝与比丘僧团一同前行
那时,通往毗舍离城的大道
彼住芒果园中,
为诸调御者宣说念慧最上之法。巴利
Sugato pagato sabhikkhusaṅgho Atha vesālipuriṃ purīnamaggaṃ, Tahi mambavane vasaṃ vasinaṃ Satipaññāparamaṃ abhāsi dhammaṃ; ()
胜者香象今入我芒果园,
名妓阿姆巴巴利闻已,
登上吉祥车乘,启程而行。
如被丰满乳房的重量所压。巴利
Jinagandhagajo mama’mbapāli- Gaṇikā ambavane’ni’dāni sutvā, Abhiruyha payāsi bhaddayānaṃ Kucabhārātisamiddhabhattibhārā; ()
于是,那妓女合掌而坐,
犹如被丰厚饱满的乳房重担所压,
具迦陵频伽鸟鸣叫般悦耳之声
导师为她宣说甘美之法巴利
Gaṇikā’tha katañjalinisinnā Ghanapīnatthanabhārarumbhīteva, Karavikavirāvamañjughoso Madhuraṃ dhamma mabhāsi tāya satthā; ()
受供食讫,
由舌尝味之流牵引,行于殿堂。
向牟尼主作右绕后,
她如鹅妃归返宫殿;巴利
Katabhattanimantanā pasādaṃ Rasanādāmasarehi vāharanti, Pavidhāya padakkhiṇaṃ munindaṃ Agamā haṃsavadhuva mandiraṃ sā; ()
青、黄、赤、白、茜草与褪色之衣,
未捶与已捶。
衣着端严,上下齐整,登乘殊妙,
犹如天子之最胜车舆。巴利
Ahatāhatanīlapītaratta- Sitamañjiṭṭhavirāgasāṭakehi, Sunivatthasupārutā’bhirūḷhā Suraputtāriva bhaddabhaddayānaṃ; ()
那时,离车族的王子们
前往礼敬法王
指光相连河畔,
安坐已消旅途劳巴利
Atha licchavirājarājaputtā Upasaṅkamma paṇamma dhammarañño, Nakharaṃsipabandhasindhutīre Samayuṃ maggaparissamaṃ nisinnā; ()
宝冠蜂鬘,翩跹缭绕;
离车娇女,粉黛稀疏。
太阳族法光所照之处,
岩石迸裂,香稻摧折。巴利
Vilasiṃsu kiriṭabhiṅgamālā- Viraḷā licchavikañjakosarāsi, Ravibandhavadhammabhākarena Phuṭitā’dhaṭṭhitasilagandhasāli; ()
难得之身已成果,
邀请徒然成空。
无尘无垢离诸杂染
先登乘彼车,从彼向城而行。巴利
Saphalīkatadullabhantabhāvā Viphalībhutanimantānā janā te, Virajaṅghirajopisaṅgamoḷī Pura mārūḷharathā tato payāsuṃ; ()
众目严饰如坊
与僧俱降净直道
大仙于清晨前往妓女之家
足底柔软如莲花者,向前而行巴利
Janalocanatoraṇākarāḷaṃ Avatiṇṇo vimalañjasaṃ sasaṅgho, Gaṇikāya gharaṃ mahesi pāto Caraṇakkantathalambujo jagāma; ()
饭食已毕,集会终时,
妓女合掌安坐,听受正法。
善听已,具足净信,将芒果园奉施
善逝及诸弟子。巴利
Katabhojanasaṅgabhāvasāne Gaṇikā pañjalikā nisajja dhammaṃ, Sunisamma sasāvakassa’dāsi Sugatassa’mbavanaṃ samiddhasaddhā; ()
牟尼纳芭蕉园已,
住于彼处,为诸天神宣说正法。
在宣说增上戒、增上心、增上慧之最胜(法)时,
世尊前往贝卢瓦村。巴利
Muni rambavanaṃ paṭiggahetvā Viharitvātahimeta deva dhammaṃ, Kathayaṃ adhisīlacittapaññā- Paramaṃ beḷuvagāmakaṃ jagāma; ()
诸比丘,我独居于此,
你们当与沙门同伴共住。
于此诸月中度过雨安居;
牟尼在毗舍离附近如是说。巴利
Ahamettha vasāmi bhikkhave’ko Samaṇhe’ttasahāyakehi tumhe, Upagacchatha vassa massamesu Muni vesālisamanatatotya’bhāsi; ()
已战胜魔军者,于贝卢瓦
其时,入雨安居者罹可怖重病
濒死之身受生起,
剧烈、极强。巴利
Jitamārabalasasa beḷuvasmiṃ Atha vassupagatassa ghorarogo, Udapādi ca māraṇantikā’suṃ Kaṭukā kāyikavedanā’tibāḷhā; ()
他已达忍辱的彼岸
那时,他于苦乐中如秤平等
世尊安然无扰,
正念正知,默然受许;巴利
Adhivāsanakhantipārago so Sukhadukkhesu tulāsamo tadāni, Bhagavā avihaññamānarūpo Adhivāsesi sato ca sampajāno; ()
暂不顾及比丘僧团,
亦未向此处侍者作任何禀告,
若我能证得无余般涅槃之境,
我亦不贪著。巴利
Anapekkhiya tāva bhikkhusaṅghaṃ Idhu’paṭṭhākanivedanaṃ akatvā, Analanti mamā’nupādisesa- Parinibbānapadaṃ sace labheyyaṃ; ()
以精进遣除
强力病苦与垢染怖畏
决意命根尚存者
堪可再作之殊胜。巴利
Vīriyena paṭippaṇāmayitvā Balavā’bādha malabbhayāpanīyaṃ, Paṭisaṅkharaṇārahaṃ visesaṃ Samadhiṭṭhāya sajīvitindriyassa; ()
世尊于是入定,
他平息了苦受,
他以大观照破。
诸受不再被扰动;巴利
Bhagavā’tha samādhi mappayitvā Paṭipassambhiya dukkhavedanaṃ so, Pavihāsi mahāvipassanāya Nahi vikkhamhita vedanā punāsuṃ; ()
太阳族从精舍出来时,
在户外荫凉无尘之处
善敷床上安然而坐,
迅即超脱病患之状。巴利
Ravibandhu vihārato’higantvā Bahichāyāeraṇaṅgaṇappadese, Sunisajji susajajitā sanamhi Pariyuṭṭhāya lahuṃ gilānabhāvā; ()
降伏生老病死之圣者端然安坐。
苦行功德具足之阿难既至其所,
我于彼处善见合掌恭敬者
你的堪忍令人悦意,令人喜爱,这是所说之言。巴利
Jitajātijarārujo nisīdi Yahimānandatapodhano’ pagamma, Tahi mañjaliko mayā sudiṭṭhaṃ Khamanīyaṃ tava sāta miccavoca; ()
尊者,由于您重病在身。
我的身体仿佛手足都已瘫痪一般。
一切方位皆不现前
“ 诸法亦不现前于心”,作是语已;巴利
Tava bāḷhagilānatāya bhante Mama patthaṅghano viya’ttabhāvo, Sakalāpi disā’nupaṭṭhahanti Napi dhammā paṭibhanti manti vatvā; ()
复次,此是我诸声闻弟子之心无刺,
无所执取,
尊者,愿世尊勿趣入
无余般涅槃之境!巴利
Apicā’si mame’sa sāvakānaṃ Hadayassā’salavo nakiñcivatvā, Bhagavā napanā’nupādisesa- Parinibbāna padaṃ bhaje’ti bhante; ()
既已令无内外之别,
阿难啊,此法岂非早已宣明?
如来从不握有师拳
且说,这僧团对我有何期待巴利
Yamanantarabāhiraṃ karitvā Nanu cā’nandapakāsito hi dhammo, Gurumuṭṭhi tathāgatesu natthi Vada kiṃ patthayate mame’sa saṅgho; ()
现今,我年满八十岁
如来的此身,已是老朽
犹如破车为衰老所朽坏
脆弱之身以系缚修补而存巴利
Adhunā’ha masīti vassikosmi Parijiṇṇosmi tathāgatassa kāyo, Sakaṭaṃviya jajjaraṃ jarāya Bhiduro vattati vekhamissakena; ()
由有相受之灭
证得由解脱而生的定
若住于彼时,自体
虽属坏灭法,亦极安隐。巴利
Sanimittakavedanānirodhā Upasampajja vimuttijaṃ samādhiṃ, Vihareyya yadā tadāttabhāvo Vayadhammopi atīvaphāsuhoti; ()
如今你们应以自身为洲、以法为洲,
以自身为皈依,不以他人为皈依。
世尊说:他们即是第七种——
那些身已修、心已修、慧已修的沙门。巴利
Adhunāga miva’ttadhammadīpā Bhavathā’naññaparāyaṇāttha tumhe, Bhagavāvadi te’va sattamā’ti Samaṇā bhāvitakāya cittapaññā; ()
于彼处度过夏安居后,又再次到来
世尊前往祇园大寺
那时,法军之将舍利弗来到导师跟前,
向导师恭敬礼敬。巴利
Punarāgami tattha vutthavasso Bhagavā jetavanaṃ mahāvihāraṃ, Upagamma tadāni dhammasenā- Pati satthāra mavandi sāriputto; ()
示现种种神变之后
精勤龙象,蒙牟尼开许,
说“此是汝最后相见”已,
五百弟子围绕,如导师之威仪;巴利
Vividhiddhivikubbaṇaṃ vidhāya Yatināgo muninā katāvakāso, Tava pacchimadassananti vatvā Nivuto pañcasatehi satthukappo; ()
礼敬世尊右绕已,
乃往母亲住处。
在出生时的卧床上躺下
般涅槃时,大地震动。巴利
Abhinamma padakkhiṇaṃ karitvā Bhagavantaṃ samupecca mātugehaṃ, Janito’varake nipajjaka mañce Parinibbāyi tadā’si bhūmicālo; ()
其后,名为拘律陀的长老龙象,
既蒙准许,如是般涅槃。
复次,将遗骨舍利示现之后,
牟尼令他们建造了塔庙;巴利
Atha kolitanāmatheranāgo Parinibbāyi tathā katāvakāso, Puna dhātusarīra mappayitvā Munikārāpayi cetiyāni tesaṃ; ()
其妙相为众人眼目所喜见,
牟尼渐次游化,抵达毗舍离城。
善着下衣,善披上衣,于诸家间。
为乞食而行,犹如象王,自在游履。巴利
Janalocanapīyamānarūpo Muni vesālipuraṃ kamena patvā, Sunivatthasupāruto kulesu Cari piṇḍāya karī’va sericārī; ()
世尊已用过早餐,
欲与阿难尊者共作日间宴坐。
于是说:“取坐具。”
他前往名为遮波拉的塔庙。巴利
Bhagavā paribhuttapātarāso Bhavatā’nandadivāvihārakāmo, Atha gaṇha nisīdananti vatvā Gami cāpālasamaññacetiyaṃhi; ()
于是世尊在那里坐下。
那时,侍者中的最胜者前往那里。
说 “乌德那塔庙亦是悦意” 已,
乃合掌而坐。巴利
Atha kho bhagavā nisidi yena Tadupaṭṭhākavaro’pagamma tena, Katapañjaliko nisidi vatvā Ramaṇīyaṃti udenacetiyampi; ()
善逝的殊胜神足法。
比丘于四者善修习、善行持。
牟尼复言“多修习”,
若堪忍,牟尼可住一劫。巴利
Sugatassa panī’ddhipādadhammā Caturo bhikkhu subhāvitā suciṇṇā, Bahulīkaḷitā’ti cāha bhīyyo Muni tiṭṭheyya sace khameyya kappaṃ; ()
悲心遍满意乐者
已战胜魔者,唯三度如是
当牟尼使(它)平直之时,
在广大光明相的念诵中巴利
Karuṇāparibhāvitāsayena Jitamārena tivāra mattamevaṃ, Ujukaṃ muninā karīyamāne Vipulobhāsanimittajappanamhi; ()
犹如另一位心被缠缚者
他失念之心被粗暴魔所夺
他未洞察,亦未祈请。
“ 世尊,愿您住世满寿量劫。”巴利
Pariyuṭṭhitamānaso riva’ñño Kharamārena pamuṭṭhamānaso so, Na ca taṃ paṭivijjhi neva yāci Bhagavā tiṭṭhatu yāvatā’yukappaṃ; ()
去吧,你为何迟疑?如今正是时候——
以苦行为财者,已发欢喜,说完便离去。
具足自在力者,于须臾间,
于不远处的树根下而坐;巴利
Vaja kaṅkhasi yassadānikālaṃ Pahitā’nandatapodhano’tivatvā, Vasavattivasikato muhuttaṃ Avidūramhi nisīdi rukkhamūle; ()
世尊、堪化者之亲,
径往彼放逸者之亲处。
如蛇已吞食犁杖
因傲慢而不肯弯折身杖巴利
Upagañchiya bodhaneyya bandhu Bhagavā yena pamatta bandhu tena, Bhujagoriva bhuttanaṅgalena Abhimānena anonataṅgayaṭṭhi; ()
某时,那名为阿阇波罗(牧羊)的
在优楼频螺,榕树根下。
“ 所作已办”……你所作的承诺
已写在我的心册上;巴利
Ajapālasamaññino kadāci Uruvelāya vaṭaddumassa mūle, Katakicca? Tayā katā paṭiññā Likhitā vattati cittapotthake me; ()
沙门们已乘你的教法渡过
现今持法、随法行者,
乐修、多闻,
善学、善辩、已得调伏;巴利
Samaṇā tava sāsanā’va tiṇṇā Adhunā dhammadharā’nudhammacārī, Paṭipattiratā bahussutā ca Suviyattā suvisāradā vinītā; ()
禁绝外道论者之论
他们以与法俱行、具足神变
他们宣说正法,也令他人宣说正法;
愿尊者由此般涅槃——如是当说。巴利
Paṭisiddhaparappavādivādā Sahadhammena sapāṭihāriyaṃ te, Kathayanti kathāpayanti dhammaṃ Parinibbātu tato bhavantya voca, ()
一切佛事悉皆圆满
牟尼如是三度宣说
“ 无依”者,指于诸有中无所依止。
这是为了遮止(随顺世俗的)欲求。巴利
Pariniṭṭhitasabbabuddhakicco Munirevaṃ samudirite tivāraṃ, Analanti nirālayo bhavesu Tadū’(pacchandasikaṃ) nisedhanāya; ()
愿彼少事安住,三月期满,魔罗不兴;
真谛光明遍耀,恶暗悉除,历四十五载。
正断尽爱著者,于三界有宅中,为法王灯。
他说“将般涅槃”,并于当日舍弃了寿行之势力。巴利
Appossukko samāno viharatu kalimā ho timāsaccayena Saccālokappakāso durita tamahido pañcatāḷisavassaṃ; Sammā khīṇassineho tibhuvanabhavane dhammarājappadīpo Nibbāyissatya’bhāsi tadahani vijahañcā’yu saṅkhāravegaṃ ()
在遮巴拉支提,他以念与正知如此舍弃寿行,
大地震动,发出如同击鼓般深沉而响亮的声音,
百臂闪电击打干燥的云鼓,发出轰然鸣响。
世间陷于忧悲与黑暗,生起恐怖、令人身毛竖立;巴利
Cāpāle cetiye’vaṃ vijahati satiyā sampajaññenavāyu- Saṅkāre bhūmicālo bhavi paṭupaṭahārāva gambhiraghoso, Gajchiṃsu vijjurājibhujasatapahaṭā sukkhajimūtabheri Loko sokandhakāre paripati janito bhiṃsano lomahaṃso; ()
如此,此为第二十八品,出自名为美德难德的行者所造之《胜者史灯》;该书以法喜滋养一切诗心为因由,其中近因部分阐明世尊舍弃寿行之事。巴利
Itimedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santike nidāne bhagavato āyusaṅkhārossajjana pavatti paridīpo aṭṭhavīsatimo saggo.
世尊来到阿难所住之处,坐下,
以善系缚、高举的合掌,礼敬足莲:
“ 尊者,干燥的大地被摇动,令人恐怖,身毛竖立,”
“ 生起,何故大地女震动?”如是问;巴利
Yenā’nando vasati bhagavā tena gantvā nisinno Pādambhoje sumahiya suhebaddhamuddhāñjalihi, Bhante sukkhāsati ca elitā hiṃsano lomahaṃso Jāto kasmā vasumativadhū sampavedhītya’pucchi; ()
下方虚空中,大风猛烈吹动时,
由风持载的水地,安立其上的尘土地,
如激流摇荡,波涛荡漾、波鬘翻涌,
没入其中者——阿难,此即大地震动之处。巴利
Heṭṭhā’kāse balavapavane vāyamāne kadāci Vātaṭṭhā yā salilapathavī taṭṭhitā paṃsubhumi, Saṅkampante yatharivatari lola kallolamāli- Majjhotiṇṇā pathavicalanaṭṭhāna mānanda ce’taṃ; ()
有些沙门、婆罗门,是无量的。
已修习水想者,于微细地……
已证神通,纯熟自在,他们是得定者
震动此界,此亦成为地动之处巴利
Appekacce samaṇa samaṇabrāhmaṇā appamāṇā Āposaññā sukhumapathavi bhāvitā santi yesaṃ, Pattābhiññā paricitavasī te samāpattilābhī Kampentīmaṃ tadapi bhavate bhūmicālassa ṭhānaṃ; ()
入胎之时,及正知具念而从母胎出时
于最后身,尔时亦然。
当人中雄狮证悟正自觉时,此大地亦震动;
沙门,这些法乃是大地震动之因;巴利
Gabbhokkanto bhacati ca yadā sampajāno satova Gabbhasmā nikkhamati carime attabhāve tadāpi, Sambodhiṃ vā purisanisaho bujjhate kampate’yā Ete dhammā samaṇa mahato bhumicālassa hetu; ()
成佛已,为世间眼,转法轮于诸众生;
当其弃舍寿行势力之时。
此大地震动,当他触证蕴般涅槃界时
阿难,这些便是大地震动之因。巴利
Buddho hutvā bhuvananayano dhammacakkaṃ pajānaṃ Saṃvattetī vijahati yadā cā’yusaṅkhāravegaṃ, Kampatye’sāpathavi phusate khandhanibbānadhātuṃ Ānande’te mahatipathavikampanatthāya hetu; ()
以此方式,安慰了满怀悲戚的阿难长老。
安慰之后,他更层层深入地广开法义。
阿难,我曾住于尼连禅河岸边,
降伏水魔者之阿阇波罗树根处;巴利
Tabyāsenabbigatahadayā’nandamānandatheraṃ Assāsetvā uparupari so desanaṃ vaḍḍhayitvā, Ānandā’haṃ karahacivasiṃ yassa nerañjarāya Najjā tire jitajalamucassā’japālassa mūle; ()
到那里后,愿世尊触证诸蕴的涅槃界。
心怀嫉妒、虚伪与垢秽的恶魔这样说
既得机会,他又以同样方式向我乞求;
而我今日正安坐于这极为殊妙的遮巴拉支提。巴利
Tatrā’gantvā phusatu bhagavā khandha nibbānadhātuṃ Issāmāyāmalinahadayo pāpimā iccavoca, Laddhokāso punarapi kamamaṃ evamevā’bhiyāci Ajjā’sīnaṃ paramarucire pya’tra cāpālacetye; ()
偈意如是:汝且于此少病少恼,三月之内,
世尊诸蕴当入寂灭。
我已向具念、具正知的比丘宣说;
战胜魔罗(Namuci)者已舍弃寿行法。巴利
Apposasukekā tvamiha kalimā hohi māsehi tīhi Khandhānaṃ nibbuti bhagavato hessatī’ccetamatthaṃ, Ārocentena hi kasatimatā samapajaññena bhikkhu Ossaṭṭho me jitanamucinā cā’yusaṅkhāradhammo; ()
如是说已,阿难长老顶礼世尊足下如月之莲,
顶礼之后,他说道:“世尊!为利益众生故,请住寿一劫,”
如是三次,为至极大悲所驱使而再再恳请,
“ 此时不宜,善逝。”如是说后;巴利
Evaṃ vutte caraṇakamalacanda mānandathero Natvā bhante bahujanahitatthāya tiṭṭhā’yukappaṃ, Vatatikkhattuṃ paramakaruṇācodito yācidāni Nā’yaṃ kālo bhavati sugataṃ yāvanāyi’cca’voca; ()
你既信奉世尊的正觉,
为何压制十力者不可逾越之言说?
当世尊于一一相现起时,
正如你们那样,因染污而犯下恶作与过失;巴利
Sambodhiṃ tvaṃ yadi bhagavato saddahanto’si kasmā Nippīḷesī dasabala manullaṅghanīyā’bhilāpaṃ, Tasmiṃ tasmiṃ sati bhagavatā ka yamāne nimitte Tumheve’taṃ viya kalimatā dukkatañcā’paraddhaṃ; ()
若你向十力者乞求,却遭言辞拒绝,
导师未允你所请,你便与所爱者别离。
沙门,我岂非早已对你说:凡有为法,
既已生、已成而不变坏者,于此何由可得?巴利
Yāceyyāsi yadi dasabalaṃ ce paṭikkhippa vācā Satthā’datte tava tatiyakaṃ vippayogo piyehi, Naṇvā’kkhāto samaṇa paṭigacceva me saṅkhataṃ yaṃ Jātaṃ bhūtaṃ avipariṇataṃ taṃ kuto’ pe’ttha labbhā; ()
世尊以一向不虚、真实相应之语,
已为阿难比丘如是宣说:寿行正在衰灭。
如同已挖掘的井穴,那言语也是如此。
为了守护生命,不应再返回言语。巴利
Ekaṃsenā’vitathavacasā saccasandhena cāyu- Saṅkhāro’ hīyati bhagavatā vyākatā’nanda bhikkhu, Yāsā vācā yathariva chiyāmuttakhāṇo tathā taṃ Paccāgacche napunavacanaṃ jīvitārakkhahetu; ()
如是说已,善逝即刻步履如香象之王,
往诣毗舍离广袤阿拉咖萨拉林。
与阿难长老一同抵达了重阁讲堂。
这样说道:“迅速召集沙门大众!”巴利
Evaṃ vatvā sapadi sugato gandhanāgindagāmī Yenāraññaṃ vipulamalakāsāravesāliyaṃ so, Kūṭāgāraṃ tadavasariyā’nandatherena saddhiṃ Iccābhāsī samaṇaparisaṃ sannipātehi sīghaṃ; ()
那位被忧愁之箭刺中的具寿说道:“如是,世尊!”
那位具寿在侍者堂中,用了一个月时间召集瓦西族群众,
集合既毕,侍者乃就尊者足下白时;
世尊于是前往,坐于座上。巴利
Evaṃ bhante lapitavacano sokasallena viddho Sohā’yasmā vasigaṇa mupaṭṭhānasāḷāya māsuṃ, Rāsikatvā mahitacaraṇo’pāhano tassa kālaṃ Ārocesi gamiya bhagavā pīṭhikāyaṃ nisajja; ()
召集沙门众后,世尊说道:“诸比丘,于我已有诸菩提分法,
这些法,是我自所证得,并已善为你们宣说,
应善加受持,如理修习,使教法得以久住。
应修习,应善护持,应奉行。如是说已;”巴利
Āmantetvā samaṇaparisaṃ bodhipakakkhe bhavā me Yete dhammā sayamadhigatā desitā sādhukaṃ vo, Uggaṇhitvā yathariva siyā sāsanañcaddhanīyaṃ Bhāvetabbā suparihariyā sevitabbā’ti vatvā; ()
世尊说:“我不久当般涅槃。”
诸座之光明,犹如照耀世间的灯炬。
诸位沙门,你们皆应以不放逸成就此事。
诸行由集而生,为相所击。巴利
Nibbāyissatya’vaca bhagavā accayenā’cirena Temāsānaṃ bhuvanabhavanu’jjotapajjotarūpo; Tumhe sampādayatha samaṇā appamādena sabbe Saṅkhārā yaṃ samudayamayā lakkhaṇabbhāhatā’ti; ()
清晨,导师达到手指如嫩芽般舒展安放的状态。
已达者、导师,随行者众多,以衣覆身而行。
身光照耀,映得护城河、街巷与城墙遍呈红色。
他的足底有轮宝等相庄严,名为沙离毗舍离;(双连结)巴利
Pubbaṇhe so karakisalayā’dhāna’viṭṭhānapatto Patto satthā pacuracaraṇo cīvaracchannaganto, Gattobhāsāruṇitaparikhāvīthipākāracakkaṃ Cakkaṅkeha’ṅkitapadatalassālivesālināmaṃ; () (Yamakabandhanaṃ)
巡行于各家之间,托钵乞食。
食后,这位世间眼者以他那青莲花般的双眼,
阿难,具象步的如来作大象回望之势,回望毗舍离城;
回望已,说道:‘这是我最后的一望。’巴利
Āhiṇḍitvā tahi manugharaṃ piṇḍa manvesamāno Pacchābhattaṃ bhuvananayano locanindīvarehi, Taṃ vesāliṃ dviradagatimā’nanda nāgāpalokaṃ Oloketvā ida mavaca me pacchimaṃ dassana’nti; ()
从彼处而来,为诸弟子所亲近、眼目所乐见者,
安住于班达村林中,是降伏见论之象的狮子。
吐宣甘美悦耳、甚深法音,
而作是言:诸比丘,我渴爱已尽,更无后有。巴利
Tambhāṭhānā nayanasubhagaṃ sevito sāvakehi Bhaṇḍaggāmāṭavi mavasaṭo diṭṭhivādībhasīho, Nicchāretvā sarasamadhuraṃ dhammagambhīraghosaṃ Taṇhākhīṇā mamapunabhavo bhikkhave natthya’bhāsi; ()
诸比丘!你们应善加守护三学。
如是说已,具足大智慧的自成就者、众生之主,
他又从那村庄前往象村、庵婆村与阎浮村,
所行已弃,如象王行进。巴利
Tisso sikkhā pariharatha vo sādhukaṃ bhikkhave’ti Evaṃ vatvā matibhagavatibhattubhūto sayambhu, Tamhāgāmā punarupagamī hatthigāma’mbagāmaṃ Jambuggāmaṃ vamitagamano hatthivikkantigantā; ()
到达财富之处,心之财富名为善食,
彼无受用者,复至另一城,形如婆罗提之夫,
诸沙门,当摄心专注,善听此言:
我当为你们宣说四种崇高准则——如是告已,即为开示。巴利
Patvā bhogāyatana manaso bhoganāmaṃ subhikkhaṃ Nibbhogo so nagaramaparaṃ bhāratibhatturūpo, Cittābhogaṃ kurutha samaṇā sādhukaṃtaṃ suṇātha Desissāmī’tya’vadi caturo vo uḷārāpadese; ()
此是法,此是律,此是导师之教。
这确实是我从世尊面前亲闻的。
诸比丘,若有比丘作证而这样对我说:
不应接受其说,也不应反驳;巴利
Eso dhammo bhavati vinayo sāsanaṃ satthu cedaṃ Abbhaññātaṃ vata bhagavato sammukhā me sutanti, Sakkhīkatvā yadi vadati maṃ bhikkhave koci bhikkhu Nādatabbaṃ tadadhivacanaṃ nappaṭikkositabbaṃ; ()
我所安立于三藏中的文句,
无论进入何处,在何处便可看见我于此处所作的明确判定,
“ 你们应当去”——此比丘善持之语;
若不尔者,其余恶语名为恶持,应当舍弃。巴利
Pakkhittānaṃ mama tipiṭake tappadabyañjanānaṃ Yaṃyaṃṭhānaṃ avatarati saṃdissate niddhamettha, Gantabbaṃ vo sugahitamidaṃ bhāsitaṃ bhikkhunoti Chaḍḍetabbaṃ kavacanamitaraṃ duggahītanti no ce;()
于彼住处,大比丘僧众安住;
彼处诸长老比丘,持三藏者,为长老传承之幢帜。
凡于我面前,有名望、具能力者,或比丘,
对于他们,此已了知、善受持,如是说时;巴利
Āvāse yo viharati mahābhikkhusaṅgo amutra Therā bhikkhū tipiṭakadharā theravaṃsaddhajā ye, Yvābhiññāto paṭibalataro bhikkhu vā sammukhā me Tesaṃ tesaṃ idamavagataṃ suggahītatti vutte; ()
也将彼引入律、导师的经与阿毗达摩中
若有相合,则应当受持;若无相合,则不应受持。
“ 你们应当受持我所说的这四种分别之无过失处与有过失处。”牟尼如是说,彼常远离诤论之执取。
牟尼常为汝等说道:‘汝等应当持守,执取战场[Pali: ranādhānagāhī,或指‘把持战阵’]者;’巴利
Otāretvā tadapi vinaye satthu suttābhidhamme Saṃsandantaṃ yadipana paṭiggaṇhitabbaṃkata na noce, Cattāro me itivibhajite nippadesāpadese Dhāreyyātha’bruvi muni ranādhānagāhī sadā vo; ()
抵巴瓦胜城,卸蕴聚重担,
住芒果林中,闻法王念我。
生起强烈的意欲,心念迅捷,渴仰亲见的喜悦。
铁匠之子春达前往礼敬莲足,巴利
Patvā pāvāpuravara matho’ropitakkhandhabhāro Ambāraññe viharati mamaṃ dhammarājāti sutvā, Tibbacchando javanamatino dassanassādanamhi Cundo gantvā caraṇakamalaṃ vandi kammāraputto; ()
专心听闻正法,退坐一面,
于首日仅以见导师,便证入流,
他向慧主、佛陀世尊请求翌日供养。
春达犹如明月升于东山,步入自家宅邸。巴利
Sammādhammassavaṇapasuto ekamantaṃ nisinno Sotāpanno paṭhamadivase dassanenevasatthu, Buddhaṃ paññābhagavatipatiṃ svatanāyā’bhiyācaṃ Cando pubbācalamiva gharaṃ pāvisi cundanāmo; ()
居士于彼夜尽时,备办众多嚼食啖食,味极甘美;
并备猪肉,柔软可口。
富者禀告法王:
世尊,今正是时,饮食已办。巴利
Sampādetvāgahapati bahuṃ tāyaratyā’vasāne Khajjaṃ bhojjaṃ sumadhutaraṃ sūkaraṃ maddavampi, Pakkhittojaṃ pacuravibhavo ñāpayī dhammarañño Kālo bhante’tarahi bhagavā niṭṭhitaṃ bhojananti; ()
双肩如沙罗树干般宽阔,两臂修长匀称,身色宛如绿豆,他取
以钵袋覆好的钵,色如成熟的尼拘律果,
披上粪扫衣,围绕身体而穿着。
登上宫殿内时,他身现金色光辉;巴利
Sālakkhandhāyatabhujayugo muggavaṇṇaṃ gahetvā Pattaṃ pattatthavikapihitaṃ pakkanigrodhavaṇṇaṃ, Acchādetvā parivutavasi cīvaraṃ paṃsukūlaṃ Pāsādabbhantara mabhiruhī tassa sovaṇṇavaṇṇo; ()
十力者犹如初升的太阳,在东方山顶
坐于铺设好的、宝石镶嵌的吉祥座上,
你呼唤了战胜财主的春达——太阳族——之后,
以柔和谦恭之态对导师说道:巴利
Bālādiccori’va dasabalo tāva pubbācalagge Paññattasmiṃ ratanakhavite bhaddapīṭhe nisajja, Āmantetvā jitadhanapatiṃ cundamādiccabandhu Satthāraṃ tvaṃ parivisiminā maddavenātya’bhāsi; ()
亲手供养以善逝为首的比丘僧众,令其满足;
将肉埋入坑中,继而世尊所食余物……
胜者唤醒虔信、乐于闻法的铁匠之子准陀,
如莲出淤泥,教诫后离去。巴利
Santappetvā sugatapamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ sahatthā Maṃsaṃ sobbhe nikhaṇiya tato satthubhuttāvasesaṃ, Bhatyā dhammassavaṇnirataṃ bodhayitvāpayāsi Pūro paṅkeruhamiva jino cundakammāraputtaṃ; ()
世尊食彼食已,生起极重之病,感受强烈剧苦。
血痢生起。
具念、正知的世尊,于不远处抑制了彼病。
“ 道路”:牟尼已渡过道路,行至树下,疲惫了。巴利
Bāḷhābādho balavakaṭukā vedanā tassa bhattaṃ Bhuttāvissā’bhavi bhagavato rattapakkhandikā’si, Vikkhambhetvā tamapi satimā sampajāno’vidūre Maggotiṇṇo muni rupagamīrukkhamūlaṃ kilanto; ()
侍者长老铺好四叠大衣,供养了;
人中狮子在那里铺开那件桑喀帝,坐下休息,消除疲劳。
阿难,去吧,为我这焦渴所困、已息一切烦热之人速速取水来,
他如是说道。巴利
Paññāpetvā catuguṇamupaṭṭhākathero adāsi Yaṃ saṅghāṭiṃ narahari tahiṃ vissamatto nisajja, Gantvā’nandā’hara sarabhasaṃ tvaṃ pipāsāturassa Pānīyyaṃ me nikhiladarathā nibbutassetya’bhāsī; ()
“ 因为在食物”:意谓为了食物而有百辆车通行,道路因而破损。
牛群以角相撞,脱落的蜱虫纷纷坠下;
车轮碾过后,水流被污泥浊物搅得混浊不堪;
此处流淌的水,现在已不宜饮用;巴利
Yasmā bhatte sakaṭasatasañcārasambhinnamaggā Gorūpānaṃ vigaḷitaṭī siṅgasaṅghaṭṭaṇena, Cakkacchinnā kalalakalusībhutasantattavāri Nālaṃ pātuṃ salilamadhunā kunnadi sandate’dha; ()
近咖咕特树根处,与枝共相杂之族类,
风吹落清净水珠,盈满清凉之水。
尊者,舍卫城的迦古陀河水能沐浴肢体。
为作、为饮,悦乐大地者,以系缚璎珞为欢悦;巴利
Accāsanne kakudhaviṭapīmūlasaṃsaṭṭhakulā Vātakkhittā’malajalakaṇā sātasitodapuṇṇā, Sakkā bhante savati kakudhāsindhu gattāni sīkiṃ Kātuṃ pātuṃ dharaṇiramaṇi baddhahārābhirāmā; ()
如是说已,复为世尊所劝,持钵在手。
阿难到达混浊不净的昆那地河渡口,
取来冷水,浊污已净,清净流淌
了知后便说:“尊者,请世尊饮。”这便是佛陀的威神力。巴利
Evaṃ vutte puna bhagavatā codito pattahattho Patvā’nando kalalavisamaṃ kunnadītitthamāsuṃ, Netvā sitodaka malulitaṃ nimmalaṃ sandamānaṃ Ñato bhante pivatu bhagavā’tyā’ha buddhānubhāvo; ()
那时,他已止息干渴,坐在树下。
见到他后,智慧锐利如象钩的末罗子波咎娑
以宣扬更胜之定,
表明自身对阿喇拉胜寂之净信。巴利
Tasmiṃkāle samitatasiṇaṃ rukkhamūle nisinnaṃ Naṃ disvāna’ṅkusanisitadhī pukkuso kamallaputto, Pabyākāsika paṭutarasamāpattiyākittanena Āḷārassā’dhikavupasame attano’bhippasādaṃ; ()
当雷声在四周轰鸣,闪电不断迸发之时,
当电光闪耀、大雨倾盆而下之时,我
岂不是依空无边处定安住,寂静安稳?
尊者,我未曾听过产妇那痛苦的叫声,也未曾见过色身的流转;巴利
Gajjantisvā’sanisu parito niccharantīsu jātu Vijjummālāsu ca galagalāyantiyā vuṭṭhiyāhaṃ, Saññibhuto nanu khaphasamāpattiyā santavitto Nā’ssosiṃ bho sutikaṭuravaṃ nāddasaṃ rūpavāha; ()
听闻此言后,智者发掘出无死之宝藏,
将信之种子,如耕作般播于阿拉罗迦蓝的福田之中,
多数时,于无等寂静之金色佛陀生起净信,
施金色衣布已,我皈依佛陀为依怙。巴利
Vuttaṃ sutvā’matarasahīraṃ uddharitvāna dhīmā Saddhābījaṃ panihita kamathā’ḷārakālāmakhette, Yebhuyyenā’samacupasame siṅbhīvaṇṇe pasanno Datvā buddhaṃ saraṇa magamā sāṭakaṃ siṅgīvaṇṇaṃ; ()
如炽燃炭火之口,
无焰新衣金色辉耀,奉于鸯耆罗娑。
其后,释迦狮子与僧众渡越迦古陀河,于中流没入后,
从彼处进入芒果林。巴利
Tattaṅgārodaramiva tamaṅgīrasaṅgopanītaṃ Vatthaṃ vītaccika mabhinavaṃ siṅgivaṇṇaṃ rarāja, Pacchā paccuttariya kakudhāsindhu majjhogahetvā Ambāraññaṃ tahi mavatarī sakyasiho sasaṅgho; ()
世尊迅速将桑喀帝铺在春达长老所敷设的床上,
随即决意,作起立想。
他这位具念正知者,因极度疲劳而躺卧下来。
破除有之怖畏者,足相叠而作狮子卧;巴利
Saṅghāṭiṃ patthariya sahasā cundatherena mañce Paññattasmiṃ sapadi samadhiṭṭhāya vuṭṭhānasaññaṃ, Accadhāyā’dhikakilamatho so sato sampajañño Pāde pādaṃ bhavabhayabhido sīhaseyyaṃ akāsi; ()
世尊具足无量悲悯,唤来名为阿难的长老;
我所得两钵之食,殊胜而果报均等。
若铁匠之子春达心中生起疑惑
如此说后,请护持他,并在我去世后告诉他巴利
Āmantetvā niravadhidayo thera mānandanāmaṃ Dve me laddhā samasamaphalā piṇḍapātā visiṭṭhā, Sandeho yo karabhavi siyā cundakammāraputta- Sse’vaṃ vatvā pariharatu tañcāha me accayena; ()
彼处漏尽圣众围绕广慧尊,
希兰若伐底河彼岸,寂绝人烟之林野。
沙罗树林盛放,通往拘尸那罗人的道路上,
在末罗人的王都不远处,具足天林之庄严;巴利
Tamhā khīṇāsavaparivuto bhuripañño hirañña- Vatyā najjā vijanapavanaṃ pārime tirabhāge, Phullaṃ sālabbana mavasarī kosiṇārāna maggaṃ Mallānaṃ so suravanasiriṃ rājadhānyā’vidūre; ()
为阿难所劝请,世尊——那具足最胜语者——行近,
来到那铺设好的双沙罗树间的床座,
于床座上,头向北方,系念在前而卧。
作脚叠脚之卧,安住于不起的卧处巴利
Ānandenā’ nadhivaravaco coditeno’ pacāre Paññantasmiṃ tathaṇayamakassālarukkhantarāḷe Mañce paññāsatiparimukho uttarādhānasīse Katvā pādoparipada manuṭṭhānaseyyaṃakāso ()
清凉之荫,远离尘垢,一切枝条
花朵盛开,摇曳,枝、干、根互相缠结
群蜂密聚,双娑罗树顷刻巍然广茂;
如是显现,婆拘罗、提拉迦、无忧、瞻波诸枝。巴利
Sitacchāyā vigaḷitarajodhūsarā sabbaphāli- Phullā bhantī jaṭitaviṭapakkhandhamūlā’ ññamaññaṃ, Saṅkiṇṇālī sapadi yamakassālasālā visālā Dissante’vaṃ vakulatilakā’sokacampeyyasākhī; ()
天界的舞蹈、歌唱与种种乐器,此刻正在奏响。
天界的香粉,产于摩罗耶山;天界的曼陀罗花,
阿难,且看!双娑罗树非时之花,聚集飘落,
从虚空中落于世尊身上。巴利
Naccaṃ gītaṃ vividhaturiyaṃ vattate’dāni dibbaṃ Dibbaṃ cuṇṇaṃ malayajamayaṃ dibbamandāravāni, Passā’nandabbikacayamakassālapupphānya’kāle Samūjāye’vahi bhagavato antalikkhā patanti; ()
这些梵天神、诸天、人与龙蛇,手执拂尘与伞盖,
以花鬘、花球、香、香粉、灯明、幡旗。
六十种乐伎围绕、化作吉祥殿堂的诞生之地,
难道仅仅是为了礼敬世尊吗?巴利
Ete brahmāmaranaraphaṇī cāmaracchattahatthā Mālāmālāguḷaparimalaṇḍupadīpaddhajehi, Channaṃ tāḷāvacarabhajitaṃ maṅgalāgārabhutaṃ Jātikkhettaṃ nanu bhagavato kevalaṃ pūjanāya; ()
阿难,即便如此,世尊也只是被尊敬而已。
但并未被他们正确地尊重、恭敬、礼拜、供养。
凡随法而行的沙门或近事男,
彼即以最上之敬供养于我。巴利
Ānande’vaṃ satipi bhagavā tāvatā sakkatovā Sammā tesaṃ nacagarukato namānito pūjitovā, Yo kho dhammaṃ carati samaṇo’ pāsako vā’nudhammaṃ Bhatyā so maṃ paramavidhānā kamānaye pūjayeti; ()
是故,我们于此应当善修随顺于法的行道
“ 应当成就”,牟尼如是说,“汝等应如是修学。”
长老龙象优波瓦那,即于法主尊前,挥扇拂凉。
宛如幼象侍立。巴利
Amhe tasmātiha paṭipadaṃ suṭṭhu dhammānudhammaṃ Sampādemā’tya’vaca muni vo sikkhitabbañhi evaṃ, Dhammāssāmiṃ sapadi purato vījamāno samāno Hatthicchāpo yathariva ṭhīto theranāgo’pavāno; ()
从末罗城至娑罗树林之间,
因天人、阿修罗与殊胜梵天王众云集而至,
为见十力尊,如发尖许处,
十十众来集,无未触之处。巴利
Mallānaṃ kho nagaravarato yāvatā sāladāyaṃ Rāsibhūtā’surasuravarabrahmarājūhi yasmā, Daṭṭhuṃ buddhaṃ dasabaladharaṃ khittavālaggakoṭi- Mattaṭṭhāne dasadasahi vā natthya’phuṭṭhappadeso; ()
哭泣者披散自己的发束,挥动手臂
地心想的天人们,举于头顶,
对伏地辗转、口出怨言的禅修者,
他以牙布为之除去覆障;另取一布以代扇。巴利
Kandantīnaṃ pakiriya sake kesapāse ca bāhā Paggaṇahitvā sirasi pathavisaññinīdevatānaṃ, Jhāyantīnaṃ bhuviparipatantīna mujjhāyinīnaṃ Dento’kāsaṃ apanayi parañceḷhakeno’pavānaṃ; ()
诸行的灭尽与衰败,不来者,离贪者
天人与梵天神,如因陀罗柱与山岳般稳固地忆念,
尊者,您入灭之后,我等不会像如今这样因过失而有所言说;
“ 未来我等将得以亲见”——即使是那些如鹿般心意可悦的比丘们。巴利
Saṅkhārānaṃ khayavaya manāgāmino vītarāgā Devabrahmā sumariya yathevi’ndakhīlācalaṭṭhā, Nāmhe bhante’tarahī viya vo accayenātya’vocuṃ Passissāmā’yati miga manobhāvanīyepi bhikkhū; ()
阿难啊,始于诞生之处,此地四圣地,
乃世尊之福田,于大地最令一切众生心生警策。
确实,信心清净、心意澄澈的善人,于游行中
游行者们到了那里后,便请问最上的善巧。巴利
Jātaṭṭhānappabhutika midhānandaṭhānaṃ catukkaṃ Puññakkhettaṃ bhuvi bhagavato sabbhisaṃvejaniyaṃ, Addhā saddhāvisadahadayā sādhavo cārikāyaṃ Āhiṇḍantā pavurakusalaṃ tatrapatvā viṇanti; ()
世尊,当被问及:“我们对于女人应当如何行持?”具无量智慧的难德长老这样说:
“ 你们不应作那样的禅思,也不应作那样的言说。”
所以你们不要有那种思量,不要有那种言说。
若这样,你们便应正念现前,守护六根门;巴利
Puṭṭhassevaṃ kathamapi mayaṃ mātugāmesu bhante Vattissāmā’tyamitamatimā’ nandatherassa’bhāsi, Tannijjhānaṃ tadabhilapanaṃ mākarothāti tumhe Evaṃsante satiparimukhā hotha chadvārarakkhā; ()
如果有人这样问我:“除了由心所生和由时节所生的色法之外,”
我等应如何述说您那无可比拟的色身?
汝等莫于牟尼身供养之事懈怠,
当向上精勤,以友谊之力令诸漏永尽——世尊如是说。巴利
Puṭṭhassevaṃ maya mutusamuṭṭhānarūpāvasiṭṭhe Vatteyyāmhe tavanirupame rūpakāye kathannu, Mākho tumhe bhavatha munino dehapūjāvidhāne Sakhyāpārā upari ghaṭathā’hā’savānaṃ khayeti; ()
阿难,于此世尊座前,净信者更为众多:
色界梵天神、不死诸天,以及刹帝利、婆罗门等。
正如人们对转轮王之身恭敬一般,
于人中雄狮之身的供施,亦应如是有所作为。巴利
Saṃvijjante bhagavati idhānanda bhīyyopasannā Rūpībrahmāmarapabhutayo khattiyabrāhmaṇā ye, Sakkaccaṃ te yathariva janā cakkavattissarīre Sabyāpārā naraharisariropahāre siyunti; ()
因为,我的这四种广利众生者——诸佛、独觉、
以道果乐为悦的声闻众、以及转轮王,
这些国王在殊胜的供养仪轨中备受尊崇,确实堪受建塔供奉。
因此,阿难,你也应在十字路口为我起塔。巴利
Cattāro me bahujanahitā buddhapaccekabuddhā Yasmā maggapphalasukhamudā sāvakā cakkavattī, Rājā pūjāvidhisumahiyā honti thūpārahe’va Tasmā thūpo mamapi bhavatā’nandasiṅghāṭakamhi; ()
闻是语已,长老阿难胸中如中矛刺,忧悲苦恼,
遂入精舍,住无依止之法。
导师倚门柱之巅,哀号悲泣良久;
悲悯迸于眼角,垂泪向有学众。巴利
Evaṃ vutte sariya tamurotomaribhūtasoko Therānando pavisiya nirālambadhammo vihāraṃ, Ālambitvā vilapiya bahuṃ aggalatthambhasīse Satthā sekhe kaḷitakaruṇāpāṅgabhaṅgo parodi; ()
无上尊唤彼长老,为之拭去泪流;
阿难,止矣!莫悲泣,莫如是忧愁。
诸行如何能在此获得常与不变?
我岂非已对你说过,与所爱之人终须别离?巴利
Āmantetvā tamanadhivaro puñchamakānassudhāraṃ Theraṃ mākhovilapi ala mānanda māsoci hevaṃ, Saṅkhārānaṃ kathamiha labhe niccataṃ nibbikāraṃ Akkhātaṃ me nanu piyajanabbippayogo siyāti; ()
诸比丘,长久以来,你们以慈为先,以身业、语业
意业,对我行如功德宝之业——
恭敬累积善法,故前来侍奉于我。
你是精勤者,你是智者,你是漏尽者。巴利
Mettāpubbena hi cirataraṃ kāyakammena vācā- Kammenā’yaṃ guṇamaṇimanokammunā bhikkhave maṃ; Sakkaccaṃ sannicitakusalopaccupaṭṭhāsi tasmā Ātāpī so tvamasi nipapako hesi khīṇāsavoti; ()
如影随形,长久随侍,恰如阿难比丘——
我的侍者当是一位多闻者,通达过去未来之事,
正自觉者、世尊的侍者中,若得此位即为第一,
“ 如是我将成为最上沙门”——他们作如是言;巴利
Chāyāmaññe cira manucaraṃ seyyathā’nandabhikkhū- Paṭṭhāko me bhavati sutavā nāgatātitakānaṃ, Sambuddhānaṃ bhagavata mupaṭṭhāyakā ce’tadaggā Iccā’he’tapparamasamaṇāyeva hessantya’hesuṃ; ()
具足无量功德者赞颂之时,犹如高举须弥山,
犹如摇动大海,犹如延展大地,
犹如铺展日轮行空之轨迹,于僧伽中央宣扬阿难巍然安立、
超胜无比、希有难思之功德。巴利
Saṃvaṇṇesi niravadhiguṇo ukkhipanto’va meruṃ Saṅkhobhento viya jalanidhiṃ pattharanto’va bhumiṃ, Vitthārento viya ravipathaṃ saṅghamajjhe ṭhitassa Ānandassu’ttaritaraguṇaṃ abbhutaccherabhūtaṃ; ()
舍弃支城、旷野荒林、诸王住处,
及彼余城——一切成就之精华。
到达王舍城等处后,便说:“愿导师般涅槃。”
如此说时,牟尼曰:“阿难,不要这样说。”巴利
Hitvā sākhānagara manalaṃjaṅgalaṃ issarānaṃ Vāsaṭṭhānaṃ taditarapuraṃ sabbasampattisāraṃ, Patvā rājaggahapabhutikaṃ nātha nibbāyatūti Evaṃ vutte muni ravaca māhevamānandavoca; ()
阿难,往昔我曾为转轮王,
以法治世,为如法之法王,长久享受宛如天界的妙乐。
当时,末罗人的王都名为库萨瓦提,
繁荣兴盛,拥有十万户人家,如同阿拉咖的王都一般富足;巴利
Pubbe dibbopamasukha vidhā’nanda’haṃ cakkavatti- Rājā hutvā cira manubhaviṃ dhammiko dhammarājā, Mallānaṃ kho tadahani kusāvatya’yaṃ rājadhāni Āsi lakkhivasati ralakārājadhānī’va phītā; ()
在憍赏弥的村野田间,征服敌人的城堡,
在萨喇林中,胜者犹如狮子,发出降魔的狮子吼,
“ 于今日夜后分当被杀害”者。
为告知瓦塞塔人此事,遣使前往。巴利
Gāmakkhette jitaripuraṇo kosiṇārāna masmiṃ Sālāraññe jinakarivaro mārakaṇṭhiravena, Yāme ajjāhani rajaniyā pacchime haññate’ti Vāseṭṭhānaṃ pahiṇi yatimārocanatthaṃ tamatthaṃ; ()
于集会堂中,大众因某事故而会集。
你与大众群集一处,因闻殊胜沙门之语而陷入迷乱。
那时,末罗族子弟与末罗人众进入园林。
为重重的困厄所摧败,沉没于障碍的彼岸;巴利
Santhāgāre mahatiparisā kiñcikammaṃ paṭicca Rāsibhūtā yativaravacocoditā mucchitāsi, Uyyānaṃ te pavisiya tadā mallaputtā ca mallā Vyāpajjiṃsū kasiranikarāvārapāre nimuggā; ()
“ 我何不将诸王族逐一聚拢,”
令其礼敬世尊的双足莲花?
阿难尊者言:“某甲末罗王与其随从、妻儿俱,
顶礼胜者。”如是说已,乃作参礼。巴利
Yaṃnūnāhaṃ narapatikulaṃ ekamekaṃ gahetvā Vandāpeyyaṃ caraṇakamaladvanda maṅgīrasassa, Iccānando yati sapariso puttadārehisaddhiṃ Itthannāmo paṇamati jinaṃ mallarājāti vatvā; ()
在初夜时分,先带领诸末罗人,
以此方便,令所有眷属礼敬佛陀。
游方智者须跋陀,闻世尊不卧之行持,
遂入娑罗林中。巴利
Mallānañcāhariya paṭhameyeva yāme rajanyā Vandāpesi sakalaparisaṃ tenupāyena buddhaṃ, Sutvā vidvā bhagavata manuṭṭhānaseyyappavattiṃ Sāḷāraññaṃ avasari paribbājako yo subhaddo; ()
请诸位给我机会,以便向沙门乔达摩提问。
我今已得喜乐,来到这里,是为了断除疑惑之法。
阿难出于悲悯,被世尊如此劝止后,便制止了此事。
阿难说罢,为悲悯心所驱动,便向世尊阻止了此事;巴利
Okāsaṃ me dadatha samaṇaṃ gotamaṃ pucchanāya Kaṅkhādhammaṃ pajahitu midhānandapatto hamasmi, Vutte satthā kilamati alaṃhāvuso mā vihaññi Vatvā’nando bhagavati dayācodito vārayī taṃ; ()
苏跋达既获机缘,为十力者悲悯之网所系;
渴仰证智,入彼处,不顾扰劳世尊。
善巧于引导他,提出问题,并宣说正法,
于圣律中详细阐述善安立的补特伽罗;巴利
Laddhokāso dasabaladayājālabaddho subhaddo Aññāpekho pavisiya tahiṃ tabbihesānapekkho, Pañhaṃ pucchi tadupanayane kovido’bhāsidhammaṃ Vitthārento ariyavinaye puggale suppatiṭṭhe; ()
须跋陀在世尊座下出家,自受比丘之身,
修习观照诸行灭尽衰坏。
破除一切垢染已,亲证导师现前身;
令僧团堪受敬奉,汝为最后之弟子。巴利
Pabbajjitvā bhagavati sayaṃ bhikkhubhāvābhisitto Saṅkhārānaṃ khayavaya matho bhāvayitvā subhaddo, Viddhaṃsetvā sakalakalusaṃ satthupaccakkhabhuto Unnādetvā parisamarahaṃ pacchimosāvakosi; ()
所制之律、所宣之法,
于我灭度后,即是汝等导师、最上皈依——彼如是说。
诸长老比丘,应受尊重;其余年少比丘,
称呼“尊者”后,应以恭敬、信受之心侍奉。巴利
Paññatto yo bhavati vinayo desito yoca dhammo So vo satthā paramasaraṇo’tyā’ha me accayena, There bhikkhū taditaravasī gāravaṃ voharantu Bhante vatvā pariharatha vo sādarāsappatissā; ()
十力世尊曾亲现于我等前,我等竟未能当面请问于彼;
切莫事后追悔:“我等未能问及此事。”
当寂静者已般涅槃时,自在众中有人默然,于佛陀与法——
若于僧团、于道生起疑惑,诸比丘,汝等应问。巴利
Paccakkho no bhavi dasabalo pucchituṃ sammukhā taṃ Nāsakkhimhā mayamidamitī māhuvatthānutāpā, Mutte tuṇhībhavi vasigaṇokiñci buddhecadhamme Saṅghe magge vimati yadivo bhikkhave pucchathāti; ()
诸比丘,因为胜者已舍诸蕴,
我告诫你们:一切行法决定坏灭。
“ 汝等当以不放逸成就此事”,此为具足无量智慧者、世尊之所宣说;
“ 我们是最后之语”,此语已说。巴利
Yasmā khandhe pajahati jino bhikkhave bhandadāni Āmantemī niyatabhadurā sabbasaṅkhāradhammā, Sampādethā’tya’mitamatimā appamādena tumhe Pabyākāsi bhagavata mayaṃ pacchimāhotivācā; ()
色界无色界之唯作禅那,及想受灭,
此九种等至,顺次而入。
如海无涯,具足威德,于魔战阵中勇猛无畏者
佛陀具那拉亚纳之力,彼时入于诸定巴利
Rūpārūpāvacarakiriyajjhānasaññānirodha- Saṅkhātā yā navavidhasamāpattiyo tā’nulomaṃ, Nissīmamhonidhinibhaguṇo mārasaṅgāmasūro Buddho nārāyanabaladharo so samāpajji tāva; ()
牟尼屡入彼彼禅那,从灭尽定正起已,
逆次还入,终以初禅为究竟。
再次入于彼彼禅那,从第四
色界禅出,诸行法灭尽无余;巴利
Taṃ taṃ jhānaṃ muni paṭisamāpajjamāno nirodhā Sammā paccuṭṭhahiya paṭhamajjhānavosāna māpa, Taṃ taṃ jhānaṃ punaranusamāpajjamāno catuttha- Rūpajjhānu’ṭṭhahiya vigatāsesasaṅkhāradhammo; ()
由油尽而生
犹如灯灭,就像那三界之宝灯
佛陀于无余依涅槃
自觉者于般涅槃时,入般涅槃;巴利
Snehaparikkhayajāto Pajjoto viya tilokamaṇipajjoto, Buddhonirupadhisesa- Parinibbutiyā sayambhu parinibbāyi; ()
天人大众齐声
极度悲泣,
犹如因忧悲(而震),
此大地以千声而震动。巴利
Sampati devamanussa- Pajāya saddhiṃ parodamānāya bhusaṃ, Sokeni’va saṅkampi Sahassarāvena’yaṃ mahāpathavī; ()
闪电之列闪耀。
如同被杖击的云、被擂响的雷鼓般崩裂,
犹如巨象摧折芭蕉林,
忧愁碾压一切世间,毫无遗漏;巴利
Vipphuritavijjurāji- Daṇḍāhatameghadundubhīphalitā’suṃ, Kadalivanaṃ viya nāgo Nippīḷesi asesalokaṃ soko; ()
生处,即田地
如被彼彼六尘所逼迫
僻静处、虚空——
世间吉祥相已生;(双连结)巴利
Jātikkhettaṃ khettaṃ Viya sambādhaṃ chaṇehi tesaṃtesaṃ, Vijanokāsā’ kāsā Loke maṅgalanimittajātaṃ jātaṃ; () (Yamakabandhanaṃ)
如是,由名为梅达难德的修行者所造、能令一切诗人心生喜悦的《胜者史灯》中,于近因分阐明如来般涅槃事,是为第二十九品。巴利
Itimedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santike nidāne tathāgata parinibbānappavatti paridīpo ekūnatiṃsatimo saggo.
世尊般涅槃时,娑婆主梵天随即说出此偈。巴利
Parinibbute bhagavati sahaparinibbānā brahmāsahampati imaṃ gāthaṃ abhāsi.
世间一切众生终将舍弃所积聚之蕴身,
正如世间无与伦比之导师亦舍此身。
如来具足诸力,正自觉者,已般涅槃。巴利
Sabbevanikkhipissanti bhūtā loke samussayaṃ Yathā etādiso satthā loke appavipuggalo, Tathāgato balappatto sambuddho parinibbutoti;
世尊入般涅槃时,诸天神之主帝释天神即说此偈:巴利
Parinibbute bhagavati sahaparinibbānāsakko devānamindo imaṃ gāthaṃ abhāsi.
“ 诸行实无常,是生灭法,
生已即灭尽,彼之寂止为乐”。巴利
Aniccā vatasaṅkārā uppāda vayadhammino, Uppajjitvā nirujjhanti tesaṃvūpasamo sukhoti;
世尊般涅槃时,尊者阿那律在那时说出这些偈颂:巴利
Parinibbute bhagavati sahaparinibbānā āyasmā anuruddho imā gāthāyo abhāsi.
心住不动如如者,出入息灭不复起;
牟尼无欲缘寂静,舍寿而般涅槃。
以无退缩之心,他安忍于感受;
如灯火之灭尽,心解脱亦如是。巴利
Nāhuassāsapassāso ṭhita cittassa tādito Anejāsanti mārabbha sokālamakarī muni, Asallīnena cittena vedanaṃ ajjhavāsayi Pajjotasseva nibbānaṃ vimokkho cetaso ahūhi;
当世尊般涅槃时,尊者阿难随即说出此偈:巴利
Parinibbute bhagavati sahaparinibbānā āyasmā ānando imaṃ gāthaṃ abhāsi.
那时有恐怖,那时有身毛竖立
在具足一切殊胜德相的正自觉者般涅槃之时。巴利
Tadāsiyaṃ hiṃsanakaṃ tadāsilomahaṃsanaṃ, Sabbākāravarūpete sambuddhe parinibbuteti;
三界唯一眼目牟尼,
疾举双臂于头顶,即般涅槃。
他们哭泣、悲叹,翻滚辗转。
那些未离贪者辗转翻滚,仆倒在地。巴利
Lokattayekanayanomunikhippameva Paggayhamuddhanibhuje parinibbutoti, Kandiṃsu tāva vilapiṃsu vivaṭṭayiṃsu Āvaṭṭayiṃsu papatiṃsu mavītarāgī; ()
安慰染垢怀忧、调御自身的修士众,
夜分将尽时,长老以法语。
已灭幽暗的阿那律,
阿难长老之挚友,以入心之语,度过了那一夜。巴利
Assāsayaṃ vasigaṇaṃ samalaṃ sasokaṃ Ratyāvasesa matha dhammakathāya thero, Taṃ vītināmayi niruddhatamo’nuruddho Ānandatherasuhado hadayaṅgamāya; ()
末罗族首邑拘尸那罗,繁荣富足,
为传报世尊般涅槃之讯而往。
阿那律长老遣以阿难长老为伴、名声无碍之自身
前往。巴利
Mallāna magganagaraṃ kusiṇāra middhaṃ Ārocanāya parinibbutabhāva massa, Ānandathera maniruddhayaso sarīro Pāhesi attadutiyaṃ anuruddhathero; ()
那时,末罗人正致力于此事。
他们聚集之处,正静候着商度此事;
长老与一人为伴,往诣彼会堂;
忧苦者乃于彼处陈明其事。巴利
Mallā tadatthapasutā samayena tena Yatrā’bhisannipatitā patimattayanti, Theropana’ttadutiyo tamupecca santhā- Gāraṃ tamattha mabhivedayi sokadīno; ()
那位长老善加规定,末罗诸子
末罗人、末罗女众,世间末罗族类
哭泣、跌倒、悲号;
双臂为发髻所缠,被忧箭所伤。巴利
Therassa tassa suniyamakma samallaputtā Mallā samallasuṇisā bhuvika mallachāyā, Kandiṃsu tāva papatiṃsu pariddaviṃsu Dhammillavellitabhujā’hatasokasallā; ()
末罗人携种种乐器与香鬘,
持五百套衣。
趋彼善逝时节所生之遗体处,
那片娑罗林、优婆跋达那园。巴利
Nānāvidhāni turiyāni sugandhamālaṃ Ādāya pañcasatadussayugāni mallā, Yenā’si tassasugatassu’tujaṃ sarīraṃ Taṃ sāḷadāya mupavattana mosariṃsu; ()
他们以薰香、香粉与鲜花,以及歌舞与乐器,
以伞盖、宝珠、拂尘与扇子,
以布作幔,新筑圆坛亭阁等,
如是六日,众行供身之礼。巴利
Te gandhadhūpakusumehi ca naccagīta- Vajjehi chattamaṇivijanicāmarehi, Celabbitāna navamaṇḍalamāḷakādiṃ Katvāna chāhamakariṃsu sarīrapūjaṃ; ()
最胜力士们,八人洗净了头,
以香水沐浴,衣着严整、披覆得体,
珍珠众宝庄严之金舆,
如来身安厝其上。巴利
Pamokkhamallapurisā’ṭṭhanahātasīsā Gandhodakena sunivatthasupārutattā, Muttāmaṇīhi khacitāya tathāgatassa Gattaṃ suvaṇṇasivikāya niropitaṃ taṃ; ()
七日之中不能动摇其分毫,
众乃问阿那律长老:此何因缘?
长老以天眼,遍知无量诸天神之思惟,
而后宣说。巴利
Cāletu mappamapi sattamavāsaramhi Pucchiṃsu thera manuruddha masayha kinti, So dibbacakkhumatiyā’mitadevatānaṃ Pabyākari parivitakka mavecca thero; ()
以无余的人与天之大威力
那为世尊所赞叹的身躯
举起那些尾随的无能诸王,
前往北方,向东偏北行去。巴利
Nissesamānusikadibbamahāmahehi Taṃviggahaṃ bhagavato’bhimahīyamānaṃ, Ukkhippa tāsamanuvattakamakallabhūpā Gantvāna uttaradisāya purassu’dīciṃ; ()
由北门令彼入城已,
行于城中至中之大道理。
班杜拉夫人玛丽卡听闻此事后,
立于门边,为新来者铺设座位巴利
Majjhenamajjha kamahinībharu muttarena Dvārena tassanagarassa pavesayitvā, Sutvāna bandhulapajāpatimallikā taṃ Dvāre ṭhitā’thanavakovidhānabbayāya; ()
以香汤沐浴,饰以大藤蔓
以七宝庄严,璀璨辉耀
辉煌者以百福庄严之心,
覆蔽了那无比之身,获得机会。巴利
Dhotāya gandhasalilena mahālatābya- Bhusāya sattaratanehi samujjalāya, Aṅgīrasassa satapuññavīlāsacittaṃ Chādesi gatta matulaṃ kaḷitāvakāsā; ()
末罗族之首邑东面,
有名为天冠的塔庙。
三界皈依处的遗体,从东方门
运出后,在那里恭敬供奉。巴利
Mallāna magganagarassa puratthimāyaṃ Saṃvijjate makuṭabandhanacetiyaṃ yaṃ, Dehaṃ tilokasaraṇassa puratthimena Dvārena nikkhamiya tatra samappayiṃsu; ()
那时,那座所有接缝处都洁净的城市,
被曼陀罗花覆盖,堆积达屋顶之高。
诸王问道:“导师的遗体应如何处理?”
阿难长老说:“已故的诸王,当如转轮王那样处理。”巴利
Sā yāvasandhisamalā nagarī tadāni Mavdāravehi pihitā’bhavi channumattaṃ, Pucchiṃsu satthu paṭipajjana mattabhāve Ānandathera matha bhumibhujā kathanti; ()
如对待转轮王之身,
对佛陀之身亦应如是行。
如是言毕,
众人以新迦尸布缠裹世尊无病之身。巴利
Dehe yatheva paṭipajjati cakkavatti- Rañño tatheva paṭipajjatha buddhadehe, Iccāha so bhagavato’tujarūpakāyaṃ Te veṭhayuṃ ahatakāsikasāṭakehi; ()
他们也用棉布缠裹。
如是以五百双布包裹后
置入盛满油的黄金瓮中
再以另一铁瓮覆盖其上巴利
Kappāsapaṭṭavihatehipi veṭhayiṃsu Katvāna pañcasatadussayugehi evaṃ, Pakkhippa telaparipuṇṇasuvaṇṇadoṇyā Aññā’yasāya paṭikujjiya doṇiyā te; ()
胜者的遗体,即精心装饰的火葬堆,
以花鬘藤蔓庄严,高逾百肘。
他们安放了二十余块沉香檀香木,
登上荣光胜伏最胜之车。巴利
Gattaṃ jinassa citakaṃ katacittakammaṃ Mālālatāvilasitaṃ satahatthamuccaṃ, Vīsādhikaṃ agarucandanadāruka puṇṇaṃ Āropayiṃsu siriyā jitavejayantaṃ; ()
从波婆城,前往名为拘尸那罗的末罗城;
具大威力的迦叶长老龙象,将前往彼处。
与五百位比丘一同出发
来到树根处,稍坐片刻;巴利
Pāvāya mallanagaraṃ kusiṇāranāmaṃ Gantā mahāpabhutikassapatheranāgo, Bhikkhūhi pañcasatikehi pathokkamitvā Rukkhassa mūla mupagamma khaṇaṃ nisīdi; ()
有一邪命外道迦叶,正在路上行走,
手持曼陀罗华,
见到玛哈巴沙后,问道:“乔达摩,您可知那位无上胜者?”
“ 乔达摩,你可知‘无量征服’之义?”——他这样问道。巴利
Addhānamagga mathakho paṭipajji tamhā Mandāravaṃ kusuma maññataro gahetvā, Ājīvako ta mahipassiya kassapākhyo Jānāsi gotama manantajinantyapucchi; ()
“ 友,世尊已般涅槃。”
“ 今日正是第七日,因此我从那里得到了这朵花。”
当说“曼陀罗花被取来了”时,
一些未离贪者哭泣,一些悲号;巴利
Āmāvuso bhagavato parinibbutassa Hontya’jja santadivasāti tatomayedaṃ, Mandāravaṃ kusuma māharitanti vutte Kandiṃsu keci vilapiṃsu avītarāgā; ()
在比丘僧众中,年老的苏跋达出家不久,
便立刻对导师怀有敌意,
难教诫之彼行者,我等从彼大沙门而得解脱;
曾以身语扰恼者,今已远离。巴利
Tāya’cchi bhikkhuparisāya subhaddabuḍḍha- Pabbajjito sapadi satthari baddhavero, Yo dubbaco yati mahāsamaṇena tena Muttā mayaṃhi yadupaddutakāyavācā; ()
“ 我们欲做之事,今当作之。”
如今,我们不愿做,就不再做了。
“ 莫忧伤,莫悲叹,具寿,已足够了。”
说毕,他便于胜者法轮中施以一击。巴利
Icchāma yaṃja maya midānikaroma taṃyaṃ Necchāma’dāni nakaroma mayaṃ tatomā, Sovittha mācavilapittha’ lamāvusoti Vatvā pahāra madadī jinadhammacakke; ()
末罗四主以王冠礼敬其足,
愿彼涂香于难胜之火葬薪。
诸长老询问阿那律尊者,他如是说:
此间,迦叶上座狮子已得燃薪。巴利
Mallā narindamakuṭaṅakkitapādapīṭhā’- Limpetu massa caturo cita mappasayha, Pucchiṃsu thera manuruddha mi’tabruvi so Patte’dha pajjalati kassapatherasīhe; ()
以法药灭尽忧心之诸比丘,
藉迦叶威神之力,导师之茶毗积薪
他来到苏跋德面前,
自以为当胸如旱天霹雳,又如利矛。巴利
Dhammāgadena hatasokahadehi yena Bhikkhūhi satthucitako vasikassapavho, Teno’pasaṅkami subhaddakathaṃ sasīse Sukkhāsanī’vu’rasi satti’va maññamāno; ()
从第四禅出定后,他右绕世尊的荼毗堆三匝,
并作决意。
合掌置于头顶,礼敬上座长老后,
那些善安立之足安立了。巴利
Katvā padakkhiṇa madhiṭṭhahi so catuttha- Jjhānuṭṭhito bhagavato citakaṃ tivāraṃ, Baddhañjalī sirasi theravarassa bhetvā Taṃ supakpatiṭṭhitapadāni patiṭṭhahiṃsu; ()
千位长老以手中莲花,向导师
以足尘作成花鬘,献究竟供养
沉入以香寻为彼岸之大海,
世间亦没于由彼所生之忧苦浓暗中。巴利
Therāsahassa karatāmarasehi satthu Pādaṃsumāli vihitāhinipaccakāro, Omujji gandhavitakāparasāgaramhi Lokoca tappabhava sokaghanandhakāre; ()
长老礼敬致敬已毕,火葬堆自然周遍炽燃,
焚于彼时节所生之身。
胜者火化,身骨聚多,
安然犹存。巴利
Therenacāhinamite citako samantā Sampajjalittha sayamevu’tujattabhāve, Daḍḍhe jinassa masivā napichārikāsi Sārīrikaṭṭhīvisaro’bhayathāvasiṭṭho; ()
七枚舍利未散落者,乃额与颈之骨。
牟尼的界舍利、眼舍利、骨舍利与四齿舍利,
芥子碎、碎米、绿豆许微细舍利,
其余亦随光明分作三分而散。巴利
Satteva nābhivakiriṃsu lalāṭagīvā Dhātvakkhakaṭṭhi munino catudantadhātū, Siddhatthakhaṇḍakatataṇḍulamuggamattā Sesā pabhāyapi tidhā pakiriṃsu dhātu; ()
熄灭了柴堆之火
如白拂般悦意的水注从空中降下
同样,从沙罗树四周汲取水
末罗人以香水熏染过的水;巴利
Nibbāpayiṃsu citakānala mantalikkhā Nikkhamma cāmaramanohara nīradhārā, Sāḷaddumehi salilāni tathā samantā Mallā sugandhaparivāsitavārināpi; ()
垂挂着宝鬘与金鬘,
末罗王令张设种种彩幔与幢幡,
铺设妙香地面,在精美的集会堂中
于室内善敷尊贵的迦尸毛毯;巴利
Olambamānamaṇidāmasuvaṇṇadāmaṃ Cittabbitānamathabandhiyamallabhūpā Katvā sugandhaparibhaṇḍa muḷārasanthā- Gāre susanthariya kojavakambalāni; ()
从彼处起,至名为迦摩俱吒般达那的殿堂,
以及其道,悉以金银门楼而为庄严。
以炒米等、芭蕉、满瓶与灯
周匝以香与幢幡装饰已巴利
Taṭṭhānato kamakuṭabandhananāmasāḷaṃ Yāvañjasaṃ rajatakañcanatoraṇehi, Lājādinā kadalipuṇṇaghaṭehi dīpa- Dhūpaddhajehi parito patimaṇḍayitvā; ()
那盛满导师舍利的金瓮,
末罗人沿途入城,以庆典迎奉。
于白伞盖辉耀、
珍珠宝石所镶嵌的狮子座上,安置于彼。巴利
Taṃ satthudhātuparipuṇṇa suvaṇṇadoṇiṃ Mallāna maggapura māhariyu’ssavehi, Setātapattalasite sarabhāsanamhi Muttāmaṇīhi khacite tahi mappayitvā; ()
象头与象头相撞,颈项与颈项相撞,
轮与轮相撞,臂与臂相撞,
以四军之军阵,于四周布置守护。
以军队,犹如以金铠甲防护窗牖一般。巴利
Kumbhena kumbha mupahacca gaḷaṃ gaḷena Cakkena cakka mupahacca bhujaṃ bhujena, Rakkhaṃ vidhāya caturaṅginiyā samantā Senāya hemakavacehi gavacchikaṃva; ()
如是张弓备甲为护,
复以执矛之手作笼,周护无边胜者之舍利。
致以尊重,行大供养,作善妙嬉戏,
与城中人民一同嬉戏七日。巴利
Katvevameva dhanurāvaraṇañca satti- Hatthehi pañjara manantajinassadhātū, Sammānayiṃsu sumahiṃsu susādhukīḷaṃ Kīḷiṃsu sattadivasaṃ sahanāgarehi; ()
阿阇世王听闻那件事之后,
导师出身于刹帝利族,我同样是刹帝利族出身,因此,
“ 因此我们理应分得一份身骨舍利。”
遣使者至末罗诸王处;巴利
Sutvāna bhupati tamattha majātasattu Satthāhi khattiyakulappabhavo ahampi, Sārīrabhāga marahāma mayampi tasmā Pāhesi dūta matha mallanarādhipānaṃ; ()
毗舍离众多离车雄主
迦毗罗卫城释迦王族诸君
阿喇咖巴征服地中之诸王,及布利族人;
罗摩村中拘利大地之主,亦复如是。巴利
Vesālikā pacuralicchavibhubhujā ca Sakyādhipā kapilavatthupurādhivāsī, Bhūpā’llakappavijite bulayāca rāma- Gāmamhi koliyamahīpatayo tatheva; ()
韦塔地巴城中之彼地天
与巴韦亚诸王,共遣使于彼众。
彼等亦为四军之众所围绕,
迎面而向各自的使者。巴利
Yo veṭhadīpanagare dharaṇīsuro so Pāveyyakā ca mahipā pahiṇiṃsu tesaṃ; Paccekadūtapurise caturaṅginīhi Senāhi tepi nivutā’bhimukhībhaviṃsu; ()
世尊亲自前去的那个村庄
我们的裒跋檀那林般涅槃处
末罗诸人心怀骄慢,遣使答言:“胜者舍利,乃至一微尘,
我等亦不予。”巴利
Āgamma yena bhagavā sayameva gāma- Kkhetto’pavattanavane parinibbuto no, Dassāma no’ti jinadhātulavampi mallā Pāhesu munnatimanā paṭisāsanāni; ()
那王都城,以己王为首者等
以战场勇士、四军之军队
那些为战斗而彼此结缚的争执者,顷刻间奔赴厮杀。
犹如决堤奔流之水,无有差别;巴利
Sā rājadhāni nijarājapurakkhatāhi Saṅgāmasūracaturaṅginivāhinīhi, Yuddhāya baddhakalahāhi khaṇaṃjagāma Velātivattapalayambudhinibbisesaṃ; ()
赡部洲中,多纳婆罗门智者
诸王礼其足,善自调御者
彼作多纳之吼,教诲会众;
二诵分至此,大游戏庄严。巴利
Yo doṇabhusurasudhī bhavi jambudīpe Rājūhi pūjitapado sunisammakārī, So doṇagajjanamakā kaparisaṃ vinento Dvebhāṇavāramita māhavakeḷisajjaṃ; ()
听闻彼师教诫之后
一切统领大地的诸王,皆乐于和合共处
“ 为利益我等,请分配(舍利)。”
他们以平等心如此说诸界之精选者;巴利
Sutvā’nusāsana mathācariyassa tassa Sabbe samagganiratā vasudhādhināthā, Atthāya no vibhajathā’ti samena tumhe Dhātūna maṭṭhapaṭiviṃsaka mabruviṃsu; ()
漏尽者萨罗部,取火葬堆中之颈骨舍利,
为利世间,于彼处……
兰卡岛上,玛希央嘎纳大塔之王辉耀;
他于那座吉祥宝塔的胎藏中,安置了(供奉了)。巴利
Khīṇāsavo hi sarabhū citakena gīvā- Dhātuṃ samāhariya lokahitāya yattha, Laṅkāya bhāti mahiyaṅgaṇathūparājā Tasmiṃ samappayi subhe maṇithūpagabbhe; ()
克玛圣者,断惑自在,于火葬堆中取得左牙舍利,
献予羯陵伽国王。
多那婆罗门偕妻备办分舍利,
将右牙舍利藏于缠头布中。巴利
Khemavhayo citakato vasi vāmadāṭhā- Dhātuṃ samaggahiya’ dāsi kaliṅgarañño, Doṇodvijo bhariya dhātuvibhāgasajjo Veṭhantare nidahi dakkhiṇadantadhātuṃ; ()
婆罗门之牙,藏于发髻银塔;
天王取之,携去右腋窝。
多纳打开金制的容器,
将舍利均等分与他们;巴利
Dāṭhaṃ jaṭārajatacetiyagaṃ dvijassa Taṃ dakkhiṇakkhaka mapāhari devarājā, Doṇo suvaṇṇamayadoṇimavāpuritvā Tesaṃ vibhajja samabhāgamadāsidhātu; ()
诸王各于己国安置;
供养安奉胜者舍利之塔。
摩利亚刹帝利取得炭灰后
多那也用金瓶造塔;巴利
Te bhubhujā sakasakevisaye vidhāya Sampūjayiṃsu jinadhātunidhānathūpe Aṅgāra māhariya moriyakhattiyā’tha Doṇopi hemamayakumbha makaṃsu thupe; ()
大威力者见彼处处,
于诸界之险难中,取拉玛村而执持。
除多纳所量舍利外,阿阇世
王为稳固安置舍利,赐予处所。巴利
Disvāna tassapamahāvasi tatthatattha Dhātvantarāya matha gaṇhiya rāmagāme, Aññatra doṇa mitadhātu majātasattu- Rañño thiraṃ nidahituṃ padadāsi dhātu; ()
八八增盛之箧,纳诸塔腹之中;
大地之主投入舍利大宝藏。
长老龙护施设了凶猛的聚合机关,
天王在此将其装配联结。巴利
Aṭṭha’ṭha vaḍḍhitakaraṇḍakathūpagabbhe Pakkhippabhumipati dhātumahānidhānaṃ, So theranāgasaraṇo pavidhāsi vāḷa- Saṅghāṭayanta miha yojayi devarājā; ()
阿育王,闻名于吉祥的阎浮提,
从该处迎取导师的舍利,
智者令建八万四千塔,
玛欣德长老其时抵达此岛。巴利
Rājā asokavidito sirijambudīpe Tamhā samāhariya satthu sarīradhātu, Kārāpayī caturasitisahassathūpe Dhīmā mahindavasi dīpamimaṃ tadā’pa; ()
天等所爱帝须王,
于塔中安奉胜者舍利,且于此间,其量恰满一钵。
菩提胜枝,敷展安立;
左右锁骨,石钵舍利。巴利
Devānamādipiyatissanarādhipena Thūpe vidhāya jinadhātacihapattamattā, Vitthāritā paṇihitā jayabodhisākhā- Vāmetarakkhakasilāmayapattadhātu; ()
其孙名曰阿巴耶,光焰炽盛,
是即杜塔伽摩尼,渡越战海者。
王于阿努拉德普勒,城中之胜城,
令兰卡清净无垢,而执掌王权。巴利
Nattā pana’ssa abhayo jalituggatejo Yo duṭṭhagāmini raṇambudhipāragāmī, Rājā’nurādhanagare nagarādhirāje Katvāna laṅkamakalaṅkamakāsirajjaṃ; ()
宛如兰卡女胸前乳轮,圆满无异。
金鬘严身,宝光炽然,无有等伦;
彼建塔王坚且固,安立舍利之系属,
复成佛像。巴利
Laṅkaṅganāya kucamaṇḍalanibbisesaṃ Sovaṇṇamāli matulaṃ ratanujjalantaṃ, So thuparāja makari thira mappayitvā Dhātuppabandha mabhinimmitabuddharūpaṃ; ()
由舍利身及诸余胜塔所成,兰卡大地之女,
顶髻宝珠名为金鬘。
能赐天界与解脱之乐的殊胜塔王,
愿此辉耀,直至舍利般涅槃时;巴利
Sārīrikehi’tarathupavarehi laṅkā- Bhumitthi moḷimaṇi kañcanamālināma Saggāpavaggasukhado vara thūparājā So yāva dhātuparinibbutiyā vibhātu; ()
依胜者神变威力,舍利之身不可侵夺,
实为应受恭敬之处。
遍历各处,于消失之时,
将趋此金色鬘塔者。巴利
Iddhānubhāva madhikicca jinassa dhātu- Kāyo’pahārarahito garukāraṭhānaṃ, Patvā tahiṃtahi mathantaradhānakāle Yo saṅkamissati’ha kañcanamālithupaṃ; ()
他抵达龙岛后,
又从梵天世间、龙宫及三十三天居所
显现,化作无与伦比的佛陀形相
将在善加庄严的菩提道场,成为盛大的聚集巴利
So nāgadīpamupagamma tatovidhātu- Lokā ca nāgabhavanā tidasālayamhā, Nikkhamma nimmita nirūpamabuddharūpo Rāsi bhavissati sumaṇḍita bodhimaṇḍe; ()
佛力所生崭新火网之鬘,
界所成身尔时炽然。
尔时,纵一极微亦不可见,了无遗余;
所作已办,终必趣入界般涅槃。巴利
Buddhānubhāvapabhavā’bhinavaggijālā- Mālāhi pajjalitadhātumayattabhāve, Tāvānu’mattamapi dissati nāvasesaṃ Katvāna dhātuparinibbuti hessateva; ()
以阿拉汉等功德而清净的诸佛足迹。
善士们,应以信心一再忆念此。
心为烦恼所缠,若得正直,
确如善炼纯金,趣于清净。巴利
Buddhāpadāna marahādiguṇavadātaṃ Bhatyā punappuna mimaṃ sarataṃ sataṃ bho, Cittaṃ kilesapariyuṭṭhita mujjubhūtaṃ Addhā sudhantakanakaṃva visuddhimeti; ()
纵以心之正直,寻伺诸法亦转起,
以导师功德积聚为所行境。
殊胜喜生起,身心轻安;
由离热恼,乐与定。巴利
Cittojutāyapi vitakkavicāradhammā Vattanti satthuguṇasañcayagocarā’tha, Saṃjāyate pavurapīti ca kāyacitta- Passaddhi niddarathatāya sukhaṃ samādhi; ()
因其甚深,及依彼而有之功德海故;
以涤除诸盖故,而成远离。
瑜伽者应修近行,或得禅那之影像,
及能生彼之圣道与果;巴利
Gambhīratāya tadadhīnaguṇaṇṇavassa Niddhutanīvaraṇato pavivekabhūtaṃ, Chāyetha jhānamupacāra mathā’dhigacche Tappādakaṃ ariyamga phakhalañca yogī; ()
一心随顺彼极殊妙之行,
对导师必有恭敬与尊重。
信根等圆熟之善巧者,
喜乐盈满,当得福德之流。巴利
Tassā’ticārucaritassaraṇānuyutto Hotevava satthari sagāravasapakpatisso, Saddhindriyādi pariṇāmagato’dhigacche Pītippamodabahulo kusalo’bhisandaṃ; ()
他自身如同大师的塔庙。
应受供养,亦能堪忍恐怖与畏惧之苦。
具惭耻心与畏惧心者,应得共住想
应成为天界与解脱之福祉的分享者巴利
Satthussa cetiyagharaṃva tadattabhāvo Pūjāraho ca bhayabheravadukkhasayho, Lajji ca bhīru labhate sahavāsasaññaṃ Saggāpavaggavibhavassa bhaveyya bhāgī; ()
在兰卡岛拉卡帕提胜村,
由田园之主、功德庄严为饰者(统治)。
净誉无瑕远流布,
瓦利村生堪任众会。巴利
Laṅkāya lakkhapatigāmavaramhi khettā- Rāmādhipena guṇabhusaṇabhusitena, Vikhyātanimmalayasovisarena valli- Gāmubbhavena parisāvacarakkhamena; ()
以长老善巧之方便,名为跋德德桑喀难德,
这位名为难陀的尊贵导师,具足尊重之态,
以弟子之肩舆载送,施设如自己眼目般的守护;
为令其增长而受派遣者。巴利
Therenu’pāyacaturena bhadattasaṅghā- Nandābhidhena garunā garubhāvagena, Sissoraso’panayanena nijaṃva nettaṃ Rakkhaṃ vidhāya mabhivuddhiya mappito yo; ()
不顾惜生命,
三度渡海,诸自制圣者来入此铜叶岛。
以摩尼珍珠镶嵌、极为珍贵、成就圆满之宝匣,
恭敬胜者之牙舍利。巴利
Yo jīvitampi nirapekkhiya tambapaṇṇī- Dīpaṃ tivāra mavatiṇṇa mimaṃ vasīhi, Muttāmaṇīhi khacitena namahagghasiddhagī- Caṅgoṭakena mahituṃ jinadantadhātuṃ; ()
以戒为重、名为瓦基拉的寺院主。
王中之王的导师,持着印记的瑜伽士之王
依止师而得受具足戒后,于法——
——中渡越,到达那可爱、极可爱的国度。巴利
Sikkhāgaruṃ vajiranāma vihārasāmiṃ Rājādhirājagurulañchadharaṃ yatindaṃ, Katvānu’pajjhamupasampādamāpa dhamma- Majjhetu motariya rammamarammaraṭṭhaṃ; ()
依父足所得之羊,赖以滋长;
王以自身如草尖般微细之智,令其欢喜。
弟子,于无余通达教法者所应知之法
通达法之增上者,僧伽之王巴利
Saṃvaḍḍhitaṃ pitupadādhigatena meṇḍuna Raññā pasīdiya kusaggadhiyā sakāya, Sissaṃ asesapariyattidharassa ñeyya- Dhammābhivaṃsaviditassa’pi saṅgharañño; ()
名为相应部诵者王子之增上者,
持王中之王迦楼罗徽记,大智者,
他依止那位如长老牛王般、敬重善行道者的可敬者,
于法与律中达于通晓;巴利
Saṃjayuttabhāṇakakumārabhivaṃsanāmaṃ Rājādhirājagarulañchadharaṃ sudhīraṃ, Therāsabhaṃ supaṭipattigaruṃ garuṃ yo Nissāya dhammavinaye paṭutaṃ jagāma; ()
在吉祥湖那名为孔雀顶的殊妙城中,
以自在者之种姓而生,为众人之眼目,
以三十八岁之龄为德,
行于巴萨纳杜拉城之乞食村者。巴利
Lakkhīsare moraṭunāmapure suramme Jātena issarajanāyananamhi jātyā, Vassaṭṭhatiṃsaparimāṇavayoguṇena Pāsāṇadūrapuragocaragāmikena; ()
以此无畏等悲宝为名
以拉玛主与群诵者的身份
以极清净的佛功德等为所阐
以渡越轮回大海为志巴利
Tenā’bhayādikaruṇāratanābhidhānā- Rāmādhipena gaṇvācakābhāvagena, Saṃsuddhabuddhaguṇādīpanatapparena Saṃsārasāgarasamuttaraṇāsayena; ()
名为慧喜的沙门诗人,
为诸诗象生起喜悦与欢欣。
太阳族胜者王功德总集,
清净行传阐明之篇章巴利
Pītippamodajananaṃ samaṇena medhā- Nandābhidhena kavinā kavikuñjarānaṃ, Ādiccabandhujinarājaguṇappabandha- Suddhāpadānaparidīpakathāsarīraṃ; ()
声论、训释、史传、辞典、韵律学
修辞精要、阿毗达摩精湛、义理深奥,
施与天界与解脱之乐,超越三十三天,
注释具足,措辞恰如其分。巴利
Saddānusāsani’tihāsanighaṇṭuchando- Laṅkārasāra mabhidhammakathāgabhīraṃ, Saggāpavaggasukhadaṃ samatiṃsasaggaṃ Vyākhyāsameta manurūpa padappayogaṃ; ()
以二千偈颂交织而成,胜者世系之灯朗照无碍
所作圆满成就,此即最胜论著之顶严
于吉祥的摩伽月吉日,如来无有障碍地
自般涅槃以来,已历二千二百六十四年;巴利
Dvisahassabandhasamākulaṃ jinavaṃsadīpmanākulaṃ Racitaṃ samāpa samāpanaṃ paramaṃpabandhasiromaṇiṃ, Subhamāghamāsikavāsare nirupaddavena tathāgate Parinibbute dvisahassasaṭṭhicatussatodayahāyate; ()
此即第三十章。如是,本章出自《胜者史灯》之“近因品”中,阐明世尊舍利般涅槃之事;该《胜者史灯》由名为美德喜的修行者所造,能令一切诗人心生欢喜,为其因缘。巴利
Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadāna nidāne jinavaṃsadīpe santikenidāne bhagavato dhātuparinibbānappavattiparidīpo tiṃsatimosaggo.