哈他瓦那嘎拉寺史显示巴利原文
Hatthavanagallavihāra vaṃso
以慈爱超越之心,如清净的茉莉花,
点燃智慧之灯,成为胜者的明炬;
为我彻底驱散一切无明黑暗,
常令种种美妙辞义得以彰显。
显示巴利原文 Snehuttarāya hadayā malamallikāya, Pajjālito matidasāya jinappadīpo; Mohaṇdhakāramakhilaṃ mama nīharanto, Niccaṃ vibhāvayatu cāru padattharāsiṃ.
在那些灌顶登位、统御兰卡国土的诸王之中,
那位具足菩萨功德、名为吉祥僧伽菩提的国君;
由此,我以其善行叙述之端,
开始讲述关于象城、猴游精舍的传承。
显示巴利原文 Laṅkābhisittavasudhādhipatīsu rājā, Yo bodhisattaguṇavā sirisaṅghabodhi; Tassāticāru cariyā racanāmukhena, Vakkāmi hatthavanagallavihāra vaṃsaṃ.
我依随婆罗门族系,明了其义与心意,
以王族勇士的显赫威名而著称;
内容广博,气势宏大,解说详尽,
我依先前所写之法,努力加以阐述。
显示巴利原文 Brahmanvayenanugatatthamanomadassī, Khyātena sabbayatirājadhuraṇdharena; Vyāpāritohamitibhānugataṃ kathañca, Nissāya pubbalikhitaṃvidha vāyamāmi.
4 此名为「宝岛」,意谓珍贵妙善之地,善逝曾于此安住。其处广大火炬树层层环绕,火神阿耆尼与大龙共护林园。诸神怪与夜叉聚集,摧伏外敌,守护此地,令得坚固。锡兰大地以此为庄严,无不显赫;盛产种种珍宝,犹如珍贵宝石之裂片,故名为「宝石裂」国。显示巴利原文
4. Arṇtha sugatāgamasudhāpagāniddhotakudiṭṭhivisakalaṅkāya laṃkāya bhagavato aṅgīrasassamahānāgavanuyyāne samitisamāgatayakkha rakkhasalokavijayāpadānassa siddhakkhentabhūto sīhaḷamahīmaṇḍalamaṇḍanāya māno vividharatanākaropalakkhamānamahagghamaṇi bhedo maṇi bhedo nāma janapado.
得世尊加持护念,此殊胜之地昔所未有;
与悦意庄严的须摩那山峰相辉映;
犹如胜利旗帜上熠熠闪耀的金属饰件高高擎起。
显示巴利原文 Laddhāna satthu varaṇaṅkamanaññalabbha, Mānaṇdinā sumanakūṭasiluccayena; Ussāpitā vijayaketumatallikeva, Suddhoruvālukanadī yamalaṅkaroti.
皮制垫席、粗糙垫席触感灼热;
轮回的守护者、昔日所生之泡影,
在此安住着大塔之王。
显示巴利原文 Laṅkāya yakkhagaṇanīharaṇe jinassa, Cammāsanugganahunāsanaphassadāhā; Saṃsārarakkhasavapubbhavabubbulaṃca, Yasmiṃ vihāti mahiyaṅgaṇa thūparājā.
恒常为大水、大流所冲击
如饮水与饮者的汇集
汇合如同秋季的洪流
确已舍离那种坚固不变的形态。
显示巴利原文 Sadāmahoghāya mahāpagāya, Pānīyapānāya samosaṭānaṃ; Samuccayo sāradavāridānaṃ, Nūnaṃ gato thāvarathūparūpaṃ.
在那无垢的净水中显现时,
呈现出如泥塑般变幻奇异的倒影。
以福乐护持己居,犹如蟒蛇盘踞其舍,
如同受供养者一般,循规蹈矩地守护着。
显示巴利原文 Tassāpagāya vimalambuni dissamāna, Mālolavicitaralaṃ paṭibimbarūpaṃ; Bhogehi veṭhiya nijaṃ bhavanaṃ phaṇīhi, Pūjatthikehi viya rājati nīyamānaṃ.
9 九、在那座大广场大寺附近的村落中,住着一位名为塞拉跋耶的刹帝利。他得子之后,便请来了诸相师,将婴儿示于其前。相师们观察了这位童子的相好之后,说道:“此子绝非心性脆弱之辈,身具富德之相,日后定当统一整个锡兰岛,建立大一统的伟业,彰显宏大的奇功与勇士之行。”显示巴利原文
9. Tassa mahiyaṅgaṇa mahā vihārassa pariyantagāmake selābhayo nāma khattiyo paṭivasanto puttaṃ paṭilabhitvā aṅgalakkhaṇapāṭhakānaṃ dassesi te tassa kumārassa aṅgalakkhaṇāni oloketvā ‘‘ayaṃ kumāro khamakasatto nahoti. Dhaññapuññalakkhaṇasampanno, sakalampi sīhaḷadīpaṃ ekacchattaṃ karitvā mahantamahantāni acchariyabbhutāni mahāvīracaritāni dassessatī’’ti vyākariṃsu.
10 那时,刹帝利瑟拉陀听闻其子灌顶等功德成就的讯息,虽欣喜至极,却因尚在阿耨罗陀城治理国政,心想:“沃诃罗帝沙大王在位时,随时可能生出祸乱。”他对此心怀警惕,便携王子前往大摩诃严伽那寺的菩提场,于护卫经劫初,在聚集的僧团中,以那难大长老为上首,请王子入座,说道:“诸位尊者,我将此王子托付给大僧团与大菩提圣处。愿诸位尊长护持他,令其名为‘僧护菩提’。”遂将王子供养给大僧团与菩提树天神。王子七岁时,便被迎请灌顶。显示巴利原文
10. Tato selābhaya khattiyo puttassa abhisekādisampattiṃ sutvā koṭippattapamodaparavasopi tasmiṃ kāle anurādhapure rajjaṃ kārayatā ‘‘vohāratissamahārājato kadāci keci upaddavo jāyissatīti. Jātaparisaṅkotaṃ kumāramādāya mahiyaṅgaṇamahāvihāre bodhi aṅgaṇe parittagge sannipatitassa naṇdamahātherapamukhassa mahābhikkhusaṅghassa majjhe nipajjāpetvā ‘‘eso me bhante kumāro mahāsaṅghassa ca mahā bodhipādassa ca saraṇaṃ gacchati taṃ sabbepi bhadantā rakkhantu saṅghabodhi nāmako cāyaṃ hotu’’ti mahāsaṅghassa ca bodhi devatāya ca niyyādetvā paṭijagganto kumārassa sattavassika kāle kālamakāsi.
11 此后,舅父那难大长老将王子迎入寺院,亲自教养。令他学通三藏佛语,又使他在外学诸论中达到极高的造诣。僧护王子亦因宿世修行积累,智慧敏锐,具足智识与辩才。及至成年,更以世人所悦目的端庄相貌、合掌即令人倾心的优雅举止,以及温和谦逊的品德,成为普受恭敬的善士。显示巴利原文
11. Atha mātulo naṇdamahāthero kumārakaṃ vihāramānetvā paṭijagganto tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ uggaṇhāpetvā bāhirasatthesu ca paramakocidaṃ kāresi. Saṅghabodhikumāropi katādhikārattā tikkhapaññattā ca ñāṇaviññāṇasampanno hutvā vayappatto lokassa locanehinipiyamānāya rūpasampattiyā savañjalipuṭehi assādiyamānasadācāraguṇa sampattiyā ca pattha ṭa yasoghoso ahosi.
12 何须在此多言?——他的发髻,如浓云密聚,具足润泽、深青、舒展的优美;他的面容,如满月轮,具足令人生喜的澄净与柔和;他的颈项,如金色螺贝,丰满、高贵而端严;他的胸膛,如善妙山崖,坚实而庄重;他的手臂,如悦意神树的枝干,丰腴、圆润、修长而柔美,令人悦目,又似迦摩天那华丽的弓;他周身如同涂抹了均匀的芬芳之色,于优雅的舞姿中点缀其间,如双象奔腾般威严;他的双足,如白嫩柔软的莲藕,配以妍丽的山茶花,恰似花瓣轻柔垂覆。这一切,皆是其波罗蜜艺能高超所显现的殊妙相好。他自身本具的庄严华美,令相关的描述辞章亦显得庄重严肃。显示巴利原文
12. Kimiha bahunā?- Kādambinī kadambato siniddhanīlāyataguṇaṃdhammillakalāpe, paripuṇṇahariṇaṅkamaṇḍalato hilādakarapasādasommaguṇaṃ mukhamaṇḍale cāmīkarapiṃjarakambuvarato medurodārabaṇdhurabhāvaṃ gīvāvayave, kalyāṇasiluccayato saṃhata vilāsaṃ uratthale, surasādhisākhato pīvarāyatalalitarūpaṃ kāmadānapadānadva bāhuyugaḷe, samadagaṇdhasindhurato gamanalīḷhaṃ karākāradva hatthiyugaḷe, cārutaratharucirocamānacāmīkaramukurato tadākāraṃ sajāṇumaṇḍale jaṅghayugaḷe, niccā sīnakamalā kamalato rattakomaḷadalasiraṃ caraṇayugaḷe ādāya yojayatā pāramitādhammasippitā nimmitassa paramadassanīyagarūpavilāsassa tassa attabhāvassa saṃvaṇṇanāganthagāravamāvahati.
其身具足善相,青春焕发,
且其光辉清净、寂静庄严而显现;
谁能描述那如莲花般的金色身?
显示巴利原文 Dehe sulakkhaṇayute navayobbanaḍḍhe, Tassujjale ca pasamāharaṇodayena; Kā vaṇṇanā kamalarūpini jātarūpe, Lokuttaraṃ parimalaṃ parito vahante.
降伏了瞋恚怨敌,攻克难入的心城,
于彼处,灌顶如甘露般悦意的法王;
以此饶益的教诫之语宣说,
在那里,智者开示了亲身修行的法门。
显示巴利原文 Dosārayo hadayaduggapure vijitvā, Tatthābhisicca suhadaṃ viya dhammabhūpaṃ; Atthānusāsanimimassa vadaṃ girāya, Tatthappavattayi sudhī nijakāyakammaṃ.
15 十五、某日,一位年老的舅父长老,在佛陀法会结束时,向智慧觉者南传佛陀称为尊敬的法子子发出邀请,说:‘年轻的法子子!伟大的善良子啊!如今你是已诵读得法的佛法启行者,通达外在一切世相的智慧者。你已获得四种学识的无上智慧,然而因生于贵族家族而生起傲慢,身体以青春的娇嫩而败坏不坚固,颜貌无可称颂,非凡的力量不足,这么显赫卓越的力量传承中全然无有可比之处。因为他们皆以戒律为衣,你如何与他们融为一体?当你的师法清净无染者广布时,邪念终不可侵入;你那洁白无染的威仪,即使是心有所迷惑的年轻人也被其所摄受。你触及如风之网,如饼叶般柔弱的小火焰,过度地你将青春时节望向男子;感官欲念压迫着感官承载者,令其暴露于锋芒搏击之下。正因为这个时期,诸感官所感的甘露被吞噬,这个时刻是受大导师所教的大重要时期。决不可因心中如火焰不断跳动的激情与蜂蜜般的强烈欲望,使沉重的心如水波一般破碎流失,害劣人间之心。难道这水火之灾可以摧残你的家族,或者你的名声?难道你不应当减轻欲火之因,你不应当愈加敬畏健康的教化吗?显示巴利原文
15. Athekadā mātulamahātherā vayappattaṃ sirisaṅghabodhi kumāraṃ dhammasavanāvasāne āmantetvā evamāha, ‘‘kumāra! Mahābhāgadheyya! Idāni tvamasi adhītasugatāgamo, viditasakala bāhirasattho. Catubbidhapaṇḍiccakoṭippatto, tathāpi abhimānadhane khattiyakule jāti, sabbapatthavyāpitā yobbanavilāsena samalaṅkataṃ sarīraṃ, appaṭimā rūpasiri, amānusaṃ balañceti mahatīya balavanaṇtha paramparā’sabbāavinayāna mekekampi tesamāyatanaṃ kimuta samavāyo?‘‘Yebhuyyena satthasalila vikkhālanāti nimmalāpi kālusiyamupayāni buddhī, anujjhitadhavalatāpi sarāgāeva bhavati navayobbanagabbitānaṃ diṭṭhi, apaharati ca vātamaṇḍali keva sukkhapaṇṇaṃ ubabhutarajo bhanti atidūramattano icchāya yobbanasamaye purisaṃ pakati. Iṇdriyabhariṇabhārinī sattamatidurantāya mupabhogamigataṇahikā tasmā ayamevānassādita visaya rasassa te kālo gurupadesassa. Madanasarappabhārajajjarite hadaye jalamiva galati gurūnamanussānaṃ akāraṇaṃchavati duppakati no kulaṃvā sutaṃ vā manayassa vaṇdanappabhavonadahati kiṃ dahano? Kiṃvāpasamahetunāpi nātivaṇḍataro bhavati vaḍabānaḷo salilena, tasmā gāḷhatara manusāsītabbosi.
16 当心念清净时,便如无瑕的摩尼宝珠,能映现种种微妙光辉。善知识的教诲,既如清澄甘露,能带来殊胜利益;亦如利刃穿心,于不堪受者则生巨苦;然于堪受者,则如巧匠得诸严饰,倍增面容之庄严。那无始以来随逐感官的渴爱染污,显示巴利原文
16. Apagatamale hi manasi elikamaṇimhi viya rajanikaramayukhāpavisanti, sukhamupadesaguṇā, guruvacanamamalampi salilamiva mahantaṃ jānimupajanayati savanahataṃ sūlamiva abhabbassa, bhabbassatu karino viya sabbābharaṇamānanasobhāsamudayamadhikatara mupavahati, anādisiddha taṇhākasāyitiṇdriyānucarañhi cittaṃ nāvahati kannāmānatthaṃ, tasmā rāja kumārānañca yatīnañca satibalena iṇdriyavijayo diṭṭhadhammikasamparāyikambilaṃ kalyāṇajātamupajanayati, iṇdriyavijayo ca sambhavati guruvuddhopasevāya tabbavanamavirādhetvā paṭipajjato, tasmā tayā āpāṇapariyantaṃ vatthuttayasaraṇaparāyaṇatā na pahātabbā.
不应为贪欲癫狂所唤醒而去耽溺于那能烧尽所缘的欲火。应观见:对于倾心善法者而言,放任眼根爱乐于色,如同飞蛾扑向炽燃的灯焰;沉溺耳根之乐,如同幼鹿迎面撞向猎人的箭矢;随逐鼻根之香,如同蜜蜂陷入象耳树花的毒蜜;显示巴利原文
Na rāgāpasmāravibodhanaṃ visayadahanasalila saṃsevanaṃ kātabbaṃ, passatū hi kalyāṇābhinivesi cakkhūṇdriyalāḷana paravasassa salabhassa samujjalita dīpasikhāpatanaṃ sotiṇdriya sukhānuyuttassa taruṇa harīṇassa usu pātasammukhībhavanaṃ ghāṇiṇdriya paravasassa madhukarassa madavāraṇakaṇṇatālabhannaṃ rasaniṇdriyatappaṇavyasanino puthulomassa balisāghāsavyasanaṃ phassīṇdriyānubhavanalālasassamataṅgajassavāriṇi baṇdhanāpāyaṃ imehi iṇdriyehi militehi ekassa kāmino sadideva pañcannaṃ, visayarasānamupasevāya pattabbaṃ mahantaṃ dukkhajālaṃ kathamupavaṇṇayāma? Imāni ca subhāsitāni paccavekkhatu anukkhaṇaṃ vicakkhaṇo.
他了知这仅为了养护身体而有的苦的本质;
被欲乐所迷惑的人,即使亲近年轻女子,
也如同在荆棘丛中搔痒而误以为乐一般。
显示巴利原文 Nāgārikaṃ sukhamudikkhati kiñci dhīro, Jānāti dehapaṭijagganamatthatove; Saṃsevatopi yuvatiṃ ratimohitassa, Kaṇḍuyane viya banassa sukhābhimāno.
Ko seveyya paraṃ poso avamānaṃ saheyyavava, Na ve kalattanigaḷaṃ yadi dukkhanibaṇdhanaṃ.
Ākaḍḍhamānā cisikhā smipaṃ, Parammukhāyeva sadā pavattā; Dūrampi gacchanti guṇaṃ vihāya, Pavattanaṃ tādisameva thīna.
此人内心不安定,
他们犹如守门人般筑起围墙;
那筛动的网,亦如捕兔的陷阱一般,
一切十种,悉应戒避。
显示巴利原文 Asanthutaṃ tā purisampi anto, Karonti ādāyakatāva bhitti; Nettiṃ savallī viya haṇthagāpi, Dasāsu sabbāsu ca saṅkanīyā.
Antoruddhā bahiddhāpi nissāsā viya nāriyo, Karonti nāsamevassa kodhīmātāsu vissase.
Mānasa pāpasaṃninnaṃ apāyā vivaṭā nanā, Samantā pāpamittāva mokkho sabbabhayākathaṃ.
23 23. 再者,心好比树洞中的小屋,愤怒如同盘曲的毒蛇,任何时候都不应让蛇窜出屋外。而应以忍辱之道,将心摄持,令其不为所动。显示巴利原文
23. Api ca hadayatarukoṭara kuṭīro kodha kuṇḍalīna kadāci bahi kātabbo. Api tu’titikkhāmantena acipphaṇdantaṃ upanetabbo.
Sataṃ titikkhākavace viguṇṭhitā, Siyuṃ durālāpakhagā khalānaṃ; Sabhāpasaṃsākusumatta metā, Nibajjhare tā guṇa mālikāya.
于世间的主权与广大的财富中,
在顺心如意的儿女与妻子中;
纵有所得,亦皆舍去,从不退转,
贪爱不能侵扰那无戏论的安乐境。
显示巴利原文 Lokādhipaccaṃ vipuledhane ca, Manonukūle tanaye ca dāre; Laddhāpi yāyeti na jātu titatiṃ, Bādhetu sātaṃ na papañca taṇhā.
他容色祥瑞,随享安乐,
财富与生命皆当舍离
如同被敌人所逼迫的众生
内心的嗔怒,应当舍弃
显示巴利原文 Vaṇṇappasādā yassā sukhāva, Dhanā ca hāyantupa jīvikāca; Yenābhibhūtāripuneva sattā, Dosaggi so te hadayaṃ jahātu.
面对衰败与损失,不生沮丧与抗拒,
因此,不应执取那卑微贫乏的心态;
他们说,精进应以智慧为导,
于一切处皆得成就。
显示巴利原文 Khedo vipattīsu paṭikirayā na, Tasmā na dīnappa katiṃ bhajeyya; Paññānuyātaṃ vīriyaṃ vadanti, Sabbattha siddhiggahaṇaggahaṇthaṃ.
种种作为皆为利益众生而施设;
安乐不能离于法,是故应以法为最胜。
显示巴利原文 Vyāpārā sabbabhūtānaṃ sukhatthāya vidhīyare; Sukhañca na vinā dhammaṃ tasmā dhammaparo bhavā’ti.
29 二十九、当长老开始宣说如是善男子之正道时,那位为善法所化、不复听闻不善、不再以非贤非学之语驱驰大众的人,也不再遮闭眼目、故作尊贵;其心本如猿猴般被傲慢驱使,翻腾自诩智慧,此刻却如以柔软掌心轻抚胸前。他头额出汗,欢喜踊跃,展露微笑;身毛竖立,肌肤紧缩;他五体投地,以身体各个部分丈量地面的高低;长久修行的道果现前,令他极为欢喜不已。显示巴利原文
29. Evamādikaṃ sappurisanītipathaṃ ādisante mahāthere tena kalyāṇadhammena asotabbatānādariyaracitabhukūṭika mukhena vā disācikkhittacakkhunā ca ahaṅkāraparavasena gajanimilitamubbhāvayatā vā attano paññādhikkhepamivaca acintayatā cuḷāvinihitakomaḷañjalipuṭena tanninnena, tappoṇena sirasā ca pīti samudita sādhuvādavikasitakapolenamukhena ca. Sakalāvayavacitthaṭaromañca kañcukitena dehena ca bhūmiyaṃ nipajjitvā dīghappamāṇa pamāṇa māvarattāmaggaphalalābhatoviya visiṭṭhataraṃ pamuditamāvikatamāsi.
30 三十、从那以后,他于所应行之道始终不退,具足清净、自律与知足。他一心想要护持僧团的觉证,他的舅父大长老便说:“此人真是如法者。”显示巴利原文
30. Tato paṭṭhāya yathāvuttapaṭipadaṃ avirādhetvā samāvaraṇena santuṭṭho tassa saṅghabodhi samaññaṃ gopetukāmo mātulamahāthero dhammikoti vohāraṃ paṭṭhapesi.
31 三十一、他相信了占相者的话,即使外甥渴望出家,也没有许他出家。他心想:“住在此处,住在阿努拉达普拉城,才是王子安稳的归所,也是福报相应的果报成熟之处;若能常随大塔礼拜护持,必能成就广大的福德聚。”如此思惟后,他决定带走那位王子,便前往阿努拉达普拉城。名叫桑伽提、苏果他、罗阇的三位王子,曾因衣缝有污垢而受到责备;长老便与随从一起,带着三位王子进入阿努拉达普拉城。跟随长老的三位王子,年长者为桑伽提,中间者为桑伽波提,年幼者为果他罗,三人依次随行,由圣提婆迦侍者在前引领。显示巴利原文
31. Lakkhaṇapāṭhakānaṃ vacanaṃ saddahanto bhāgineyyaṃ pabbajitukāmampi apabbājetvā ‘‘idha vāsato anurādhapure vāsoyeva kumārassa yogakkhemāvaho, puññānurūpena jāyamānassa vipākassa ca ṭhānaṃ hoti, mahācetiyassa vattapaṭivattasamācaraṇenaca mahanto puññakkhaṇdho sampajissati’’ti maññamāno taṃ kumāramādāya gacchanto anurādhapuraṃ gantukāmo nikkhami. Saṅghatissogoṭhābhayoti ca lambakaṇṇā rāja kumārā aparepi duce tassa paṃsukīḷanato paṭṭhāya sahāyātena kumārena saddhiṃ nikkhamiṃsu te tayo kumāre ādāya gacchanto mahāthero puretarameva anurādhapuraṃ pāvisi. Mahātheramanugacchantesu tesu kumāresu jeṭṭho saṅghatisso majjhimo saṅghabodhi kaniṭṭho goṭhābhayoti te theraṃ pacchato anugacchantā tayopi paṭipāṭi yā tissavāpiyā setumatthakena gacchanti.
32 在那里,桥舍中坐着一位失明的智者,他听到那些已经成年的少年们的脚步声,依据特征加以辨识,便对在座的人解释说:“这三人也将成为锡兰岛的大地之主。”后来,正在赶路的乔达巴耶听到这番话,没有告诉其他同行者,就折返回去。回来后他问道:“谁能长久治理国家?他能否维持六十年?”被问者粗鲁急躁地匆匆赶来,与他们同行,以深沉强烈的思虑,不为人知地潜入内室。之后,他们三人也在如殿堂般的住处安顿下来居住。显示巴利原文
32. Tattha setusālāya nisinno koci aṇdhovicakkhaṇo tesaṃ tiṇṇantaṃ kumārānaṃ padaviññāsaddaṃ sutvā lakkhaṇānusārena upaparikkhipitvā ‘‘ete tayopi sīhaḷadīpe pathavissarā bhavissantī’’ti tattha nisinnānaṃ vyākāsi. Taṃvacanaṃ pacchā gacchanto goṭhābhayo sutvā itaresaṃ gacchantānaṃ anivedayitvā paccāgamma ‘‘katamo ciraṃ rajjaṃ kāressati? Caṃsaṭṭhitiñca karoti’’ti? Pucchitvā pacchimoti vutte haṭṭhapahaṭṭho udaggudaggo sīghataraṃ āgamma tehi saddhiṃ gacchanto tikhiṇa mantitāya gambhīrabhāvato ca kañci ajānāpetvā antopuraṃ pāvisi. Te tayopi patirūpe nivāse vāsaṃ gaṇhiṃsu.
33 这时,最年幼者心想:“这两人寿数短促,即使登上王位,听说也活不长久,我要夺取他们的王权。”他依着相应的计谋,一边向他们展示获得王位的方法,一边却屡屡狂妄自恣。最年长者对他极为宠爱,完全按照他所指示的行事,在见到国王并受到尊崇之后,在所有……不久便成为王室的宠臣。那时,统治国家的是名为维阇耶的刹帝利,他对此十分满意,便将一切国事交与他负责,亲自选定他担任军队统帅。显示巴利原文
33. Atha kaniṭṭho ‘‘ete dvepi appāyukattā rajje patiṭṭhitāpi na ciraṃ jīvanti kira ahameva tesaṃ rajjaṃ dupessāmi’’ti tadanurūpena upāyenapaṭijjanto tesaṃ rajjalābhāya upāyaṃ dassento abhiṇhaṃ matteti. Jeṭṭhopi tasmiṃ atipiyāsamāno tenopadiṭṭhameva samācarantorājānaṃ disvā laddha sammāno sabbesu rājakiccesu pubbaṅgamo hutvā na cirasseva rājavallabho ahosi? Tasmiṃ kāle rajjaṃ kārento vijaya rājā nāma khattiyo tasmiṃ pasanno sabbesu rājakiccesu tamameva padhānabhūtaṃ katvā senāpatiṃ akāsi.
34 然而,持法者由于对王权毫无兴趣,心中从未生起谋求王位的念头,只是依循大长老的教诫,在侍奉国王的时刻随从而行,进入王宫,再与他们一同出来,傍晚便住在大长老的寺院中,精勤不舍自身的法行,礼拜大塔……内心无瑕,恒常清净,安然度日。显示巴利原文
34. Dhammiko pana rajjena anatthikatāya rajjalābhāya cittampi anuppādetvā kevalaṃ mahātherassa anusāsanamatteneva rājupaṭṭhānavelāyaṃ anucaraṇamattamācaranto rājagehaṃ pavisitvā tato tehi saddhiṃ nikkhamma sāyaṃ mahā therassa vihāreyeva vasanto attano dhammikānuṭṭhānaṃ ahāpetvā mahācetiyo paṭṭhānagilānupaṭṭhānādikaṃ anavajja dhammaṃcaranto kālaṃ vītināmeti.
那时,桑嘎提斯将整个国土与都城纳入自己掌中,一日找到机会,便在王宫深处借维加那之手杀了国王,自行登基。显示巴利原文
Tadā saṅghatisso sakalarajjañca purañca attanohatthagataṃ katvā ekasmiṃ dine laddhokāso rājānaṃ antobhavaneyeva goṭhābhayena mārāpetvā sayaṃ rajje patiṭṭhati.
35 此后,维加那不顾达弥葛的意愿,将他置于将军之位,自己则期待未来,当上了库官。那时,桑嘎提斯国王积聚众多功德与罪过。每到阎浮果成熟的时节,他便频频率领军队、大臣及全部后宫,前往东方地区食用阎浮果。由于国王屡屡出行,王苑中的阎浮果大量遭到破坏。后来桑嘎提斯国王因此发怒,当场施以严厉的镇压。显示巴利原文
35. Atha goṭhābhayo dhammikaṃ anicchāmānampi senāpatiṭṭhāne ṭhapetvā āyatiṃ apekkhamāno sayaṃ bhaṇḍāgāriko ahosi. Atha saṅghatisso rājā bahuṃ puññca apuññca pasavanto jambuphalapākakāle saseno sāmacco sabhorodho abhiṇhaṃ pācīna desaṃ gantvā jambuphalāni khādati. Rañño yebhuyyena gamanā gamanena upaddutā raṭṭhavāsino rājupabhogārahesu jambuphalesu visaṃ yojesuṃ. Atha so saṅghatisso rājā tena visena tattheva kālamakāsi.
36 随后,维加那忆念盲智者的话,逐步交出王权,心想:“此后我将得以稳固立足。”他便与大臣、军队一道,以王位迎请僧护王子。僧护王子忆起昔日默然大菩萨因见王权过患而舍弃王权之乐、所经历的大苦网,反复推辞。此后,一切民众会集,齐诣大寺,召集大比丘僧团。维加那的长子在场,恭敬顶礼大僧团,得到许可后,退坐一面,开始如是陈述。显示巴利原文
36. Atha goṭhābhayo aṇdhavicakkhaṇassa vacanaṃ anussaranto anukkamena rajjaṃ dāpetvā pacchā ahaṃ suppatiṭṭho bhavissāmi’ti maññamāno sāmacco saseno saṅghabodhikumāraṃ rajjena nimantesi. So temiya mahābodhisattena diṭṭhādīnavattā rajjasukhāpariccāgānubhūtaṃ mahantaṃ dukkhajālaṃ anussaritvā punappunaṃ yāciyamānopi paṭikkhipiyeva abhayo gāmanigamarājadhānīsu sabbepi manusse sannipātetvā tehi saddhiṃ nānāppakāraṃ yācamānopi sampaṭicchāpetuṃ nāsakkhi. Atha sabbepi raṭṭhavāsino sāmaccāmahāvihāraṃ gantvā mahā saṅghaṃ sannipātetvā saṅgha majjhe saṅghabodhikumāro mahā saṅghaṃ bhūmiyaṃ nipajja namassitvā laddhokāso ekamantaṃ nisīditvā evaṃ vattumārabhī.
37 正如国王的祥瑞,不论何时显现,都如同燃烧的灯焰,仅凭其光耀便可辨认。这激荡的波涛,是渴爱毒藤的波浪,发出甜美而怖畏的声音,犹如诸根的恶兽。善行之心被恶意的垢秽所染,便成为迷妄的根源,是黑暗邪见流转轮回的稠林。它如同系缚众生的旗帜,是违犯规仪的大军,是生死业火翻腾的波浪,以邪见为根基。在集会堂中,种种幻变如戏剧般显现;修行者生活的苦恼如毒蛇般交缠。善行之鹅所传的非时异学,被诡诈所覆藏,犹如芭蕉为欲心所染;恶意笼罩了法爱的圆环。因见恶月而遮蔽真理,不见那些未通达此道者的障碍已被解除;正当受圣王灌顶之时,得瞻洒落的吉祥之水,其心却如烟云般染污。导师劣迹斑斑,痛苦难忍,犹如炽热的黑布缠缚寿命,老死之象逐渐显现,浊火围绕,视死如归,以待来世。谤法的苦难犹如扇风之火,难以净除;恰似世人以布遮暖,善人反被恶徒以鞭棍与恶语戏弄。邪淫泛滥,猎取他人妻妾的恶行彰显,丛林悉遭破坏,酗酒纵欲随处可见,常醉如尸。妙香不存,欲火不绝。被恶言诅咒,难以劝止,犹如水中浮叶,易散难聚。显示巴利原文
37. Ayañhi rājalakkhīnāma yathā yathā dippate, tathā tathā kappuradīpasikheva kajjilaṃmalinameva kammajātaṃ kevalamubbamati. Tathāhi ayaṃ saṃvadhanavāridhārā taṇhāvisavallīnaṃ, nenāda madhurabhītikā ayaṃ iṇdriyamigānaṃ, parāmāsadhumalekhā sucarita cittakammassa vibbhamaseyyā mohaniddānaṃ timiruggati paññādiṭṭhīnaṃ, purassarapatākā avinayamahāsenāya, uppattininnanā kodhavega kumbhilānaṃ, āpānabhūmi micchādiṭṭhivadanaṃ. Saṃgīti sālā issariya vikāranāṭakānaṃ āvāsadarīdosāsivisānaṃ, ussāraṇavettalatā sappurisavohārānaṃ, akālajadāgamo sucarita haṃsānaṃ, patthāvanā kapaṭanāṭakānaṃ, kadalikā kāmakarino vajjhavālā sādhubhāvassa, rāhumukhaṃ dhammacaṇda maṇḍalassa, nahi taṃ passāmi yohi aparicitāyāpi etāya nibbharamupagulho na vippaladdho, apica, abhisekasamaye rājaññānaṃ maṅgalakalasajalehi viya vikkhālanamupayāti dakkhiññaṃ aggihutatadhumeneva malinībhavati hadayaṃ purohita kusagga samajjatena viya apaniyate titikkhā, uṇhīsa paṭṭa baṇdhanena viya chādīyatī jarāgamadassanaṃ, ātapatta maṇḍalena viya tirokarīyati paralokāpekkhaṇaṃ, cāmarapavanena viya duramuddhuyate saccāditā vettalatāppahārena viya duramapayanti sagguṇā eke rajjasiri madirā madamattā sakatthanipphādanaparehi dhanapisitāghāsagijjhehi sahānalīnībakehi dūtaṃ vinodananti, paradārābhigamanaṃ viddhatāti, mīgavana parissamoti, surāpānaṃ vilāsoti, niccappamattatā, surabhāvoti sadārappiccāgaṃ avyasanitāni, guruvacanāvadhīraṇaṃ aparappaneyattamiti ajitahaccataṃ sukhopasevattamīti, naccagīta gaṇākānusatti rasikatehi paribhavasahattaṃ khameti, serībhāvaṃ paṇḍiccāmiti vaṇdijana navacanaṃ yaseṃghosoti taralatā ussāhoti. Avisesaññuttaṃ apakkhapātittamiti? Eva dosagaṇampi guṇapakkhe ajjhāropayantehi sayampi anto ha santehi patāraṇakusalehi dhuttehi amānusocitāhi thomānāhi patāriyamānā, cittamadamatta cittā nicceta na tāya tatheti attani ajjhāropayantā alikābhimānaṃ maccadhammasamānāpi dibbaṃ sāvatiṇṇamiva amānusamiva attāna maññamānā āradhadibbocitakirayānu bhāvā sabbajano pabhasanīya bhāvamupayanti. Atta milambanañca anu jīvijanena karīyamānaṃ abhinaṇdanti.
38 心中所现的天神之相显露,生起与息灭,开合之间,如同支配自己的臂膀一般伸缩。视线回旋于眉间,遮蔽其光辉,充满虚假的骄慢,盛气凌人,不礼敬诸天,不尊奉沙门和婆罗门,不恭敬应受恭敬者,不承事师长,如此犹如踏入死境,无有利益。他们耽著现世的欲乐,修行人何以如此?他们不听尊长耆宿的教诲,轻蔑自身的智慧,谗谤亲近的友人,排斥单独说法的善知识。他们憎恶众多恶口的过患,这些流转生死之相,我不愿接受,其言如鸭鸣。显示巴利原文
38. Mānasā devatājjhāropaṇappatāraṇa sambhūta sambhāvano pahatañca anto paviṭṭha aparabhujayugaṃ viya attano bāhuyugaṃ sambhāvayanti. Tacantarita locanaṃsakalalāṭa māsaṃkanti, alikasambhāvanābhimānabharitā na namassanti devatāyo na pūjayanti samaṇa brāhmaṇe na mānayantī mānanīye, na upatiṭṭhanti gurudassanepi anatthakāyā sāntarīta, visayo pabhogasukhāti apahasanti yatino? Jarābhi bhavapalapimiti na suṇanti vuddhajanupadesaṃ, attano paññā paribhavoti ususanti sacivo pahesassa,kuñjanti ekanta hitavādinaṃ evamādinā kākaṇena bahunnaṃ dosānaṃ mākara bhūtaṃrajjīvibhavaṃ ayaṃ na icchāmī’ti avoca.
39 于是,在众人恭敬劝请之下,大比丘僧团面向少年,说道:“此乃大福德者!如同水蛭附着在乳头上,用锋利的吸盘造成剧痛,只是吸取血液;而幼儿以柔软的嘴唇,让母亲生起乐想,只吸食乳汁。”显示巴利原文
39. Atha mahājanena sādara majjhesito mahāsaṅgho kumārabhimukho hutvā ‘‘mahābhāgadheyya! Thanacucuke laggitājaluka tikkhaḍasanenatattha vedanuppādayanti lohitameva ākaḍḍhati, dārako pana komalena mukhapuṭenamātu sukhasaññaṃ uppādayanto khīrameva avheti.
40 正如获得了王国荣华的浮躁愚人,只会积累众多恶业;然而,聪慧坚毅之人,以智慧审视寿命的脆弱与财富的无常,圆满十善业道,由此凭借广大财富蕴,积聚丰厚善德,犹如手持火炬的勇士。此大士既得福田,便弘扬佛法,守护圣教,修习布施巴拉密,最终圆满菩提分法,护持八正道。显示巴利原文
40. Evameva rajjavibhavaṃ patto adhīro bālo bahuṃ apuññameva sañciṇāni, medhāvi dhirapuriso pana āyusaṅkhārassa dubbalattañca dhanasañcayassa nissārattañca paññāya upa parikkhitvā dasa kusalakammāni pūrento tādisena mahatā bhogakkhaṇdhena mahantaṃ kusalarāsiṃ upaciṇāti, tvamasikatādhi kāro mahāsattadhuraṇdharo, etādisaṃ puññāyatanaṭṭhānaṃ laddhā dhammena samena lokaṃ paripālento sugatasāsanaṃ paggaṇhanto dānapāramikoṭippattaṃ katvā pacchā abhinikkhamaṇañca karonto bodhipakkhiyadhamme paripācehī’’ti anusāsi.
41 于是,这位大志的人中尊主,承受了僧团的教诫,宣说戒律,无不依教奉行。随后,广大民众得到僧团认可,将一切戒灯合为一伞,以圣水灌顶,确立“法僧菩提王”的名号,并立瞻部力为将军。显示巴利原文
41. Atha so mahajjhāsayo purisavaro mahāsaṅghassa anusāsaniṃ madditu masamaṇtho adhivāsesī. Anantarañca mahājanakāyo saṅghassa anuññāya sakalaṃ sīladīpaṃ ekacchattaṃ katvā abhisiñciya dhammika sirisaṅghabodhirājāti vohāraṃ paṭṭhapesi goṭhābhayañca senāpatiṭṭhāne ṭhapesi.
远离、忍耐,修习不放逸;
心怀利益众生之志,形相端严,
彼法离于诤论,光明显耀。
显示巴利原文 Dānaṃ adā dhārayi niccasīlaṃ, Vahī titikkhaṃ bhaji appamādaṃ; Pajā hitajjhāsaya sommarūpo, Dhammo ca so viggabhavā virocī.
他了知世间的真实本性,
依修习之道,行于精进的途径;
渴望将正法安立在众生之中。
显示巴利原文 Viññāya lokassa hi so sabhāvaṃ, Padhānavattānu gatippadhānaṃ; Nidhātukāmo jantāsu dhammaṃ, Sayampi dhammā varaṇamhi satto.
44 四十四.那位国王在大寺中,令造了价值高昂、极为宽敞的设座处,并常为数千位比丘供设座食。又为舅父大长老,以他的名字建造了宏大的僧坊精舍,还将许多如法资具,连同有眷属的村落田地,一并施予,作为僧团的共用资具。在七日筵席之际,这位隐居的大神菩萨,因极度专注于苦行之行,自感满足,从而成就了此类不善之业。正如……显示巴利原文
44. So rājā mahā vihāre mahaggha mahāvisālaṃ salākaggaṃ kārāpetvā anekasahassānaṃ bhikkhūnaṃ niccaṃ salāka bhattaṃ paṭṭhapesi. Mātulamahātherassaṃca sakanāma dheyyena mahantaṃ pariveṇa vihāraṃ kārāpetvā anekehi kappiyabhaṇḍehi saddhiṃ saparivāra veṇā kāni gāmakkhettāni saṅasaparibhogārahāni katvā dāpesi sattameva nisīthakāle rahogato mahābodhisattassa dukkaracaritāni sallakkhento tādisāpadānaṃ attani sampādetumāsiṃsi. Tathā hi
所谓“身”,即指衣被、住所与床席,故言“身”乃至此义。显示巴利原文
Dehīti vatthumasukaṃ gaditotthikehi,
“无法阐明器物的根本,亦不能施予”,这是它的含义。
“他的渴爱远离存在,犹如远行者离去”,意指爱欲远离烦恼与苦难。
显示巴利原文 Nālaṃ kathetumha natthi na demicāti; Citte mahākaruṇāya pahaṭāvakāsāva, Duraṃjagāma viya tassa bhavatthu taṇhā.
如同菩萨那样舍离外财的大庆典,何时才能于我出现?显示巴利原文
Evamamhākaṃ bodhisattassa viya bāhira vatthupariccāgamahussavo kadā me bhavissatiti ca,
当锐利的刀剑击刺时,即被牵动;
又常因风吹而飘摇不定。
显示巴利原文 Ānīyate nisita satthanipātanena, Nikkaḍḍhate ca muhu dānhavāyaratyā; Evaṃ punappuna gatāgatavegakhinnaṃ, Dukkhaṃ na tassa hadayaṃ vata pīḷayittha.
据说,当这位大士布施血肉等内身之物时,苦受未曾逼迫他的心;并心想:‘这般内身布施的大吉祥,何时才会降临于我?’显示巴利原文
Evaṃ kirassa mahāsattassa maṃsa lohitādi ajjhattikavatthudānasamaye dukkhavedanā manaṃ na sambādhesi. Mamāpi īdisaṃ ajjhattika dānamahāmaṅgalaṃ kadā bhavissatīti ca.
犹如迅猛的毒蛇,威势急疾,
因畏惧戒律的毁破,心不为所动;
出于对同修梵行者的慈悲,愿以身命相护,
愿亲往救济危难者,心怀悲悯与忧戚。
显示巴利原文 So saṃkhapālabhūjago visavegavāpi, Sīlassa bhedanabhayena akuppamāno; Icchaṃ sadehaharavābhijane dayāya, Gantuṃ sayaṃ apadatāya susocanūnaṃ.
如是护戒无过行之功德与荣耀,何时方能获得?显示巴利原文
Evaṃ sīla rakkhanāpadānasiriṃ kadā viṇdāmīti ca,
愚者若能饮此乳与不死甘露,
他虽有所增上,却于可厌处退堕其中;
他纵然一度如此受用王权,
在智慧成熟之际,便恒常舍弃。
显示巴利原文 Piveyya thaññaṃ amatañca bālo, Vuddhiṃ gato sova jigucchite taṃ; Sa jātu evaṃ anubhūya rajjaṃ, Ñāṇassa pāke satataṃ jahāti.
我也如此,不久必定要出家离去。显示巴利原文
Evaṃ mayāpi acirasseva avassaṃ abhinikkhamanaṃ kātabbanti ca,
依其言教,烦恼已尽除,
依一切知智,及以十波罗蜜所成就之德。
显示巴利原文 So senako dvijapasibbakasāyisappaṃ, Aññāsi dosakalusāya dhiyābbhutaṃtaṃ; Kā vaṇṇanāssa khalu dosaviniggatāya, Sabbaññutāya dasapāramisādhitāya.
如此良善的智慧成就,何时于我得以圆满?显示巴利原文
Evaṃvidhā kalyānañāṇasampatti kadā me samijjhissatīti ca,
愚者纵如泥沼中新生的虾苗,
也想奋力从大海中涌出水面;
但因愚痴迷乱,不能生起如是广大智慧。
显示巴利原文 Vālena so kisakalaṇdakajātiyampi, Ussiñcituṃ salilamussahi sāgarassa; Taṃ muddhatāya na bhave matiyā mahanyā, Sampādanāya bhimatassa samatthatāya.
如此成就后,又思惟:“我何时才能成为精进巴拉密的承载者?”显示巴利原文
Evaṃ vidhāya vīriyapāramiyā kadā bhājanaṃ bhavissāmiti ca
Kalāburājena hi khantivādi, Vadhaṃ vidhāyāpi atittakena; Hate padenorasi khantisodhe, So kūṭasaṇdhiggahaṇaṃ bubodha.
如此修习武士波罗蜜已,自念:“我何时能成就庄严?”显示巴利原文
Evaṃ vidhāya khattipāramiyā attānaṃ kadā alaṃkarissāmiti ca
乃至名为罗摩的鞋履,
智者依止于真实,不宣说任何异说。
显示巴利原文 Micchābhiyogaṃ na sahiṃsu tassa, Rāmābhidhānassapi pādukāyo; Saccañcayā nāññamabhāsidhīro, So saccasaṇdho catusaccavādī.
我亦以此真实巴拉密之力,何时能堪能觉悟一切世间之四圣谛呢?显示巴利原文
Ahampi īdisena saccapāramitābalena sabbalokassa catu saccāva bodhana samattho kadā bhavissāmiti ca
譬如无智的恶党,明了富贵与贫贱,
他恪守了口舌等威仪的规则;
纵使那样的感受之苦难以忍受,
乃至出离,亦不违背其所立之坚定。
显示巴利原文 So mugapakkha vidito siribhīrukāya, Mukādikaṃ vatavidhiṃ samadhiṭṭhahitvā; Taṃ tādisa anubhavaṃ asahampi dukkhaṃ, Yāvābhinikkhammabhedi adhiṭṭhitaṃno.
如是,我何时方能圆满决意波罗蜜?显示巴利原文
Evaṃ ma māpi adhiṭṭhāna pāramitāya pāripūrī kadā bhavissatīti ca
以恰当的界限来受持者,
即使众生并无敌意,也恒常视为仇害,
智者不执取与义相违的音声。
显示巴利原文 Mettānubhāvena sa lomahaṃso, Pemānubaddhena sabīkaronto; Satte samattepi ca niccaverī, Saddaṃ viruddhatthamakāsi dhīro.
我亦依此修习慈心波罗蜜,何时才能达至究竟圆满?显示巴利原文
Ahampi evaṃvidhāya mettāpāramitāya koṭippatto kadā bhavissāmīti ca.
这位国王,因内心平等无二而为人所知,
于男女间,不存慢心与轻蔑,犹如天平般中正;
他经历了喜悦与愤怒之后,便安住于舍心。
显示巴利原文 So ekarājā vidito samacittatāya, Mānāvamāna nakaresu tulāsarūpo; Tosañca rosamanupecca bhajī upekkhaṃ, Sabbattha pītivikatī hatacetanova.
正因如此,修习布施巴拉密者常自思惟:‘何时方能究竟断除一切世俗烦恼?’显示巴利原文
Evaṃ ahappi upakkhāpāramitāya kadā sabbasādhāraṇobhavissāmiti ca niccaṃ cintesi.
56 当他以如此无可指摘的法度治理国政时,曾有一人因不善果报而体验到:显示巴利原文
56. Evamanavajjadhammena rajjaṃ kārente tasmiṃ kadāci kenacipajānaṃ akusala vipākena-
腹中如负鼎镬之重,膝腿弯曲强直如铁;
身躯如饱含雨水的云堆,形貌极其可怖可畏,
其牙弯曲刚硬,齿尖紧密相衔,形状如同一道坚固的防护墙。
显示巴利原文 Jaṭhara piṭharabhārakkantavaṅkorujāṇu, Sajala jalada kuṭākāraghororukāyo; Kuṭilakaṭhinadāṭhākoṭisaṇdaṭṭhahaṇḍo, Navadivasakarakkho rakkhasodipamāga.
57 57. 他盘踞在各个村庄的交界地带。若有任何人走近并看到他那双红眼,其人的双眼也会随之变红。就在那一刻,一种名为“红眼杀手”的宿疾便会骤然显现,夺去他的性命。显示巴利原文
57. So tesu tesu gāmapariyantesu nisīdati, ye ye manussā tamāgamma taṃ rattakkhamudikkhanti tesaṃ akkhini rattāni bhavanti. Taṃ khaṇeyeva rattakkhamārako nāma jararogo pātubhavitvā māreti.
58 这夜叉凭己意悄然食人。即使未曾亲见这夜叉的人,只要被它所害,疾病便同样降临其身。就这样,在夜叉的恐怖与疾病的蔓延下,这片土地不久便人烟稀疏了。显示巴利原文
58. So yakkho matamate nirāsaṅke khādati. Taṃ yakkhaṃ adasvāpi ye ye narā tenāturā te te passanti, tepi so rogo āvisati. Evaṃ na cironavayakkhabhayena rogena ca janapado viralajano jāto.
59 国王听闻此事后,心中思惟:于治国期间,令百姓遭逢如此怖畏,实非相宜。他当日即受持八关斋戒,忆念自己素来奉行的十项善业,决心成为以法降伏的胜利者。他命令那夜叉:“不得起身!”并坚定地安住于内室而卧。由于国王持戒及真实语的力量,夜叉内心悦服却无法起身,随即飞腾于空中,欲从国王体外显现自身,便示现在国王面前。王后见状大怒,对夜叉说:“你这夜叉,我今安住于此,为何不将你降伏?我已敕令你俯伏于地,你为何四处游荡?”夜叉畏惧国王的神力,答言:“因惧怕见到天神,故不敢起身。”显示巴利原文
59. Rājā taṃ pavattiṃ sutvāmayi rajjaṃ kārente pajānaṃ īdisassa bhayassa uppajjana ananucchavikanti maññamāno tadaheva aṭṭhaṃga sīlaṃ svādiyitvā attanā niccaṃ karīyamānāni dasakusalakammāni anussaritvā ahaṃ dhammavijayi bhavissāmīti taṃrakkhasaṃ ādisvā na uṭṭhahissāmīti daḷhataraṃ adhiṭṭhāya vāsagabbhe sayi. Tassa tena ācāra dhammatejena rājānubhāvena ca so rakkhaso santatto uttasitvā khaṇampi ṭhātuṃ asahanto ākāsenā gantvā balavapaccusa samaye antogabbhaṃ pavisitumasakkonto bāhire ṭhatvā rañño attānaṃ dassesi. Raññā ca kositvanti puṭṭho āha. Rattakkho nāmāhaṃ rakkhaso durajanapadesmiṭhito, ahaṃ khaṇampi ṭhātuṃ asakkonto tavānubhāvena baddhoviyahutvā idhānīto? Bhāyāmi deva tava dassananti.’’
60 于是国王从榻上起身,打开狮窗察看,呵斥道:“喂,你这恶物!为何在我的领土上食人?”夜叉答言:“大王,我并未杀害您境内的任何一人而食。我所食的,是死后与犬、豺等共食的弃尸,我并无任何过错。若大王意欲加罪于我,我愿受罚。”说罢,他因怖畏而不能自主,如遭击的天鹅般惊颤不已,恳求道:“天神之地丰饶,天神财富充盈,人君的游行亦甚显耀,而今乞求者远多于前。我流离失所,无家可归,心常不足,犹如极度干渴之人渴求净水。我因贫困而依此谋生,亦遭此大恐怖。恳请大王赐予我无畏的庇护。”显示巴利原文
60. Atha rājā sayanato vuṭṭhahitvā sīhapañjaraṃ vivaritvā oloketvā are! Jamma! Mma visayagate manusse kasmā? Khādayīti. Mahārāja tava visaye mayā māretvā ekopi khādito natthi, apitumatakalebaraṃ sonasigālādīnaṃ sādhāraṇa bhakkhabhūtaṃ khādāmi, na me koci aparādho atthi, atthi ce rājadaṇḍo mayi vidhīyatū’ti vatvā pavedhamāno niccalabhāvena ṭhātuṃ asakkonto bhayavegena jātalomahaṃso sānunayameva māha. ‘‘Devassa raṭṭhaṃthitaṃ dhanadhañña samiddhisampuṇṇaṃ devassa dhana vassena sampuṇṇamāno rathā manussā, idāni yācakāpi bahutarā na honti, aha mīdisaṃ raṭṭhaṃ patvāpi aladdhagocaro aparipuṇṇamanoratho jato pipāsitova hutvā dīna bhāvena jīvikaṃ kappemi, tathā īdisaṃ bhayaṃ pattomhi abhayaṃ me dehi mahārājā’ti.
61 那时,国王听到这凄惨的话语,心生悲悯,心为之震颤,说道:“罗刹,不要害怕!我赐你无畏,你想要的,我也给你。”国王与罗刹彼此交谈的声音被内侍们听到,他们便出来围住了国王。随后消息传开,罗刹说道:“罗刹来了,正与国王交谈。”听到此言,众多王族、市民与军队聚集而来,布满王宫内外,在黎明时分发出巨大的嘈杂声。显示巴利原文
61. Atha rājā tassa dīnavacanaṃ sutvā karuṇāya kampitahadayo ‘‘mā bhāyitvaṃ rakkhasa! Abhayaṃ te dammi icchitaṃ tevadā’’ti āha. Evaṃ raññoca rakkhassaca aññamaññehi saddhiṃ sallapannānaṃ saddaṃ sutvā antogatā anucarā rājānaṃ parivāresuṃ, atha kathānukathāya rakkhaso ‘‘agato raññā saddhiṃ sallapatī’’ti sutvā sabbe amaccā ca nāgarā ca senā ca sannipatitvā rājaṅgaṇañca rāja bhavanañca pūretvā aruṇe uggacchante mahantaṃ kolāhalamakaṃsu.
62 此时,那个罗刹看到聚集的四军以及手持兵器、成千上万的战士,极为恐惧,既不能站立,也不能开口向国王说什么。国王见到他这般状态,便说:“你已获得无畏,就把你想说的说出来吧。”罗刹心想:“这位法王不会让我感到任何恐惧。”于是对国王说道:“诸天确实能洞察一切众生的所依,天上的天人以甘露为食安乐而住,下界的龙以水中之食为养,世间的人则以种种食物为生。我们这些夜叉、罗刹之类,虽然嗜肉,但由于你我有善缘,我对你怀有慈悲。然而我视你为大丈夫,却心志软弱,懦弱胆怯,常怀忧愁。”显示巴利原文
62. Atha sorakkhaso sannipatitaṃcaturaṅgabalañca āyudha hatthaṃ aneka sahassayodhabalañca disvā ativiyabhīto ṭhātuñca rañño āṇattibalena gattuñca kimapi bhāṇituñca na sakkoti, rājā tadavatthaṃ taṃ disvā laddhābhayosi imacchitaṃ te kathehī’ti āha, dhammiko rājā na me kiñci bhayaṃ uppādessatiti ñatvā rājānameva māha ‘‘devo jānātiyeva sabbesaṃ sattānaṃ āharaṭṭhitikataṃ, tathāhi uddhalokavāsino deva sudhābhojanena pīṇitā jīvanti, adhe lokavāsine nāgā bhekabhojanena suhitā vasanti manussā khajjakādinānāvidhena āhārajātena pīṇitā jīvanti. Amhādisā yakkha rakkhasādayo pana maṃsalohi sassādato tussanti? Tesvaha maññataro chāte ca pipāsite ca tādisaṃ karuṇāparāyaṇaṃ mahāpurisaṃ disvāpi aparipuṇṇamanorato maṇdabhāgadheyyo socāmī’’ti āha.
63 罗刹又说:“我确实是靠吃死尸维生的,大王!死尸就像干枯的树叶一样无味,我怎能满足于这样的苦生活呢?请怜悯我,王啊!赐我一个恩惠:将一处新领地或一个村落给我作为觅食之处,在那里我能吃到人身上尚未冷却的温热血肉,然后长久地……”国王听后,悲悯地说:“罗刹,我不允许杀害人命,你放弃这种恶行吧。”罗刹说:“难道不能每天只杀一个人作为祭祀吗?”国王闻此,悲伤、愤怒,低头不语,心中充满懊恼、失望与愤懑,久久站立不安。显示巴利原文
63. Tanutcamavoca ‘‘matakalebarāni khāditvā vasāmi‘‘ti saccaṃ mahārāja! Matasarīraṃ sukkhapaṇṇaṃ viya nīrasaṃ kiṃ metāya dujjavikāya pasīda deva! Varaṃ me dehi nava visayethita manusso eko janapado gocaratthāya me dīyatu, tattha manussānaṃ anapagatuṇhavegaṃ jīvarudhirañca jīvamaṃ sañca khāditvā ciraṃ sukhena jīvituṃ sakkā’ti āha. Atha rājā arepāpima! Rakkhasa! Nāhaṃ pāṇavadhaṃ anujānissāmi cajetaṃ tava gāhavikāranti. ‘‘Tenahi dine dine ekaṃ manussabaliṃdehi’’ti. Jīvabalimekampi na demīti vutte ‘‘sacca menaṃ maṃdisāna kappa rukkhāpi avakesino jāyantīti hā hatosmi kimahaṃ karomī’’ti visāda dinnayano dummukho domanassappatto appaṭihāno aṭṭhāsi.
64 这时,这位国王生起了深切的悲悯,内心因此扰动而迷惘。国王于是这样思惟。显示巴利原文
64. Atha tassa nariṇdassa karuṇābhūyasi tahiṃ jāyamānā manotassa viratyā vyākulaṃ akāsi. Atha rājā evaṃ pari vitakkesi.
这是由欲求受阻、焦灼苦恼与黯然沮丧所带来的折磨痛苦。
显示巴利原文 Nānussarāmi vata yācitu māgatānaṃ, Icchāvighāta paritāpa hatajjutīti; Hemanta nibbahimamāruta nissirīka, Paṅkerubhehi sadisāni mukhāni jātu.
66 第六十六节。为了保护此身,绝不能伤害他人。而我渴望内在的布施,何时才能践履?现在,这一适时的机缘已到。我自身为此身体唯一的主宰,决意用我的血肉令它饱足。作此决定后,他召集大臣,这般说道。显示巴利原文
66. Etassa rakkhassa paresaṃ dukkhamā pādayituṃ na kadāci sakkā, ahañca ajjhattika dānaṃ kadādassāmiti patthemi, tadidaṃ pattakakālaṃ jātaṃ, saka sarīrassa ahameva issaro, mama maṃsalohitena etaṃ santappayāmīti kata nicchayo amacce āmantetvā evamāha.
我珍爱这可爱的身体,
维持它,只为利益世间众生;
无论亲疏远近,我都将护持它。
显示巴利原文 Imaṃ sarattaṃ piyitaṃ sarīraṃ, Dhāremi lokassa hitattha meva; Ajjātitheyyatta mupeti tañce, Ato paraṃ kiṃ piya matthi mayhaṃ.
大臣们这样说:“为了救护一人而令整个世界无依无怙,如此错误地宣说法道,这岂是诸天的法道?”然后国王这样说。显示巴利原文
Amaccā evamāhaṃsu ekassa rakkhassa atthāya sakala lokaṃ anāthikattu micchato koyaṃ dhamma maggo devassa atha rājā evamāha.
恒常犹如丰足的财富,
即使见到乞者,我亦无所大获;
当知确有如此获得之法——
纵然恳求天神,亦不能得。
显示巴利原文 Nicco pahogassa dhanassa cāpi, Na yācake daṭṭhu mahaṃ labhāmi; Evaṃ vidhaṃ atthi janantu laddhuṃ, Na devatā rādhanāyapi sakkā.
69 国王说:“你们不要阻碍我的布施。”大臣们便说:“既然这个决定无法舍弃,那我们就每人每日轮流履行护卫供养之责吧。”国王说:“只要我还在世,我自会善加分辨。”随即下令:“速将外科医师带来这里。”当时聚集在那里的众人听闻此事,既因他的善行而欢喜,又心中悲痛悚惧,战栗不止,僵立如石,怒气难平,愤恨满腔,纷纷这样议论。显示巴利原文
69. Apetha tumhe na me dānantarāyaṃ karothā’ti āha. Atha amaccā yadicāyaṃ nicchayo apariccajanīyo amhesu ekeka meva dine dine rakkhassa balikammāya hotūti āhaṃsu. Atha rājā ‘‘ahameva jīvanto evaṃ nānājānissāmi’’ti sallakattaṃ sīghaṃ ettha ānehīti saṃvidhahi. Atha tattha samāgatā sabbe janā taṃ pavattiṃ sutvā tassa guṇe anurattā sokena kampamānā tahiṃ patiṭṭhitena paṭighena ati kuddhā visuṃ visuṃ evamāhaṃsu.
70 有人说:“这罗刹应当斩首处死。”有人说:“他那如同雨季乌云般的巨大身躯,可用来制成数百支箭的箭囊。”又有人说:“适合作为众多投掷武器的靶子。”还有人主张:“应当用剑叶刑处死他。”另有人说:“用油布裹住,再以大火点燃焚烧。”这些说法都禀告了国王。于是将那恶者活捉,用绳索捆绑,关进牢笼。有人听闻对邪灵的种种可怖杀法,却说那尸身坚硬如石,难以动摇。这时国王说:“来吧,朋友!这鬼物承蒙大恩了!”显示巴利原文
70. Eso rakkhaso sīsacchedamarahatiti keci, kāla megha sadisa metassa mahā sarīraṃ aneka satānaṃ sarānaṃ tuṇirabhāvaṃ netumarahatīti keci, anekesaṃ khepana satthānaṃ lakkhabhāvaṃ mupanetuṃ yuttamiti ca pare, asikadalikīlāya vajjhoyamiti aññño telacolena veṭhetvā mahatā pāvakena ujjāletvā dahitabboyamiti apare, idaṃ sabbaṃ rājānānu jānāti. Imaṃ asappurisaṃ jīvagāhaṃ gahetvā rajjūhi guḷapiṇḍaveṭhanaṃ veṭhetvā baṇdhanāgāre pakkhipi tabbanti aññe evamevaṃ tattha bahudhā kathentānaṃ kaṭukataraṃ vadhavidhānaṃ yakkho sutvā tasito militakkhamatadeho viya niccalova ṭhito, atha so rājā ‘‘ehi sakhe rakkhasa! Mahopakāra karaṇa bhūta!
王说:“应当布施财物,并以乐于布施之心,令得悦服。”
你尚有血肉之欲,
愿此难得之事成就利益,
愿心与车乘皆得成就,莫令二者俱灭。
显示巴利原文 Deyyañca dānappavanañcacittaṃ, Atthi tuvaṃ lohita maṃsakāmī; Sametu metaṃ hitāya durāpaṃ, Mano ratho sijjhatu no ubhinnanti.
他说:“从我身上取出的活肉和活血,请出于对我的护念而接受吧。”对守护者这样说完之后,便向着医师伸出右臂,以便割取肉。显示巴利原文
Vatvā ‘‘mama sarīrato dīyamānaṃ jīvamaṃsaṃ jīvarudhirañca mayi anuggahena sampaṭicchā’ti rakkhassa vatvā sallakattābhimukhaṃ dakkhiṇabāhuṃ pasāresi maṃsakattanāya.
72 那时,夜叉用双手掩住耳朵,心中默念:“愿邪恶止息,不祥消除,愿国王吉祥!我这是遭遇了什么?因巨大恶业的果报,让我以不如法的不净食维生,如同饮毒一般;又像为酷热所苦,又陷入林火之围一般。若我这样的念头在大王面前生起,天罚必定会落在我的头上,世界护法神啊!”显示巴利原文
72. Atha so yakkho ubho kaṇṇe pidhāya santaṃ pāpaṃ paṭihatamamaṃgalaṃ rañño sotthi bhavatu, kimidamāpatitaṃ mahatā me pāpa vipākena jīvatu micchato visabhojanamicca, ātapatilantassa dāvaggi parikkhepo viya ca yadi īdiso me saṃkappa mahārāje samujjo yeyya deva daṇḍo me sirasi addhā patatūti, lokapālāpi me sīsaṃ chiṇdanti nāha mevaṃ vidhamaparādhaṃ karissāmī’ti na sampaṭicchi,
73 于是,国王说:“那么,夜叉,我能为你做什么?”夜叉因众人遭处死的刑罚与王命而恐惧惊慌,说道:“陛下,我别无所求。只愿从今往后,能在各个村落获得适合王者的饮食,作为供祭之品。”国王说:“让国内民众照此而行。”并在城中击鼓宣告……显示巴利原文
73. Atha rājā tena hi yakkha! ‘‘Kiṃ te mayā kātabbantī’ti āha. Atha so rakkhaso mahājanānaṃ vadha vidhānena rañño ānāya ca bhīto santatto ‘‘deva! Nāha maññaṃ patthayāmi kintu itoppabhūti rājārahena bhojanena gāme gāme upahārabaliṃ laddhukāmomhi’ti āha atha rājā ‘‘evaṃ karontu raṭṭhavāsino’’ti nagareva sakala raṭṭhe ca bheriṃ carāpetvā pānātipāta viramaṇāya ovaditvā naṃ yakkhaṃ uyyojesi.
某时,因掌管降雨的天众放逸,出现了雨水匮乏。显示巴利原文
Atha kadāci vassādhikatānaṃ devatānaṃ pamādena avaggaho pāturahosi.
暑热猛烈,骄阳炽盛,
灼热逼人,蒸煮沉重;
老朽之人,犹如倒垂的水滴,
他们饮尽了一切处之水,
显示巴利原文 Nidāghavegena ravi patāpi, Uṇhābhitattā pacano baro ca; Jarāturevāsisirā dharā ca, Piviṃsu te sabbadhi sabbima mbu.
如同此处寒风逆吹,
又如被遗弃的漏斗一般破败不堪;
猛烈的阳光在林间投下层层斑驳的光影,
如同布满了裂痕的树皮,显露出耗损的生机。
显示巴利原文 Anetābhusuṇehana vipaccamāna, Sanīssanamebhāhariteva vāṭī; Tibbātapakkattavanantarājī, Runākulā khāyati vīrikānaṃ.
即使雨季来临,那光明体
它的炽热依然笼罩着天空;
洁白的雨滴纷纷洒落,
犹如抹上香油般明亮闪耀。
显示巴利原文 Vassānakālepi pabhākarassa, Patāpasantāpitamantalikkhaṃ; Samācitaṃ paṇḍaravāridehi, Savaṇdanālepamivātirocī.
77 如此,因酷热肆虐,河流、湖泊与池塘等只剩下泥沙,田地干涸,庄稼枯死,许多地方大地荒芜,鸟兽因缺水而疲惫不堪。国王听闻此事,心生悲悯,心湖震荡,便受持八关斋戒,来到大塔的庭院之中,直到天神遍降雨水。显示巴利原文
77. Evaṃ mahatā gimhavipphuraṇena nadītaḷākasobbhādīsu sikatākaddamāvasesaṃ sositesu kedāresu mata sassesu bahudhā eḷitabhūmibhāgesu salilabhāvena kilantesu migapakkhisu taṃ pavattiṃ sutvā rāja karuṇāya kampitahadayo aṭṭhaṅgasīlaṃ samādiyitvā mahācetiyaṅgaṇamāgamma yāva devo sabbattha vittha tāhi saliladhārāhi sakala laṅkādīpaṃ pinento vassaṃ vassitvā mahatā udakappavāhena maṃ na plavayissati maramānopi tāva na uṭṭhahissāmīti daḷhataraṃ adhiṭṭhāya tattha silāpatthare sayi.
78 那时,凭藉国王的法之威力,以及因其功德相续而生起敬畏、心生净信的诸天、龙与夜叉的威神力,四方上下涌起了雨云。确实如是。显示巴利原文
78. Taṃkhaṇe tassa raññe dhammatejena cakitānaṃ guṇappabaṇdhena ca pasantānaṃ devanāgayakkhānaṃ ānubhāvena samantato vassavalāhakā uṭṭhahiṃsu tathā hi.
如同广长舌者舒展遍于四方,
又似火焰顶端不断扩散的暗雾覆盖,
犹如山岳之影般浓重的乌云遮蔽。
显示巴利原文 Dīghāminantāva disāpayāmaṃ, Vitthārayantāva tamaṃ sikhāhī; Chāyā girīnaṃ viya kāḷameghā.
发出深沉而坚实雷鸣的云,
在处处开始降下雨水,
啼鸣的孔雀群,
聚集一处,相续不断,彼此相连。
显示巴利原文 Gambhīradhīratthanitā payodā, Tahiṃ tahiṃ vassitumārabhiṃsu; Samunnadattā sikhino kalāpaṃ, Saṇdhārayuṃ jattamicuttamaṅige.
Muttākalāpā viya tehi muttā, Lambiṃsu dhārā pasamiṃsu reṇu; Gaṇdho subho mediniyāvacāra, Vitaññamāno jaladānilena.
如丝光耀,如阎浮金液滴,
远处忽然出现的军队连连得胜,
如随风而行的雷鸣之云,
又如闪电般纵横起舞。
显示巴利原文 Jutīhi jambunadapippharāhi, Muhuṃ disante anura jayanti; Meghassanāḷituriyānuyātā, Vijjullatā naccamivācariṃsu.
他们面色如被忿怒染红,
发出呼喊声,犹如因胜利而喜悦;
如同搜寻暑天中的仇敌一般,
那时,大洪水遍及一切处。
显示巴利原文 Kodhena rattā viya tambavaṇṇā, Ninādavanto jayapītiyāva; Gavesamānā viya gimhaveriṃ, Vyāpiṃsu sabbattha tadā mahoghā.
84 84. 当时正值这样的雨季,大洪水到处泛滥,国王因此并未起身。于是大臣们堵塞了塔院中的排水沟渠,院中积水满溢,将国王浮了起来。他这才起身,为塔举行了盛大庆典,随后便返回了王宫。显示巴利原文
84. Evaṃvidhe vasse pavattesi rājā namaṃ mahogho uppilāpadhīti na uṭṭhāsiyeva atha amaccā cetiyaṅgaṇe jalaniggamapaṇāliyo thakeseṃ anto sampuṇṇavāripūro rājānaṃ uppilāpesi. Atha so uṭṭhāya cetiyassa mahussavā vidhāya rājabhavanameva gato.
85 85. 此后,国王以无杖罚、无刀剑的方式治国,知道人心因此变得极为骄慢,一些人在村落中劫掠,成了盗贼。国王听说后,派人活捉这些盗贼,投入监牢,暗中送给他们珠宝、黄金等物,教诫说:“不要再做这样的恶事。”然后放了他们。夜晚,他又将盗贼带往荒冢间,让他们目睹种种苦状,哀泣恐惧,犹如被火焚烧一般,而后将他们逐出城外,以除民害。他如此思惟着盗贼之害未曾断绝。显示巴利原文
85. Tato adaṇḍena asatthena rajjamanusāsato rañño accantamudramānasattaṃ viditvā unnaḷā keci manussā gāmavilopādikaṃ ācarantā corā ahesuṃ taṃ sutvā rājā te core jīvagāhaṃ gāhāpetvā baṇdhanāgāre khipitvā rahasi tesaṃ ratanahiraññādikaṃ datvā mā evaṃ karothāti ovaditvā palāpetvā rattiyaṃ āmakasusānato chavarūpe ānetvā corahiṃsaṃkārento viya agginā uttāpetvā nagarato bahi khipāpesi evaṃ corabhayadva apanetvā ekadā evaṃ cintesi.
86 他对厌离生起了欣乐之心,心想:“何必去理会那王权的种种势力?不如将这富足的王国——连同宝库、臣民、后宫、大臣、亲信与军队——以布施的方式赠予某人之后,便进入山林,受持净戒,成就身远离与心远离的两种寂静。”那时,牲畜之惧也在心中生起如是的恶寻思:这位国王是具足善法、善德、品行端正之人,日复一日依十善业增长寿命、远离恶法。于是他进一步思惟:“我何时才能得到王位?即便失掉王位,若能获得更大的荣华,便能受青年拥戴,感受世间快乐。”他心想,不久之后,国王应当会舍离王位,往北方进军,召集先前的盗贼,率领军队攻打都城之门。国王得知此事后,心想:“必定是有人接受了王位,才发兵前来;但凭我某种天界神力的加持,我想那些臣子若未得到我的许可,便不会将王权交付他人。”他怀着这样的念头,依止于此念,心中又浮现:“国中多年将遭大难——凭何种王权才能得到这样的果位?此王位既然给了某人,我又该如何宣说?”于是,他不告诉任何人,仅持守护戒心,从南门出城,前往摩罗耶国。显示巴利原文
86. Kimanena rajjavibhavena, indaṃ paripuṇṇaṃ sakosaṃ saparajanaṃ sahorodhaṃ sāmaccaṃ sakhavāhanaṃ rajjaṃ kassaci dānarūpena datvā vanaṃ pavisitvā sīlaṃ samādāya kāyavivekaṃ cittavivekadva sampādetuṃ vaṭṭatīti abhinikkhamane ratiṃ janesi. Tadā goṭhābhayopi evarūpaṃ pāpavitakkaṃ uppādesi. Esa rājā dhammiko sadācārakusalo patidivasaṃ vīdhīyamānehi dasavidhakusalakammehi āyusaṃkhāropissa vaḍḍhati upapīḷakakammānica dūramapayanti. Tatoyeva cirataraṃ jīvissati etassa accayena kadāhaṃ rajjaṃ labhissāmi rajjaṃ patvāpi vaḍataro āhaṃ yuvajanasevanīyaṃ visayasukhaṃ kathamanubhavissāmi sīghamimaṃ ito palāpetvā rajje patiṭhahissāmīti cintetvā bahuṃ sāradhanamādāya uttaradvārato nikkhamitvā pubbacore sannipātetvā balakāyaṃ gahetvā āgamma nagaradvāraṃ gaṇhi taṃ pavattiṃ sutvā rājā ‘‘rajjaṃ kassacidatvā abhinikkhamanaṃ karissāmiti katasanniṭṭhānassa mama ayaṃ kenaci devānubhāvena sannidhāpito maññe amaccā mayaṃ ananumatāpi purāyujjhitumāra bhanti evaṃ sati maṃ nissāya ubhayapakkhagatassa mahājanassa vipulaṃ dukkhaṃ ‘‘bhavissati kimanena rajjena phalaṃ rajjaṃ tasseva dinnaṃ hotu’’ti vatvā kaṃci ajānāpetvā parissāvanamattaṃ gahetvā dullakkhiyamānaveso dakkhiṇadvārena nikkhamitvā malayadesaṃ gacchanto
Sadāsantuṭṭhacittānaṃ sakkā sabbattha jīvitu; Kutra nāma na vijjanti phalamūlajallāyā.
88 他一边思惟一边前行,渐渐进入一片名为哈塔瓦那嘎拉的广袤森林。林中枝叶繁密,花果终年不绝,树冠高耸交织,种种树木参差林立:有松、刺槐、柽柳、柘树、沙梨、栴檀、凤仙花、龙脑、吉木罗、佳木罗、柑橘等,交错共荣,枝叶披离。又有多种树木丛生,枝条遒劲,明润亮泽,遍满全林,开满明艳的花朵。林间飞禽走兽,种类繁多,嬉戏欢鸣,不绝于耳。此为有大神力天神及诸天护持的美妙林园,亦是一处适宜修行的清静幽林。泉水聚为深潭,根茎清凉,果实甘美,其乐无穷。长老们见此大林,心生信乐,认为此处必能成为成就阿拉汉的禅修之地。那些已断身见、心见,身心安住于分别解脱,一心专注、慈爱而住的清净比丘们,为获得身与心的分别解脱之利,皆来此安住。显示巴利原文
88. Iti cintayanto kamena gantvā hatthavanagallaṃ nāma mahantaṃ araññāyantaṃ pāvisi, aviralapavālakusumaphalasaṃjannavisālasākhāmaṇḍalehi uccāvacehi panassahakārakapittha timbarujambirajambuvibhita kāmalaka bharīta katirīṭakasālasaralavakula punnāga nāgakandambakāsoka nīpacampaka bhintālatālappabhūtihi vividhatarugaṇehi samākiṇṇaṃ vipulavimalasiluccayapariyapariyantasaṅhatanadīsambhedatitthopasaṃkanta vividhamigayuthavihagavagganisevitaṃ mahesakkha devatādhiggahītaṃ naṇdanavanakamanīyaṃ suḷabhamūlaphalasalila sukhopabhogaramaṇīya taṃ mahā kānnaṃ oloketvā idaṃ me tapovanaṃ bhavitumarahatiti katālayo kāyavivekacittavivekānaṃ lābhena ekaggamānaso mettāvihāramanuyujantovaññajīvikāya saṃjanitasantosavippharaṇapinītakāyo vāsaṃ kappeti.
89 哥陀跋夜登上王位后不久,心中生起疑虑:“因为我性情残暴,民众或许已经厌离,他们很可能把心中归向的僧护王请来,拥立为王。”他预料到这种可能,便想:“应当将他杀掉。”于是,他带着这样的意图,在城中击鼓宣告:“谁能把僧护王的头献来,当赏千金作为酬劳。”那时,有一个南方地区的猎人,带着自己的饭食,正沿着林中小径行走,来到一位剃除须发者近旁坐下用餐。见到这位圣王,他心生欢喜,便用带来的食物供养,诚恳地祈请:“我虽出身低贱,但得以活命,既非盗贼,亦非奴婢,为何会被贵人之色所弃呢?我愿奉上此饭,请您以善法受食。”接着,那位王……显示巴利原文
89. Goṭhābhayopi rajjaṃ patvā katipāhaccayena ‘‘mama caṇḍatāya vīratto pajāvaggo manaṃ paviṭṭhaṃ saṅghabodhiṃ ānetvā rajjaṃ kāretuṃ kadāci ussahatī’’ti saṃjātaparisaṅko taṃ mārāpetuṃ vaṭṭatīti abhisaṇdhāya ‘‘saṅghabodhirañño yo sīsaṃ ānessati tassa sahassaṃ pāritosikadhananti nagare bheriṃ carāpesi. Tato malayadesasiko koci duggatapuriso attano kaccena puṭabhatta ādāya vana maggena gacchanto bhojana velāya soṇḍisamīpe nisinnaṃ saṅghabodhirājānaṃ disvā tassa ākappena pasannahadayo bhattena taṃ nimantesi rājā taṃ nasampaṭicchi. So purisonāhaṃ nihīna jātiyaṃ jāto na pāṇavadhaṃ jivikāya jīvanto kevaṭṭo vā luddako vā bhavāmi atha ko uttama vaṇṇehi paribhogārahe vaṃse sañjātomhi mama santakamidaṃ bhattaṃ bhottumarabhati kallyāṇa dhammikoti taṃ punappuna yāci. Atha rājā
Chāyaya gehaṃ sādhāya seyyaṃ vatthaṃ tacenaca; Asanaṃ thalapattehi sādhenti taravo mama.
Evaṃ sampanna bhogassa na taṇhā parasantake; Tava jaccādimuddissa garahā mama na vijjatīti.
说罢,便不愿了。显示巴利原文
Vatvā na icchi eva.
92 那时,那人在土地上躺下,将自己捆绑起来后请求。未能阻止对他的束缚,于是恭敬地接受了所供养的食物和自己滤净的饮水,受用之后洗手漱口,食事完毕,心想:“我蒙受了恩惠,该如何回报呢?”便问道:“阿奴拉得城中发生了什么事?”那人便告知:前任国王被放逐,名为拘陀波耶的国王登基,他尊奉光明僧团,有一日提着头颅示众,当时城中民众击鼓、燃放鞭炮,庆祝胜利。显示巴利原文
92. Atha so puriso bhūmiyaṃ nipajjanamassamāno nibandhitva yāci. Tato tassa nibaṇdhanaṃ nivāretumasakkonto sagāravaṃ sopacāraṃ dīyamānaṃ bhattañca sakaparīssāvanaparīputapānīyañcā paribhuñjitvā hatthamukhadhovanena parisamatta bhatta kicco annohaṃ katupakāro kīdisamassa paccupakāraṃ karissāmiti cintayantova taṃ abhimukhīkariya ‘‘anurādhapure kā pavattī’’ti pucchi, atha so puriso pubbarājānaṃ palāpetvā goṭhābhayo nāma rājā rajjepatiṭṭhahitvā siri saṅghabodhirañño yo sīsaṃ ādāya dasseti tasha sahassaṃ pāritosikadhananti nagare bheriṃ carāpesi kirāti suyati’’ti.
他的话音一落,我便满心欢喜,心想:“以我这可贵的千次头施,如今已是对他的回报。因是发自内心的布施,布施巴拉密当会达至究竟圆满……”显示巴利原文
Tassa vacana samanantarameva tuṭṭhapahaṭṭhahadayo mama sahassārahasīsadānena idāni etassa paccupakāro kato bhavissati ajjhattikadānattā dānapāramitāva koṭippattā bhavissati idañca vatare-
没有那腐坏成串果实的点滴,
它能刺穿那些被劈开的头颅;
我的头颅依觉悟树而得安稳,
财富的获取与增长。
显示巴利原文 Na puti pugīphalamattakampi, Agghanti sīsāni cichivitānaṃ; Sīsantu me vattati bodhiyā ca, Dhanassa lābhāya ca addhikassa.
如同枯萎的芦茎,带来痛苦之身,
观此易腐之身;
经历这苦痛之身,加以照料,
系念于真舍利益,令其成就。
显示巴利原文 Nāḷivanasseva rujākarassa, Putippadhānassa kalebarassa; Dukkhannubhuta paṭijagganne, Sadatthayogā saphalaṃ karomīti-
他思忖已定,便对那人说:“喂,汉子,有个貌美的、名为毕利耶希利僧伽菩提的国王,你取了首级,前往王前示现。”那人听了这话,说道:“王啊,我绝不敢作这些大恶业,我害怕。”显示巴利原文
Cintetvā kataticchayo ‘‘bho purisa sobhaṃ pirī sirisaṅghabodhi rājānāma, mama sīsaṃ gahetvā gantvā rañño dassehī’’ti āha. So taṃ sutvā ‘‘deva nāhamevaṃ vidhaṃ mahāpātaka kammaṃ āvajissāma bhāyāmi’’ti āha.
95 95. 于是,国王说道:“别怕。为了让你获得千两之财的赏赐,我将亲自作你的依靠,你只需依我所说而行即可。”说毕,那个贪图千两之财的路人应允了。国王因无法获得用以斩首的利器,便心想:“凭着法增上力所致的神变力,我将从关节处断开首级并示现。”他盘腿而坐,与那人密谋后,心想:“献上这首级,便能成为获得一切智的缘。”国王欣然,先作欢悦之行,然后召来路人。这个路人因先前听闻国王的命令,加上前世所造的余业,便取了首级前往阿努拉德普拉城,宣告此事。城中众人悉皆知晓,他们许下承诺:“若此事属实,亲身验证后,我等将赏你千两之财。”此人下定决心,必须实行。他来到路人跟前,应诺道:“来吧。”于是,以双手合掌,伸展双臂,两人相见。此时,路人用左手抓住国王如睡莲般美丽的双颊,以鼻孔和喉管为着力点,在水畔用右手牢牢攫住一小撮头发,心念坚定,向上猛地一提。这新生之发被右手紧握,在血流如注中拔起,安立于千两之财的重赏之上。这时,林中的树神与天人齐声发出善哉的赞叹,撒下鲜花,守护着首级。显示巴利原文
95. Atha rājā ‘‘mā bhāyi kahāpaṇasaggassalābhāya ahameva te upāsaṃ karissāmi kevalaṃ tvaṃ mayā vuttaniyāmeva paṭipajjā’’ti vatvā sahassalābhagiddhena tena pathikapurisena adhivāsite sīsacchedāya satthaṃ alabhamāno dhammādhiṭṭhānateja sā sīsaṃ saṇdhito visuṃ karitvā dassāmīti cintetvā pallaṅkaṃ suṇthiraṃ baṇdhitvā mamedaṃ sīsadānaṃ sabbaññutañāṇa paṭilābhāya paccayo bhavatūti somanassapubbakaṃpatthanaṃ katvā taṃ purisaṃ attano samīpaṃ āmantesi. So adhikapuriso pubbe adiṭṭhāsutapubbadukkarakamma dinnaṃ sīsaṃ gahetvā anurādhapuraṃ gantvā dissemi kotaṃ sañjānāti kotaṃ saddahissatīti, atha so goṭhābhayo sace tena saddahissati ahavettha sakkhihutvā sahassaṃ dāpessāmi tayātu tattha evaṃ kattabba’’nti paṭipajjitabbā karaṃ upadisitvā ehisappurisa mma santike mbaṇato hutvā ubhayartthalānaṃ ekīkaraṇavasena añjaliṃ katvā bāhuṃ pasārehīti vatvāubhosu passesu nīlamaññāsamaññānaṃ nālinaṃ ujubhāvāpādanena kaṇḍhanāḷaṃ sammā ṭhapetvā salilaparissāvanne sīsasaṇdhiṃ jala lekhāya paricchaṇditvā sakena dakkhiṇa hatthamuṭṭhinā culābaddhaṃ daḷhaṃ gaṇhitvā yāva mama sīraṃ ādāya addhikaṃ purisassa hatthe samappemi tāva mama cittakiriya vāyo dhātuvego avicchinno pavattatūti adhiṭṭhāya cuḷābaddhaṃ uddhābhimukhaṃ ukkhipi. Tāvadeva sīsabaṇdho puthubhūto hutvā tena dakkhiṇa hattha muṭṭhināgahitoyeva paggharantiyā lohitadhārāya saddhi addhikassahatthatāle patiṭṭhāsi, tasmiṃyeva khaṇe vanādhivatthā devatā sādhuvādamukharā pupphavassaṃ vassāpetvā sīsassa ārakkhaṃ gaṇhiṃsu.
有情痴染于稠泥之中
放下头颅,犹如播下殊胜种子而生起,
由此布施巴拉密之蔓,枝叶繁茂,
愿一切智之果味,令众生皆得欢喜受用。
显示巴利原文 Saṃsattaratta kalale ddhikapāṇikhetteta, Nikkhitta sīsa varabīja samubbhavāya; Etassa dānamaya pāramitālatāya, Sabbaññutā phalaraso janataṃ dhinotuṃ.
97 于是,那位长者以香花鬘装饰那头,将其放入香盒,疾速赶往阿努拉德普勒,呈给戈塔婆雅。戈塔婆雅见了,不能辨认,心生疑惑,便守护此物而立。随后,长者忆念国王所授仪轨,提起那头,抛向空中,说道:“主上!帝释天王!我今以此头与您结缘!”便双手合十向空祈请。于是,诸天所护持的头颅无有依托,悬于空中,正对戈塔婆雅而住。显示巴利原文
97. Atha so addhikapuriso sugaṇdhavana kusuma mālāhi taṃ sīsaṃ alaṃkaritvā pugakuhulikāpuṭe pakkhipitvā sīghagati vegena anurādhapuraṃ gantvā goṭhābhayassa dassesi, so taṃ disvā sañjanitu masakkonto saṃsayappatto aṭṭhāsi. Atha addhikapuriso raññā vuttavidhi manussaranto taṃ sīsaṃ gahetvā ākāse khipitvā ‘‘sāmi! Sirisaṅghabodhimahārāja! Tva mettha me sakkhibhavā’’ti añjalimpaggahetvā ākāsa muddikkhamāno yāci, atha taṃ devatādhiggahitaṃ sīsaṃ nirālambe ambare laddha patiṭṭhaṃ goṭhābhayassa abhimukhaṃ hutvā.
王说:“我正是帝释天王,
此头颅乃是依仪轨供养所成就的神圣遗物;
你是具足王国、吉祥与安乐的天人,
他说:“愿此已得千倍利益者得以成就。”
显示巴利原文 Rājā hameva suhado sirisaṅghabodhi, Sīsappadāna vidhināsmi samiddhicitto; Tvaṃ cāsi rajja sirilābha sukhena deva, Esova hotu paṭipanna sahassalābho’ti āha.
99 听闻此语,瞿塔婆耶大臣心生敬畏,便铺设狮子座,于其上撑起白伞,祈请道:“天神,请降临此处!”祈请之下,那头颅降临。他便以种种供养恭敬供奉、顶礼,请求宽恕,随后举行盛大荼毗仪式,并以千金币犒赏军队,遣散而去。显示巴利原文
99. Taṃ sutvā goṭhābhayo sāmacco vimbhītahadayo sīhāsanaṃ sajjetvā upari setacchattaṃ kāretvā idha deva! Otarāti yācitvā tattha otiṇṇaṃ taṃ sīsaṃ nānāvidhāhi pūjāhi ārādhetvā namassamāno khamāpetvā mahatā mahena āḷāhanakiccaṃ kāretvā aṅikaṃ kahāpaṇasahassena tosetvā uyyojesi.
100 悉利桑伽波提王的王后得知国王已经逃亡,心想:‘我也要随他而去。’于是她乔装打扮,从南门出城。因不识路途,她偏离了正道,辗转进入各个村庄寻找丈夫,却始终不见他的踪影。她满怀恐惧与羞愧,不敢向人询问,心想:‘我应当前往摩罗耶地区。’便沿着蜿蜒的山路,步履轻柔,匆匆朝密林深处走去。当她来到荒野林地附近时,听闻国王因饥饿而焦躁不安的消息,心中悲痛难抑,甚至攀上树木,殷勤地想为丈夫献上食物。她穿行于附近的村落,遇到许多孩童、牧牛人和搬运柴薪的妇女,听到他们的哀叹之声,自己心也如刀割,便随他们一同彷徨。她憔悴不堪,望见一棵细弱的菩提树与一片洁净的沙地,便俯身掩面,瘫坐在地,对着大地肝肠寸断,放声悲泣。这处地方至今仍被称为‘寂寞之地’。显示巴利原文
100. Sirisaṅghabodhi rañño mahesī pana rañño palātabhāvaṃ ñatvā ‘‘ahañca taṃ anubbajāmi’’ti aññatara vesena dakkhiṇadvārena nikkhamitvā maggaṃ ajānanni ujukamaggaṃ pahāya taṃ taṃ gāmaṃ pavisitvā sāmikaṃ apassantī bhayena sālintāya ca pacchitumpi asahamānā malaya desa meva gatoti cintetvā vaṅkamaggena gacchantī komalatāya sīghaṃ gantumasakkonti kālaṃ yāpetvā tassa araññāyatanassa samīpagāmasmiṃ raññosisadānappavattiṃ sutvā ‘‘sā haṃ varākī dassanamattampi nālattha’’nti soka paripuṇṇahadayā tameva vanasaṇḍaṃ adhiruyha bhattuno kalebaraṃ vicinantī samīpagāmesu mahajanaṃ pucchanti avandinasaṅiketattā tattha tattha vicarantī samīpagāmavāsino bālakā gopālakā kaṭṭhabhārikā itthiyo ca etissā vilāpaṃ sutvā kampita hadayā tāya saddhiṃ vicarantī. Sā evaṃ cilūpamānā bhīmiyaṃ supupphitaṃ vimalavālukaṃ vanagumbaṃ disvā tattha nipatitvā bhūmiyaṃ parivantamānā atikaruṇaṃ vilāpamakāsi, so padeso ajjāpi vidhavācana’’nti vohārīyati.
101 她悲痛欲绝,整夜不停地哭泣,白天又四处游走。炽盛的忧悲之火灼烧着她的心,令她无法平息。她投身于一座小池塘中,沉入水底,因昏迷的冲击,经历了二三个时辰方才恢复知觉,就这样熄灭了内心的炽热。那处地方后来便被称为‘涅槃之池’。显示巴利原文
101. Sā mahatā rodante rodanena taṃrattiṃta ttheva khepetvā puna divase ito cito ca vicaranti mahatā sokagginā ḍayhamānā santāpaṃ adhivāsetuṃ asakkonti ekasmiṃ khuddaka jalāsaye nipatitvā nimuggaṃyeva mucchāvegena dve tayo muhutte ativāhetvā upaladdhapaṭibodhā pariḷāhaṃ nibbāpesi, taṃ ṭhānametarahi ca ‘‘nibbāṇa pokkharaṇī’’ti ca samaññaṃ alabhi.
102 她从池中起身,沿着地面、树木和石地四处搜寻。在树丛附近,她看见一具干枯的髑髅,因有天神守护,未曾被豺狼等所毁坏。一见到它,强烈的悲痛击碎了她的心,她紧紧抱住那具髑髅,躺在旁边。由于极度虚弱、长途跋涉,又在多处跌伤了身体,她就这样在那里逝去了。显示巴利原文
102. Tato uṭṭhahitvā anubhūmiṃ anurukkhaṃ anusilā talaṃ gavesamānā soṇḍi samīpe sayamānaṃ devatādhiggahena sigālādīhaanupahataṃ sukkhaṃ kavaṇdharūpaṃ disvā sokavega phalipataneva hadayena daḷhataraṃ taṃ aliṃgitvā sayi, tāva bhone vekallena durāgamanena tattha tattha nipatita sarīra ghātena ca nilanta rūpā mucchā samakālameva kālamakāsi.
103 附近村庄的居民聚集商议道:“像我们这样的人触碰已加冕的国王与王后的遗体,实不恰当;不禀告在位的国王而举行火葬,也非适宜。”于是,为防避雨水和暑热,他们搭建了一间小屋,又为防止禽兽进入而围起了篱栅,随后便离开了。显示巴利原文
103. Samīpagāma vāsino sannipatitvā muddhābhi sittassa rañño ca mahesiyā ca sarīraṃ amhādisehi phusituñca na yoggaṃ, vattamānassa rañño anivedayitvā āḷāhana kiccaṃ kātumpi na yuttanti sammanetatvā vassātapa nivāraṇāya kuṭiṃ katvā tiracchānappavesanisedhāya vatiñca katvā pakkamiṃsu.
104 哥洹波耶忆念着悉利桑伽波提王那无可比拟的德行相续——从幼年时起便以三皈依为依归,恒常守护戒律,通达善逝教法,善巧一切技艺,于王位毫无贪著,乐行布施,乃至调伏罗刹等诸般难行之德——他想:“如果我这有心识的人长久留在此国,便会成为蒙受恶名者。与其如此,不如被称作善友良伴;若因他人作恶而受牵连,我恐怕会被挤压至死。”他如此思惟,愈发忧惧,便默然出城,长久筹量如何脱离这大过患。显示巴利原文
104. Goṭhābhayo sirisaṅghabodhirājassa anañña sādhāraṇa guṇappabaṇdhaṃ anussaranto daharakālato paṭṭhāya vatthuttaya saraṇaparāyaṇataṃ niccaṃ sīlarakkhaṇaṃ sugatāgama vicikkhaṇattaṃ sakalakalākosallaṃ rajje anatthikataṃ dānasoṇḍa taṃ rakkhasadamanādikaṃ dukkaracaritakañca tassa nāma sacetanassa na pitimāvahati visesato ‘‘addhikaduggatassa sahassa lābhāya sahatthena sīsaṃ kaṇṭhanālato uddharitvā dānaṃ sīsassāpi nirālambe ākāse avaṭṭhānaṃvyattatarāya girāya sādhippāyañcetaṃ nivedanañceti acchariyaṃ abbhutaṃ adhiṭṭhapubbaṃ assuta pubbañca nimmalacaritaṃ mama mahāparādhakalaṅike neva saddhiṃ cirakālaṃ pavattīssati, aho ahaṃ suciraṭṭhāyinā īdisena akittīsaddena sādhuhi niṇdaniyo bhavissāmi visesato pana niccakālaṃ kalyāṇa mittabhūtassa īdisassa mahānubhāvassa anaparedhassa mahāpurisassa rajjaṃ acchiṇditvā vadhaṃ kāresiṃ aññadatthu mittadubhikammena ahaṃ paḷiveṭhito bhavissāmi’’ti cintettoyeva bhayasantā pehi nikkhanta sedo pavedhamāno kathamidisā mahāpāpā mocessāmīti upa parikkhī.
105 那时,他心中显现这样的念头:“为了执行那惩罚之事,应当造作殊胜而迅捷的善业。”于是,他召集大臣,与他们共同商议,做出决定,并得到了大僧团的同样教诫。他率领大军一同前往,在那森林不远之处令军队安营扎寨;随后,为了那位大士,将林中阴暗之处布置得庄严美妙,犹如天界居所,铺设了高贵檀香木所成、华丽光明的座具,戴上闪耀的宝冠,并将王后也一并庄严。两人相对而安坐,铺设华美的金色绸缎,陈设名贵稀珍,布置清净的空间,点燃明亮的灯火,并有众多贵族子弟围绕在身旁。就这样,他们在那里得以享受盛大的庆典。显示巴利原文
105. Atha tassa daṇḍakammassa karaṇavasena uḷāraṃ taraṃ kusalakammaṃ kātabbanti paṭibhāyi. Atha so amacce sannipātetvā tehi saddhiṃ sammantetvā kata nicchayo mahā saṅgheneva tatheva anusiṭṭho mahatā balakāyena saddhiṃ gantvā tassa araññāyatanassa avidūre senāsannivesaṃ kāretvā tassa mahāpurisassa dukkarapadāna sakkhībhūtaṃ puññaṭṭhānaṃ sayameva gantvā soṇḍikā samīpe anurūpaṭṭhānaṃ sallakkhetvā attano rājānubhāvaṃ dassento āḷāhanaṭṭhānaṃ devanagaramiva alaṅkārāpetvā kevalehi mahantehi caṇdanadāruhi uccataraṃ citakaṃ kāretvā bhārena pamāṇena ca rañño sīsasadisaṃ jambonadakanakehi sakaṇṭha nāḷaṃ sīsākāraṃ sippihi kāretvā kavaṇdharūpe saṅghaṭitvā vividha ratana samujjalaṃ suvaṇṇakirīṭaṃ pilaṇdhāpetvā mahesiñca tatheva alaṃkaritvā te ubhopi kāghikavatthasadisehi mahaggha dukulehi acchādetvā anekaratanakhacitaṃ suvaṇṇasayanaṃ āropetvā caṇdana citakamatthake ṭhapetvā parisuddhajoti pāvakaṃ jāletvā aneka khattiyakumāraparivārito sayameva tattha ṭhatvā anekasappighaṭasatehi siñcitvā āḷāhana mahussavaṃ kāresi.
106 同样地,第二天,由广大民众熄灭了火葬堆后,众人思惟应在该处建造一座圆形的塔庙,于是召集大臣们商议,说道:“如今要兴建一座多层、极广大的金色圆殿虽有可能,但因未来没有守护者,终将无法存续,地方官吏与镀金匠也会因贪图黄金而毁坏它。”于是计划建造既能遮蔽、庇护,又能带来安乐的合宜尺度的圆殿与佛塔,认为不久便能成办。接着召来大力军队,依规建造了一座两层圆殿,并在其内部建起供奉过去诸佛舍利的圣地佛塔。在大节日时,国王向大众宣示:“诸位比丘,昔日头领王在锡兰岛建国时,如今我仿效国王供奉佛塔的规制,建造这座形如双层圆形宝殿的佛殿,并在塔顶装饰如王冠般的金色尖顶,与天、人与诸神等一同恭敬供养。”又令此佛塔殿堂为周边乡民所尊崇,围绕山麓建造了百余座楼阁与回廊,昼夜供养斋堂、守护殿门及诸般附属建筑,作为常住的各类僧团供养处。还赠予成千比丘僧众常住所需的村庄与田地,并宣称:“这座宏伟的佛教王寺,述说着其家族的荣耀,是全国贵族无法撼动的权威,应由各贵族家族永久守护。”他训练贵族王子们,勉励他们前往阿努鲁德哈城。显示巴利原文
106. Tatheva dūtiya divasepi mahatā jaṇena āḷāhanaṃ nibbāpetvā tasmiṃ ṭhane cetiya bhavanaṃ vaṭṭulākāretuṃ vaṭṭatīti cintetvā amacce āmantetvā etarahi anekabhūmikaṃ ativisālaṃ kanakamaya vaṭṭulagharaṃ kāretuṃ sakatā āyati parihārakānaṃ abhāvena nappavattati raṭṭhavilepakāpi suvaṇṇalobhena nāsenti tasmā alohanīyaṃ sukhaparihārārahaṃ pamāṇayuttaṃ vaṭṭulagharañca cetiyañca nacirasseva kātuṃ yuttanti mantetvā mahābalakāyaṃ niyojetvā vuttaniyāmeneva dvibhumakaṃ vaṭṭula bhavanaṃ nimmāpetvā tassa abbhantare sugatadhātunidhānaṃ pūjanīyaṃ cetiyañca kārāpetvā mahussadivase mahāsaṅghassa taṃ dassetvā ‘‘eso bhante sirisaṅghabodhi mahārājā pubbe ekacchattena laṅkātale rajjaṃ kāresi, idāni mayā tassa rañño cetiyarūpassa kittimaya sarīrassa chattādhichattaṃ viya dvibhumakaṃ vaṭṭulavimānaṃ kāretvā cetiyasīse kirīṭaṃ viya kanakamayaṃ thūpikañca yojetvā sabbehi devamanussehi māna nīyataṃ caṇdanīyataṃva pāpito’’ti vatvā cetiyagharassa anekāni gāmakkhettāni parosahassaṃ parivārajanaṃca niyādetvā pabbatapāde anekasatapāsāda pariveṇacaṅkamana rattiṭṭhāna divāṭṭhāna dhammasālāgopurapākārādi avayavasahite vividhe saṅghārāme kāretvā tattha vasantassa anekāni sahassassa bhikkhusaṅghassa niccaṃ paccayalābhāya anekāni saparijanāni gāmakkhettāni datvā ‘‘mahā lekharaṭṭhassa samussitadhajāyamāno ayaṃ mahāvihārolaṅkā bhūmisāmikānaṃ khattiya janānaṃ kuladhanabhūto sabbehi khattiyehi aparihāpaniya vibhavo niccaṃ pālanīyo’’ti mahājanakāyassa majjhe khattiya kumārānaṃ ādisitvā anurudhapuraṃ gatopi tasse ca pāpakammassa nirākaranāya tesu tesu vihāresu mahantāni puññakammāni kāropesi, tatoppabhūti laṅkādhipaccāmupagate hi khattiyehi mahā maccādīhi ca so hatthavanagallamahāvihāro antarattarā paṭisaṅkharīyamāno aparihīna parihāro pavattataki.
107 其后,某时,在一座大比丘僧团所住的寺院中,有一位名为安布卡西卡的大长老,他成为露地住者,在寺院内的一处静坐,精勤修习,增长毗婆舍那,最终以大地震动的巨大轰鸣响彻虚空,证得了阿罗汉果。显示巴利原文
107. Athāparena samayena kadāci kasmiṃ vihāre nivasato mahā bhikkhusaṅghassa antare keci mahāthero ambhokāsiko hutvā antovihāre ekasmiṃ padese nisiditvā bhāvanamanuyujanto vipassanaṃ vaḍḍhetvā mahāmedaniyā nigghosena ākāsaṃ pūrento arahattaṃ pāpuṇi.
108 108. 当时,国王乌帕提索正在治国,夜间听闻大地震动而生恐惧,他忧愁自叹:“我将会怎样?”无眠于悲伤中忧虑。这时善天女神以光之伞覆护他,并告诉国王:“伟大的国王,因佛殿中有位资深长老已证阿拉汉果,故散布大地震动亦为善兆。”其后长老曾行大善业,借由神力搅动天地,播布如来真理,故结果果然如是。显示巴利原文
108. Tadā upatisso nāma rājā rajjaṃ kārento nisīthasamaye bhayāvahaṃ taṃ pathavisaddaṃ sutvā kiṃ vā mebhavissatiti santāpena niddaṃ alabhamāno sokena santappeti, atha taṃ setacchattā dhivatthā devatā ‘‘mahāyi mahārāja! Ito kāraṇākidvite avamaṅgalaṃ natthi hatthavanagallamahāvihāre keci mahāthero arahattaṃ pāpuṇī’’ti āha, tassa arahattappattikāle pathaviniggosassa kāraṇaṃ kiṃtu vutte so thero pubbe puññakammaṃ karento ākāsena saddhiṃ pathaviṃ unnādetvā arahā bhaveyyanti patthanaṃ ṭhapesi tassa phalamidanti samassāsesi.
109 国王听了,心中净信,认为这位大长老证得阿拉汉果,战胜烦恼,尤为殊胜,便向他顶礼。他心想:为纪念这位漏尽者的殊胜庆典,应当建造殿堂作为其住处,以表敬意。于是率领大军前往该地,在那里建造五层高的大殿,以种种宝物装饰,覆以金光闪耀的铜瓦,犹如天宫。他将这位漏尽长老安住僧团之中,使其常居四方护卫之下;周围配给其亲属与村落田庄,又建造诸多附属殿堂,满足寺院一切所需,然后返回。显示巴利原文
109. Taṃ sutvā rājā avasesabhikkhūnaṃ arahatthappattito visiṭṭhataro tassa kilesavijayoti pasannahadayo taṃ mahātheraṃ namassitvā tassa asavakkhayassa mahussave āsanabhūtaṃ bhumippadesadva pāsādakaraṇavasena sammānissāmīti cintetvā mahābalakāyamādāya tattha gantvā tasmiṃ padese pañcabhūmakaṃ mahāpāsaṃ kāretvā vividha cittakammehi samalaṅkārāpetvā kanaka khacita tambamaya pattharehi chādetvā devavimānaṃ viya sajjetvā taṃ khīṇāsava mahāteraṃ sabhikkhusaṅghaṃ tattha vāsetvā catūhi paccayehi upaṭṭhāpetvā saparijanāti gāmakkhettāni pāsādasantikāni katvā pakkāmi.
110 经过漫长岁月之后,一些住在马来地区的盗贼聚集起来,劫掠村庄,获得大量财富后,便以钱财招募军队,大多变得骄横跋扈。他们劫掠各大寺院,抢夺金瓦覆盖的大殿,加以毁坏拆除。显示巴利原文
110. Tato dīghassa addhuno accayena malayadesavāsino keci corā ekato hutvā gāmavilopaṃ katvā mahantena dhanalābhenamattā dhanaṃ datvā balakāyaṃ uppādetvā yebhuyye serino hutvā mahanta mahante vihāreva vilumpannā suvaṇṇapattharacchadanaṃ gaṇhantā mahāpāsādaṃ viddhaṃsitvā pātayiṃsu.
111 那时,名为摩嘎剌那的国王在位,听闻此事,便派遣密探潜入盗贼之中,以馈赠、调和、离间等手段使他们彼此分裂。盗贼们因此相互争斗,内部自行削弱。国王见他们已不团结,便率领军队前往,将他们逐个擒获,依法惩治后驱逐出境。随后,他又兴建坚固的堡垒与城垣,在塔区修筑防御工事,并重建了金瓦覆盖的大殿。用新的材料覆于旧处,修复圆坛殿堂,完善寺院一切设施后,方才离去。显示巴利原文
111. Tadā moggallāno nāma rājā rajjaṃ kārento taṃ pavattiṃ sutvā tesaṃ santike care pasetvā dānasāmabhedehi aññamaññaṃ bhiṇdi, te corā bhiṇdantā itaretarehi yujjhitvā sayameva dubbalā ahesuṃ, athaso rājā te asamagge ñatvā attano senaṃ gahetvā tattha gantvā te visuṃ visuṃ gahetvā niggayha raṭṭhe abhayabheriṃ carāpetvā janapadaṃ suppatiṭṭhitaṃ katvā tehi apaviddhavihāre pākatike kāretvā mahāpāsādaṃ suvaṇṇa gaṇhanakāle pātesuṃ tī sutvā ‘‘pubbeviya suvaṇṇapattharehi chādito pacchāpi īdisi vipattijāyissatī’’ti ñatvā tebhūmakaṃ kāretvā yathāpure pāsādaṃ nimmāpetvā mattikā pattharehi chādetvā vaṭṭulabhavanaṃ paṭisaṃkhāretvā sabbasaṅghārāmañca pākatikaṃ kāretvā pakkāmi.
112 那时,在这庄严如宝的楞伽岛上,虽有众多福威广大的岛主,却徒有虚名;新的一代偏离正道,臣民懦弱,彼此大多相互敌对。岛上的居民由于往昔某种惨烈的恶业,在各地尚未被世尊教法之光照破之前,心中邪秽相续,拥护恶因。反对佛法的军队侵入这南阇婆洲,使得广大的楞伽诸岛充满了种种忧惧与恐怖。显示巴利原文
112. Atha laṅkālaṅkārabhūtesu visālapuññiddhivikkamesu ratanattayamāmakesu anekesu laṅkānāthesu kittipuñjāvasesesu jātesu apetanītimaggesu rajjaparipānocitavidhānavirahitesu mudubhūkesvevāmaccajanesuca yebhuyyena aññamaññaṃ viruddhesu vattamānesu laṅkāvāsīnaṃ purākatena kenāpi dāruṇena pāpakammunā nānādesavāsinī aviditasatthusamayā paviṭṭhamicchādiṭhigahaṇā paccatthisenā jambudīpā idhāgamma sakalalaṅkādīpaṃ anekātaṅka saṅkulamakāsi.
113 当时,国王、大臣与数千民众遭到敌军猛烈逼迫,心怀恐惧,寻求救护。他们抛下村镇与都市,各自艰难地栖身于各处的险要关隘与山堡。此后,以护持善逝舍利与教法为己任的北方上首大仙们,携带佛牙舍利与两部舍利,进入名为昆那马拉亚的山谷及吉利杜加的险谷,安顿于难以进入的僻野之处。但恐怖未能平息,他们便离开彼处,随心而去。显示巴利原文
113. Tadātāya paccatthisenāya gālhataraṃ nippiḷiyamānā rāja rāja mahāmattādayo anekasahassajanakāyā ca bhayavakitahadayāsakatāṇa gavesino jaḍḍitagāmanigamanagarā tattha tattha gariduggādo kicchena vāsaṃ kappesuṃ tato sugatadasanadhāturakkhādhikatā uttaramūḷavāyino mahāyatayo dantadhātudva pattadhātuvaradva gahetvā kunnamalayābhidhānaṃ giriduggaṃ duppavesaṃjanapadamupāgamma tatthāpi tampaṭijaggitumasamatthā bhūmiyaṃ nidabhitvā yathākāmaṃ gatā.
114 114. 先前,世尊于胜利大菩提树下,与诸南阇婆洲诸王统治者,及日出如冠、高贵威严的诸王子,同祖宗所属家系,成就统御之力。王名为维耶娑巴胡,带来辉煌政治智慧和光明,建立称为南阇婆洲之极佳都邑,于此居住,具备强大体魄,拥有全面出入胜利品质。此地位于马来之地,世尊携带两部舍利,并置于闪耀光辉如麝香芬芳之宝阁内,亲自安放。盛大的供养仪式庄严呵护,恭敬侍奉世尊八十四法藏,充满了大道智慧传承。此地被称为法宝僧团圣树之王城。诸大国王众多,俱断诸藏,持守戒律,具有严正威仪,在庞大美丽的境界中,托付国王拘塔阿巴雅装饰、犀象森林大禅林静处,建立广阔宝阁宫殿。因国土分离被侵破,恶盗祸乱频仍。塔龙军率众入侵宗教圣地,导致王国分崩离析,宝阁破坏如同生命被撕裂一般,舍利宝藏守护者悲伤萎顿。然护卫精锐通过仪式祭奠供养并泼洒香花,守护宝阁不毁,打造辉煌庄严之纯金宝顶,施舍田地居所等资粮,供养僧侣,以维持此大禅林广布光昭不息。显示巴利原文
114. Tato pubbe jayamahābodhidumiṇdena saha sakalajambudīpādhipatinā dinakarakulatilakena dhammāsokanariṇdena pesitānaṃ attanā samāna gottānaṃ rājaputtānaṃ nattapannatādiparamparāgatassa vijayamallanarādhipassa orasaputto vijayabāhu nariṇdā nāma rājā suciññātabbasamayantaro sattasamāciṇṇa sunītipatho sampannabalavāhano jambuddoṇiṃ nāma puravaraṃmāpetvā tattha vasanto mahatā balakāyena katasakalapaccatthivijayokunta malayabhūmippadesato bhagavato dantadhātubhaṭṭārakaṃ pattadhātuvarañca āharāpetvā surasandanasadisamativirocamānaṃ vimānaṃ māpetvā tasmiṃ taṃ dhātuyugaḷaṃ nivesetvā mahatā upahāravidhānā sādaramupaṭṭhahanto bhagavato caturāsītidhammakkhaṇdhane mahantaṃ praññāpadānaṃ janayanto dhammikasirisaṅghabodhimahārājasirodānāpadānasiddhaka khattabhute anekakhīṇāsavasahassa caraṇarajoparipūtamanoharabhūmibhāge goṭhābhayamahārājena kārite hatthavanagallamahāvihāramaṇḍanāyamāne vaṭṭulavimānepurā raṭṭha vilopāgatāya colake raḷādikāya titthiyasenāyamahācetiyaṃ udare bhinnamatte jīvite viya dhātubhaṭṭārake antarahite hadayavatthumaṃsamīva suvaṇṇarantādikama paharitvā viddhastaṃ piṇṇudhāravidhīnā paṭisaṃvaronto pupphādhānatta yato paṭṭhāya sakkaccaṃ vināpetvā mahantaṃ suvaṇṇa thūpikāmabhadva kāretvā saparijanāni gāmakkhettādīni ca datvā tattha nivasantānaṃ bhikkhūnaṃ nibaddhadānavaṭṭaṃ paṭṭhapetvā taṃ hatthavanagalla mahā vihāraṃ sabbathā samiddhamakāsi.
115 115. 那时,当此兰卡岛主的遗骨舍利出现后,那位名为波罗迦罗摩婆胡的威德王,我们世尊、阿拉汉、正自觉者于菩提树下安坐、摧破魔军、证得正觉王位以来,已经过了八百又二十四年。国王灌顶登基后,以种种方式,常年供养数千比丘众,广施恭敬。他威德赫赫,超胜诸王,拥有无数宝珠与宝冠,以五千余金冠、二万余银冠,为佛牙舍利建造宝塔以供奉。他心怀广大信喜,清净无染,朝夕守护都城及佛牙宝殿。帝释天王亦为之庄严,其名号远播。那美名流传之处,令诸国王心生净信,成为闻法之乐处,也令我得清凉之喜。深感恩德成熟,故特致敬意,再三礼拜。显示巴利原文
115. Atha tasmiṃ laṅkānāthe kittisarīrāvasese jāte tassa tujavaro parakkamabhujo nāmarājā amhākaṃ bhagavato arahato sammāsambuddhassa bodhimūle nisīditvā mārabalaṃ vidhametvā sambodhirajjappattito paṭṭhāya aṭṭhasatādhikavassasahasse catuvīsatiyā ca vaccharesu atikkantesu sampattarajjābhiseko anekavidhasaṅgahavatthuhi saṅgahitamahājano catupaccayadānena satatasamārādhitā nekasahassabhikkhusaṅgho bhujabalavidhutārātirājakulāvalepo aneka maṇi rattasamubbhāsitaratanakaraṇḍakañca pañcahi suvaṇṇasahassehi sovaṇṇakaraṇḍakañca pañcavīsatiyā rajatasahassehi rajatakaṇḍakañca dāṭhādhātubhadantassa kārāpetvā atīca pasannahadayo suhumuttena tattha sampayanto attanonagarañca dhantadhātumaṇdirañca sakkañcaṃ samalaṅkārāpetvā bahumāna purassarodasanadhātuvaramādāya anekāni bhagavato cariyāpadānānī samanussaritvā purā nekabhupatayo pāṭihīrasaṇdassanena pasāditā iti pavattakathāmataraseneva me savanayugaḷaṃ paripīnitamadhunāpi kenaci pāṭihāriyavisesena mama cakkhupaṭilābho saphalo kātabboti sādaramārādhanamakāsi.
116 116. 就在那时,这颗佛牙舍利于他莲花般的手中,示现了王鹤嬉戏般的庄严神变。如何示现呢?如同在最后一生,菩萨从母胎出生时,虽为婴儿,但从殊胜之人——王所献上的细布襁褓中降下时,虽未成年,却犹如十六岁少年;虽未加装饰,却如同佩戴种种衣饰庄严;虽行于大地,却如同行于虚空,受人瞻仰敬礼。同样,那时佛牙舍利光彩熠熠,显现如是形相,发出种种和雅之音,令众人得安宁,令见闻者心生敬仰。经中说,这便是那段记载。显示巴利原文
116. Tasmiṃ khaṇe sā dasanadhātu tassa karapaṅakaje rājahaṃsivilāsamātanvatī pāṭihīramakāsi. Kathanti ce? Yathā antimabhave mātu tucchito jātamattova bodhisatto naravarakaratopanītadukulacumbaṭakato otarantova bālo samānopi soḷasavassuddesiko viya amaṇḍitopi anekavatthābharaṇavibhusito viya bhūmiyā gacchantopi ākāsena gacchanto viya sabbesaṃ janānaṃ paṭihāsi, tatheva tattha tadā dantadhātubhaṭṭārako sugabimbā kāra salakkhaṇāvayavena rūpena bhāsamāno anekavidharaṃsinikare vikiranto tattha santipatitānaṃ janānaṃ mānanaṃ jānesi. Vuttañhi.
“尊贵的兰卡统治者,莲花所生的皇者,
化现出十种法界的牟尼之像,
无量光芒散射,璀璨辉耀,
一切方位与诸方之间,皆悉庄严妙饰。
显示巴利原文 ‘‘Laṅkādhināthakarapaṅkaja rājahaṃsi, Nimmāya sā dasanadhātu muniṇdarūpaṃ; Nekehi raṃsivisarehi samujjalantī, Sabbādisā ca vidisā samalaṅkarittha.
犹如获得宝轮的转轮王一般;
以种种宝珠、璎珞等最胜严饰为尊,
人间统治者被尊奉,犹如敬礼佛舍利一般。
显示巴利原文 Disvā tamabbhūtamatīca pasannacitto, Sampattacakkaratano viya cakkavatti; Seṭṭhehi nekaratanābharaṇādikehi, Pūjesi dhātumasamaṃ manujādhinātho.
119 那时,在佛牙舍利受到无上崇敬之际,这位光明、威力、勇猛、赫赫有名、具大威势的伟大国王,住于泊罗多城。他为护持世间正法,统率无数军队,乘坐如狮子般勇猛的象王,威势难当。他以调伏一切众生的威德,具足圆满之力,致力于利益世间正法。这位国王肩负着驾驭象王的职责,被誉为光明之子、人间君主,以无穷勇猛震慑丛林诸王,成为全瞻部洲唯一宗主。他周济贫苦,以卓越智慧护持教化,执掌国政,并将王子培养成治国之才,令正法藉大威德广布流布。当他生起心意时,便向僧团供养坚硬的布料、棉花、绳结等众多必需品,从无缺失。他命人为上百大僧团庄严众多贵重资具,所施衣服坚固如铁,并恭敬布施十方,令世间欢喜赞叹。显示巴利原文
119. Tato jinadantadhātuvarappasādakālamhi tejobalaparakkamamahimo parakkamabāhumahānariṇdo pulatthipuranivāsiniṃ kataloka sāsanavilopaṃ sarājikamanekasahassasaṃkha colakeraḷavāhinica nekadesamahipālamattamātaṅgakesarivikkamaṃ duratikkamaṃ lokasāsanasaṅgahakaraṇavasena vacitasakalalokaṃ sampannabalavāhanaṃ laṅkārajjagahaṇatthinaṃ tambaliṅgavisayāgatamatisāhasaṃ vaṇdabhānumanujādhipaṃva sasāmantakabhavanamupanīya sakala laṅkādīpamekacchattaṃvidhāya attanopitumahārājato diguṇaṃlokasāsanasaṅgahaṃ karonto kadāci saṅghassa kaṭhinacīvarānidātukāmo kappāsaparikammakantanādikāni sabbakaraṇīyāni ekāheneva naṭṭhapetvā paccekamanekamahaggha garubhaṇḍamaṇḍitāni sasāmaṇikaparikkhārāni asītimattāni kaṭhinacīvarāni dāpetvā lokassa sādhuvādena dasadisaṃ pūresi.
120 如此,这位伟大的国王造作了众多令世间惊叹的福业。他在哈达瓦那伽拉寺,于其父王的火葬之处建造了大塔。他听闻那里曾有一座殊胜的精舍,为数千位阿拉汉所使用,并且因信仰等功德,由檀荼迦族长久所建。他便建造了名为‘巴帝罗吉陀’的大塔,授予最上吉祥的名号。又派遣使臣从远方运来大量财富,兴建了富丽堂皇的首都王宫,并以坚固的因缘供养众多比丘,令他们得以安住。显示巴利原文
120. Evamaññānipi bahūni lokavimbhayakarāni puññapadānāni sampādento so parakkamabāhumahānariṇdo hatthavanagalla vihāre attano pitumahārañño āḷāhanaṭṭhāne mahācetiyaṃ baṇdhāpetvā tattheva aṇekakhīṇāsavasahassaparibhuttaṃ pāsādavaraṃ cirakāla cinaṭṭhaṃ sutvā dhanuketakivatthuvaṃse jātaṃ saddhādiguṇasampatti samuditaṃ patirājadeva nāmakaṃ amaccavaraṃ pesetvā tena anekasahassadhanapariccāgena bhumittitayamaṇḍitaṃ sumanobharaṃ pure piyataṃ pāsādaṃ kārāpetvā tattha nivasantānaṃ anekasaṃ bhikkhunaṃ nibaddha paccayadānaṃ pavattesi.
121 于是,他在那瓦脱卢式宝殿的下层,安设椽木,周匝做成屋顶状,并建造了两层与三层的殿堂。为了建造一座前所未有、光辉华丽的如来圣寺,他从瓦脱卢宝殿的北侧开始,先掘出一个人高的石基边界,除去泥土,再用河沙填满;选用饰有象王的石柱为基,结构坚固。砖墙砌筑得精巧入微,形成多彩美观的壁面;壁面更饰以种种花纹、精美庄严具及塔形珠宝等复杂珠饰。正面四周装点着色彩鲜丽、光华夺目的诸般宝物,并以细致工艺打造了门楣上的牌匾等装饰。整座殿堂由巧匠精心设计,工艺丰富而井然有序。门扉、廊道、道路、大殿、十字门等处皆绘有构思巧妙、栩栩如生的彩色图画,辅以碧玉雕琢的细密圆柱;南侧立有圆柱,以坚固石材构筑,其间装饰着莹润光洁的佛陀圣像。顶上覆盖三层建筑,这座宏伟佛宫即是三层大宝殿。显示巴利原文
121. Tattheva vaṭṭulavimānassa heṭṭhimatale gopānasiyo ṭhapetvā samantā chadanarūpaṃ kāretvā dvibhumakaṃ vimānaṃ tibhumakamakāsi tatthevalaṅkādīpe abhūtapubbaṃ jinamaṇdiraṃ kārāpetukāmo vaṭṭulavimānato uttaradisābhāge paṭhamaṃ porisappamāṇaṃ silātalapariyantaṃ khaṇitvā paṃsūni apanetvā nadīvālukāhi pūretvā kuñjararājavirājitaādhārabaṇdhakato paṭṭhāya yāva phupikaṃ aṭṭhaṃsavibhāgena bhitticchadanāni vibhattāni katvā paccekaṃ nānāvaṇṇavicittānamaṭṭhavidhānaṃ bhittībhāgānamupari keliparihāsarasajanakanānāvesavilāsabhūsitapahūtabhūtakiṃkaraparigataviṭaddhakamaṇḍalamaṇḍitaṃ pamukhapariyante vividhacittarūpamanoharamuccataraṃ iḍhikāhi nivitaṃ katasudhāparikammaṃ makaratoraṇamaṇḍalañca nimminitvā antoviracitāti manoharamālākammalatā kammādi nānāvidha cittakamma samujjalaṃ suvihitasopānadvārakavāṭaṃ samalaṅkataṭṭhānalīḷhamanohara sajīvajinasaṃ kāsapaṭibimbarūpavibhūsitaṃ paṭibimbassa dakkhiṇato ghanasilāvihita sugatarūpapatimaṇḍitaṃ tibhūmakaṃ mahā vimānaṃ kāresi.
因毁坏而令新业生起,
即使未来世,也以田地等布施之法;
诸善士若护持此僧坊,
此地不应书写其姓名与标记。
显示巴利原文 Viddhastasaṃkharaṇato navakammunāvā, Khettādidānavidhināca anāgatepi; Ye sādhavo pariharanti imaṃ vihāraṃ, Nāmadva kārampi tesamihālikhantu.