以最胜之顶,礼最胜尊的足下;
那足莲流注涅槃甘露,善人如蜂依止亲近;
Uttamaṃ uttamaṅgena namassitvā mahesino; Nibbāṇamadhudaṃ pādapaṅkajaṃ sajjanālinaṃ.
驱散世间大痴暗的法日,
法王具足大威光,显于不动日出山。
Mahāmohatamaṃ loke dhaṃsentaṃ dhammabhākaraṃ; Pātubhūtaṃ mahātejaṃ dhammarājodayācale.
众生心湖中,常生净信之白莲。
觉悟者与可敬的僧团,戒光璀璨,辉焕流照。
Jantucittasare jātaṃ pasādakumudaṃ sadā; Bodhentaṃ saṅghavandañca silorukiraṇujjalaṃ.
胜者所行遍处处,饶益功德广流传;
我欲恒常随忆念,今当略说其要义。
Tahiṃ, tahiṃ suvitthiṇṇaṃ jinassa caritaṃ hitaṃ; Pavakkhāmi samāsena sadā’nussaraṇatthiko.
殊胜吉祥之境虽极难得,于忆念者亦非难得;
世间财利受用之获得,何足论其难得?
Paṇitaṃ taṃ sarantānaṃ dullabhampi sivaṃpadaṃ; Adullabhaṃ bhave bhogapaṭilābhamhi kā kathā?
是故,我今所宣说之心行次第句,
端丽甘美、清净,堪为耳根之甘露。
Tasmā taṃ bhaññamānaṃ me cittavuttapadakkamaṃ; Sundaraṃ madhuraṃ suddhaṃ sotusotarasāyanaṃ.
倾耳如掬,正取而持,绵密无间;
欲求不老不死者,诸善士当勤受用。
Sotahatthapuṭā sammā gahetvāna nirantaraṃ; Ajarāmarami’cchantā sādhavo paribhuñjatha.
百千劫与四阿僧祇劫之顶,
常为一切求功德者之住处。
Kappasatasahassassa catunnaṃ cā’pi matthake; Asaṅkheyyānamā’vāsaṃ sabbadā puññakāminaṃ.
富有种种珍宝,聚集众多人民;
缤纷的市集交织成片,装饰着拱门与华美的彩幡。
Nānāratanasampannaṃ nānājanasamākulaṃ; Vicittāpaṇa saṃkiṇṇaṃ toraṇa gghika bhūsitaṃ.
以十种音声而为庄严,犹如天宫一般殊妙;
那座城名为无死,清丽秀美,最为殊胜。
Yuttaṃ dasahi saddehi devindapurasannibhaṃ; Puraṃ amarasaṅkhātaṃ ahosī ruciraṃ varaṃ.
在那里,有一人生于婆罗门族,为一切世间所崇敬。
大慈大智,容貌庄严,令人欢喜。
Tahiṃ brāhmanvaye jāto sabbalokābhipūjito; Mahādayo mahāpañño abhirūpo manoramo.
名为善慧,已渡智海之彼岸;
身为童子,父母殁后,当作胜者之芽。
Sumedho nāma nāmena vedasāgarapāragū; Kumāro’si garūnaṃ so avasāne jinaṃkuro.
增财大臣所示无量财宝,
见其积聚于数百内室之中。
Rāsivaḍḍhakamaccena dassitaṃ amitaṃ dhanaṃ; Anekasatagabbhesu nicitaṃ taṃ udikkhiya.
积聚了财富之后,唉!我的父亲等先辈啊;
他们连一文钱也未曾带走,便如此逝去。
Dhanasannicayaṃ katvā aho mayhaṃ pitādayo; Gatā māsakame’kampi nevā’dāya divaṃ iti.
功德之藏者,心生悚惧已,走近而如是言说:
我于此间取财富之精要,今当离去为是。
Saṃvegamu’payāto’vacīmantesī’ti guṇākaro; Dhanasāraṃ ihaṃ gayha gantuṃ yuttanti me pana.
Rahogato nisīditvā sundare nijamandire; Dehe doso udikkhanto ovadanto’pi attano.
身之坏灭是苦,身之生起亦是苦;
我具生法、老法、病法。
Bhedanaṃ tanunodukkhaṃ dukkho tasso’dayo’pi ca; Jātidhammo jarādhammo vyādhidhammo ahaṃ iti.
由是观察,于此身中见诸过患,种种各异;
先前,曾令人击铜锣巡告,并禀告国王。
Evamā’dīhi dehasmiṃ disvā dose anekadhā; Pure bheriṃ carāpetvā ārocetvāna rājino.
以如狮吼的妙香,乞食者云集而来。
以施舍的涓流,令诸众生七日饱足。
Bherinādasugandhena yācakālisamāgate; Dānakiñjakkhaoghena sattāhaṃ pīnayī tato.
即便是最胜施舍的雪滴坠落,亦能摧破。
远望那珍宝与莲花荟萃的园林。
Dānaggahimabindūnaṃ nipātenā’pi dhaṃsanaṃ; Ayātaṃ taṃ viloketvā ratanambujakānanaṃ.
亲族众悲泣时,
如象王出离燃烧的树林、出离悦意之宅。
Rudato ñātisaṅghassa jalitānalakānanā; Gajindo viya gehamhā nikkhamitvā manoramā.
大勇者抵达了宏伟的雪山,
那里薰染着檀香、樟脑与沉香的芬芳。
Mahantaṃ so mahāvīro upagañchi himālayaṃ; Haricandanakappūrāgarugandhehi vāsitaṃ.
瞻波伽、无忧、帕塔莉、底罗伽诸树繁花敷荣,
槟榔、奔那伽、铁力木等林木周匝围绕,庄严殊妙。
Suphallacampakāsokapāṭalītilakehi ca; Pūgapunnāganāgādipādapehi ca maṇḍitaṃ.
狮子、虎、鬣狗、大象与豹,
猕猴、马等群兽遍布充满。
Sīhavyagghataracchehi ibhadīpikapīhi ca; Turaṅgamādinekehi migehi ca samākulaṃ.
鹩哥、天鹅、苍鹭与鹦鹉鸣啭,
鸽、迦陵频伽等鸟啼声交织。
Sāḷikāravihaṃsehi haṃsakoñcasuvehi ca; Kapotakaravīkādisakuntehi ca kūjitaṃ.
为夜叉、罗刹、乾闼婆、天、达那瓦,
及悉陀、持明等,与诸鬼神所栖止之处。
Yakkharakkhasagandhabbadevadānavakehi ca; Siddhavijjādharādīhi bhūtehi ca nisevitaṃ.
雄黄、青蓝宝、悦意山,绵延诸宝山;
银、金等种种,无量山峦共辉耀。
Manosīlindanīlorucārupabbatapantihi; Sajjhuhemādinekehi bhūdharehi ca bhāsuraṃ.
金宝为阶,池湖处处多渡口,庄严辉丽;
众天女嬉戏其间,光华灿烂。
Suvaṇṇamaṇisopānanekatitthasarehi ca; Sobhitaṃ tattha kīḷantanekadevaṅganāhi ca.
有清凉露珠笼罩的百千凉瀑,
以紧那罗与龙众的悦意妙舞而光华璀璨。
Sītasīkarasañchannanijjharānaṃ satehi ca; Kiṇṇaroragaraṅgehi rammehi virājitaṃ.
成群的孔雀蹁跹起舞,藤蔓交覆的凉亭,
以及铺满洁白细沙的庭园,作庄严具。
Sikhaṇḍisaṇḍanaccehi latānaṃ maṇḍapehi ca; Setavālukasañchannamālakehi ca maṇḍitaṃ.
黄金、摩尼、珍珠等种种珍宝的聚积之处;
是渴求福德者之福田与乐园。
Suvaṇṇamaṇimuttādi anekaratanākaraṃ; Icchantānaṃ janālīnaṃ puññakiñjakkhamā’layaṃ.
智者进入由千眼帝释天神所建造之处。
见其于山林间的树叶精舍中,备有仙人资具。
Tama’jjhogayha so dhīro sahassakkhena māpite; Disvā isiparikkhāre paṇṇasālavare tahiṃ.
受持仙人威仪,安住于定中;
于七日之内,成就五种神通与八种自在。
Isivesaṃ gahetvāna viharanto samāhito; Sattāha’bbhantare pañca abhiñña’ṭṭhavidhā’pi ca.
他令生起等至之乐,并具足苦行之财。
某日,仙人行于虚空,向人群走去。
Uppādetvā samāpattisukhene’ca tapodhano; Nabhasā divase’kasmiṃ gacchanto janataṃ isi.
见到清净之道后,他从空中降下,来到此处。
于是,他询问众人:“你们为何要清扫道路?”
Sodhentama’ñjasaṃ disvā otaritvā nabhā tahiṃ; Iti taṃ janataṃ pucchi kasmā sodhetha añjasaṃ.
善慧,你不知道燃灯如来——
证得无上正觉,转无上法轮。
Sumedha tvaṃ najānāsi dīpaṅkaratathāgato; Sambodhimu’ttamaṃ patvā dhammacakkama’nuttaraṃ.
为世间转法轮,广行法摄;
既抵悦意妙城,彼住善见。
Pavattetvāna lokassa karonto dhammasaṅgahaṃ; Rammaṃ rammapuraṃ patvā vasatī’ha sudassane.
与四类无垢十万比丘
我们以布施邀请世间唯一的导师。
Bhikkhusatasahassehi catūhi vimalehi taṃ; Nimantayimha dānena mayaṃ lokekanāyaka.
为迎具眼者,我等净扫道路;
众人如是言:他为闻者施与安乐。
Tassa āgamanatthāya maggaṃ sodhema cakkhuma; Iti sotassa so tassa sukhaṃ dento jano’braviṃ.
闻说“佛陀”一语时,欢喜涌心功德藏;
欲以自性安住,竟不能持。
Buddho’ti vacanaṃ sutvā pītiyo’daggamānaso; Sakabhāvena saṇṭhātuṃ nevasakkhi guṇākaro.
智者由此起程上路,乞得一段路段;
获得不平之地后,便着手使之平坦。
Tenā’raddhañjasā dhīro yācitvāna padesakaṃ; Labhitvā visamaṃ ṭhānaṃ samaṃ kātuṃ samārabhi.
彼处非以装饰庄严,
世间唯一怙主与诸天众俱。
为世间所崇敬、利益众生的大圣,
与诸自在者一同踏上了行道。
Nā’laṅkateyeva tahiṃ padese, Lokekanātho sanarāmarehi; Sampūjito lokahito mahesi, Vasīhi saddhiṃ paṭipajji maggaṃ.
如来绽放六色光芒之网,光明炽盛,
见他到来,内心欢喜,便如是想:
Chabbaṇṇaraṃsijālehi pajjalantaṃ tathāgataṃ; Āgacchantaṃ tahi disvā modamāno vicintayi.
何不于污泥之中,为彼智者搭起一座桥来,
自愿将己身卧下,作为承载大仙及僧众的桥。
Yannūni’massa dhīrassa setuṃ katvāna kaddame; Sakattānaṃ nipajjaye sasaṅghassa mahesino.
长久以来,这足以带给我利益与安乐;
如是思惟已,彼胜者苗裔便自偃卧。
Dīgharattāma’laṃ taṃ me hitāya ca sukhāya ca; Icce’vaṃ cintayitvāna nipanno’so jinaṅkuro.
醒来望见那双可爱如莲的明眸,
坚定者卧于彼处,又作如是思惟。
Pabodhetvāna disvāna cārulocanapaṅkaje; Puna’pe’vaṃ vicintesi nipanno dhitimā tahiṃ.
若我今日能断灭无间之有,
成为僧团中的新学比丘,我便进入那殊胜之城。
Iccheyyaṃ ce’hama’jje’va hantvā’nantaraṇe bhave; Saṅghassa navako hutvā paviseyyaṃ puraṃ varaṃ.
何必以隐姓埋名、断除烦恼之相(示人)?
此即佛陀,我已成佛,于世间无上。
Kima’ññātakavesena klesanibbāpaṇena me; Ayaṃ buddho’va’haṃ buddho hutvā loke anuttaro.
以正法船,度脱众生出离有海。
导归涅槃城,我得最胜般涅槃。
Janataṃ dhammanāvāya tāretvāna bhavaṇṇavāva; Nibbāṇapuramā’netvā seyyaṃ me parinibbutaṃ.
如此思惟后,即安卧于彼泥淖之中;
其身犹如金色芭蕉茎干,光耀明净。
Icce’vaṃ cintayitvāna nipanno kaddame tahiṃ; Suvaṇṇakadalikkhandhasannibho so’ti sobhati.
以六色光芒照耀,熠熠生辉,
见此善逝的庄严之身,令人心生悦意;
满怀已生起的喜悦,心潮澎湃,
智者发愿求证正觉。
Chabbaṇṇaraṃsīhi virājamānaṃ, Disvā manuññaṃ sugatattabhāvaṃ; Sañjātapītīhi udaggacitto, Sambodhiyā chandama’kāsi dhīro.
来到彼处后,见仙人卧于泥泞之中。
虽为世间之桥,自身却为黑暗之桥。
Āgantvāna tahiṃ ṭhānaṃ isiṃ paṅke nipannakaṃ; Lokassa setubhūto’pi setubhūtaṃ tama’ttano.
见已,立于彼头顶——世间独一津梁者;
世间眼者,坚志大勇,燃灯如来。
Disvā ussīsake tassa ṭhatvā lokekasetuno; Lokekalocano dhīro dīpaṅkaratathāgato.
昔佛授记:未来有正觉者,名为乔达摩;
并记彼弟子及诸城邑等。
Gotamo nāma nāmena sambuddho’yaṃ anāgate; Bhavissatīti vyākāsi sāvake ca purādike.
说此言已,与僧众俱右绕彼;
乐德者以八捧鲜花而为供养。
Idaṃ vatvāna katvāna sasaṅgho taṃ padakkhiṇaṃ; Pūjesi aṭṭhamuṭṭhihi kusumehi guṇappiyo.
如是行已,世间导师与诸僧众一同启程,
前往名为兰玛咖之城;彼城有悦意的园林与安适的居处。
Iti kātūna pāyāsi sasaṅgho lokanāyakova; Rammakaṃ nāma nagaraṃ rammārāmālayālayaṃ
闻如来法语后,从泥泞中奋起;
心怀欢喜,受天众以花等供养。
Jinassa vacanaṃ sutvā uṭṭhahitvāna paṅkato; Mudito devasaṅghehi kusumādīhi pūjito.
于花座之上结跏趺坐;
是为大苦行者、大智慧者、善慧者、调伏诸根者。
Pallaṅkamā’bhujitvāna nisīdi kusumāsane; Mahātapo mahāpañño sumedho damitindriyo.
十千轮围世界中的天人心生欢喜;
对那位克服烦恼、端坐于花座之上的智者,他们礼赞不绝。
Devā dasasahassesu cakkavāḷesu moditā; Abhitvaviṃsu taṃ dhīraṃ nisinnaṃ kusumāsane.
那时,端坐于此的他,审察着诸佛之法的种种特质;
无论上方、下方,还是四方、四维,悉皆观察审视。
Nisinno upadhāresi dhamme buddhakare tadā; Kimuddhaṃ vā adho vā’pi disāsu vidisāsu ca.
他如此观察,遍察整个法界,
他见到了自身相续中最初的布施巴拉密。
Icce’vaṃ vicinanto so sakalaṃ dhammadhātukaṃ; Addakkhi sakasantāne paṭhamaṃ dānapāramiṃ.
如是寻求,通达无上巴拉密者;
以自智慧眼,照见一切巴拉密;
Evame’vaṃ gavesanto uttariṃ pāramī vidū; Sabbā pāramiyo disvā attano ñāṇacakkhunā.
流转轮回中,他堪忍无量苦;
寻求不死,内心寂静,圆满布施巴拉密。
Saṃsāre saṃsaranto so bahuṃ dukkhaṃ titikkhiya; Gavesanto’mataṃ santo pūretvā dānapāramiṃ.
于诸众生,他如如意树,又如满愿的如意宝珠;
随其所欲,施与种种饮食等物,是施者中最尊胜者。
Sattanaṃ kapparukkho’va cintāmaṇi’va kāmado; Icchiticchitamannādiṃ dadanto dadataṃ varo.
犹如众星遍缀澄澈美目之苍穹,
智者欣然剜出双眼,施与乞者。
Tārakāhi bahuṃ katvā nabhe cāruvilocane; Uppāṭetvā dadaṃ dhīro yācakānaṃ pamodito.
所施之物,过于大地微尘,胜逾大海之水。
他施舍自己的身体,乃至鲜血。
Mahiyā paṃsuto cā’pi samuddodakato’dhikaṃ; Dadaṃ sarīramaṃsañca lohitampi ca attano.
以宝冠庄严其顶,令其超逾须弥;
震动大地而来,布施与相聚之诸子。
Molinā’laṅkate sīse’dhikaṃ katvā sineruto; Kampayitvā mahiṃ dento sute cā’pi sakaṅgatāva.
圆满戒、出离、慧等诸法,成就一切巴拉密;
得生韦桑德拉之身,复从彼处命终。
Sīlanekkammapaññādī pūretvā sabbapāramī; Vessantarattabhāve’ vampatvā tambhā cuto pana.
Uppajjitvā surāvāse sundare tusite pure; Vasanto suciraṃ kālaṃ bhutvānā’tantasampadaṃ.
诸天神合掌,劝请两足尊;
“大雄,是您觉悟之时”等语。
Katañjalīhi devehi yācito dipaduttamo; Sambodhāya mahāvīra kālo tuyhantiādinā.
观察之后,了知时节已至,觉证菩提的时机现已现前;
将欢喜园施予天众僧团;
Viloketvāna kālādiṃ ñatvā kālanti bodhiyā; Paṭiññaṃ devasaṅghassa datvā nandanakānanaṃ.
随天众往诣善趣,命终受赞;
大智者从彼殁,来生此处。
Gantvāna devasaṅghehi sugatiṃ gacchi’to cuto; Abhitthuto mahāpañño cavitvāna tato idha.
四肢庄严壮健如骏马,置身于喧闹之中;
具足种种彩绘与各类装饰;
悦意高耸,胜者之王光辉所遍照;
庄严华丽,牌楼幡幢簇簇成行。
Susajjitaṅgoruturaṅgamākule, Vicittanānāpaṇapaṇyasampade; Manoramuttuṅgajindarājite, Vibhūsite toraṇaketurāsihi.
在装饰华美的宽广楼台庭院中,
在善护城,在美中美之居所;
在赏心悦目的迦毗罗卫城,
连帝释天神之城也为之欢喜。
Alaṅkataṭṭālavisālamālaye, Sugopure sundarasundarālaye; Sudassanīye kapiḷavhaye pure, Purindadassā’pi purassa hāsake.
诸护地王冠上宝珠如蜂群般依止的莲足,
莲花出淤泥而无染,是无量清净功德之所依。
你是甘蔗王族的光辉旗帜,无依者之依怙,诸王中尊,
这是关于那位纯净光明、众人尊崇的卓越人主——苏托达那王。
Bhūpālamoḷiratanālinisevitaṅghi, Paṅkeruhaṃ vimalanekaguṇādhivāsaṃ; Okkākarājakulaketumanāthanāthaṃ, Suddhodanaṃ narapatiṃ pavaraṃ paṭicca.
他如同银环般洁白无垢,悦目可观,
以象鼻执持那洁白的最上莲花,宛若银莲。
如月光皎洁、如尊胜象王之色,
具广大智慧者,于梦中示现。
So sajjhudāmadhavalāmaladassanīya, Soṇḍāya saṃgahitasetavarāracindaṃ; Candāvadātavaravāraṇarājavaṇṇaṃ, Sandassayitva supinena visālapañño.
唇若频婆红果,眼似盛绽青莲;
眉如帝弓彩虹,身光遍照。
面容如满月,清净无垢,明净辉耀
双乳丰满美妙,宛如一对金色天鹅
Bimbādharāya vikacuppalalocanāya, Devindacāparaticaḍḍhanabhūlatāya; Sampuṇṇasommavimalinduvarānanāya, Sovaṇṇahaṃsayugacārupayodharāya.
足如红莲、手若嫩芽,形态优美者,
其身金色,肤色光彩闪耀,
摩耶王后以戒等众德为庄严,
进入其母胎。
Pādāravindakarapallavasundarāya, Sovaṇṇavaṇṇatanuvaṇṇavirājitāya; Sīlādineka guṇabhūsanabhūsitāya, Māyāya rājavanitāyu’pagañchi kucchiṃ.
在他入胎之际,出现了种种奇异瑞相;
于是,他得到了人与天人的共同守护。
Paṭisandhikkhaṇe tassa jātā’nekavidhabbhutā; Athā’yaṃ gahitārakkho narehi amarehi ca.
恰如红莲之花蕊,可悦可爱,
汝莫作金角之状,其容姝妙;
两足之主,身色如金,
于母胎中,结跏趺坐。
Manuññarattambujakaṇṇikāya, Mā’sīnasiṅgīpaṭimā’va rammā; Suvaṇṇavaṇṇo dipadānamindo, Pallaṅkamā’bhuñchiya mātugabbhe.
如明净宝珠中贯有红线,
智者令母心莲开敷而显现。
Maṇimhi vippasannamhi rattasuttami’vā’vutaṃ; Mātucittambujaṃ dhīro bodhayanto padissati.
十个月期满时,王后对国王说:
“大王,我想去我的亲族家。”
Dasamāsāvasānamhi devī rañño kathesi’daṃ; Mayhaṃ ñātigharaṃ deva gantumi’cchāma’haṃ iti.
得到国王允许后,她便前往自己的家族。
她以胜妙的受用,享乐于天界之中。
Rañño’tha samanuññatā gacchanti kulama’ttano; Mahatā parihārena dibbañjasa samañjase.
芬芳花丛庄严的娑罗树林,
醉蜂如鬘鸣唱,歌声缭绕。
见彼蓝毗尼林园,宛如召唤眼目之群鸟。
广大胜喜之所居。
Surabhikusumasaṇḍālaṅkatassālasaṇḍaṃ, Samadahamaramālāgīyamānagganādaṃ; Nayanavihagasaṅghe avhayantaṃ’va disvā, Vipularatinivāsaṃ lumbinīkānanaṃ taṃ.
于彼悦意之地,她令喜乐倍复增广,使此林苑化作胜妙游乐之处。
如天女的优雅风姿,美妙而令人欢喜;
行至盛开殊胜娑罗树根前,
自行攀取低垂的娑罗树枝。
Vipulatararatiṃ sā tamhi kātūna ramme, Amarayuvatilīlācārulīlābhirāmā; Vikasitavarasālasso’pagantvāna mūlaṃ, Sayama’tinamite kaṃ sālasākhaṃ agaṇhi.
尔时,业生之风以帷幕围绕彼女,
纷然动荡。
众人守护彼女神,
从那里退避后,便善住立。
Tasmiṃ khaṇe kammajamāluta’ssā, Caliṃsu sānīhi parikkhipitvā; Deviṃ jano taṃ abhipālayanto, Tamhā paṭikkamma susaṇṭhitā’tha.
以舞步优雅、臂钏等种种庄严而为装饰,
以极其赤铜色的指甲与光芒炽盛;
以如秤梁般柔软绯红之手,攀执树枝;
伫立彼处,生下我智者大士。
Sagacāruhemavalayādivibhūsitena, Accantatambanakharaṃsisamujjalena; Tulātikomalasurattakarena sākhaṃ, Olamba tattha majanesi ṭṭhitā’va dhīraṃ.
金色身光赫奕,悦目无双;
从无与伦比之母胎(降诞)。
手足舒展,殊妙可爱;
宛如金鹅,自莲池降下。
Sovaṇṇavaṇṇatanuvaṇṇavirājamānaṃ, Nettābhirāmamatulaṃ atulāya gabbhā; Sammā pasāritakaraṅghīyugābhirāmaṃ, Paṅkeruhā kaṇakahaṃsami’vo’tarantaṃ.
“欢喜吧,女神!你这最为殊胜的儿子,
已经出生了。”他们站在她面前如此说道。
Brahmā managgharativaḍḍhanahemajāla, Mā’dāya tena upagamma paṭiggahetvā; ‘‘Sammoda devi aya ma’ggataro suto te, Jāto’’ti tāya purato kathayiṃsu ṭhatvā.
其余之人出生时,肢体垢秽不净,
然而这位圣者降生,却是两足至尊。
在极为细滑无垢的迦尸布上,
犹如安放的无价摩尼宝一般清净。
Jāyanti sesamanujā malamakkhitaṅgā, Jāto pane’sa pavaro dipadānamindo; Accanta saṇhamalakāsikavatthakamhi, Nikkhittanagghataracārumaṇī’va suddho.
纵然如是,自一切方汇聚而来,
两道水流,倾注于吉祥者之身。
纵在母身之中,亦令摄纳悦意之调适。
为成吉祥仪事。
Eva’mpi sante sabhato’pagantvā, Dve vāridhārā subhagassa dehe; Janettidehe’pi utuṃ manuññaṃ, Gāhāpayuṃ maṅgalakiccatāya.
他们不取执取,
趋前亲手领受了那些悦人的羚羊皮褥。
天神们用细布制成的垫布,[亲近]这位英雄。
他们以双手,合掌礼敬那人中之雄、人中之狮王。
Tesaṃ karaṃ ratikarā ajinappaveṇī, Mā’dāya tena upagamma paṭiggahesuṃ; Devā dukūlamayacumbaṭakena vīraṃ, Tesaṃ karaṃ naravarā narasīharājaṃ.
他们的双手,犹如施乐的、无垢的满月,
与印有千辐轮相的庄严足下之光一同,在大地上交相辉映。
他正确地站定之后,面向东方,
以宽广如莲花的眼睛观看。
Tesaṃ karā ratikaro vimalo’va cando, Cakkaṅkitorucaraṇehi mahītalasmiṃ; Sammā patiṭṭhiya puratthimakaṃ disaṃ so, Olokayittha kamalāyatalocanehi.
数百铁围山,连同人天众,
一时俱集于一处。
众以芬馥妙供具,于彼众中恭敬供养智者,
承事礼敬而作是言:
Ekaṅganā nekasatāni cakka, Vāḷāna’hesuṃ sanarāmarā’tha; Dhīraṃ sugandhappabhūtīhi tesu, Sampūjayantā idama’braviṃsu.
智者之中,无一人能与你们相等;
何况一人,岂能更胜于你们?
如是,在世间与世间主之间,
虽各各独特,亦有相似之处。
Natthe’ttha tumhehi samo sudhīsa, Eko pumā’pa’ggataro kuto’ti; Evaṃ disā lokiya lokanātho, Tapekkhamāno sadisa’mpi ekaṃ.
Uttarā’bhimukho sattapadaṃ gantvā kathesi’daṃ, ‘‘Aggo’hamasmi lokassa jeṭṭho seṭṭho’’tiādikaṃ.
无与伦比的音声,
为诸天神、阿修罗、梵天与人王所礼敬;
大众簇拥着人王而去,
共赴迦毗罗庄严之城。
Anaññasādhāraṇanādamu’ttamaṃ, Surāsurabrahmanarindapūjitaṃ; Narinda’mādāya gato mahājano, Susajjitaṃ taṃ kapiḷavhayaṃ puraṃ.
能荷极重之担、群山树木与须弥山王,
亦能承载一切海水的大地。
诞生之际,大地也无法承受他的功德之重
大地似乎为之震动
Bhārātibhāranagapādapamerurājaṃ, Sabba’mpi sāgarajalaṃ vahituṃ samatthā; Jātakkhaṇe,pi guṇabhārama’sayhamānā, Saṅkampayī’va pathavī pavarassa tassa.
犬与鹿群一同嬉戏,
乌鸦与猫头鹰嘎嘎欢鸣。
金翅鸟王与大蟒蛇
猫群与鼠
Ramiṃsu soṇā hariṇehi saddhiṃ, Kākā ulūkehi mudaggudaggā; Supaṇṇarājūhi mahoragā ca, Majjārasaṅghā’pi ca undurehi.
群鹿与鹿王会聚,
犹如父母与子女相聚;
船只虽远行异域,终得归返故国。
亦已至舍罗邦伽导师之篇章,
Migā migindehi samāgamiṃsu, Puttehi mātāpitaro yathe’va; Nāvā videsa’mpi gatā sadesaṃ, Gatā’ca kaṇḍaṃ sarabhaṅgasatthu.
以种种不染、明耀之莲花,
饰以恒久波浪之花鬘;
彼处有大海,其水
亦成极甘美。
Nānāvirāgujjalapaṅkajehi, Vibhūsito santataraṅgamālo; Mahaṇṇavo āsi tahiṃ jala’mpi, Accantasātattamu’pāgamāsi.
以盛开低垂的莲花,
天空遍布杂陈;
鸟群放弃了空中的飞翔,
江河也凝然不动,不再奔流。
Suphullaolambakapaṅkajehi, Samākulattaṃ gaganaṃ agañchi; Jahiṃsu pakkhī gamanaṃ nabhamhi, Ṭhitā’ca sindhū’pi asandamānā.
因非时节的云雨相聚汇,
大地新娘变得温润宜人;
如沙漠得雨,无数花朵开放。
以诸严饰品装饰,极为华美。
Akālameghappiyasaṅgamena, Mahīvadhū sommatamā ahosi; Marūhi vassāpitanekapuppha, Vibhūsitenā’tivibhūsitāva.
以盛绽的花鬘及璎珞,悦意庄严。
藤蔓少女以双臂拥绕足踝;
芳馨花粉胜妙衣,
诸方天女耀光辉。
Suphullamālābharaṇābhirāmā, Lataṅganā’liṃgitapādapindā; Sugandhakiñjakkhavarambarehi, Disaṅganāyo atisobhayiṃsu.
种种妙香遍熏虚空,了无遗余。
香气弥漫,倍添欢悦。
诸天与阿修罗王,盛装严饰,执持乐器。
众人齐声唱诵,结伴游行。
Sugandhadhūpehi nabhaṃ asesaṃ, Pavāsitaṃ rammataraṃ ahosi; Surāsurindā chanavesadhārī, Saṃgītiyuttā vicariṃsu sabbe.
一切众生皆说慈爱之语。
四方无不净澈明朗。
大象扬声鸣吼,狮子怒吼咆哮,
骏马嘶鸣交相应和。
Piyaṃvadā sabbajanā ahesuṃ, Disā asesā’pi ca vippasannā; Gajā’tigajjiṃsu nadiṃsu sīhā, Hesāravo cā’si turaṅgamānaṃ.
虚空中竹笛琵琶与天鼓齐鸣,
各各奏出婉转悦耳之妙音。
遍满群山与广袤世间,
殊妙光耀,赏心悦目。
Saveṇuvīṇā suradundubhī nabhe, Sakaṃ sakaṃ cārusarampamocayuṃ; Sapabbatindapputhulokadhātuyā, Uḷāraobhāsavayo manoramo.
芬香悦意、柔凉和风,
普为一切众生吹送安乐。
而身被种种疾病所逼迫的人,
由此解脱,众生得安乐;
Manuññagandho mudusītalānilo, Sukhappadaṃ vāyi asesajantuno; Anekarogādupapīḷitaṃgino, Tato pamuttā sukhino siyuṃ janā.
-令此世间极为悦意庄严。
大地破裂之后,诸水汇聚涌流。
人们觉悟之后,便走向了正直之道。
Vijambhamānāmitavāḷavījanippa, -Bhābhirāmaṃ bhuvanaṃ ahosi. Mahiṃhi bhetvā cu’dakāni sandayuṃ, Gamiṃsu bujjā ujugattataṃ janā.
盲者得见跛者之舞,其姿曼妙;
聋者得闻哑者之歌,其声悦耳。
Andhā paṅgulanaccāni līlopetāni pekkhayuṃ; Suṇiṃsu badhirā mūga gītiyo’pi manoramā.
清凉遍至,乃至无间地狱之火亦复如是;
水生之物于中喜悦,有情众生亦欢笑嬉戏。
Sitalattamu’pāgañchi avīcaggi’pi tāvade; Modiṃsu jalajā tasmiṃ jantavo pahasiṃsu ca.
为饥渴所逼迫的饿鬼众生,以此为食。
即便在世间与世间之间无间的黑暗中,也出现了光明。
Khuppipāsābhi bhūtānaṃ petānaṃ āsi bhojanaṃ; Lokantare’pi āloko andhakāranirantare.
胜于群星、月亮与太阳。
大地中的宝石,也遍照天空。
Atirekatarā tārāvaḷicandadivākarā; Virociṃsu nabhe bhūmigatāni ratanāni ca.
裂开大地等,层层叠出,交错向上;
缤纷五色,犹如盛放的广阔莲花。
Mahītalādayo bhetvā nikkhamma uparūpari; Vicittapañcavaṇṇā’suṃ suphullavipulambujā.
大鼓等诸乐器,未被击、未被触,
于大地上自发出至极甜美之音声。
Dundubhādī ca’laṅkārā avādita aghaṭṭitā; Accantamadhuraṃ nādaṃ pamuñcaṃsu mahītale.
被锁链等所缚之人,由是而得解脱;
世间房舍之门扉,悉皆自然洞开。
Baddhā saṅkhalikādīhi muñciṃsu manujā tato; Bhuvane bhavanadvārakavāṭā vivaṭā sayaṃ.
“往昔生于迦毗罗卫,苏托达那王之子;
他将于菩提道场端坐,此人当来成佛。”
‘‘Pure kapiḷavatthumhi jāto suddhodanatrajo; Nisajja bodhimaṇḍe’ti ayaṃ buddho bhavissati.’’
天众欢喜踊跃,挥衣高歌;
那时,诸天神众在三十三天宫中嬉戏。
Celukkhepādayo cā’pī pavattentā pamoditā; Kīḷiṃsu devasaṅghā te tāvatiṃsālaye tadā.
具足神通、大智慧的迦罗提婆拉仙人;
他是贤明的苏托达那王家的常亲近者。
Iddhimanto mahāpañño kāladevalatāpaso; Suddhodananarindassa dhīmato so kulūpago.
用斋已毕,即往三十三天宫。
至已,为日间休憩,安坐彼处宫中。
Bhojanassāvasānamhi tāvatiṃsālayaṃ gato; Gantvā divāvihārāya nisinno bhavane tahiṃ.
见他们身着戏装,正自嬉戏。
他问起他们欢喜的缘由,但他们也没有回答。
Chanavesaṃ gahetvāna kīḷante te udikkhiya; Santosakāraṇaṃ pucchi tesaṃ te’pi na’mabravuṃ.
如实从他亲闻此事,心中喜乐昂扬;
是时天神转身离去,径赴苏托达那王之宫。
Sutvā taṃ tattato tamhā pītiyo’daggamānaso; Tāvadevo’pagantvāna suddhodananivesanaṃ.
Pavisitvā supaññatte nisisso āsane isi; ‘‘Jāto kira mahārāja putto te nuttaro sudhi.
国王庄严地说:“我要去见这位圣者。”
他遣使前往拜见那位太子。
Daṭṭṭhu’micchāma’haṃ taṃ’’ti āha rājā alaṅkataṃ; Ānāpetvā kumāraṃ taṃ vandāpetu’mupāgamī.
童子之身,当下即因功德威光而(现)悦意之相;
莲花双足,回转而安住于苦行者头顶。
Kumārabhūtassa’pi tāvadeva guṇānubhāvena manoramāni; Pādāravindā parivattiya’ggā patiṭṭhitā muddhani tāpasassa.
以如是自身故,人中最胜者,
于三界中亦无任何一人应受其顶礼。
若为三界之主的首级作礼,
我应当顶戴苦行者的双足。
Tenattabhāvena naruttamassa, Na vanditabbo tibhavepi koci; Tilokanāthassa sace hi sīsaṃ, Tapassino pādatale ṭhapeyyaṃ.
苦行者之头纵使迸裂,他仍高举合掌,立于坚毅功德海前;
彼念:毁灭自身,实非所宜。
Phāleyyamuddhā khalu tāpasassa paggayha so añjalimuttamassa; Aṭṭhāsi dhīrassa guṇaṇṇavassa nāsetu’mattāna’mayuttakanti.
国王见此殊胜,心生稀有,即其亲生子、天中天;
欢喜恭敬顶礼其具足种种轮相、柔软如莲之足。
Disvāna taṃ acchariyaṃ narindo devātidevassa sakatrajassa; Pādāravindāna’bhivandi tuṭṭho vicittacakkaṅkitakomalāni.
当国王举行盛大的农耕庆典时,那座城市犹如天城一般被装点起来;
身着盛装、容色悦意的民众们,齐聚于他那最殊胜的宫殿。
Yadā’si rañño puthuvappamaṅgalaṃ tadā puraṃ devapuraṃ’va sajjitaṃ; Vibhūsitā tā janatā manoramā samāgatā tassa niketamuttamaṃ.
王身庄严,为众庶所围绕,携此璎珞严饰之王子,
行那无可比拟的耕播大典;人中至尊,以天帝游戏之姿前行。
Vibhūsitaṅgo janatāhi tāhi so purakkhato bhūsanabhūsitatrajaṃ; Tamā’dayitvā’tulavappamaṅgalaṃ surindalīlāya gato narissaro.
种种离染明丽可爱之衣,周匝环绕;于某阎浮树根下,
令其安卧后,众乳母为瞻观外间吉庆而去。
Nānāvirāgujjalacārusāni parikkhite kamhi ca jambumūle; Sayāpayitvā bahimaṅgalaṃ taṃ udikkhituṃ dhātigaṇā gamiṃsu.
在阎浮树根处,映耀着金色星辰等辉焕的华盖,灿烂明照;
智者于舒适的卧榻上端坐,得此殊胜机缘,便进入禅那。
Suvaṇṇatārādivirājamāna’vitānajotujjalajambumūle; Nisajja dhīro sayane manuññe’jhānaṃ samāpajji katāvakāso.
见彼端坐如同金色雕像,而其身影却分立在地。
随从亲属离去后,对他说道:“你的儿子真是稀有,显现这般瑞相。”
Suvaṇṇabimbaṃ viya taṃ nisinnaṃ chāyañca tassā ṭhitame’va disvā; Tamabravī dhātijano’pagantvā ‘‘puttassa te abbhutamī’disanti.’’
听闻清净月面、莲花眼者之言已,
说“这是我第二次敬礼”,便以头面顶礼儿子的双足。
Visuddhacandānanabhāsurassa sutvāna taṃ paṅkajalocanassa; Savandanaṃ me dutiya’nti vatvā puttassa pāde sirasā’bhivandi.
Tadaññānipi lokasmiṃ jātā’nekavidhabbhutā; Dassitā me samāsena ganthavitthārabhīrunā.
那里有种种宝石所庄严的殿堂,
以种种华盖、卧榻与坐具而为装饰;
阶梯与行列,以广层楼阁为庄严;
三季随宜,善加严饰。
Yasmiṃ vicittamaṇimaṇḍitamandirānaṃ, Nānāvitānasayanāsanamaṇḍitānaṃ; Nisseṇi seṇi puthubhūmikabhūsitānaṃ, Tiṇṇaṃ utūnama’nurūpama’laṅkatānaṃ.
诸天宫殿的尖顶之上,光聚作辉;
尖顶之上,恒常如夺光辉者。
亦如太阳初升,催开丛丛睡莲,
令世间的莲林次第绽放。
Siṅgesu raṃsinikarā suramandirānaṃ, Siṅgesu raṃsimapahāsakarā’va niccaṃ; Ādiccaraṃsi viya paṅkajakānanāni, Lokānanambujavanāni vikāsayanti.
众女常以种种摩尼所饰之壁,
虽无镜中影像,亦自妆饰其身。
Nānā maṇivicittāhi bhittīti vanitā sadā; Vinā’pi dappaṇacchāyaṃ pasādhenti sakaṃ tanuṃ.
犹如敷油的座榻,堪为眼目之滋养。
彼处可见以白灰粉饰的庄严城垣环绕。
Telāsanagasaṅkāsaṃ vilocanarasāyanaṃ; Sudhālaṅkatapākāravalayaṃ yattha dissate.
Indanīloruvalayaṃ nānā ratanabhūsitaṃ; Dissate’va sadā yasmiṃ parikhānekapaṅkajā.
到达广大悦意处的增长,
受用诸欲乐而住于彼处;
彼三界独一明眼者,
为嬉游园苑,行于大道之中。
Patvāna vuddhiṃ vipule manuññe, Bhutvāna kāme ca tahiṃ vasanto; Gacchaṃ tilokekavilocano so, Uyyānakīḷāya mahāpathamhi.
依次观见老、病、死相,
于三有中离染。
悦意出家色相,
于第四回生喜。
Kamena jiṇṇaṃ byadhitaṃ matañca, Disvāna rūpaṃ tibhave viratto; Manoramaṃ pabbajitañca rūpaṃ, Katvā ratiṃ tamhi catutthavāre.
繁花盛开,点缀着种种树木丛林;孔雀等群鸟婉转啼鸣其间。
犹如善见林苑那般悦意动人的园中,具广大名称的世尊步入。
Suphullanānātarusaṇḍamaṇḍitaṃ sikhaṇḍisaṇḍādidijūpakūjitaṃ; Sudassanīyaṃ viya nandanaṃ vanaṃ manoramuyyānama’gā mahāyaso.
天女殊妙,乐舞歌咏悦意怡神;
王如天君嬉戏其间,人中之尊沉溺欲乐。
Suraṅganā sundarasundarīnaṃ manorame vāditanaccagīte surindalīlāya; Tahiṃ narindo ramitva kāmaṃ dipadāna’mindo.
他于华美座上结跏趺坐,
思量着命人为自身打造严身之饰。
Ābhujitvāna pallaṅkaṃ nisinno rucirāsane; Kārāpetuma’cintesi dehabhūsana’mattano.
诸天之主了知他的心后,
对毗首羯磨这样说:“请庄严悉达多!”
Tassa cittaṃ viditvāna vissakammassi’daṃbravī; Alaṅkarohi siddhattha’miti devānamissaro.
受其教令,毗首羯磨来到荣耀者处;
以一万匹布缠裹庄严妙好的头颅。
Tenā’ṇatto’pagantvāna vissakammo yasassino; Dasadussasahassehi sīsaṃ veṭhesi sobhanaṃ.
令身可爱复庄严,
不共相好光炽然。
他以种种无上庄严而作严饰,
佩戴着芳香鲜花、旃檀等,
Tanuṃ manuññampi akāsi sobhanaṃ, Anaññasādhāraṇalakkhaṇujjalaṃ; Vicittanānuttamabhūsanehi so, Sugandhigandhuppalacandanādinā.
这位身相庄严者以如是严饰而庄严,
他端坐在清净的石板上。
众姝宛如天仙,簇拥着他;
他光华灿然,犹如天帝临世。
Vibhūsito tena vibhūsitaṅginā, Tahiṃ nisinno vimale silātale; Suraṅganāsannibhasundarīhi so, Purakkhato devapatīva sobhati.
Suddhodananarindena pesitaṃ sāsanuttamaṃ; ‘‘Putto te putta jāto’’ti sutvāna dīpaduttamo.
既言“我今缚已生”,
即往彼具足一切欲乐之妙城。
‘‘Mama’jja bandhanaṃ jātaṃ’’iti vatvāna tāvade; Samiddhaṃ sabbakāmehi agamā sundaraṃ puraṃ.
当时,吉萨·果达弥立于高阁之上。
见彼如日轮般光耀之国王已,便如是说道。
Ṭhitā uparipāsāde kisāgotami taṃ tadā; Rājentaṃ sataraṃsi’ṃva rājaṃ disvā kathe si’daṃ.
“此智者是谁之子,谁又是他的妻子;
凭这位功德圆满者,他们无疑恒得寂灭。”
‘‘Yesaṃ sūnu ayaṃ dhīro yā ca jāyā imassa tu; Te sabbe nibbutā nūna sadā’nūnaguṇassa ve’’.
听闻她所说的这般悦耳之语,
满怀生起之喜,便向自家行去。
Itī’disaṃ giraṃ sutvā manuññaṃ tāya bhāsitaṃ; Sañjātapītiyā pīno gacchamāno sakālayaṃ.
自颈间解下那清凉无瑕、悦意增欢的宝链,
遣人持送,奉至她的身前。
Sītalaṃ vimalaṃ hāriṃ hāraṃ taṃ rativaḍḍhanaṃ; Pesetvā santikaṃ tassā omuñcitvāna kaṇṭhato.
登上宫殿,宛如最胜殿般庄严华美;
他卧在殊胜的床榻上,犹如天帝一般。
Pāsādama’bhirūhitvā vejayantaṃ’va sundaraṃva; Nipajji devarājā’va sayane so mahārahe.
丽人们走在前方,宛如天女般秀丽,
展现出种种舞蹈与歌唱。
Sundarī taṃ purakkhatvā surasundarisannibhā; Payojayiṃsu naccāni gītāni vividhāni’pi.
智者乐于出家,心意坚固,于五欲无所依恋。
于这般曼妙的歌舞中,他也不感到欢喜、沉迷。
Pabbajjābhirato dhīro pañcakāme nirālayo; Tādise naccagīte’pi na ramitvā manorame.
卧于彼处卧具,略作休息后;
大雄大地之主,乃结跏趺坐。
Nipanno vissamitvāna īsakaṃ sayane tahiṃ; Pallaṅkamā’bhujitvāna mahāvīro mahīpati.
坐着即见
熟睡女子们的种种异态,
“我今当去”心惶惧,
往至有门之根本,可乐之处。
Nisinno’va’nekappakāraṃ vikāraṃ, Padisvāna niddupagānaṃ vadhūnaṃ; Gamissāmi’dānī’ti ubbiggacitto, Bhave dvāramūlaṃ’pagantvāna rammaṃ.
将头置于殊妙门槛之上,
我将于彼处聆听贤者之音声。
已得寂止,善调御,能生净信与安悦。
是为良伴、善友,具大福德者。
Ṭhapetvāna sīsaṃ subhummārakasmiṃ, Suṇissāmi dhīrassa saddanti tasmiṃ; Nipannaṃ sudantaṃ pasādāvahantaṃ, Sahāyaṃ amaccaṃ mahāpuññavantaṃ.
Acchannasavanaṃ channaṃ āmantetvā kathesi’daṃ; ‘‘Ānehi iti kappetvā kanthakaṃ nāma sindhavaṃ.’’
恰那领受了彼所说的话语,
随即去至彼处,备好良马,急速牵回。
So channo patigaṇhitvā taṃ giraṃ tena bhāsitaṃ; Tato gantvāna kappetvā sīghamā’nesi sindhavaṃ.
那匹最胜的骏马,知悉他将启程。
当他被备好鞍鞯,那良驹便发出嘶鸣。
Abhinikkhamanaṃ tassa ñatvā varaturaṅgamo; Tena sajjiyamāno so hesāravamu’dīrayi.
Pattharitvāna gacchantaṃ saddaṃ taṃ sakalaṃ puraṃ; Sabbe suragaṇā tasmiṃ sotuṃ nā’daṃsu kassaci.
那时,善喜见己最胜之子,
先行前往,随后念言:我当成佛。
Atha so sajjanānando uttamaṃ puttama’ttano; Passitvā paṭhamaṃ gantvā pacchā buddho bhavāma’haṃ.
思虑之后,仍往妻之住处;
置足于门槛,将颈伸入内。
Cintayitvāna eva’mpi gantvā jāyānivesanaṃ; Ṭhapetvā pādadu’mmāre gīvaṃ anto pavesiya.
铺满鲜花,犹如天王之卧榻;
与母亲同卧一榻,自己的孩儿。
Kusumehi samākiṇṇe devindasayanūpame; Nipannaṃ mātuyā saddhiṃ sayane sakama’trajaṃ.
世间唯一导师谛观已,思惟念言:
若我拨开天后之臂,我之亲儿……
Viloketvāna cintesi iti lokekanāyako; Sacā’haṃ deviyā bāhuma’panetvā mama’trajaṃ.
我若抱起他,或许便成我离去之障;
亚索特拉醒来,满怀深重之爱。
Gaṇhissāma’ntarāya’mpi kareyya gamanassa me; Pabujjhitvā mahantena pemene’sā yasodharā.
成佛后当再返,得见吾亲子;
人王于是从彼高台殿而下。
Buddho hutvā punā’gamma passissāmī’ti atrajaṃ; Narādhipo tadā tamhā pāsādatalato’tari.
手足柔软如莲,含笑如沫腾、眉如波耀;
双眸青莲,亚索特拉如月光,为众目所渴仰。
Pesalānanakaraṅghipaṅkajā hāsaphenabhamuvīcibhāsurā; Nettanīlakamalā yasodharākomudī’va nayanālipatthitā.
谁能弃舍她身相之圆满?
唯有得遇立于彼岸顶之智者。
Samattho assa ko tassā jahituṃ dehasampadaṃ; Vindamāno vinā dhīraṃ ṭhitaṃ paramimuddhani.
“王上,马已由我带回;应知时宜,战车之雄啊!”
恰那对那位德高望重的国王如此说道:
‘‘Asso sāmi mayānīto kālaṃ jāna rathesabha’’; Iti abravi channo so bhūpālassa yasassino.
那时,大地之主听了恰那的这番话后,
从楼阁下来,来到犍陟身边。
Mahīpati tadā sutvā channeno’dīritaṃ giraṃ; Pāsādā otaritvāna gantvā kanthakasantikaṃ.
Tassi’daṃ vacanaṃ bhāsi sabbasattahite rato; ‘‘Kanthaka’jje’karattiṃ mā tārehi’’ sanarāmaraṃ.
我将成为无上佛陀,度脱世间;
从生死大海,可怖的老、死与摩羯鱼之渊薮中(度脱)。
Lokamu’ttārayissāmi buddho hutvā anuttaro; Bhavasāgarato ghorajarādimakarākarā.’’
说完此语,世尊登上那如螺贝般皎洁的良马。
令恰那牢牢抓住它的尾巴。
Idaṃ vatvā tamā’ruyha sindhavaṃ saṅkhasannibhaṃ; Gāhāpetvāna channena sudaḷhaṃ tassa vāladhiṃ.
他来到大门近旁,心中如是思量:
“若能有一扇门敞开着,无论哪一扇,或可通行;否则,便无路可入。”
Patvāna so mahādvārasamīpaṃ samacintayi; Bhaveyya vivaṭaṃ dvāraṃ yena kenaci no sace.
与紧握马尾的恰那一同,将这匹犍陟马
以双腿牢牢夹紧,这高大俊美的良驹;
大力者纵身越过城墙,说道:“我走了。”
Vāladhiṃ gahiteneva saddhiṃ channena kanthakaṃ, Nippīḷayitvā satthīhi imamaccuggataṃ subhaṃ; Ullaṅghitvāna pākāraṃ gacchāmī’ti mahabbalo.
如是恰那与最胜良骏,同具强健力势;
各自思惟越墙之策,筹量如何逾越高墙。
Tathā thāmabalūpeto channo’pi turaguttamo; Visuṃ visuṃ vicintesuṃ pākāraṃ samatikkamaṃ.
既知彼心意,欢喜于吉祥之行;
尔时诸天众,守门者即开门。
Tassa cittaṃ viditvāna moditā gamane subhe; Vivariṃsu tadā dvāraṃ dvāre’dhiggahitā surā.
思惟“我当令彼悉达多成为非悉达多”;
彼来立定虚空,而作是言。
Taṃ siddhatthama’siddhatthaṃ karissāmī’ti cintiya; Āgantvā tassi’daṃ bhāsi antalikkhe ṭṭhitantiko.
“大雄勇士,且莫离去;
自今第七日,天轮宝必当现于汝前。”
‘‘Mā nikkhami mahāvīra ito te sattame dine; Dibbaṃ tu cakkaratanaṃ addhā pātubhavissati.’’
Iccevaṃ vuccamāno so antakena mahāyaso; ‘‘Ko’si tvami’ti’’taṃ bhāsi māro ca’ttānamā’disi.
“魔王说:‘我名为魔,具足天眼通力;
你走吧,不要停留在那里,我于王位毫无希求。’
‘‘Mārajānāma’haṃ mayhaṃ dibbacakkassa sambhavaṃ; Gaccha tvami’dha mā tiṭṭha na’mhi rajjenamatthiko.
我将于一万个世界之中,
作狮子吼,成为世间唯一的导师——佛陀。”
Sabbaṃ dasasahassimpi lokadhātuma’haṃ pana; Unnādetvā bhavissāmi buddho lokekanāyako.’’
大士如是说已,不能令其更受己言;
即于彼处,隐没不现。
Evaṃ vutte mahāsatte attano giramu’ttariṃ; Gāhāpetuma’sakkonto tatthe’va’ntaradhāyi’so.
向恶魔说此语后,亦舍转轮王荣;
如弃唾团,黎明时分我住。
Pāpimassa idaṃ vatvā cakkavattisirimpi ca; Pahāya khepiṇḍaṃ’va paccusasamaye vasiṃ.
为敬礼彼行者故,诸天一时齐聚集;
各持宝炬千余柄,伫立彼处光赫奕。
Gacchantama’bhipūjetuṃ samāgantvāna tāvade; Ratanukkāsahassāni dhārayantā marū tahiṃ.
于其前后,由两侧前行;
如是以同样方式恭敬供养的,又有金翅鸟与大龙众。
Pacchato purato tassa ubhopassesu gacchare; Tathe’va abhipūjentā supaṇṇā ca mahoragā.
广大天军仪态优美,威仪庄严,姿态优雅,赏心悦目,
从空中降下花瓣与流水,如雨般飘洒。
于此一万轮围世界,彼等已至,
体态纤细柔曼,欢喜雀跃,游行往来。
Suvipulasurasenā cārulīlābhirāmā, Kusumasaliladhārā vassayantā nabhamhā; Ihahi dasasahassī cakkavāḷā gatā tā, Sukhumatanutametodaggudaggā caranti.
彼处有极为芬芳的胜妙花朵、薰香与香粉,
在那由金幢等奇珍所庄严、璀璨可爱的道路上,
如马王一般,具足最胜疾速的良驹,正奔驰前行,
却无法疾驰而去,只因被花朵等装饰所牵绊。
Yasmiṃ sugandhavarapupphasudhūpa cuṇṇa, Hemaddhajappabhutibhāsuracārumagge; Gacchaṃ mahājavavaraṅga turaṃga rājā, Gantuṃ na sakkhi javato kusumādilaggo.
如是,悦意道上盛典正举行时;
他夜残时行走,踏上三十由旬的坦途。
Itthaṃ tamhi pathe ramme vattamāne mahāmahe; Gacchanto rattisesena tiṃsayojanamañjase.
抵达阿诺摩河岸后,他从马背上下来;
下到清净凉爽的白沙之地。
Patvā’nomānadītīraṃ piṭṭhito turagassa so; Otaritvāna vimale sītale sikatātale.
休息已毕,说了这番话:“去吧,回你自己的城去。”
恰那,带上这些饰物和这匹马。
Vissamitvā idaṃ vatvā ‘‘gacchāhī’ti sakaṃ puraṃ; Ābharaṇāni ādiya channe’maṃ guragampi ca.’’
大英雄屹立于此,手持极其锋利的剑。
割下散发妙香的顶髻,抛向空中。
Ṭhito tasmiṃ mahāvīro accanta nisitā’sinā; Sugandhavāsitaṃ moḷiṃ chetvā’nukkhipi ambare.
以美丽金色宝盒,承接升入空中的发舍利;
为作供养,千眼帝释天神用头顶接取。
Cāruhemasumuggena kesadhātuṃ nabhuggataṃ; Pūjanatthaṃ sahassakkho sirasā sampaṭicchiya.
他建立了那座由蓝色宝石所成、令人目悦心怡的顶髻宝珠塔。
造立于无垢的三十三天中,高约一由旬。
Vilocanānandakarindanīlamayehi cūḷāmaṇi cetiyaṃ so; Patiṭṭhapesā’malatāvatiṃse ubbedhato yojanamattamaggā.
受持梵天所献无上八资具,
又向虚空抛掷殊胜双衣。
Uttamaṭṭhaparikkhāraṃ dhāretvā brahmunābhataṃ; Ambare’ca pavijjhittha varaṃ dussayugampi ca.
大梵天王取此衣,于梵天界造悦意衣塔,
高十二由旬。
Tamā’dāya mahābrahmā brahmaloke manoramaṃ; Dvādasayojanubbedhaṃ dussathūpaṃ akārayi.
去阿奴毗耶芒果园后,于彼处住七日,
以出家之乐度过后,从彼处离去。
Nāmenā’nupiyaṃ nāma gantvā ambavanaṃ tahiṃ; Sattāhaṃ vītināmetvā pabbajjāsukhato tato.
一日之间,行尽三十由旬之平坦道;
智者善持戒,至王舍城而行乞食。
Gantvāne’kadinene’va tiṃsayojanamañjasaṃ; Patvā rājagahaṃ dhīro piṇḍāya cari subbato.
又以蓝琉璃石建造围墙与城门。
其光彩宛若金山,于彼时彼处显现。
Indanīlasilāyā’pi katā pākāragopurā; Hemacalā’va dissanti tassā’bhāgi tahiṃ tadā.
这是谁?是帝释天神?是梵天神?是魔罗?是龙?如是种种。
大众愈发生起强烈的好奇心,瞻视于彼。
Ko’yaṃ sakko nukho brahmā māro nāgo’tiādinā; Bhiyyo kotuhaḷappatto padisvā taṃ mahājano.
入城受得聊以续命之食,
唯瞻一轭之遥,行于王城大道。
Pavisitvā garahetūna bhattaṃ yāpanamattakaṃ; Yugamattaṃ’va pekkhanto gacchanto rājavīthiyaṃ.
犹如以须弥山搅拌大海,大众一片沸腾;
他制造混乱之后,便前往般荼婆山。
Mathitaṃ merumanthena samudda’va mahājanaṃ; Tamhā so ākulī katvā gantvā paṇḍavapabbataṃ.
于是,就在那同一片树荫下,在那宜人的地面;
他坐下,开始享用混合的供养食物。
Tato tasse’va chāyāya bhūmibhāge manorame; Nisinno missakaṃ bhattaṃ paribhuñjitumā’rabhi.
仅以省察,便平息了内心的毒蛇;
调伏身如蚁丘的智者,出家有大神力。
Paccavekkhaṇamattena antasappaṃ nivārisa; Dehavammikato dhīro nikkhamantaṃ mahabbalo.
人中牛王受食已,频婆娑罗人王虽以王位相邀,
彼仍数数亲往。
Bhutvāna bimbisārena narindena narāsabho; Nimantino’pi rajjena upagantvāna’nekadhā.
辞彼王位已,复为彼所恳请:
愿成无上佛,为我说正法。
Paṭikkhipiya taṃ rajjaṃ atha tenā’bhiyācito; Dhammaṃ desehi mayhanti buddho hutvā anuttaro.
智者既诺人王已,遂赴精勤修行之地;
独修众所难逮之苦行,于中未见有毫厘实益。
Datvā paṭiññaṃ manujādhipassa dhīro’pagantvāna padhānabhūmiṃ; Anaññasādhāraṇadukkarāni katvā tato kiñci apassamāno.
享用粗食后,得身圆满;
抵达阿阇波罗榕树根,如勇士然。
Oḷārikannapānāni bhuñjitvā dehasampadaṃ; Patvā’japālanigrodhamūlaṃ patto suro viya.
面向东方而坐,身为具光辉者。
此榕树色如其身,通身金黄,色泽光辉。
Puratthā’bhimukho hutvā nisinno’si jutindharo; Dehavaṇṇehi nigrodho hemavaṇṇo’si tassa so.
有一善生女,姿容妙好;所愿成就,
头顶金钵满乳粥,俯身奉上。
Samiddhapatthanā ekā sujātā nāma sundarī; Hemapātiṃ sapāyāsaṃ sīsenā’dāya onatā.
当时,对那执取(其树上)的树神,他立即前往,
心想“我要献供”,见到了那岛之最胜者。
Tasmiṃ adhiggahītassa rukkhadevassa tāvade; Baliṃ dammī’ti gantvāna disvā tā dīpaduttamaṃ.
以为“这是天神”,心生欢喜踊跃,便将乳粥钵献予那最尊贵者;
Dovo’ti saññāya udaggacittā pāyāsapātiṃ pavarassa datvā; ‘‘Āsiṃsanā ijjhiyathā hi mayhaṃ tuyhampi sā sāmi samijjhitū’ti.’’
端庄女子说毕这番话,即从彼处离去;
随后,圣者之雄取起那钵乳粥。
Icce’vaṃ vacanaṃ vatvā gatā tamhā varaṅganā; Atha pāyāsapātiṃ taṃ gahetvā munipuṅgavo.
行至尼连禅河岸,食彼殊胜妙供已;
遂将悦意之钵盂,逆流放去。
Gantvā nerañjarātīraṃ bhūtvā taṃ varabhojanaṃ; Paṭisotaṃ pavissajji tassā pātiṃ manoramaṃ.
群蜂成行,夺人眼目;
娑罗繁花,辉耀林间。
宛如天主欢喜之林,令人欢悦,
最胜者步入那殊胜无比之园。
Jantālipālimananettavilumpamānaṃ, Samphullasālavanarājivirājamānaṃ; Devindanandanavanaṃ’va’bhinandanīya, Mu’yyānamu’ttamataraṃ pavaro’pagantvā.
度过白昼,他于黄昏时分来到那里。
他以狮子般的威仪,走向菩提树前。
Katvā divāvihāraṃ so sāyaṇhasamaye tahiṃ; Gacchaṃ kesaralīlāya bodhipādapasantikaṃ.
梵天、天人、阿修罗、大龙与鸟王,
两足尊庄严于大道路,
索提亚婆罗门前行,
采草人见他,他连一把草也未给。
Brahmasurāsuramahoragapakkhirāja, Saṃsajjitoruvaṭume dipadānamindo; Pāyāsi sotthiyadvijo tiṇahārako taṃ, Disvāna tassa adadā tiṇamuṭṭhiyo so.
青莲、红莲等花,如雨线般从空中倾泻而下,
当此洲至尊行过之时。
Indivarāravindādikusumāna’mbarā tahiṃ; Patantī vuṭṭhidhārā’va gacchante dīpaduttame.
以旃檀细末等种种妙香熏染,
虚廓无依的虚空,当两足至上的行者前往之时。
Cārucandanacuṇṇādi’dhupagandhehi nekadhā; Anokāso’si ākāso gacchante dīpaduttame.
宝光璀璨之伞盖,华美金幢相随;
当二足至尊行走时,天空了无障碍。
Ratanujjalachattehi cāruhemaddhajehi ca; Anokāso’si ākāso gacchante dipaduttame.
纵有千万天神掷竹嬉戏,
当二足至尊行走时,天空了无障碍。
Velukkhepasahassehi kīḷantehi marūhi’pi; Anokāso’si ākāso gacchante dipaduttame.
纵有诸天神擂天鼓、发雷鸣,
当二足至尊行走时,天空了无障碍。
Suradundubhivajjāni karontehi marūhipi; Anokāso’si ākāso gacchante dipaduttame.
天女们齐声歌唱,音声多样繁复;
当二足至尊行走时,天空了无障碍。
Suraṅganāhi saṅgitiṃ gāyantihi’pi’nekadhā; Anokāso’si ākāso gacchante dipaduttame.
紧那罗与紧那罗女,悦意可人;
龙与龙女,身肢妙好庄严。
歌舞在此处,令人赏心悦目。
种种美妙之事纷呈而现。
Manoramā kiṇṇarakiṇṇaraṅganā, Manoramaṅgā uragoragaṅkanā; Manoramā tamhi ca naccagītiyo, Manoramā’nekavidhā pavattayuṃ.
尔时如大洪流因大风而奔涌,
彼具大名闻者亦如是。
取草在手,三界唯一之导师,
来至菩提树王之前。
Tadā mahoghe’va mahāmagehi, Pavattamāne iti so mahāyaso; Tiṇe gahetvā tibhavekanāyako, Upāgato bodhidumindasantikaṃ.
如珊瑚与雪白的山顶,又如银山般坚固不动。
两足至尊绕菩提树,行右绕礼已。
Viddumāsitaselaggarajatācalasannibhaṃ; Katvā padakkhiṇaṃ bodhipādapaṃ dipaduttamo.
东方之隅,于不动而摧破尘垢之大地;
智者卓立其上,抖散手中草把。
Puratthimadisābhāge acale raṇadhaṃsake; Mahītale ṭhito dhīro cālesi tiṇamuṭṭhiyo.
彼床座当时,仅数肘而已;
大智睹斯奇,遂尔深思惟。
Viddasahatthamatto so pallaṅko āsi tāvade; Atha naṃ abbhutaṃ disvā mahāpañño vicintayi.
“任凭我血肉筋骨皮尽皆枯竭,
我终不舍弃精进。”
‘‘Maṃsalohitamaṭṭhi ca nahārū ca taco ca me; Kāmaṃ sussatu nevā’haṃ jahāmi vīriyaṃ’’iti.
大雄结跏趺,坐于不败之座;
面朝东方,洲中至尊乃于彼处坐下。
Ābhujitvā mahāvīro pallaṅkama’parājitaṃ; Pācinābhimukho tasmiṃ nisīdi dīpaduttamo.
天主帝释,为天中之天,当下取螺在手;
立于彼处,吹响百二十由旬高的巨螺。
Devadevassa devindo saṅkhamā’dāya tāvade; Vīsuttarasatubbedhaṃ dhamayanto tahiṃ ṭhito.
如第二个满月般洁白的伞盖,长达三由旬。
大娑婆主梵天正立护持。
Dutiyaṃ puṇṇacandaṃ’va setacchattaṃ tiyojanaṃ; Dhārayanto ṭhito sammā mahābrahmā sahampati.
苏夜摩天王亦执美拂尘,
三俱卢舍长,伫立彼处,徐徐挥拂。
Cārucāmaramā’dāya suyāmo’pi surādhipo; Vījayanto ṭhito tattha mandaṃ mandaṃ tigāvutaṃ.
手持贝卢瓦琴,名为五髻的乐神。
立于原地,演奏着种种曲调。
Beluvaṃ vīṇamā’dāya suropañcasikhavhayo; Nānāvidhalayopetaṃ vādayanto tathā ṭhito.
咏唱赞歌,为舞女所围绕;
彼龙王迦罗,亦复如是伫立。
Thutigītāni gāyanto nāṭakīhi purakkhato; Tathe’va’ṭṭhāsi so nāgarājā kālavhayo’pi ca.
Gahetvā hemamañjusā surapupphehi pūritā; Pūjayantā’va aṭṭhaṃsu battiṃsā’pi kumārikā.
帝释与诸天神众共集于此,大法会正举行;
尔时恶魔波旬,作如是思惟:
Sendadevasaṅghehi tehi itthaṃ mahāmahe; Vattamāne tadā māro pāpimā iti cintayi.
此童子欲越我之境界,
我今即便令悉达多成其所愿。
‘‘Atikkamitukāmo’yaṃ kumāro visayaṃ mama; Siddhattho atha siddhatthaṃ karissāmī’’ti tāvade.
化现出极为可怖的千臂巨躯,
以那些手持取种种炽燃兵器。
登上那头美丽、名叫环山带的巨象,
那头凶暴的大象,身长一百五十由旬。
Māpetva bhiṃsanatarorusahassabāhuṃ, Saṅgayha tehi jalitā vividhāyudhāni; Āruyha cāru diradaṃ girimekhalākkhyaṃ, Caṇḍaṃ diyaḍḍhasatayojanamāyataṃ taṃ.
种种非一之形,发色如火焰;
双目赤红圆大,暴凸而出。
展露坚锐的牙齿,生有犄角,肩如犍牛。
他被手持各样兵器的军队所簇拥。
Nānānanāya’nalavaṇṇasiroruhāya, Rattoruvaṭṭabahiniggatalocanāya; Daṭṭhoṭṭhabhiṃsanamukhāyu’ragabbhujāya, Senāya so parivuto vividhāyudhāya.
人们来到那里,发出极其恐怖的咆哮,
说道:“这就是悉达多!捉住他,把他绑起来!”
一见之下便令天众仓皇逃散,
犹如狂风卷起棉絮般将其驱散。
Tattho’pagamma atibhīmaramaṃ ravanto, Siddhatthame’tha iti gaṇhatha bandhathe’maṃ; Āṇāpayaṃ suragaṇaṃ sahadassanena, Caṇḍānīluggatapicuṃ’va palāpayittha.
魔罗化出深沉雷云般怒吼的狂风,
扑向那位吉祥的世尊。
耳窍纵然妙好可人意,
死魔亦不能使之动摇分毫。
Gambhīramegharavasantibhavaṇḍanādaṃ, Vātaṃca māpiya tato subhagassa tassa; Kaṇṇampi vīvaravarassa manoramassa, No āsiyeva calituṃ pabhu antakotha.
那聚集成团、纷杂交错、令人恐怖畏惧的炽烈火焰。
如同大雨倾泻,从中连水珠也滴落下来;
甚至无法靠近那无比炽焰的近旁,
见到那奇景,虽惊异无比,他却依旧面色严厉。
Saṃvaṭṭavuṭṭhijavasannibhabhīmaghora, Vassaṃ pavassiya tato’dakabindukampi; Nāsakkhi netuma’tulassa samīpakampi, Disvā tama’bbhutama’tho’pi sudummukho so.
极可怖畏,烈焰炽盛光赫奕;
石雨、灰雨、泥雨、刀兵雨,一时倾泻。
如炽燃炭火般的砂砾之雨,
降洒于此一切之上。
Accantabhīmanaḷaaccisamujjaloru, Pāsānabhasmakalalāyudhavassadhārā; Aṅgārapajjalitavālukavassadhārā, Vassāpayittha sakalāni imāni tāni.
以魔威神力,从天空离去,
来到福德之巅圣者的近前。
花鬘、圆球等形态所成,此处亦如;
宛如世界之间隙,黑暗复黑暗,极可怖畏。
Mārānubhāvabalato nabhato’pagantvā, Patvāna puññasikharuggatasantikaṃ tu; Mālāguḷappabhūtibhāvagatāni’thāpi, Lokantare’va timiraṃ timiraṃ sughoraṃ.
灭除他愚痴的黑暗,
如以百道光芒照耀身体的光辉,灿然若日轮。
已生者更为悦意、极为可见;
莫观光明之聚后,成为恶法者。
Māpetva mohatimirampi hatassa tassa, Dehappabhāgi sataraṃsisatoditaṃ’va; Jātaṃ manoramataraṃ atidassanīya, Mā’lokapuñjama’valokiya pāpadhammo.
怒容扭曲,眉头紧蹙,
显出极度恐怖丑陋的形态;
如轮宝利刃,行于无碍锐利之极,
纵是须弥山王,亦能摧折。
Kopoparattavadano bhukuṭippavārā, Accantabhiṃsanavirūpakavesadhārī; Accantatiṇhataradhāramasaṅgame’va, Cakkāyudhaṃ carataraṃ api merurājaṃ.
如折断粗壮嫩芽,
施与彼亦无损于功德藏者。
具足成办之能,其后舍之而去;
行于虚空,花盖降临其顶。
Saṅkhaṇḍayantami’va thūlakalīrakaṇḍaṃ, Vissajji tena’pi na kiñci guṇākarassa; Kātuṃ pahuttamu’pagañchi tato tame’taṃ, Gantvā nabhā kusumachattatamā’ga sīsaṃ.
魔军所掷之焰峰,烈焰纷乱腾空去;
凌虚飞越,化作团团花鬘。
Vissajjitā’pi senāya selakūṭānalākulā; Pagantvā nabhasā mālāgulattaṃ samupāgatā.
见彼已怀忧,彼往贤者侧;
此不败之座,唯当归于我。
Tampi disvā sasoko so gantvā dhīrassa santikaṃ; Pāpuṇāti mamevā’yaṃ pallaṅko aparājito.
“从此床座起身!”魔罗如是向智者说道。
此座乃为已作善业者而设,魔罗,岂有你分?
Ito uṭṭhaha pallaṅkā iti’bhāsittha dhīmato; Katakalyāṇakammassa pallaṅkatthāya māra te.
“谁为见证?”如此问道,“这些都是见证者。”
波旬面向军队,张开手臂。
Ko sakkhī’ti pavutto so ime sabbe’ti sakkhino; Senāyā’bhimukhaṃ hatthaṃ pasāretvāna pāpimā.
我以可怖之声作证:“我是证人,我是见证者”;
令她亦道出作证之实后,对他如是宣说。
Ghoranādena’haṃ sakkhi ahaṃ sakkhī’ti tāya’pi; Sakkhibhāvaṃ vadāpetvā tasse’vaṃ samudīrayi.
“谁是你的见证者,悉达多?”于是他以无等之力〔答〕:
“魔,我此处之见证者非不存在。”
Ko te siddhattha sakkhī’ti atha tenā’tulena’pi; Mame’ttha sakkhino māra nasanti’ti sacetanā.
如从红云中射出的金色闪电般辉耀;
从鲜红染衣中,伸出右手。
Rattameghopanikkhantahemavijjuvabhāsuraṃ; Nīharitvā surattambhā cīvarā dakkhiṇaṃ karaṃ.
既已面向大地,何故于巴拉密之地,
于初因缘扬声宣吼,而大地竟归于寂然无声?
Bhūmiyā’bhimukhaṃ katvā kasmā pāramibhūmiyaṃ; Unnādetvā ni’dāne’vaṃ nissaddāsī’ti bhūmiyā.
Muñcāpite rave nekasate megharave yathā; Buddhanāgabalā nāgaṃ jānūhi supapatiṭṭhitaṃ.
见已,今取;取已,今思。
如断牙之蛇,骄慢已摧,愁容满面。
Disvāni’dāni gaṇhāti’dāni gaṇhāti cintiya; Sambhinnadāṭhasappo’va hatadappo sudummukho.
抛却种种兵器、衣袍与庄严饰物,
他率魔军一路奔逃直至铁围山。
Pahāyā’yudhavatthāni’laṅkārāni anekadhā; Cakkavāḷāvalā yāva sasenāya palāyi so.
天众见那魔军满怀恐惧、带着悲伤,正在溃逃;
目睹魔罗的败亡,[说]:这是胜利,是悉达多太子的[胜利]。
Taṃ mārasenaṃ sabhayaṃ sasokaṃ palāyamānaṃ iti devasaṅghā; Disvāna mārassa parājayo’yaṃ jayo’ti siddhattha kumārakassa.
欢欣相庆,以种种馥郁香花,虔敬供养彼坚毅智者;
复有归来之众,以无量赞颂,如法高声宣唱,身着节庆盛装。
Sammodamānaṃ abhipūjayantā dhīraṃ sugandhappabhūtihi tasmiṃ; Punā’gatā nekathutīhi sammā ugghosamānā chanavesadhāri.
如是,智者以大力击破魔军,
日轮未没,安坐不动座。
Evaṃ mārabalaṃ dhīro viddhaṃsetvā mahabbalo; Ādicce dharamāne’va nisinno acalāsane.
于第一夜分,宿住随念无上智;
于中夜,清净已,天眼现前。
Yāmasmiṃ paṭhame pubbenivāsaṃ ñāṇa’muttamo; Visodhetvāna yāmasmiṃ majjhime dibbalocanaṃ.
So paṭiccasamuppāde atha pacchimayāmake; Otāretvāna ñāṇaṃsaṃ sammasanno anekadhā.
黎明初现时,遍震百千世间界;
成佛圆证正觉已,具足正觉明眼。
Lokadhātusataṃ sammā unnādetvā’ruṇodaye; Buddho hutvāna sambuddhosambuddhajalocano.
“我于无数生中流转轮回”云云;
他以喜悦之力,宣说了此感兴语:
‘‘Anekajātisaṃsāraṃ sandhāvissa’’ntiādinā; Udāne’daṃ udānesi pītivegena sādiso.
审察彼床座,种种诸功德;
我今且不起,未离于此座。
Sallakkhetvāguṇe tassa pallaṅkassa anekadhā; Nā tāva’uṭṭhahissāmi ito pallaṅkato iti.
他成就了无数俱胝种禅定等至;
世尊就在那不动之座上,端坐了整整七日。
Samāpattī samāpajjī anekasatakoṭiyo; Satthā tatthe’va sattāhaṃ nisinno acalāsane.
坚定者、成就义利者、具声誉者,至今犹有应作之事;
是故,彼尚恋著于座。
Ajjā’pi nūna dhīrassa siddhatthassa yasassino; Atthi kattabbakiccañhi tasmā āsanamālayaṃ.
某些天人存有“不应嘲笑”的疑惑;
了知他们的念头后,便以安稳心将其平息。
Najahāsī’ti ekaccadevatānā’si saṃsayaṃ; Ñatvā tāsaṃ vitakkaṃ taṃ sametuṃ santamānaso.
犹如金鹅振翅飞升,金色光体灿然辉耀。
升入空中之后,世尊行了此神变。
Uṭṭhāya hemahaṃso’va hemavaṇṇo pabhaṅkaro; Abbhuggantvā nabhaṃ nātho akāsi pāṭihāriyaṃ.
以如是寻思,令诸魔众悉皆寂止;
七日立于胜座,以莲华眼目不暂瞬,供养菩提。
Vitakkame’vaṃ iminā marūnaṃ sammu’pasammā’nimisesi bodhiṃ; Sampūjayanto nayanambujehi sattāhama’ṭṭhāsi jayāsanañca.
在极美的处所,那诸宝所成的殊胜经行处中;
亦在悦可心意的宝殿中,他探究清净法,成为清净者。
Subhāsurasmiṃ ratanehi tasmiṃ savaṅkamanto varacaṅkamasmiṃ; Manoramasmiṃ ratanālayehi’pi visuddhadhammaṃ vicinaṃ visuddho.
殊胜牧羊树王之下,
魔女众无垢面容如莲华。
善令调伏,复于目恰林达树根之下,
唤醒龙主心中的睡莲。
Mūlejapālatarurājavarassa tassa, Māraṅganānama’malānanapaṅkajāni; Sammā milāpiya tato mucalindamūle, Bhogindacittakumudāni pabodhayanto.
妙色智者于彼树王根下,亦尝等至之乐,
四十九日从容经度。
Mūle’pi rājayatanassa tassa tasmiṃ samāpattisukhampi vindaṃ; Saṃvītināmesi manuññavaṇṇo ekūnapaññāsadināni dhīmā.
无热池水、龙蔓所制齿木,
以及天帝所赐最胜诃梨勒妙药,悉已受用。
Anotattodakaṃ dantakaṭṭhanāgalatāmayaṃ; Harīṭakāgadaṃ bhutvā devindenābhatuttamaṃ.
商人们所共带来有功效的蜜团,
在大王所献的钵中,他接取了。
Vānijehi samānītaṃ samatthamadhupiṇḍikaṃ; Mahārājūpanītamhi pattamhi patigaṇhiya.
Bhojanassāvasānamhi japālatarumūlakaṃ; Gantvādhigatadhammassa gambhīrattamanussari.
此为持大地者、似水蕴聚者,
意为:我所证得的此法甚深,且是善法。
Mahīsandhārako vārikkhandhasannibhako ayaṃ; Gambhīrodhigato dhammo mayā santo’tiādinā.
法王之法甚深,具念者忆念、随行、修习、思择此法,
为证知我此法。
Dhammagambhīrataṃ dhammarājassa sarato sato; Āsevaṃ takkaṇaṃ dhammaṃ imaṃ me paṭivijjhituṃ.
精勤努力,于来乞者令人心悦;
割取以宝冠严饰的头顶。
Vāyamanto sampattayācakānaṃ manoramaṃ; Kantetvā uttamaṅgañca moḷibhūsanabhūsitaṃ.
将那双重金妆点的眼睛剜出,鲜血淋漓;
从执系中释出容色明丽、言语和悦的妻子。
Suvañjitāni akkhini uppāṭetvāna lohitaṃ; Gaḷato nīhiritvāna bhariyaṃ lāvaṇṇabhāsuraṃ.
施与亲生之子,及家族世系之明灯;
所谓布施,无有未施者;所谓戒,无有未护者。
Atrajañca dadantena kulavaṃsappadīpakaṃ; Dānaṃ nāma na dinnañca natthi sīlaṃ arakkhitaṃ.
如是,在螺贝守护者等自体之中,
我因怖畏戒坏而舍弃生命。
Tathāhi saṅkhapālādiattabhāvesu jīvitaṃ; Mayā pariccajantena sīlabhedabhayena ca.
如忍辱说法者等,于无数生中未圆满;
以遭受截割等故,我无有任何巴拉密。
Khantivādādike nekaattabhāve apūritā; Chejjādiṃ pāpunattena pāramī natthi kāci me.
摧破魔军时,大地未曾震动;
忆念宿世时,此大地亦不动。
Tassa me vidhamantassa mārasenaṃ vasundharā; Na kampittha ayaṃ pubbenivāsaṃ sarato’pi ca.
于中夜分,我清净天眼时,未曾动摇;
而后夜分,却震动了。
Visodhentassa me yāme majjhime dibbalocanaṃ; Na kampittha pakampittha pacchime pana yāmake.
Paccayākārañāṇaṃ me tāvade paṭivijjhato; Sādhukāraṃ dadantī’ca muñcamānā mahāravaṃ.
犹如酸粥盈满的瓠瓢,
又如酪浆溢满的竹筐。
犹如涂抹眼药之手,
宛若浸透油脂之布片。
Sampuṇṇalāpū viya kañjikāhi, Takkehi puṇṇaṃ viya vāṭikā’va; Sammakkhito’va’ñjanakehi hattho, Vasāhi sampīta pilotikā’va.
被烦恼堆所充满,即是染污;
若为贪欲所染,亦于所处之地生嗔;
此世间为具大威力之愚痴所惑乱,
是无明之积聚与渊薮。
Kilesapuñjabbharito kiliṭṭho, Rāgena ratto api desaduṭṭho; Mohena mūḷho’ti mahabbalena, Loko avijjānikarākaro’yaṃ.
他证悟了怎样的法?
教导此法,其意义究竟何在?
如是,怙主虽无意欲,
仍行至为众生施不死法饮。
Kinnāma dhammaṃ paṭivijjhate’taṃ, Attho hi ko tassi’ti desanāya; Evaṃ nirussāhama’gañchi nātho, Pajāya dhammāmatapānadāne.
于是,娑婆主梵天发出大音声;
呜呼!世间确实在毁灭,世间正在灭亡。
Nicchāretvā mahānādaṃ tato brahmā sahampatī; Nassati vata bho loko iti loko vinassati.
Brahmasaṅghaṃ samādāya devasaṅghañca tāvade; Lokadhātusate satthu samīpaṃ samupāgato.
他行至大地,屈膝着地,合掌于顶礼拜;
他合掌启请道:“世尊,请说法”等等。
Gantvā mahītale jānuṃ nihacca sirasañjaliṃ; Paggayha ‘‘bhagavā dhammaṃ desetu’’ itiādinā.
为彼所请的胜者,正是面如莲花的正自觉者;
那时,他以佛眼遍照百世界。
Yācito tena sambuddharavindavadano jino; Lokadhātusataṃ buddhacakkhunā’lokayaṃ tadā.
见少尘垢等众生,其数如是众多;
遂依堪与不堪之性,分判彼诸有情。
Tasmiṃ apparajakkhādimaccā disvā’ti ettakā; Vibhajitvā’tha te satte bhabbābhabbavasena so.
以智慧避开不堪能者、择取堪能者,
如今当引导众人成为自己的信器。
Abhabbe parivajjetvā bhabbe’vā’dāya buddhiyā; Upanetu jano’dāni saddhābhājanama’ttano.
“我将令其满足”:此即源于他施予正法甘露。
他向梵众放出言语的甘露光芒。
Pūressāmī’ti taṃ tassa saddhammāmatadānato; Vissajji brahmasaṅghassa vacanāmataraṃsiyo.
从阿阇波罗山羊、东山之巅升起,
大光明的佛陀日轮,朗耀苍穹。
如摩尼宝珠辉光闪耀,犹如光明之尊,
他正释放着辉煌的佛陀光芒。
Tatojapālodayapabbatodito, Mahappabho buddhadivākaro nabhe; Maṇippabhāsannibhabhāsurappabho, Pamocayaṃ bhāsurabuddharaṃsiyo.
那时令伍巴咖等人欢喜,
渐次沿十八由旬大道而行。
越过花朵盛开的树木,
那里有成群的蜜蜂飞舞,嗡鸣不绝。
Pamodayanto upakādayo tadā, Kamena aṭṭhārasayojanañjasaṃ; Atikkamitvāna suphullapādape, Vijambhamānāligaṇābhikūjitaṃ.
名声具足者,往彼殊胜鹿野苑:群鸟不绝鸣唱,莲华开敷,香气薰染。
尔时苦行众,即彼五比丘,亦住于彼。
Nirantaraṃ nekadijupakūjitaṃ suphrallapaṅkeruha gandhavāsitaṃ gato; Yasassī migadāyamuttamaṃ tahiṃ tapassī atha pañcavaggiyā.
天中之天、三界唯一的依怙,
洞见世间边际的善逝、妙身成就者;
见彼智勇牟尼狮王已,
彼等如是谋划恶计。
Devātidevaṃ tibhavekanāthaṃ, Lokantadassiṃ sugataṃ sugattaṃ; Disvāna dhīraṃ munisīharājaṃ, Kumantaṇaṃ te iti mantayiṃsu.
“享用粗食之后,
身如金色,体相圆满;
朋友,这位沙门既然如此,
我们不对他问讯顶礼。
‘‘Bhutvāna oḷārikaannapānaṃ, Suvaṇṇavaṇṇo paripuṇṇakāyo; Etā’vuso’yaṃ samaṇo imassa, Karoma nā’mhe abhivādanādiṃ.
斯人出自显赫世系,
堪受世人敬奉,为大地之帜幢。
此座,阿拉汉堪受,
正是因此,此座唯为阿拉汉而设。”
Ayaṃ visālanvayato sasūto, Sambhāvanīyo bhuvi ketubhūto; Paṭiggahetuṃ’rahatā’sanaṃ tu, Tasmā’sanaṃ’yevi’ti paññapema.’’
Ñatvā’tha bhagavā tesaṃ vitakkaṃ tikkhabuddhiyā; Mettānilakadambehi mānaketuṃ padhaṃsayī.
彼等未能守自约,
遂向具智世间怙,行敬礼等诸事。
Samatthā nahi saṇṭhātuṃ sakāya katikāya te; Akaṃsu lokanāthassa vandanādīni dhīmato.
未了知佛果之诸牟尼,
仅以“友”声称呼,道出牟尼王。
Buddhabhāvaṃ ajānantā munayo munirājino; Āvuso vādato tassa kevalaṃ samudīrayuṃ.
于是,世间解、世间怙主对众人宣示:
“宜远离,切勿以‘贤友’之称称呼导师。”
Atha lokavidū lokanātho tesamu‘‘dīratha; Āvusovādato neva satthuno’’ samudīrayi.
“诸比丘,如来即是阿拉汉、正自觉者,”
如是彰显佛之体性,于彼众中自身最为尊胜。
‘‘Bhikkhave arahaṃ sammā sambuddho’ti tathāgato’’; Buddhabhāvaṃ pakāsetvā attano tesamu’ttamo.
安坐于彼等所设殊妙座,
以梵天音声赞彼诸戒德庄严长老。
Nisinno tehi paññatte dassaneyyuttamāsane; Brahmanādena te there sīlabhūsanabhūsite.
大梵天王向那被无量千万众所围绕的梵众,呼唤着说:
那时,以说法之光转动法轮。
Āmantetvāna brahmānaṃ nekakoṭipurakkhato; Dhammacakkaṃ pavattento desanāraṃsinā tadā.
破除愚痴黑暗之聚;
以能开敷应化莲华之智,于世间示现可爱法光。
Mohandhakārarāsimpi hantvā loke manoramaṃ; Dhammālokaṃ padassetvā veneyyambujabuddhiyā.
在名为鹿林的战场地面上。
君王有大威德,持法而明智。
Migakānanasaṅkhāto raṇabhūmitale iti; Rājā mahānubhāvo’vadhammarājā visārado.
慧臂执持令人欣悦的说法之剑;
恒为所化众生之亲友,广作大利益。
Desanāsiṃ samādāya dhībhujena manoramaṃ; Veneyyajanabandhunaṃ mahānatthakaraṃ sadā.
摧破烦恼敌军,击响正法胜利之鼓;
振扬正法胜利之幢,彼极难胜者。
Kilesārī padāḷetvā saddhammajayadundubhiṃ; Paharitvāna saddhammajayaketuṃ sudujjayaṃ.
树起胜正法、最上胜利的清净吉祥幢;
确立已,成为世间独王,祥瑞之主。
Ussāpetvāna saddhammajayatthuṇuttamaṃ subhaṃ; Patiṭṭhāpiya lokekarājā hutvā sivaṅkaro.
令众生脱离大轮回之缚,
欲导至涅槃之城,乐行饶益世间。
Pamocetvāna janataṃ brahāsaṃsārabandhanā; Nibbāṇanagaraṃ netukāmo lokahite rato.
如彼金山之峰,行步移动,相好端严;
既达优楼频螺之道,宛如善妙坦途。
Suvaṇṇācalakūṭaṃ’va jaṅgamaṃ cārudassanaṃ; Patvo’ruvelagāmiṃ taṃ añjasaṃ’va surañjasaṃ.
Bhaddavaggiyabhūpālakumāre tiṃsamattake; Maggattayāmatarasaṃ pāyenvā rasamu’ttamaṃ.
正自觉者为利世间,授诸比丘最上出家;
既遣之已,乃言:汝等当游行游化。
Pabbajjamu’ttamaṃ datvā lokassa’tthāya bhikkhavo; Uyyojetvāna sambuddho cārikaṃ carathā’ti te.
行至优楼频螺,于结发苦行者众中,
断内结与外缠。
使你至于最殊胜的无上道,
备受尊崇,犹如明月为群星所环绕。
Gantvo’ruvelaṃ jaṭilānama’nto- Jaṭā ca chetvāna jaṭā bahiddhā; Pāpetva aggañjasamu’ttamo te, Purakkhato indu’va tārakābhi.
为诸无漏者所前导,
以六色光芒为最胜庄严。
令诸方位极其美妙
亦令鸟儿之目愉悦
Purakkhato tehi anāsavehi, Chabbaṇṇaraṃsābharanuttamehi; Disaṅganāyo atisobhayanto, Pakkhīnamakkhīni’pi pīṇayanto.
忆念所施与所许之诺,
那是大名闻的频婆娑罗王;
欲令尊贵王统得解脱,
如幢之者、众德之府藏。
Dinnaṃ paṭiññaṃ samanussaranto, Taṃ bimbisārassa mahāyasassa; Mocetukāmo vararājavaṃsaṃ, Dhajūpamānassa guṇālayassa.
他前往名为杖林的园林,那里有孔雀群旋舞初起,
众多树丛庄严。
Sikhaṇḍimaṇḍalāraddhanaccaṃ laṭṭhivanavhayaṃ; Uyyānama’gamā nekatarusaṇḍābhimaṇḍitaṃ.
那位频婆娑罗王,得知大圣已至。
他听闻此事后,便为喜与悦的庄严所严饰。
Bimbisāranarindo so’gatabhāvaṃ mahesino; Suṇitvā pītipāmojjabhūsanena vibhūsito.
那位被群臣簇拥的长者,来到园林后,
以世尊的足莲庄严头顶,令之辉耀。
Tamu’yyānu’pagantvāna mahāmaccapurakkhato; Satthupādāravindehi sobhayanto siroruhe.
端坐着,以正法甘露滋润频婆娑罗王。
他容色光明,犹如为诸天神所歌赞的最胜容色,光彩照人。
Nisinno bimbisāraṃ taṃ saddhammaamatambunā; Devindagīyamānaggavaṇṇo vaṇṇābhirājito.
这位大名声者,受诸天神、阿修罗与施主们所供养。
他前往那迷人可爱的王舍城,其城宛如天王之宫。
Devadānavabhogindapūjito so mahāyaso; Rammaṃ rājagahaṃ gantvā devindapurasannibhaṃ.
他被国王迎入王宫,犹如一头大雄牛。
用餐结束时,震动了大地。
Narindagehaṃ ānīto narindena sarāsabho; Bhojanassā’vasānamhi cālayanto mahāmahiṃ.
纳受了那盛放树王所辉耀的竹林园;
那悦意宜人的园林,正是眼目之甘露。
Patigaṇhiya samphullatarurājavirājitaṃ; Rammaṃ veluvanārāmaṃ vilocana rasāyanaṃ.
白砂成丘,覆若华盖,而为严饰;
花香馥郁,清风徐来,芬芳弥漫;
种种莲华鬘,庄严于水池;
彼广大清净,藤蔓作亭台。
Sitapulinasamūhacchannabhālaṅkatasmiṃ, Surabhikusumagandhākiṇṇamandānilasmiṃ; Vividhakamalamālālaṅkatambāsayasmiṃ, Vipulavimalatasmiṃ valliyāmaṇḍapasmiṃ.
为诸天神与众人所敬仰,具足端美莲花足
莲目清净,皓齿怡悦;
功德宝海,诸导者之导者,牟尼之尊;
身现金色光耀,面如月轮柔和。
Suranaramahanīyo cārupādāravindo, Vimalakamalanetto kundadantābhirāmo; Guṇaratanasamuddo nāthanātho munindo, Kaṇakakiraṇasobho somasommānano so.
以清净胜妙戒蕴为门,
高竖美善定力之矛。
如来智慧之箭,极锐利、极善庄饰;
他游化而住,住于诸欲之上、最胜之远离欲乐之住。
Vimalapavarasīlakkhandhavārañca katvā, Ruciravarasamādhīkuntamu‘‘ssāpayitvā; Tikhiṇatarasubhaggaṃ buddhañāṇorukaṇḍaṃ, Viharati bhamayanto kāmama’ggā vihārā.
当时,净饭王说:“我儿已证无上正觉,
为饶益世间,而转正法轮。”
Tadā suddhodano rājā‘‘putto sambodhimuttamaṃ; Patvā pavattasaddhammacakko lokahitāya me.
依止王舍城,住于宜人的竹林精舍,
闻说已成正觉的释迦族子,如今正住于此。
Rājagahaṃ’ca nissāya ramme veluvane’dhunā; Vasatī‘‘ti suṇitvāna buddhabhūtaṃ sakatrajaṃ.
Daṭṭhukāmo navakkhattuṃ navāmacce mahesino; Navayodhasahassehi saddhiṃ pesesi santikaṃ.
他们前往法王座前,听闻了无上的教法。
获得无上义后,亦未轻慢于教法。
Gantvā te dhammarājassa sutvā’nopamadesanaṃ; Uttamatthaṃ labhitvāna sāsanampi napesayuṃ.
不见其中任何一人,便唤咖鲁达义善言者;
告彼大臣,彼常乐出家。
Tesve’kampi apassanto kāludāyiṃ subhāratiṃ; Āmantetvā mahāmaccaṃ pabbajjābhirataṃ sadā.
将妙身宝取来,为我作眼药;
你以任何方法办到吧!他这样对他说道。
‘‘Sugattaratanaṃ netvā mama nettarasāyanaṃ; Yena kenacu’pāyena karohī’’ti tama’bravī.
于是,他又遣派千名战士;
他便率领随众前往,听闻世尊的胜妙说法。
Atha yodhasahassena tampi pesesi so’pi ca; Gantvā sapariso satthu sutvā sundaradesanaṃ.
已到达阿拉汉道、出家,
举合掌于头顶,礼敬人中牛王、正自觉者。
Arahattañjasaṃ patvā pabbajitvā narāsabhaṃ; Namassanto sa sambuddhaṃ paggayha sirasañjaliṃ.
春天所生的芽与嫩叶,色泽格外红艳,可爱喜人;
叶色深青闪亮,千枝万条,赏心悦目。
‘‘Vasantakālajjanītātirattavaṇṇābhirāmaṅkurapallavāni; Sunīlavaṇṇujjalapattayuttā sākhāsahassāni manoramāni.
殊妙香气弥漫、花果繁茂、种种奇妙多彩的树木
被种种鸟兽群栖唱吟、美妙多姿的殊胜森林
Visiṭṭhagandhākulaphāliphullanānāvicittāni mahīruhāni; Sucittanānāmigapakkhisaṅghasaṅgīyamānuttamakānanāni.
湛蓝澄澈、清凉之水盈满其中,种种水鸟群集喧鸣
点缀着芬芳的青莲、白莲、红莲与日莲。
Sunīlasātodakapūritāni sunādikādambakadambakāni; Sugandhendīvarakallahārā ravindarattambujabhūsitāni.
两岸之间,生于树上的花蕊成行辉耀;
众多可爱的水池,有珍珠般极白无垢的沙,令人欢喜。
Tīrantare jātadumesu pupphakiñjakkharājīhi virājitāni; Muttātisetāmalasekatāni rammāni nekāni jalāsayāni.
悦意琉璃衣般的芳草覆蔽大地,大地呈现绀碧之色;
虚空之中,柔和微风弥漫充盈。
Manuññaveḷuriyakañcukānivaguṇṭhitāni’ca susaddalehi; Sunīlabhūtāni mahītalāni nabhāni mandānila saṅkulāni.
无尽财富之众所充盈,
名为迦毗罗之善治王都。
尊者,是启程的时候了。
如光明闪耀,展现那庄严行程的妙色。
Anantabhogehi janehi phītaṃ, Surājadhāniṃ kapiḷābhidhāniṃ; Gantuṃ bhadante samayo’’tiādiṃ, Saṃvaṇṇi vaṇṇaṃ gamanañjasassa.
“赞其美,启程之美施与”
“何故?”——伍达义,你如是说;
你向那位施与安乐者如此陈说。
Suvaṇṇanaṃ taṃ sugato suṇitvā, ‘‘Vaṇṇesi vaṇṇaṃ gamanassu’dāyi; Kinnū‘‘ti bhāsittha tato udāyi, Kathesi’daṃ tassa sivaṅkarassa.
“尊者,父亲欲见您。
净饭王,具大名声的胜王,
如来,利益世间的唯一依怙,
请摄受诸亲族。”
‘‘Bhante pitā dassanami’cchate te, Suddhodano rājavaro yasassī; Tathāgato lokahitekanātho, Karotu saññātakasaṅgahanti.’’
Suṇitvā madhuraṃ tassa giraṃ lokahite rato; ‘‘Sādhu’dāyi karissāmi ñātakānanti saṅgahaṃ.’’
犹如黄金须弥山,红毯庄严行步中;
无垢恰似满月轮,众星环拱作庄严。
Jaṅgamo hemamerū’va rattakambalalaṅkato; Vimalo puṇṇacando’va tārakāparivārito.
与两万心寂定者相伴,如是安然而行
具足祥瑞而行,行于六十由旬之道
Saddhiṃ vīsasahassehi santacittehi tādihi; Gacchanto sirisampanno añjase saṭṭhiyojane.
胜者日复一日而行,一由旬又一由旬;
经两个月,佛陀到达了殊胜的出生之城。
Dine dine vasitvāna yojane yojane jino; Dvīhi māsehi sampatto buddho jātapuraṃ varaṃ.
佛陀,面如清净莲花,庄严辉耀,
身光如千光环饰,等同百千日光;
双足印有千辐轮相,行履安住于正道。
三界唯一皈依,无诤最上之身。
Buddhaṃ visuddhakamalānanasobhamānaṃ, Bālaṃsumālisatabhānusamānabhānuṃ; Cakkaṅkitorucaraṇaṃ caraṇādhivāsaṃ, Lokattayekasaraṇaṃ araṇaggakāyaṃ.
以满盈的金瓶、悬华的璎珞、香烟与芬芳。
用花鬘,合以笛、杖鼓等乐音;
以绚丽的伞盖、幢幡、拂尘与扇子的辉煌,
净饭王等国王都前来供养。
Sampuṇṇahemaghaṭatoraṇadhūmagandha, Mālehi veṇupaṇavādihi dundubhīhi; Cittehi chattadhajacāmaravījanīhi, Suddhodanādivanipā abhipūjayiṃsū.
世尊到达了那庄严悦意的都城。
香花与花蕊装点着广阔的土地,繁茂缤纷。
Susajjitaṃ puraṃ patvā munindo taṃ manoramaṃ; Sugandhipupphakiñjakkhālaṅkatorutalākulaṃ.
澄净的水域中盛开着朵朵水花,清澈无尘。
孔雀开屏,羽色绚烂,光彩照耀四方。
Suphullajalajākiṇṇa acchodakajalālayaṃ; Mayūramaṇḍalāraddha raṅgehi ca virājitaṃ.
园中经行楼阁华美,藤蔓凉亭庄严点缀。
殊胜者步入美妙无上的榕树园。
Cārucaṅkamapāsāda latāmaṇḍapamaṇḍitaṃ; Pāvekkhi pavaro rammaṃ nigrodhārāmamuttamaṃ.
“我们的儿子悉达多、孙子……”如是思惟后,
释迦族人骄慢生起、其心刚愎。
‘‘Amhākame’sasiddhattho putto natto’ti’’ādinā; Cintayitvāna sañjātamānasatthaddhasākiyā.
Dahare dahare rāja kumāre idama’bravuṃ; ‘‘Tumhe vandatha siddhatthaṃ navandāma mayanti taṃ.’’
说罢,他们便坐下,随后在他们面前……
调伏未调者、已调伏者,三界唯一之眼。
Idaṃ vatvā nisīdiṃsu katvā te purato tato; Adantadamako danto tilokekavilocano.
他既知彼等心意:“亲族们不礼敬我;
好,我如今当令他们礼敬。”——即于其时。
Tesaṃ ajjhāsayaṃ ñatvā ‘‘na maṃ vandanti ñātayo; Handa vandāpayissāmi’dāni nesanti’’ tāvade.
已入神通基础之禅那,从禅那出已;
他起身,犹如金色天鹅,具足金色辉光,是为光明照耀者。
Abhiññā pādakajjhānaṃ samāpajjitvā jhānato; Vuṭṭhāya hemahaṃso’va hemavaṇṇo pabhaṅkaro.
它升入空中,成为一切众生眼目之甘露;
犹如在健陀庵婆树根处所示现的神变一般。
Abbhuggantvā nabhaṃ sabbasattanettarasāyanaṃ; Gaṇḍambarukkhamūlasmiṃ pāṭihāriyasannibhaṃ.
Asādhāraṇama’ññesaṃ pāṭihāriyamu’ttamaṃ; Ramanīyatare tasmiṃ akāsi munipuṅgavo.
见到那不可思议的景象后,人中至尊净饭王
生起喜悦与欢愉,他是释迦族唯一的领袖。
Disvā tama’bbhutaṃ rājā suddhodanonarāsabho; Sañjātapītipāmojjo sakyavaṃsekanāyako.
将世尊的莲花足,安奉于自己庄严的头顶。
那些释迦族人也全都同样地做了。
Satthupādāravindehi sake cārusiroruhe; Bhūsite’kāsi te sabbe sākiya’ akaruṃ tathā.
智者于莲华雨终时,
降下悦意法雨,随顺众生之心。
Dhīro pokkharavassassa avasāne manoramaṃ; Dhammavassaṃ pavassetvā sattacittāvanuggataṃ.
摧破大痴之尘,与僧团于第二日;
他次第进入最胜之城,为托钵而行。
Mahāmoharajaṃ hantvā sasaṅgho dutiye dine; Pavekkhi sapadānena piṇḍāya puramu’ttamaṃ.
Tassa pādāravindāni’ravindāni anekadhā; Uggantvā patigaṇhiṃsu akkantakkantaṭhānato.
身光所照之聚,城门、塔楼、宫殿;
墙垣等一切,尔时皆成金黄色。
Dehajotikadambehi gopuraṭṭālamandirā; Piñjarattaṃ gatā tasmiṃ pākārappabhūti tadā.
入城后,沿街巷行乞而前;
示现为世间与出世间之光的英雄,寂静、调伏、光明照耀。
Carantaṃ pavisitvāna piṇḍāya puravīthiyaṃ; Lokālokakaraṃ vīraṃ santaṃ dantaṃ pabhaṅkaraṃ.
她——亚索特拉,安住在令人心生净信、悦意庄严的殿阁之中;
她满怀慈爱,透过狮子窗凝望,久久伫立不移。
Pasādajanake ramme pāsāde sā yasodharā; Sīhapañjarato disvā ṭhitā pemaparāyaṇā.
犹如宝饰因摩尼珠的光芒而璀璨夺目,尊贵的罗睺罗亦复如是;
她们唤住他,指点着说:“这是你的父亲。”
Bhūsane maṇiraṃsīhi bhāsuraṃ rāhulaṃ varaṃ; Āmantetvā padassetvā ‘‘tuyhame’so pitā’’ti taṃ.
她为众女所围绕,走近苏托达那王威名远播之宫,
向彼顶礼。
Niketamu’pasaṅkamma suddhodanayasassino; Vanditvā tama’nekāhi itthīhi parivāritā.
“大王,您之子昔以帝释天神般威仪游化诸城,
游行既毕,今复逐户乞食。”
‘‘Deva devindalīlāya putto te’dha pure pure; Caritvā carate’dāni piṇḍāyā’ti ghare ghare’’.
开示者开示已讫,便前往自己的殿堂。
双眸盈满欢喜之泪,焕发光明。
Pavedesi pavedetvā’gamā mandirama’ttano; Ānandajalasandoha pūrito’rucilocanā.
于是,在其余人王之中,他如帝释天神般庄严耀目。
他颤栗着,疾速来到胜者近前。
Tato sesanarindānaṃ indo indova laṅkato; Kampamāno pagantvāna vegena jinasantikaṃ.
“釋族之雄!此非汝族之風,勿行,勿行;
族中縱為一國之王,昔亦不為乞食而行。”
‘‘Sakyapuṅgava te ne’sa vaṃso mā cara mā cara; Vaṃse putte’karājā’pi na piṇḍāya carī pure.’’
大王,此王统血脉归于您,我所承者乃诸佛相续之统系。
Iti vutte narindena munindo guṇasekharo; ‘‘Tuyhame’so mahārāja vaṃso mayhaṃ pana’nvayo.
他宣说“佛种姓”,即正觉者的世系,是为他(而说);
随后,他即安住彼处,宣说更殊胜的教法。
Buddhavaṃso’’ti sambuddhavaṃsaṃ tassa pakāsayī; Atho tasmiṃ ṭhitoyeva desento dhammamu’ttariṃ.
“应起身,勿于正法放逸”——以此为首之无上悦意偈,
诵已,为闻者带来吉祥。
‘‘Uttiṭṭhe nappamajjeyya dhammami’’ccādimu’ttamaṃ; Gāthaṃ manoramaṃ vatvā sotūnaṃ sivamā’vahaṃ.
施予最上见味,令其生欢喜已,彼无上者
应彼之所请求,前往其住处
Dassanaggarasaṃ datvā santappetvā tamu’ttamo; Tenā’bhiyācito tassa niketaṃ samupāgato.
大地之主与两万如是圣众俱,
以甘美饭食饮品,奉养两足尊令其欢喜满足。
Saddhiṃ visasahassehi tādīhi dipaduttamaṃ; Madhurodanapānena santappetvā mahīpati.
以小宝珠和胡椒粒装饰的花环,
与诸王一同礼敬已,坐于如来面前。
Cuḷāmaṇīmarīcīhi piñjarañjalikehi taṃ; Rājuhi saha vanditvā nisīdi jinasantike.
彼数百王家丽女,亦蒙王允准;
尔时于彼处,众女安坐。
Tā’pi nekasatā gantvā sundarā rājasundarī; Narindena anuññātā nisidiṃsu tahiṃ tadā.
三界之冠的胜者,宣说了甘露妙法;
即便今日,我也不去亚寿特拉的宫殿。
Desetvā madhuraṃ dhammaṃ tilokatilako jino; Ahampa’jja na gaccheyyaṃ save bimbāya mandiraṃ.
因悲悯而(恐)其心碎裂,故名悲悯者;
携双贤首弟子,与父同往住处。
Dayāya hadayaṃ tassā phāleyyā’ti dayālayo; Sāvakaggayugaṃ gayha mandiraṃ pitarā gato.
佛陀进入后,便在那里的佛座上就座。
以六色光芒交织之网,赫然照耀如太阳。
Nisīdi pavisitvāna buddho buddhāsane tahiṃ; Chabbaṇṇaraṃsijālehi bhāsuranto’va bhānumā.
身如雄黄粉末,辉耀于光芒之网;
宛如金藤摇曳,频婆果唇的亚寿特拉来至世尊跟前。
Manosilācuṇṇasamānadehamarīvijālehi virājamānā; Pakampitā hemalatā’va bimbā bimbadharā satthu samīpa’māga.
世尊双足所触最胜清凉水,
顿熄心中大忧悲之火薪。
Satthu pādesu samphassasītaluttamavārinā; Nibbāpesi mahāsokapāvakaṃ hadayindhane.
国王向导师称扬:“亚寿特拉的众多美德”
牟尼之主亦曾开示《月光麒麟本生》。
Rājā satthu pavedesi bimbāyā’ti bahuṃ guṇaṃ; Munindo’pi pakāsesi candakiṇṇarajātakaṃ.
当时,难陀王子正逢三重吉祥;
即婚礼、灌顶与入宅庆典。
Tadā nandakumārassa sampatte maṅgalattaye; Vivāho abhiseko ca iti gehappavesanaṃ.
早在诸吉祥事之前,破暗者便度他出家;
将不情愿的他带到了那座最胜可爱的精舍。
Maṅgalānaṃ pureyeva pabbājesi pabhaṅkaro; Anicchantaṃ’va netvā taṃ ārāmaṃ rammamuttamaṃ.
他让释迦族的亲生儿子,为继承遗产而追随自己。
以及佩戴童子宝饰、光彩闪耀的罗睺罗王子。
Attānama’nugacchantaṃ dāyajjatthaṃ sakatrajaṃ; Kumāraṃ rāhulaṃ cā’pi kumārābharaṇujjalaṃ.
‘‘Sukhā’va chāyā te me’’ti uggirantaṃ giraṃ piyaṃ; ‘‘Dāyajjaṃ me dadāhī’ti dāyajjaṃ me dadāhi ca’’.
引至精舍,令无上者出家;
授以正法珍宝,遗彼智者。
Ārāmameva netvāna pabbājesi niruttaraṃ; Saddhammaratanaṃ datvā dāyajjaṃ tassa dhīmato.
善逝离彼莲花池,为开众生莲花心;
以正法光而照耀,世尊再临王舍城。
Nikkhamma tamhā sugataṃsumāli tahiṃ jantusaroruhāni; Saddhammaraṃsīhi vikāsayanto upāgato rājagahaṃ punā’pi.
在繁花似锦、至为秀丽的林中,莲花与睡莲明耀于池沼之间;
在经行处装点的白沙地上,善逝安住在美丽而清凉的林间。
Kusumākula sundaratarupavane padumuppala bhāsurasaranikare; Puthucaṅkamamaṇḍitasitasikate subhasītavane viharati sugato.
那时,名为纯善的长者,
以众多车辆装载货物,
从舍卫城,到悦意的王舍城,
进入朋友长者之家。
Tadā sudattavhayaseṭṭhiseṭṭho, Bahūhi bhaṇḍaṃ sakaṭehi gayha; Sāvatthito rājagahe manuññe, Sahāyaseṭṭhissa gharū’pagantvā.
因此,具吉祥者称彼为佛陀:
两足中尊已降诞于世。
已生喜悦,心志高昂
将夜晚错认作晨曦
Tene’va vutto subhagena buddho, Jāto’ti loke dipadānamindo; Sañjātapītīhi udaggacitto, Rattiṃ pabhātaṃ iti maññamāno.
出离彼处时,已断除无明黑暗
以天威神力,于大道上;
来到那清凉悦意之林,
犹如满月般光辉照耀。
Nikkhamma tamhā vigatandhakāre, Devānubhāvena mahāpathamhi; Gantvāna taṃ sītavanaṃ surammaṃ, Sampuṇṇa candaṃ’va virājamānaṃ.
如同灯火辉煌的树一般,熊熊燃烧着,
令一切众生眼目生欢喜的大牟尼;
见彼最胜足尘已,
智者以头顶受持。
Taṃ dīparukkhaṃ viya pajjalantaṃ, Vilocanānandakaraṃ mahesiṃ; Disvāna tassu’ttamapādarāgaṃ, Paṭiggahetvā sirasā sudhīmā.
听闻甚深微妙、清净无上之法。
证得入流果,为千般理趣所庄严。
Gambhīraṃ nipuṇaṃ dhammaṃ suṇitvā vimalaṃ varaṃ; Sotāpattiphala’mpatvā sahassanaya maṇḍitaṃ.
邀请了正自觉者、世间导师,及比丘僧团。
供养色香味具足之施物,所行布施带来安乐。
Nimantetvāna sambuddhaṃ sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ; Vaṇṇagandharasūpetaṃ datvā dānaṃ sukhāvahaṃ.
为世尊之到来,赴殊胜舍卫城,
彼受诺已,行于途中。
Satthu āgamanatthāya sāvatthinagaraṃ varaṃ; Paṭiññaṃ so gahetvāna gacchanto antarāpathe.
每隔一由旬,施与彩绘庄严、光华灿烂的殊胜精舍,
并令造作众多财物。
Yojane yojane vāru cittakammasamujjale; Vihāre pavare datvā kārāpetvā bahuṃ dhanaṃ.
又还舍卫城,数百宫殿以为庄严;
城垣门楼、牌坊阶道,诸相辉映。
Sāvatthiṃ puna’rāgantvā pāsādasatamaṇḍitaṃ; Toraṇaṅghikapākāragopurādivirājitaṃ.
宛如恒时令天王之城亦相形见绌,
众德圆满具足,歌舞伎乐以为庄严。
Puraṃ apahasantaṃ’va devindassā’pi sabbadā; Sabbasampattisampannaṃ naccagītādisobhitaṃ.
世尊——世间之导师,当安住于何处呢?
周遍观察四方,择取适宜安住的处所。
Kasmiṃ so vihareyyā’ti bhagavā lokanāyako; Samantānuvilokento vihārārahabhūmikaṃ.
祇陀王子的园林,犹如欢喜园一般。
看到一处树荫、流水等俱足的优美地段。
Jetarājakumārassa uyyānaṃ nandanopamaṃ; Chāyūdakādisampannaṃ bhūmibhāgaṃ udikkhiya.
以千万黄金铺地之势,
大名者购得彼殊妙可意之处。
Hiraññakoṭisanthāravasene’va mahāyaso; Kiṇitvā pavare tamhi narāmaramanohare.
常时铃网之音悦耳,犹如犀角丛密。
以无数宝石覆盖为帐,垂挂璎珞珠串;
各色华盖璀璨闪耀,更以鲜花等庄严而倍添光辉;
这绚烂、殊胜、极尽宽广的香室,是为世间顶严而建造。
Niccaṃ kiṅkiṇijālanādaruciraṃ siṅgīva siṅgākulaṃ, Rammaṃnekamaṇīhi channachadanaṃ āmuttamuttāvaliṃ; Nānārāgavitāna bhāsurataraṃ pupphādinā’laṅkata, Citraṃ gandhakuṭiṃ varaṃ suvipulaṃ kāresi bhūsekharaṃ.
胜利之王们所建立的广博宏伟的圣城,
清净无染,明朗辉煌;
以华美庄严的亭阁为饰,
恒常夺人心目。
Jinatrajānampi visālamālayaṃ, Vitānanānāsayanāsanujjalaṃ; Sumaṇḍitaṃ maṇḍapavaṅkamādinā, Vilumpamānaṃ manalocanaṃ sadā.
又如铺着细软白沙的地面,
有栏楯围绕、美丽宽敞的广场;
池水清冽宜人,极为清凉。
芳香馥郁,莲花簇拥其间。
Athāpi saṇhāmalasetavālukaṃ, Savedikācāruvisālamālakaṃ; Jalāsayaṃ sāta’tisītalodakaṃ, Sugandhisogandhikapaṅkajākulaṃ.
娑罗、阿沙那、无忧、龙华诸树繁花盛开,
蓬纳伽、槟榔等树交相辉映。
令人心旷神怡,名为祇园,
商主营造了殊胜精舍。
Suphullasālāsanasoganāga, Punnāgapūgādivirājamānaṃ; Manoramaṃ jetavanābhidhānaṃ, Kārāpayī seṭṭhi vihāraseṭṭhaṃ.
吉罗娑雪山,广博山中最胜;
悦意城墙围绕,为蛇王所护。
能成就一切众生的利益与所愿,
此寺如如意宝珠,光明辉耀。
Visālakelāsadharādharuttamā- Bhirāmapākāraphanindagopito; Janassa sabbābhimanatthasādhako, Vihāracintāmaṇi so virājite.
于是,给孤独长者为迎请牟尼之王,派遣使者;
世尊听闻使者的传语后,
Tato āgamanatthāya munindaṃ nāthapiṇḍiko; Dūtaṃ pāhesi so satthā sutvā dūtassa sāsanaṃ.
那时,被大比丘僧团围绕,他从那里出发,
渐次前行,抵达了殊胜的舍卫城。
Mahatā bhikkhusaṅghena tadā tamhā purakkhato; Nikkhamitvā’nupubbena patto sāvatthimuttamaṃ.
无数旗帜,举持在手,灿烂辉耀,庄严妙丽;
少年们列队行于导师之前,犹如天神一般。
Samujjalāni nekāni dhajānādāya sundarā; Kumārā purato satthu nikkhamiṃsu surā yathā.
随后走出,众多年轻女子从后面跟随着他们。
正如天女们手持美丽满盈的花瓶一般。
Nikkhamiṃsu tato tesaṃ pacchato taruṇaṅganā; Cārupuṇṇaghaṭādāya devakaññā yathā tathā.
长者之妻手持满钵,亦复如是;
与数百女子相随,种种璎珞严饰其身。
Puṇṇapātiṃ gahetvāna seṭṭhino bhariyā tathā; Saddhiṃ nekasatitthihi nekālaṅkāralaṅkatā.
大富长者与数百大富长者一起,前往导师、大雄之前;
被众人以种种方式礼敬。
Mahāseṭṭhi mahāseṭṭhisatehi saha nāyakaṃ; Abbhuggañchi mahāvīraṃ pūjito tehi nekadhā.
放射六色光芒,绚丽夺目,
这座殊胜的城池,呈现出金辉般的庄严之相;
牟尼主、善逝,具足端严之相,
进入祇园精舍。
Chabbaṇṇaraṃsīhi manoramehi, Puraṃ varaṃ piñjaravaṇṇabhāvaṃ; Nento munindo sugato sugatto, Upāvisī jetavanaṃ vihāraṃ.
我归属于四方僧团,以正自觉者为上首;
他们施此住处,作为世尊的清雅兰若。
Cātuddisassa saṅghassa sambuddhapamukhassa’haṃ; Imaṃ dammi vihāranti satthu cārukarambuje.
Sugandhavāsitaṃ vāriṃ hemabhiṅkārato varaṃ; Ākiritvā adā rammaṃ vihāraṃ cārudassanaṃ.
接受了那最胜、极为悦意的住所。
端坐于无价的庄严宝座,
人中之王,三界唯一的明眼者,
那令三界生起净信的悦意者。
Surammaṃ vihāraṃ paṭiggayaha seṭṭhaṃ, Anagghe vicittāsanasmiṃ nisinno; Janindānamindo tilokekanetto, Tilokappasādāvahaṃ taṃ manuññaṃ.
布施住处,得广大殊胜利益;
以施无怙者之施,施予彼怙主。
名苏达达长者之师,
声名远播、利益群生的大仙,宣说了(此法)。
Udārānisaṃsaṃ vihārappadāne, Anāthappadānena nāthassa tassa; Sudattābhidhānassa seṭṭhissa satthā, Yasassī hitesī mahesī adesī.
布施住处广大殊胜利,
除大慧者无人能宣说。
皈命三界唯一依怙之人,
纵以千千万万之口,亦难称叹。
Udārānisaṃsaṃ vihārappadāne, Kathetuṃ samattho vinā bhūripaññaṃ; Tilokekanāthaṃ naro kosi yutto, Mukhānaṃ sahassehi nekehi cā’pi.
如是,具大名声的他为其说法后,
且令一切众生生欢喜心。
那音声极甘美的大法鼓,
他前往各处,击响,安住于彼处。
Iti vipulayaso so tassa dhammaṃ kathetvā, Api sakalajanānaṃ mānase tosayanto; Paramamadhuranādaṃ dhammabheriṃ mahantaṃ, Viharati paharanto tattha tatthūpagantvā.
如是,由普益三界、具大悲、
超世无上者所受用之处所次第连缀(之偈颂)。
常为天、阿修罗、大龙、罗刹等众所敬礼,
如今,我将此示现出来,以供诸尊者观照。
Evaṃ tilokahitadena mahādayena, Lokuttamena paribhuttapadesapantiṃ; Niccaṃsurāsuramahoragarakkhasādi, Sampūjitaṃ ahami’dāni nidassasissaṃ.
以正法光明之众光,严饰胜者佛日;
令所化众生之莲苑绽放。
于第一年雨季,世尊安住,
在波罗奈的鹿野苑中。
Saddhammaraṃsinikarehi jinaṃsumāli, Veneyyapaṅkajavanāni vikāsayanto; Vāsaṃ akāsi pavaro paṭhamamhi vasse, Bārāṇasimhi nagare migakānanamhi.
种种珍宝与商铺,林立街道两旁,
在那可爱可喜、名为殊胜王舍城的城中,
世尊于第二、第三、第四雨安居期,
皆安居于此,宛如住于可爱之竹林。
Nānāppakāraratanāpaṇapantivīthi, Ramme pure pavararājagahābhidhāne; Vāsaṃ akāsi dutiye tatiye catutthe, Vassepi kantataraveluvaneva nātho.
君王如顶髻宝珠,光芒璀璨,遍照无碍;
名为毗舍离的可爱大城,闻名遐迩;
依止释迦狮子——世尊,于第五年
于该雨安居年住在大林中。
Bhūpālamoḷimaṇiraṃsivirājamānaṃ, Vesālināmaviditaṃ nagaraṃ surammaṃ; Nissāya sakyamunikesari pañcamamhī, Vassamhi vāsamakarittha mahāvanasmiṃ.
目若盛开的青莲花,澄净无瑕,秀美清丽。
如狮般的身形,光彩照耀。
佛陀具足无量功德,于第六年,
住在宽广崎岖的山中。
Phullātinīlavimaluppalacārunetto, Siṃgīsamānatanujotihi jotamāno; Buddho anantaguṇasannidhi chaṭṭhavasse, Vāsaṃ akā vipulamaṅkula pabbatasmiṃ.
宣说甚深难见、诸天神悦意之法已,
无比者安住于吉祥尊荣。
天帝清凉宽广石座之上,
牟尼第七雨安居时于此安住。
Gambhīraduddasataraṃ madhuraṃ marūnaṃ, Desetva dhammamatulo sirisannivāso; Devindasītalavisālasilāsanasmiṃ, Vassamhi vāsama’karī muni sattamamhi.
双足宛如盛放之莲华,是净行众德所安住之处;
彼即住于名为须摩苏摩罗之山上。
世尊于第八个雨季,安住在
那荒野中险恶的密林里。
Phullāravindacaraṇo caraṇādhivāso, So suṃsumāragirināmadharādharamhi; Vāsaṃ akā paramamāraji aṭṭhamasmiṃ, Vassamhi kantarabhesakalāvanamhi.
种种异见众外道,如蛇憍慢悉摧伏;
三界之冠于九年,巍然独尊。
彼林姝妙,极为夺目,
胜者众鸟之王,安居憍赏弥木棉林中。
Nānāmatātibahutitthiyasappadappaṃ, Hantvā tilokatilako navamamhi vasse; Vāsaṃ akāsi rucire atidassanīye, Kosambisimbalivane jinapakkhirājā.
为平息比丘们的大纷争,
于第十个雨季,依止那头高贵的大象,
在花雨缤纷、广阔无垢的丛林间,
无上圣者曾住在殊胜的巴利雷亚咖。
Tesaṃ mahantakalahaṃ samituṃ yatīnaṃ, Nissāya vāraṇavaraṃ dasamamhi vasse; Pupphābhikiṇṇavipulāmalakānanasmiṃ, Vāsaṃ akā munivaro varapāraleyyo.
以法甘露滋养众生,令不老不死,
他有着令眼愉悦的清净牙齿,
牟尼王于那罗村中安居,
智慧无量,时维第十一年。
Dhammāmatena janataṃ ajarāmarattaṃ, Nento vilocanamanoharasuddhadanto; Nālābhidhānadijagāmavare munindo, Vāsaṃ akā amitabuddhi dasekavasse.
毗兰若畔,近彼可爱二生村;
安住于香花美果、芬芳悦意之林园中。
一切知者释迦牟尼,于第十二年雨安居时,
于薄伽树王脚下,安度雨安居。
Verañja cārudijagāmasamīpabhūte, Ārāmake surabhipupphaphalābhirāme; Sabbaññu sakyamuni bārasamamhi vasse, Vāsaṃ akāsi pucimandadumindamūle.
面容如盛开的莲花,端丽秀美,
为世间利益而行,慈悲为其居处;
他在美丽起伏的罗叉利耶山上住于禅修。
三界所敬的勇士,于第十三年之时。
Phullāravindavadano racicārusobho, Lokassa atthacariyāya dayādhivāso; Vāsaṃ akā ruciracāliyapabbatasmiṃ, Vīro tilokagaru terasamamhi vasse.
手足纤美宛如般度迦花,
法主安住于殊胜可爱的祇园。
智者、具大神力的牟尼,于第十四个雨季,
为饶益一切众生而住。
Bandhūkapupphasamapādakarābhirāmo, Dhammissaro pavarajetavane suramme; Dhīro mahiddhi muni cuddasamamhi vasse, Vāsaṃ akā sakalasattahitesu yutto.
摧伏可化亲族林中贪欲之象,
牟尼狮王于第十五雨安居中。
他安居于迦毗罗卫的巍峨山间,
在榕树园那悦意的宝石窟中。
Veneyyabandhuvanarāgagaje vihantvā, Vassamhi pañcadasame munisīharājā; Vāsaṃ akā kapilavatthudharādharoru, Nigrodharāmaramaṇīyamaṇigguhāyaṃ.
夜叉亦现出严苛自律的调伏威仪。
引导往昔的旷野夜叉入于殊胜;
在第十六个雨安居中,他安住度过;
引导众多众生,趣向寂静之道。
Yakkhampi kakkhalataraṃ suvinītabhāvaṃ, Netvā pure varatamālavakābhidhāne; Vasmamhi vāsamakarī dasachaṭṭhamamhi, Nento janaṃ bahutarampi ca santimaggaṃ.
于城墙、门楼、住所、牌楼等悦目可意的殊胜王舍城中,
大牟尼圣者;
无上尊者于第十七年之雨季,
为求者于三界中,作住处(安居)。
Pākāragopuraniketanatoraṇādi, Nettābhirāmavararājagahe mahesi; Vāsaṃ akānadhivaro dasasattamamhi, Vassamhi patthayaso bhuvanattayasmiṃ.
佛法甘美之药,能施安乐,
荡尽世间至可怖之贪欲尘垢。
于第十八个雨季,
辉煌者住于殊胜遮利耶山。
Dhammosadhena madhurena sukhāvahena, Lokassa ghoratararāgarajaṃ vihantvā; Vassamhi vāsamakarī dasaaṭṭhamasmiṃ, Aṅgīraso pavaracāliyapabbatasmiṃ.
胜法之王以正法剑,
诛灭可度众生与亲眷之愚痴大敌。
又于第十九个雨安居时,仍于彼处,
甘露妙语的世间主住了雨安居。
Venayyabandhujanamoharipuṃ uḷāraṃ, Hantvāna dhammaasinā varadhammarājā; Ekūnavīsatimake puna tattha vasse, Vāsaṃ akā madhurabhārati lokanātho.
心怀清净,在殊胜壮丽之王舍城,
于第二十五年雨安居时安住。
为世间行利益者,如善美如意树,
犹如如意珠、殊胜吉祥罐般的牟尼王世尊。
Suddhāsayo pavararājagahe vicitte, Vāsaṃ akāsi samavīsatimamhi vasse; Lokassa atthacaraṇe subhakapparukkho, Cintāmaṇippavarabhaddaghaṭo munindo.
如是,这位三界所敬者,安住于无着之住,
他成就了最初的正觉,以其广大智慧,游行世间。
其身具足六色光芒,端严殊妙。
在最后时刻,世尊依然是世间唯一的依怙。
Evaṃ tilokamahito anibaddhavāsaṃ, Katvā carampaṭhamabodhiyudārapañño; Chabbaṇṇaraṃsisamupetavicittadeho, Lokekabandhu bhagavā avasesakāle.
舍卫城殊胜祇园悦意处,
及如天宫般严饰的旧园;
牟尼在此安住了二十五年。
乐求世间增盛,安住于安乐。
Sāvatthiyaṃ pavarajetavane ca ramme, Dibbālaye ca samalaṅkatapubbarāme; Vāsaṃ akāsi muni vīsatipañcavasse, Lokābhivuddhinirato sukhasannivāso.
如是无量悲者,四十五年间,
于人心之林中,所起贪欲火聚。
以无上甘美的法义浸润,令灭一切烦恼;
愿那犹如浓云般的寂静,护持世间安乐!
Iti amitadayo yo pañcatāḷīsavasse, Manujamanavanasmiṃ jātarāgaggirāsiṃ; Paramamadhuradhammambuhi nibbāpayanto, Avasi samunimegho lokasantiṃ karotu!
在我心灵殿堂之中,智慧的光辉生起
愿令一切众生欢喜,永远增长无尽
Paññāvaraṅganā mayhaṃ sañjātā manamandire; Tosayantī sabbajanaṃ vuddhiṃ gacchatu sabbadā.
我撰佛行传,所集诸功德;
承此功德力,得生兜率天。
Citaṃ yaṃ racayantena jinassa caritaṃ mayā; Puññaṃ tassānubhāvena sampatto tusitālayaṃ.
聆听弥勒世间尊的法教;
与彼长久相伴,领受广大吉祥。
Metteyyalokanāthassa suṇanto dhammadesanaṃ; Tena saddhiṃ ciraṃ kālaṃ vindanto mahatiṃ siriṃ.
佛陀出世之时,大士于吉祥可爱的迦多摩尼城,
托生王族之家,具足三因结生。
Buddhe jāte mahāsattoramme ketumanīpure; Rājavaṃse janītvāna tihetupaṭisandhiko.
以及那无价、广博、殊胜的衣与食;
并供养住所与医药,献给这位大圣者。
Civaraṃ piṇḍapātañca anagghaṃ vipulaṃ varaṃ; Senāsanañca bhesajjaṃ datvā tassa mahesino.
于圣教中出家已,光显彼无上妙法;
具足神通及正念,善持三藏无忘失。
Sāsane pabbajitvāna jotento tamanuttaraṃ; Iddhimā satimā sammā dhārento piṭakattayaṃ.
蒙彼佛授记:未来当得成佛;
于一一出世之佛行布施,能带来安乐。
Vyākato tena buddho yaṃ hessatīti anāgate; Uppannuppannabuddhānaṃ dānaṃ datvā sukhāvahaṃ.
在轮回中流转者,对众生而言犹如如意树;
随其所愿,随其所好,施与心意等物,行持甘美。
Saṃsāre saṃsaranto hi kapparukkho ca pāṇinaṃ; Icchiticchitamannādiṃ dadanto madhuraṃ caraṃ.
心住等持者,施与肉、血、眼等,
圆满戒、出离、智慧等一切巴拉密。
Maṃsalohitanettādiṃ dadaṃ cittasamāhito; Sīlanekkhammapaññādiṃ pūrento sabbapāramiṃ.
达到巴拉密的顶峰,成就无上佛陀;
宣说甘美之法,为众生带来殊胜的安乐。
Pāramisikharaṃ patvā buddho hutvā anuttaro; Desetvā madhuraṃ dhammaṃ jantūnaṃ sivamāvahaṃ.
令包括天界在内的全世间,从轮回的束缚中解脱;
解脱之后,抵达最胜安稳、吉祥之城。
Sabbaṃ sadevakaṃ lokaṃ brahāsaṃsārabandhanā; Mocayitvā varaṃ khemaṃ pāpuṇyeṃ sivaṃ puraṃ.
以成为兰卡庄严、王统相继之幢幡的维迦亚巴胡王,
以己之名敕令建造。
Laṅkālaṅkāra bhūtena bhūpālanvayaketunā; Vijayabāhunā raññā sakanāmena kārite.
百千池沼、垣墙城阙共庄严,
彼胜妙精舍可爱;居其中者,行止寂静。
Satoyāsayapākāra gopurādivirājite; Pariveṇavare ramme vasatā santavuttinā.
名为美坛咖拉、以悲为住处、具慧的长老;
此颂乃其所造,恒为贤善者所亲近奉行。
Medhaṅkarābhidhānena dayāvāsena dhīmatā; Therena racitaṃ etaṃ sabbha saṃsevitaṃ sadā.
于诸生死流转处,偈颂四百七十三;
若依篇章而计数,则得五百五十五。
Bhave bhave’dha gāthānaṃ tesattati catussataṃ; Ganthato pañcapaññāsā-dhikaṃ pañcasataṃ iti.