波逸提注释·2. 众食学处注释
金刚觉复注·波逸提解释 · 186 段
2. 众食学处注释
2. Gaṇabhojanasikkhāpadavaṇṇanā
209-218209-218.“隐藏者”就是不明显的意思。“单独一子”:对单独一个人的饭食,不能说“我被别人邀请了”。因为注释书里说“如果他们一起拿,就成为群食”,所以有些人认为:四位近事男分别邀请四位比丘后,如果向站在伸手可及范围内的人施食,就成为群食。但这似乎不合理。书中写道:“因乞求而产生时,如果群体一起拿取,依这条学处犯罪;如果分别拿取,则依美味食和饭汤的乞求而犯罪。”又说:“因乞求而产生的情况,依事缘在注释书中被允许。依饭汤等,在那里就是犯罪。”这种说法不合理。为什么?因为《附随》中已经出现了两种情形,所以注释书说“被允许”是说错了。应当说“在分别解释中没有提到”,只是在事缘中才明显。“一起拿取”是指:即使已经拿了食物,只要其他人还在拿,而这人还站在那里,就叫做一起拿取。他们说:“如果离开,就没有罪。”
209-218.Guḷhapaṭicchannoti apākaṭova. Eko puttenāti ekassekaṃ bhattaṃ ‘‘ahaṃ aññena nimantito’’ti na vuccati. ‘‘Sace ekato gaṇhanti, gaṇabhojanaṃ hotī’’ti (pāci. aṭṭha. 217-218) vuttattā cattāro upāsakā cattāro bhikkhū visuṃ visuṃ nimantetvā hatthapāse ṭhitānaṃ ce denti, gaṇabhojanaṃ hoti evāti eke, taṃ na yuttaṃ viya. ‘‘Viññattito pasavane gaṇassa ekato gahaṇe iminā sikkhāpadena āpatti, visuṃ gahaṇe paṇītabhojanasūpodanaviññattīhī’’ti likhitaṃ. ‘‘Viññattito pasavanaṃ aṭṭhuppattivasena aṭṭhakathāyaṃ anuññātaṃ. Sūpodanādivasena tattha āpatti evā’’ti vuttaṃ, taṃ na yuttaṃ. Kasmā? Parivāre (pari. 168) eva dvinnaṃ ākārānaṃ āgatattā, tasmā aṭṭhakathāyaṃ ‘‘anuññāta’’nti duvuttaṃ. Aṭṭhuppattiyaṃyeva pākaṭanti ‘‘padabhājane na vutta’’nti vattabbaṃ. Ekato gaṇhantīti gahitabhattāpi aññe yāva gaṇhanti, tāva ce tiṭṭhanti, ekato gaṇhantiyeva nāma. ‘‘Gacchati ce, anāpattī’’ti vadanti.
这里有人问:既然已经说“在这里,仅仅接受就算是标准”,那为什么在圣典里又说“所谓群食,就是有四人……他们一起吃,这叫做群食”呢?回答是:“在……处”这个说法,是处格当宾格用。“四人”是显示群体最低限度的界限。“五种食物”是显示足以构成犯戒的食物。“被某一种食物邀请”是显示不如法的邀请。不过,因为群食是就邀请这一点来说的,所以才说“被邀请者吃”。但没有说“请求某一种食物之后吃”,因为这在事缘里已经很明显了。应当理解为“他们所吃的”这样的关系。其中,“吃”是针对接受者而定的说法,因为比丘们不会吃没有接受过的食物。这里的意思是:“由于群体从某人那里接受了食物而吃,因此犯波逸提。”他们把为客比丘准备的布片,用无用的线粗粗缝好放着,在顺风处用手拍打,使它变成单层。“valeti”就是翻转。“parivattana”就是转动,指为了让拿线的人容易拿而转动线,也为了让缝布的人容易缝而翻转布片。这里指的是新衣的制作者,不是别人。他们说:“向频婆娑罗王禀告后,正在准备材料时,时间已经过去了;后来在群食学处制定之后,才去亲近世尊询问。”如果不是这样,就与注释书相违了。
Etthāha – ‘‘paṭiggahaṇameva hettha pamāṇa’’nti vuttaṃ, atha kasmā pāḷiyaṃ ‘‘gaṇabhojanaṃ nāma yattha cattāro…pe… bhuñjanti, etaṃ gaṇabhojanaṃ nāmā’’ti (pāci. 218) vuttanti? Vuccati – yatthāti upayogatthe bhummavacanaṃ. Cattāroti gaṇassa heṭṭhimaparicchedanidassanaṃ. Pañcannaṃ bhojanānanti āpattippahonakabhojananidassanaṃ. Aññatarena bhojanena nimantitāti akappiyanimantananidassanaṃ. Nimantanavaseneva pana gaṇabhojanassa vuttattā ‘‘nimantitā bhuñjantīti vutta’’nti vuttaṃ. ‘‘Aññataraṃ bhojanaṃ viññāpetvā bhuñjantī’’ti pana na vuttaṃ aṭṭhuppattiyaṃyeva pākaṭattā. Yaṃ bhuñjantīti evaṃ sambandho veditabbo. Tattha bhuñjantīti paṭiggāhakaniyamavacanaṃ. Na hi appaṭiggahitakaṃ bhikkhū bhuñjanti. Idaṃ vuttaṃ hoti ‘‘gaṇassa yato paṭiggahitāhārabhojanahetu pācittiya’’nti. Āgantukapaṭṭaṃ moghasuttena sibbitvā ṭhapenti, tattha anuvāte yathā ekatalaṃ hoti, tathā hatthehi ghaṭṭeti. Valetīti āvaṭṭeti. Parivattananti suttaṃ gaṇhantānaṃ sukhaggahaṇatthaṃ suttaparivattanaṃ karoti, paṭṭaṃ sibbantānaṃ sukhasibbanatthaṃ paṭṭaparivattanañca. Navacīvarakārako idhādhippeto, na itaroti. ‘‘Bimbisāraṃ āpucchitvā sambhāre kayiramāneyeva kālā atikkantā, pacchā gaṇabhojanasikkhāpade paññatte bhagavantaṃ upasaṅkamitvā pucchī’’ti vadanti, aññathā aṭṭhakathāya virujjhanato.
220“两人、三人一起”等说法,是在说明:即使接受了不如法的邀请,只要仅以不如法的邀请为条件,就无犯;但若由自己主动请求,那就犯戒。“被邀请的第四人”,就是指那个被邀请而成为第四人的人。这一规则适用于一切情况。“引入”就是让他坐下。“衣施时所得的四事、作衣时所得的四事”等等。所谓“那些”,是指那些在食物上没有疑惑的。“大长老”指已受具足戒的人。“站过”是说站着显示了暗示。“到处去”是指前往街道等处的比丘附近。不过,在这个学处中,有些文本里能看到这样的文句:“诸比丘,我允许在衣施时吃群食。世尊这样对诸比丘……”有些地方则先说了“吃”,然后有“诸比丘,你们应当这样诵此学处”的文句,这个版本比较好。
220. ‘‘Dve tayo ekatoti yepi akappiyanimantanaṃ sādiyitvā’’tiādivacanena akappiyanimantanapaccayā eva anāpatti, viññattito āpattiyevāti dīpeti. Animantito catuttho yassa tadetaṃ animantitacatutthaṃ. Esa nayo sabbattha. Pavesetvāti nisīdāpetvā. Cīvaradānasamayaladdhakacatukkaṃ cīvarakārasamayaladdhakacatukkanti evamādīni. Tāni cāti yehi bhojanehi visaṅketo natthi, tāni. Mahāthereti upasampanne. Aṭṭhatvāti ṭhitena nimittaṃ dassitaṃ hoti. Tattha tattha gantvāti rathikādīsu bhikkhusamīpe gantvā. Imasmiṃ pana sikkhāpade katthaci potthake ‘‘anujānāmi, bhikkhave, cīvaradānasamaye gaṇabhojanaṃ bhuñjituṃ. Evañcidaṃ bhagavatā bhikkhūna’’nti pāṭho dissati. Katthaci ‘‘bhuñjitu’’nti vatvā ‘‘evañca pana, bhikkhave, imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyāthā’’ti pāṭho, ayaṃ sobhano.
3. 辗转食学处的注释
3. Paramparabhojanasikkhāpadavaṇṇanā
221221. “已决意”是指持续不断地进行。与枣粉、砂糖等混合的枣粥。“由作工者”——即“作工”的工人。
221.Adhiṭṭhitāti niccappavattā. Badaracuṇṇasakkarādīhi yojitaṃ badarasāḷavaṃ. Kirakammakārenāti kirassa kammakārena.
226226.“作净后再拿”这一句,古长老们说:“在世尊面前没有作净,从家里出来后,在街道上某位比丘面前作了净。作净的人应当说:‘我把我的饭食份额给某某。’对方应当说:‘你拿他的东西用,或者随因缘处理。’”关于“在五位同法者中”:有些人说,如果想对站在面前的同法者作净,但没有看到那位同法者,就可以在在家人面前,或者自己说“我在五位同法者中作净给某某”,然后吃。如果这样的话,长老就坐在那里说出这样的话然后接受,可以看出有这样的推论。但在《大筏疏》等中,只说了背对背作净,这与“那么,阿难,你作净后再拿”这句话相符。尽管如此,《本母注释》中说:“因此,如果有比丘在五位同法者中,对其中一位说‘我把我的饭食份额给你’或‘我作净’,这样面对面地说;或者说‘我给某某’或‘我作净’,这样背对背地说。”从这段话说来,应该在同法者面前说,而不是自己对自己说。因为后面这种方式也与《古义疏》的用语相符,所以这里应依照《本母注释》来理解其义。在这里,虽然从“那些人……给了食物”这句话可以看出是不如法的邀请,但仍应知道长老是因为生起追悔的原因,才以食物被邀请的。否则,就与后面“两三次邀请合在一起吃”的说法,以及无犯的范畴相矛盾。
226.‘‘Vikappetvā gaṇhāhī’’ti etthāhu porāṇattherā ‘‘bhagavato sammukhā avikappetvā gehato nikkhamitvā rathikāya aññatarassa bhikkhuno santike vikappesi, vikappentena pana ‘mayhaṃ bhattapaccāsaṃ itthannāmassa dammī’ti vattabbaṃ, itarena vattabbaṃ ‘tassa santakaṃ paribhuñja vā yathāpaccayaṃ vā karohī’’’ti. Pañcasusahadhammikesūti sammukhā ṭhitassa sahadhammikassa yassa vikappetukāmo, taṃ sahadhammikaṃ adisvā gahaṭṭhassa vā santike, sayameva vā ‘‘pañcasu sahadhammikesu itthannāmassa vikappemī’’ti vatvā bhuñjitabbanti eke, evaṃ sati thero tasmiṃyeva nisinnova tathā vācaṃ nicchāretvā paṭiggaṇhātīti takko dissati. Mahāpaccariyādīsu pana parammukhā vikappanāva vuttā, sā ‘‘tena hānanda, vikappetvā gaṇhāhī’’ti iminā sameti, tathāpi mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. paramparabhojanasikkhāpadavaṇṇanā) ‘‘tasmā yo bhikkhu pañcasu sahadhammikesu aññatarassa ‘mayhaṃ bhattapaccāsaṃ tuyhaṃ dammī’ti vā ‘vikappemī’ti vā evaṃ sammukhā vā ‘itthannāmassa dammī’ti vā ‘vikappemī’ti vā evaṃ parammukhā vā’’ti vacanato sahadhammikassa santike eva vattabbaṃ, na sayamevāti dissati. Yasmā ayaṃ pacchimanayo porāṇagaṇṭhipadenapi sameti, tasmā idha mātikāṭṭhakathānusārena attho veditabbo. Ettha kiñcāpi ‘‘te manussā…pe… bhojanamadaṃsū’’ti vacanato akappiyanimantanaṃ paññāyati, tathāpi therassa kukkuccuppattikāraṇena bhattena so nimantitoti veditabbo. Aññathā parato ‘‘dve tayo nimantane ekato bhuñjatī’’ti vacanena, anāpattivārena ca virujjhati.
229这里应当这样分析:有人说“另一个人拿了钵,就不该给”,按照这种说法,后半段用不清净的邀请就没有意义,只有前半段用不清净的邀请才有意义。那么,在“尊者,明天也请来”这句话里,哪一种才算不清净的邀请?所以这里的意图才是判断标准。不是这样,因为经中说“乞食之后,吃了得到的食物,就犯戒”。在“尊者,明天也请来”这句话里,不能只抓字面意思,而要按不清净邀请的次第来理解它的含义;同样,在“乞食之后”这句话里,也要理解为:指的是中途通过不清净邀请而得到的食物。因为看见有人在乞食,就说“尊者,在这里拿食物吧”,这样给的也算是由不清净邀请得到的。不过按习惯说法,这叫“乞食之后得到的食物”,应当这样来理解。否则,就和《论母注释》里说的“按别众食中所说的方法,被五种食物邀请……他人的他人的食物”这句话相矛盾。因为这句话说明:先被邀请的人,从先邀请他的人那里拿了食物,去到另一个施主那里,吃的是另一个施主的食物,所以它的意思是:只有吃从邀请得到的食物才犯戒。这也和“两三次邀请合在一起”这句话相符;否则,就应该只说“从邀请他的人的食物,到他人的食物”这么多,或者在经里只说“以邀请一起食用”这么多。为了遮止第二次邀请在第一顿食物时就犯戒的过失,才说了“由某某”等话。若问:圣典不是说“按受请的次第食用”吗?答:不是,因为这样与“常施食无犯”等圣典相违。
229. Etthāyaṃ vicāraṇā – ‘‘añño manusso pattaṃ gaṇhāti, na dātabba’’nti vacanato aparabhāge akappiyanimantanena natthi payojanaṃ, pubbabhāgeyeva akappiyanimantanena payojananti svepi bhante āgaccheyyāthāti ettha kataraṃ akappiyanimantanaṃ, tasmā adhippāyo cettha pamāṇanti. Na, ‘‘piṇḍāya caritvā laddhabhattaṃ bhuñjati, āpattī’’ti vacanatoti. Tattha ‘‘svepi bhante’’ti ettha yathā vacanamattaṃ aggahetvā akappiyanimantanakkamena attho gahito, tathā ‘‘piṇḍāya caritvā’’ti etthāpi antarā akappiyanimantanena laddhabhattaṃ sandhāya vuttanti attho gahetabbo. Piṇḍāya hi carantaṃ disvā ‘‘ettha, bhante, bhattaṃ gaṇhathā’’ti dinnampi akappiyanimantanena laddhaṃ nāma hoti. Vohārena pana ‘‘piṇḍāya caritvā laddhabhatta’’nti vuccati, evaṃsampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ. Aññathā mātikāṭṭhakathāyaṃ ‘‘gaṇabhojane vuttanayeneva pañcahi bhojanehi nimantitassa…pe… parassa parassa bhojane’’ti vuttavacanavirodho. Idañhi vacanaṃ yena paṭhamaṃ nimantito, tato paṭhamanimantitaṃ ādāya gato parassa parassa nimantanakadāyakassa bhojaneti atthaparidīpanato nimantanato laddhabhattassa bhojaneyeva āpattīti dīpeti. ‘‘Dve tayo nimantane ekato’’ti vacanenapi sameti, aññathā ‘‘yena nimantito, tassa bhojanato parassa bhojane’’ti ettakaṃ vattabbaṃ siyā, pāḷiyaṃ vā ‘‘nimantanena ekatobhuñjatī’’ti ettakaṃ vattabbaṃ siyā. Dutiyanimantanassa paṭhamabhojane āpattippasaṅganivāraṇatthaṃ ‘‘yena yenā’’tiādi vuttaṃ. Nimantanapaṭipāṭiyā bhuñjatīti pāḷīti ce? Na, ‘‘anāpatti niccabhatte’’tiādipāḷivirodhato.
《结文》里则这样写:“如果有人问:‘已经乞食得到食物,为什么不能吃呢?’因为说过‘所谓辗转食,就是受到五种食物中某一种食物的邀请,却把那个邀请搁在一边,去吃五种食物中的另一种食物,这就叫辗转食’。”如果真是这样,那么常施食等也就变成不合规矩了。那么,常施食等是特别指定给某人的吗?不是。因为那种食物是别人用自己的钱财做成的,或者是从僧团得到的;如果清晨煮的粥很浓稠,那也属于这种情况;还有,比丘依止一个只有一户人家的村子居住,靠乞食行所得的常施食,也有变成不合法的过失。那么,靠乞食行得到的食物,因为会让邀请的人失去信心,所以不允许吗?不是。因为这与“除了五种食物以外,其他一切都没有犯戒”的说法相矛盾。就算是嚼食,吃了别人吃过的东西,而不吃所邀请的食物,同样也会让人失去信心。所以,让人失去信心并不是判断标准。因此,常施食等是特别指定给某人的说法不能成立。另外,把前面所说的道理和这里所说的道理对照起来,凡是觉得可以接受的就应当接受,这也是某些阿阇梨的判定。不过阿阇梨的判定,最后会说明。有人说:“喝牛奶或喝果汁时,即使不混合,也是这个意思。”《结文》里写着:“下面用饭混合,上面还留着。”
Gaṇṭhipade pana ‘‘piṇḍāya caritvā laddhabhattaṃ kasmā bhuñjituṃ na labhatīti ce? ‘Paramparabhojanaṃ nāma pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarena bhojanena nimantito, taṃ ṭhapetvā pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhojanaṃ bhuñjati, etaṃ paramparabhojanaṃ nāmā’ti vuttattā’’ti likhitaṃ. Yadi evaṃ niccabhattādikampi na vaṭṭatīti āpajjatīti niccabhattādi odissakanti ce? Taṃ na, tadaññassa attano dhanena nipphannassa, saṅghato laddhassa vā pāto pacanakayāgu ce ghanā hoti, tassāpi, ekakuṭikaṃ gāmaṃ upanissāya viharato bhikkhācariyavasena labhitabbaniccabhattassa ca akappiyabhāvappasaṅgato. Tattha bhikkhācariyavasena laddhaṃ na kappati nimantanakānaṃ appasādāvahanatoti ce? Na, ‘‘pañca bhojanāni ṭhapetvā sabbattha anāpattī’’ti vacanavirodhato. Khādanīyampi hi parassa khāditvā bhuttattā nimantanabhojanaṃ abhuñjanto appasādaṃ karoti eva, tasmā appasādāvahaṃ appamāṇaṃ, tasmā niccabhattādi odissakaṃ na sambhavati. Apica heṭṭhā vuttanayena saddhiṃ idha vuttanayena saṃsanditvā yaṃ yaṃ khamati, taṃ taṃ gahetabbanti sabbopi kesañci ācariyānaṃ vinicchayo. Ācariyassa pana vinicchayo ante āvi bhavissati. ‘‘Khīraṃ vā rasaṃ vā pivato amissampīti adhippāyo’’ti vuttaṃ. Gaṇṭhipade ‘‘heṭṭhā odanenāmissetvā upari tiṭṭhatī’’ti likhitaṃ.
“大近事男”就是家主。《大注疏》里用“罪”这个说法,而《库伦达疏》里用“许可”这个说法,看起来好像互相矛盾。《大筏疏》里写着:“两者的意趣已经在其中审察过了。”又说:“关于行持,从后面要说的‘不告诉在场的比丘’那句话可以看出来。”这是语业,不是判定。在这里,依照注释书里说的“大近事男邀请比丘……后来得到食物而吃的人犯罪。乞食之后,吃得到的食物,犯罪”,依照经里说的“我们清早乞食之后吃了”,以及依照《犍度》里说的“诸比丘,除了邀请之外,不应该吃别人的粥,谁吃了,应该依法处理”,那么不论是邀请后告知,还是未邀请,先接受了邀请的比丘,在第一份邀请的食物之外,受用任何属于别人的食物,都构成辗转食罪。如果是自己的东西,或者从僧团、众人那里得到的,或者不属于在家人所有的,那就许可。不过常施食之类的,虽然是别人的东西,但因为首先系属于邀请,所以也许可。《犍度》里说“诸比丘……应该依法处理”,这是针对吃别人东西所制定的规定。因此阿阇梨说:“由此,只是手中物,并非推度。”
Mahāupāsakoti gehasāmiko. Mahāaṭṭhakathāyaṃ ‘‘āpattī’’ti vacanena kurundiyaṃ ‘‘vaṭṭatī’’ti vacanaṃ viruddhaṃ viya dissati. ‘‘Dvinnampi adhippāyo mahāpaccariyaṃ vicārito’’ti likhitaṃ. ‘‘Cārittatoti ‘santaṃ bhikkhuṃ anāpucchā’ti parato vattabbato’’ti vuttaṃ. Vacīkammaṃ avikappanaṃ. Ettha ‘‘mahāupāsako bhikkhū nimanteti…pe… pacchā laddhaṃ bhattaṃ bhuñjantassa āpatti. Piṇḍāya caritvā laddhabhattaṃ bhuñjati, āpattī’’ti aṭṭhakathāyaṃ vacanato, ‘‘kālasseva piṇḍāya caritvā bhuñjimhā’’ti pāḷito, khandhake ‘‘na ca, bhikkhave, aññatra nimantane aññassa bhojjayāgu paribhuñjitabbā, yo paribhuñjeyya, yathādhammo kāretabbo’’ti (mahāva. 283) vacanato ca nimantetvā vā pavedetu animantetvā vā, paṭhamagahitanimantanassa bhikkhuno paṭhamanimantanabhojanato aññaṃ yaṃ kiñci parasantakaṃ bhojanaṃ paramparabhojanāpattiṃ karoti. Attano santakaṃ, saṅghagaṇato laddhaṃ vā agahaṭṭhasantakaṃ vaṭṭati, nimantanato paṭhamaṃ nibaddhattā pana niccabhattādi parasantakampi vaṭṭati. Khandhake ‘‘na ca , bhikkhave…pe… yathādhammo kāretabbo’’ti (mahāva. 283) vacanaṃ parasantakabhojanavuttaniyamanaṃ. Tato hatthakova no takkoti ācariyo.
独眼母学处注释
4. Kāṇamātāsikkhāpadavaṇṇanā
31-3“回头看”是指后面的方向。“按饼的数量”意思是“按剩余饼的数量”。如果他心里想“这是为旅途食物等目的而准备的”然后拿取,那么由于此学处所判属于非故意犯,他还是犯戒。如果拿的是已经接受下来的,那就根本不能脱罪。但在不分享的情况下,因为不如法,所以无犯。有人认为,“非故意犯”只是因为不知道制戒,而不是因为不知道对象。这种说法不对,因为《母疏》在诸要素中没有提到“知道是为旅途食物等目的而准备”。不过《古箧释》里这样说:“当一人或多人已经取了满两三钵时,他们不告知,或者自己知道而拿别人的,得恶作。如果三四人一起进去,一个人取了满两钵,第二个人取两钵时,如果第一个人不阻止,第一个人得波逸提。如果阻止,就无犯,只有第二个人得恶作。”如果故意不说,按《古箧释》所说,得波逸提;按《母疏》,得恶作。那里把“取超余”说为第五要素,因此由于未接受,不是波逸提;但由于该做没做,所以得恶作。否则,这也会变成又做又不做,那就应该把“不阻止”或“不告知”说为第六要素。至于“或属于同一部派者”,这里说:“如果近处住处的比丘,或者来到近处座堂的人,知道他们‘不接受异部派的人拿来的东西,或者只让净人等给’,那么在他们受用的地方,给他们是可以的。”有些自认为持律的人说:“从‘两三钵满’这句话来看,从篮子等器具里拿更多也无犯。”这话就让他们自己去坐着吧。但阿阇梨们说:“篮子等器具里,也应当按最大钵的容量来取两三钵满。因为这是关于最大限量的说明。”
31-3.Paṭiyālokanti pacchimaṃ desaṃ. Pūvagaṇanāyāti atirittapūvagaṇanāyāti attho. Sace ‘‘apātheyyādiatthāya sajjita’’nti saññāya gaṇhāti, acittakattā sikkhāpadassa āpatti eva. Atha uggahitaṃ gaṇhāti, na muccatiyeva. Asaṃvibhāge pana anāpatti akappiyattā. Acittakatā paññattijānanābhāveneva, na vatthujānanābhāvenāti eke. Na, mātikāṭṭhakathāyaṃ ‘‘pātheyyādiatthāya sajjitabhāvajānana’’nti aṅgesu avuttattā. Porāṇagaṇṭhipade panevaṃ vuttaṃ ‘‘ekena vā anekehi vā dvattipattapūresu gahitesu tesaṃ anārocanena vā sayaṃ vā jānitvā yo aññaṃ gaṇhāti, tassa dukkaṭaṃ. Ekato tīsu, catūsu vā paviṭṭhesu ekena ce dvepattapūrā gahitā, dutiye dve gaṇhante paṭhamo ce na nivāreti, paṭhamassa pācittiyaṃ. Nivāreti ce, anāpatti, dutiyasseva dukkaṭa’’nti. Sace sañcicca na vadati, porāṇagaṇṭhipade vuttanayena pācittiyaṃ, mātikāṭṭhakathāvasena (kaṅkhā. aṭṭha. kāṇamātāsikkhāpadavaṇṇanā) dukkaṭaṃ. ‘‘Atirekapaṭiggahaṇa’’nti tattha pañcamaṃ aṅgaṃ vuttaṃ, tasmā appaṭiggahitattā na pācittiyaṃ, kattabbākaraṇato pana dukkaṭaṃ. Aññathā kiriyākiriyaṃ idaṃ āpajjati, anivāraṇaṃ, anārocanaṃ vā chaṭṭhaṅgaṃ vattabbaṃ siyā. Ekanikāyikānaṃ vāti ettha ‘‘āsannavihārabhikkhū, āsannaāsanasālāgatā vā sace visabhāgehi ānītaṃ na paṭiggaṇhanti, ‘ārāmikādīnaṃyeva vā dāpentī’ti jānāti, yattha paribhogaṃ gacchati, tattha dātuṃ vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. ‘‘Dvattipattapūrā’ti vacanato pacchiādīsu adhikampi gaṇhato anāpattī’’ti keci vinayadharamānino vadanti, taṃ tesaṃyeva nisīdatu, ācariyā pana ‘‘pacchiādīsupi ukkaṭṭhapattassa pamāṇavasena dvattipattapūrā gahetabbā. Ukkaṭṭhaparicchedakathā hesā’’ti vadanti.
5. 第一次自恣的学处注释
5. Paṭhamapavāraṇasikkhāpadavaṇṇanā
236虽然以尽其所欲请而受请者,仅由事缘生起,本来仅意指为“已受请”,但这里指的其实是后一种。
236.Yāvadatthapavāraṇāyapavāritā kiñcāpi ‘‘pavāritā’’icceva adhippetā aṭṭhuppattiyāva, atha kho pacchimāva idhādhippetā.
237因为已经说过“这一切就足够了”,所以称为多余。意思是:比丘,这些对你来说也是多余的,除此之外你再也得不到别的了。
237.‘‘Alametaṃ sabba’’nti vuttattā atirittaṃ nāma hoti. Bhikkhussa idampi te adhikaṃ, ito aññaṃ na lacchatīti kira attho.
238-9食物现前这一句本身就已经成立了已食的意思,所以不需要另外再成立一个义理。如果另外还有义理,那就是为了显示六支。此亦已说等文句,是显示自恣五支。Varako是指任何一种遮止者。有记载说:虽言确实生起自恣,但另作饭粒、净水,就不生起自恣。饮粥的人先饮水,是可以的。残留在底部的饭粒不生起自恣。优波提舍长老说即生起,诸位阿阇梨不接受这种说法。炒粉就是米粉。把炒谷粉捏成团做成的丸子,称为谷粉丸。
238-9. ‘‘Asanaṃ paññāyatī’’ti eteneva ‘‘bhuttāvī’’ti etassa siddhattā visuṃ atthasiddhi natthi. Yadi atthi, aṅgānaṃ chakkattadassananti. Vuttampi cetantiādi pavāraṇaṅgānaṃ pañcakattadassanaṃ. Varakoti yo koci varako. ‘‘Pavāraṇaṃ pana janetiyevāti visuṃ sitthaṃ vodakaṃ karonti, pavāraṇaṃ na janeti. Yāguṃ vā pivanto paṭhamaṃ udakaṃ pivati, vaṭṭati. Avasiṭṭhaṃ heṭṭhāsitthaṃ pavāraṇaṃ na janetī’’ti likhitaṃ. Upatissatthero ‘‘janetiyevā’’ti vadati, taṃ na icchanti ācariyā. Bhajjitapiṭṭhanti taṇḍulacuṇṇameva. Bhajjitasattuyo piṇḍetvā katamodako sattumodako.
据说,法喜长老说:原文说“仅仅粥粒……就遮止,不自恣”,据此,喝了掺有外道步行虫等物所煮的粥时,如果又遮止其他同样性质的食物,就不成为自恣。若遮止其他食物,就不自恣。为什么?因为那不算“食”,也不存在“未完成的进食”。如果在食堂里进食,遮止尚未分到自己份额、别人拿来的食物,就不自恣。哪怕遮止了,可净人已把食物倒进钵里,此后就不能再吃。因为这正属于佛陀所呵斥的邪命所得。譬如破戒者把从僧团中取出的团食给人,对方遮止那食物,就不自恣,此例亦然。有人说:“具惭愧者给出不同类的食物时,若因不愿与那食物共同受用而遮止,就算遮止。”所谓“行食处”,就是食堂。有人说:“由‘肉与肉汁、肉和肉汁,即肉汁’这样的构造,会得出‘肉汁’之说,所以就遮止而言是成立的;但‘肉的汁,即肉汁’这样的分解并非所要表达的意思。”所谓“肉咖喱”……是允许的,那只是纯粥。它只是与不自恣混合的咖喱,因此不算遮止,所以下文才说“这也不应与咖喱混同”等语。因此有人说:“若有人遮止说‘把那拿来,取酸粥’,就不成为自恣。”又说:“因为没有说‘取混合粥’,所以才说‘混合后另外分别给’。”因为“粥混合”这个词组里并没有提到堪受自恣者的名称,所以在那里,如果粥较多或相等,就不算遮止。为什么?因为在那里,拿来的食物和遮止者都被认知为粥。如果粥稀薄而饭较多,就算遮止。为什么?因为在那里,对两者产生了不同的认知。这是阿阇梨的论究。在与饭混合的情况中,因为堪受自恣者的名称完全存在,所以任何时候都确实算遮止。但在混合的情况中,应按所说的方式说明理由。所谓“另外分别给”,是为了使饭的剩余不掉落,而用手紧紧压榨、过滤后给出。
‘‘Yāgusitthamattāneva dve…pe… paṭikkhipati, na pavāretī’’ti vuttattā paracaṅkamacchādayo pakkhipitvā pakkayāguṃ pivanto sace aññaṃ tādisaṃyeva paṭikkhipati, pavāraṇā na hotīti kira dhammasiritthero. Sace aññaṃ paṭikkhipati, na pavāreti. Kasmā? Asanasaṅkhātassa vippakatabhojanassābhāvato. Bhojanasālāyaṃ bhuñjanto ce, attano apāpuṇanakoṭṭhāsaṃ abhihaṭaṃ paṭikkhipati, na pavāreti. Kāmaṃ paṭikkhipati, patte pana ārāmiko ākirati, tato bhuñjituṃ na vaṭṭati. Idañhi buddhappaṭikuṭṭhaanesanāya uppanneyeva saṅgahaṃ gacchati. Yathā hi saṅghato uddhaṭapiṇḍaṃ dussīlo deti, taṃ paṭikkhipati, na pavāreti, evaṃsampadamidaṃ. ‘‘Visabhāgo lajjī ce deti, taṃ tena sambhogaṃ akattukāmatāya paṭikkhipati, pavāretīti apare’’ti vuttaṃ. Parivesanāyāti bhattagge. ‘‘Maṃsena rasaṃ, maṃsañca rasañca maṃsarasanti āpajjanato ‘maṃsarasa’nti vutte paṭikkhepato hoti, maṃsassa rasaṃ maṃsarasanti viggaho nādhippeto’’ti vuttaṃ. Maṃsakarambako nāma…pe… vaṭṭatīti suddhayāgu eva hoti. Appavāraṇamissakakarambakoyeva hoti, tasmā na pavāreti, tena vuttaṃ parato ‘‘idañca karambakena na samānetabba’’ntiādi, tasmā ‘‘taṃ abhiharitvā kañjiyaṃ gaṇhathā’ti vadantaṃ paṭikkhipati, pavāraṇā na hotī’’ti ca ‘‘missakayāguṃ gaṇhathā’ti avuttattā ‘sammissitaṃ visuṃ katvā detī’ti vuttattā’’ti ca vuttaṃ, yasmā yāgumissakanti ettha padadvaye pavāraṇārahassa nāmaggahaṇaṃ natthi, tasmā tatra ce yāgu bahutarā vā hoti samasamā vā, na pavāreti. Kasmā? Tattha abhihārakapaṭikkhepakānaṃ yāgusaññattā. Yāgu ce mandā, bhattaṃ bahutaraṃ, pavāreti. Kasmā? Tesaṃ ubhinnampi tattha bhinnasaññattāti takko ācariyassa. Bhattamissake pavāraṇārahassa nāmassa sabbhāvato sabbadā pavāreti eva. Missake pana vuttanayena kāraṇaṃ vattabbaṃ. Visuṃ katvā detīti yathā bhattasiṭṭhaṃ na patati, tathā gāḷhaṃ hatthena pīḷetvā parissāvetvā deti.
关于“作非许可”:在这里,有人说:即使与未作净的芭蕉果等一起把剩余物作净后,放下那些芭蕉果等,其余的可以吃。至于“没有混合的净作者”,则应把它们作净后放进另一个容器里,作成剩余物再吃。为什么?他们说:因为先前在他们当中没有进行过律仪之业。由于有“已食者、已拒绝者、从座起者所作”这句话,所以已食者、未拒绝者、从座起者应当作,这就成立了。因此说:早晨赶路的两个人中,一个已拒绝但没有从座位起,坐在那里,另一个人去乞食,所得之食即使自己没吃,也能作“这足够了,全部”。这样说了之后,那在白分(半月)中由“已食者所作”这句话就成立了;在那个情况下,自己的七支不圆满;在黑分(半月)中,则应以相反的情况说七支。应知:已食者、未拒绝者、从座起者,或未从座起者所作,都可以。然而,为了说明“已拒绝者、未从座起者”这一义项,说“七支已说”也是可以的。他不能再作,因为已作第一次的,再由他作会有应作的过失。而凡未作的,则说应当作。如果那第一个人又想再作,可以在另一个容器中作先前未作的。第二个人在第一个容器中也可以作。因为说“由谁未作,就应由谁作”。正是针对这个意思,写道:“由谁先把某物作净,他就不能再作那个,应由别人作。”其中,“那个”是指那先作的。在“派去令作”这里,如果未受具足戒者去了,则应由在那里的一位比丘接受,再由另一位令作;在那里,仅一位这样作是不可以的。他们说:由于“凡任何为病者而指定”等语,在寺院等处,属于病者应得的部分,也称为病者剩余,因此可以。为了食物之故,只在非时,有些人这样说。
Akappiyakatanti ettha ‘‘kappiyaṃ akārāpitehi kadalipphalādīhi saddhiṃ atirittaṃ kappiyaṃ kārāpetvāpi taṃ kadalipphalādiṃ ṭhapetvā avasesaṃ bhuñjituṃ vaṭṭati. Amissakarasattā puna tāni kappiyaṃ kārāpetvā aññasmiṃ bhājane ṭhapetvā atirittaṃ kāretvā bhuñjituṃ vaṭṭati. Kasmā? Pubbe tesu vinayakammassa anāruḷhattā’’ti vadanti. ‘‘Bhuttāvinā ca pavāritena āsanā vuṭṭhitena kata’’nti vacanato bhuttāvinā appavāritena āsanā vuṭṭhitena kattabbanti siddhaṃ, tasmā ‘‘pātova addhānaṃ gacchantesu dvīsu eko pavārito avuṭṭhito tattha nisīdati, so itarena piṇḍāya caritvā laddhaṃ bhikkhaṃ attanā abhutvāpi ‘alametaṃ sabba’nti kātuṃ labhati evā’’ti vuttaṃ, taṃ sukkapakkhe ‘‘bhuttāvinā kataṃ hotī’’ti imināva siddhaṃ, tasmiṃ pakkhe attano sattaṅgāni na pūrenti, kaṇhapakkhe paṭibhāgena satta vuttānīti veditabbaṃ. Bhuttāvinā appavāritena āsanā vuṭṭhitena, avuṭṭhitena vā kataṃ hoti, vaṭṭati. ‘‘Pavāritena āsanā avuṭṭhitenevā’’ti imaṃ pana atthavikappaṃ dīpetuṃ ‘‘sattaṅgāni vuttānī’’tipi vattuṃ vaṭṭati. So puna kātuṃ na labhati paṭhamaṃ katassa puna teneva kattabbappasaṅgato. Yañca akataṃ, taṃ kattabbanti hi vuttaṃ. Atha sova paṭhamo puna kattukāmo hoti, aññasmiṃ bhājane pubbe akataṃ kātuṃ labhati. Dutiyo paṭhamabhājanepi kātuṃ labhati. ‘‘Yena akataṃ, tena kātabba’’nti hi vuttaṃ. Imamevatthaṃ sandhāya ‘‘yena yaṃ paṭhamaṃ kappiyaṃ kataṃ, tameva so puna kātuṃ na labhati, aññena kātabba’’nti likhitaṃ. Tattha tanti taṃ paṭhamaṃ katanti attho. Pesetvā kāretabbanti ettha anupasampanno ce gato, tatraṭṭhena ekena bhikkhunā paṭiggāhetvā aparena kāretabbanti tattha ekova evameva kātuṃ na labhatīti. ‘‘Yaṃ kiñci gilānaṃ uddissā’tiādivacanato vihārādīsu gilānassa pāpuṇanakoṭṭhāsampi gilānātirittaṃ nāma, tasmā vaṭṭatī’’ti vadanti. Āhāratthāyāti vikāle evāti eke.
241身业,是从吞咽这件事来说的。语业,则要从用言语说“尊者,请做剩余物”而不使人去做这一点来理解。
241. Kāyakammaṃ ajjhoharaṇato. Vacīkammaṃ vācāya ‘‘atirittaṃ karotha bhante’’ti akārāpanenāti veditabbaṃ.
6. 第二自恣学处的注释
6. Dutiyapavāraṇasikkhāpadavaṇṇanā
243这是共通的意思:它对一切自恣都是共通的,也就是“你想取多少就取多少”这一句。
243.Sādhāraṇamevāti sabbapavāraṇānaṃ sādhāraṇaṃ ‘‘yāvattakaṃ icchasī’’ti idaṃ.
7. 非时食学处注释
7. Vikālabhojanasikkhāpadavaṇṇanā
247-9演员的戏剧叫“演员戏”,比如《劫夺悉多》之类的剧目。“既是根又是嚼食”就叫“根嚼食”。这个道理在所有地方都一样。“粉”就是粉末。“碱根”就是羊蹄甲根。“卡朱根”就是尼利雅根。“坦巴卡”就是菖蒲。“小稻子”就是小葫芦。“大稻子”就是大葫芦。“瓦迦利”就是尼果塔。“贾贾利”就是希拉多。
247-9. Naṭānaṃ nāṭakāni naṭanāṭakāni, sītāharaṇādīni. Mūlañca taṃ khādanīyañcāti mūlakhādanīyaṃ. Esa nayo sabbattha. Piṭṭhanti cuṇṇaṃ. Khārakamūlanti yūpasamūlaṃ. Caccumūlaṃ neḷiyamūlaṃ. Tambakaṃ vacaṃ. Taṇḍuleyyakaṃ cūḷakuhu. Vatthuleyyakaṃ mahākuhu. Vajakali nikoṭṭhaṃ. Jajjharī hirato.
Koṭṭhaṃ 称为 jaraṭṭhaṃ。Gaṇṭhi muhukulamudu vicayattha vajamuju vaduḷavi。
Koṭṭhaṃ jaraṭṭhaṃ vuccati. Gaṇṭhi muhukulamudu vicayattha vajamuju vaduḷavi.
Vajjaye 就是 kim suka(紫矿花),haliddi(姜黄)。Kaseruko 就是 kaṭibalavanti,这是它的名字。Ambāṭakaṃ 就是 amūlaka(无根)、piḍhala(皮达拉)、kakkula(卡库拉)。Masālu 就是 kinaḷa(基纳拉)。Āluva 就是 kaḷi(卡利)、taḍḍhiaḷi(塔迪亚利)、alasa(阿拉萨)、kaṭissala,名为 mera(梅拉)。Siggu 就是 sīri(西利)、koḷa(科拉)、kālakaṃ(卡拉卡)、nekaḷavi(内卡拉维)。Khīravallikando 就是 tumūroriyo。Saṅkhato 就是 dhovanameva(唯洗净)。这就是所写的“parisaṅkhāro”(加净)。Khīrakākolī 就是 kirikaveḷi(基利卡维利)。Jīvikaṃ 就是 jīvihi(吉维希)。Usabhaka 就是 ummasuviyi(乌马苏维耶)。
Vajjayetime kiṃsukaṃ, haliddi. Kaseruko, kaṭibalavanti tassa nāmaṃ. Ambāṭakaṃ amūlakaṃ piḍhala kakkula. Masālu kinaḷa. Āluva kaḷi taḍḍhiaḷi alasa kaṭissala namedati mera. Siggu sīri koḷa kālakaṃ nekaḷavi. Khīravallikando tumūroriyo hoti. Saṅkhato dhovanameva. Ayaṃ ‘‘parisaṅkhāro’’ti likhitaṃ. Khīrakākolī kirikaveḷi. Jīvikaṃ jīvihi. Usabhaka ummasuviyi.
Hintāla 就是 kitili。Kuntāla 就是 toho。Tilisatā 就是 padikaḷiro 和 paṭasevalakaḷi。Karamandaka 就是 karamba、daṇḍokira、udakajoti 和 kaṇḍako。书中还写道:“也叫 Siṅghatakota。”Phaggava 就是 hakiḷi。Nattamāla 就是 karañji。
Hintālaṃ kitili. Kuntāla toho tilisatā padikaḷiro paṭasevalakaḷi. Karamandakaṃ karamba daṇḍokira udakajoti kaṇḍako. ‘‘Siṅghatakotipi vuccatī’’ti likhitaṃ. Phaggava hakiḷi. Nattamālanti karañji.
Sellu 就是 loholiyaṃ。Kāsamaddaka 就是 kuduvavali、anasikina。Ummādiya 就是 melelidiya。Cīnamuggo 就是 venamutti、huramugga。Rājamāso 就是 māhaviliti。Aggimanto 就是 muñci。Sunipaṇṇako 就是 tipilavanināḷikā、tilaka。此处说“地上所生的盐”,是因为“盐”这一名称是通用的,故特别加上“地上”加以区分。Brahmīpattaṃ 就是 demeteye paṇasā。若说“岛民们这样说”,那是把话说得宽松了。为什么这么说呢?因为就“在嚼食中散布”这一特征而言,二者并不相同,所以才这样说。Padeliviniteki。Sulasipaṇṇanti 就是 tasāpalikaṃ。
Sellu loholiyaṃ. Kāsamaddaka kuduvavali anasikina. Ummādiya melelidiya. Cīnamuggo venamutti huramugga. Rājamāso māhaviliti. Aggimanto muñci. Sunipaṇṇako tipilavanināḷikā tilaka. Bhūmiyaṃ jātaloṇīti ettha loṇīnāmassa sādhāraṇattā ‘‘bhūmiya’’nti visesetvā vuttaṃ. Brahmīpattaṃ demeteye paṇasā. ‘‘Dīpavāsino vadantī’’ti sithilaṃ katvā kasmā vuttanti ce? ‘‘Khādanīyatthaṃ pharatīti lakkhaṇena asamānattā’’ti vuttaṃ. Padeliviniteki. Sulasipaṇṇanti tasāpalikaṃ.
无香花,称为卡里萨耶。切卡瓦迪达花,称为切勒帕提玛拉。吉万提花,称为吉维坦迪加玛拉。拔古喇花,称为穆图瓦拉。库亚卡花,称为普纳普纳玛花、普纳拉花、贾提苏玛那花。纳瓦玛利卡花,称为切赫玛拉。
Agandhikapupphaṃ karissayeti cekavādidapupphaṃ celepatimalaṃ. Jīvantīpupphaṃ jīvitandigamala. Bakula muthuvala. Kuyyaka punapunnāmapunnarā, jātisumana. Navamālikā cehemala.
Tintiṇika、kacinī、vileyi。Mātuluṅga、lavano。Pussaphala、supuli。Timbarūsaka、tigibberehiti、susatudhuta。Tipusavātiṅgaṇa、dhutatikeṇa paṭiyi。Coca、variyiyeli。Moca、atireli。Goṭṭhaphalaṃ,有些人叫它pūvaphala。Koṭṭhase,据说叫acchiva。
Tintiṇika kacinī vileyi. Mātuluṅga lavano. Pussaphala supuli. Timbarūsaka tigibberehiti susatudhuta. Tipusavātiṅgaṇa dhutatikeṇa paṭiyi. Coca variyiyeli. Moca atireli. Goṭṭhaphalaṃ pūvaphalanti eke. Koṭṭhase kira acchiva.
有些人称之为“阿萨穆西宾巴”。“卡司马利”即“塞潘尼”。“阿提特梅”即“卡里亚梅提萨”。“迦提帕拉”即“卡塔梅”。“卡图卡帕拉”即“提里拉卡”。
Asamussi bimba iti keci. Kāsmarīti sepaṇṇi. Atitemeti kariyametissa. Jātiphalaṃ kataṃmeti. Kaṭukaphalaṃ tiriraka.
嫩果叫kiriupulu。莲籽叫kiñcakkhaṭṭhi。Siddhatthaka是芥子,白色的。Rājika是红色的。
Taruṇaphalaṃ kiriupulu. Pokkharaṭṭhi kiñcakkhaṭṭhi. Siddhatthakaṃ sāsapaṃ setavaṇṇaṃ. Rājikaṃ rattaṃ hoti.
Hiṅgu(阿魏)和 hiṅgujatu(阿魏枝)是所有阿魏制品的统称。这里所谓的 hiṅgujatu(阿魏枝),是把叶和枝一起煮制而成的。把枝煮好之后做成的,叫 sipāṭikā(果荚)。也有人说,是跟别的东西混合起来做的。Takaṃ kaṭṭhajanti,指的是 aggikeḷini(火祭之食)。Nikitissā 就是 kālesayo。Timera 和 takapatti,是把侧枝和叶子煮制而成的。有记载说:“Takapaṇṇi sāvati,应当只按这个方法来制作。”
Hiṅguṃ hiṅgujatunti sabbāpi hiṅguvikatiyo. Ettha hiṅgujatu nāma pattasākhā pacitvā kātabbā. Sākhā pacitvā katā sipāṭikā. Aññehi missetvā katāti keci. Takaṃ kaṭṭhajanti aggikeḷini. Nikitissākālesayo. Timera, takapatti pasākhāpatte pacitvā kātabbā. ‘‘Takapaṇṇi sāvati eva kātabbā’’ti likhitaṃ.
8. 蓄藏食物学处注释
8. Sannidhikārakasikkhāpadavaṇṇanā
253253. “于次日成为储存”的意思是储存。所谓“今日受持”,并不只是受持,还包括执取。因此,在注释书中说:“受持,犯恶作”——像这样,对于任何已作储存的,无论是时药还是夜分药,若以想要食用的心执取,在受持时即犯恶作。如果那只是最初受持,就不应说“在受持时”,所以应当知道,这是指“在自己时间内执取的,称为今日受持”。
253. Aparajju sannidhi nāma hotīti attho. Ajja paṭiggahitanti na kevalaṃ paṭiggahitameva, atha kho uggahitakampi, teneva aṭṭhakathāyaṃ ‘‘paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassāti evaṃ sannidhikataṃ yaṃ kiñci yāvakālikaṃ vā yāmakālikaṃ vā ajjhoharitukāmatāya gaṇhantassa paṭiggahaṇe tāva āpatti dukkaṭassā’’ti vuttaṃ. Yadi taṃ paṭhamameva paṭiggahitaṃ, ‘‘paṭiggahaṇe tāvā’’ti na vattabbaṃ, tasmā veditabbametaṃ ‘‘attano kāle gahitaṃ ajja paṭiggahita’nti vutta’’nti.
这里有人问:就像五种药被受持后不算“所许”的,因为不可食用,超过七天也不犯戒;同样,这里的受持物也不算“所许”吗?对此回答说:在药戒那条学处里,受持物不算“所许”是合理的,因为在那里,仅仅超过自己的时限就有犯戒的可能。但在这里则不合理,因为仅仅超过自己的时限并不构成犯戒。这里的意旨是:只有食用才犯戒。因此,依照《小注》的观点,今天受持后第二天食用的人,犯两条罪。
Etthāha – yathā pañca bhesajjāni uggahitakāni anadhippetāni. Sattāhātikkame anāpatti anajjhoharaṇīyattā, tathā idhāpi uggahitakaṃ nādhippetanti? Ettha vuccati – bhesajjasikkhāpade (pārā. 618 ādayo) uggahitakaṃ nādhippetanti yuttaṃ attano kālātikkamanamattena tattha āpattippasaṅgato. Ettha na yuttaṃ attano kālātikkamanamattena āpattippasaṅgābhāvato. Ajjhoharaṇeneva hi ettha āpattīti adhippāyo, tasmā anugaṇṭhipadamatena ajja uggahetvā punadivase bhuñjanto dve āpattiyo āpajjati.
这里要辨析的是:自己想受用,今天受持后第二天再吃,就犯两条罪。如果只是为沙弥等人受持,取了之后第二天再接受来吃,就不应该让他犯戒。“接受,犯恶作”——这里的意思是:如果像贝拉塔西沙那样,为了第二天、第三天等使用,今天先接受,然后交给沙弥等人保管,那么他第二天为了吃而接受时,就可能犯恶作。如果他自己保管存放,第二天看到有掉落的残渣,或者因为犹豫而接受,那么单从接受这一点就可能犯恶作。如果不接受,就没有这个恶作。书上说这“就像‘跨过一只脚,犯土喇咤亚’那样”。但如果一次跨过两只脚,就没有这个土喇咤亚,应当知道道理是一样的。对此,法喜长老说:“在不失去已受持状态的情况下,就产生了储存。”这与巴利文“接受,犯恶作”相违。不过,被钵盂吸收的油脂不算数。虽然在太阳下晒热时会渗出来,但还是说“像药物学处里那样”。否则,被钵盂吸收的酥油等,超过七天也会犯戒。“自己接受后”——这里也依照前面说过的方法。关于钵盂没洗干净的讨论,似乎与此相符。“为了食物”——即使在适当时间内也可以得到。“通常的肉”——指如法的肉。用沾有食物的嘴吃下去,犯两条罪——如书上所写:“昨天接受的夜分药,今天食前用沾有食物的嘴吃下去,犯两条波逸提。”即使是今天接受的、时限内可用的东西,如果和已经过夜的饮料混在一起,也会构成储存。在不如法的肉中,人肉犯土喇咤亚,其余肉类则再加恶作。
Tatrāyaṃ vicāraṇā – attanā bhuñjitukāmo ajja uggahetvā punadivase bhuñjati, dve āpattiyo āpajjati. Sāmaṇerādīnaṃyeva atthāya uggahetvā gahitaṃ punadivase paṭiggahetvā bhuñjanto āpattiyā na kāretabboti. Paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassāti etthāyamadhippāyo – sace belaṭṭhasīso viya dutiyatatiyādidivasatthāya ajja paṭiggahetvā sāmaṇerādīnaṃ gopanatthāya deti, tassa punadivase ajjhoharaṇatthaṃ paṭiggahaṇe āpatti dukkaṭassāti sambhavati. Sayameva sace taṃ gopetvā ṭhapeti, punadivase patitaṃ kacavaraṃ disvā vimativasena vā paṭiggaṇhato paṭiggahaṇatova āpatti dukkaṭassāti sambhavati. No ce paṭiggaṇhāti, taṃ dukkaṭaṃ natthi. ‘‘Idañhi ‘ekaṃ pādaṃ atikkāmeti, āpatti thullaccayassā’tiādi viyā’’ti vuttaṃ. Yo pana ekappahāreneva dvepi pāde atikkāmeti, tassa taṃ thullaccayaṃ natthi, evaṃsampadamidanti veditabbaṃ. Ettha paṭiggahitabhāvaṃ avijahantameva sannidhiṃ janetīti dhammasiritthero, taṃ ‘‘paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassā’’ti pāḷiyā virujjhati. Kapālena pīto pana sneho abbohāriko. Kiñcāpi uṇhe otāpentassa paggharati, tathāpi ‘‘bhesajjasikkhāpade viyā’’ti vuttaṃ. Itarathā kapālena pītā sappiādayopi sattāhātikkame āpattiṃ janeyyunti. Sayaṃ paṭiggahetvāti idhāpi pubbe vuttavidhiyeva. Duddhotapattakathāpi etena sameti viya . Āhāratthāyāti kālepi labbhati. Pakatiāmiseti kappiyāmise. Sāmisena mukhena ajjhoharato dveti ‘‘hiyyo paṭiggahitayāmakālikaṃ ajja purebhattaṃ sāmisena mukhena ajjhoharato dve pācittiyānī’’ti likhitaṃ. Ajja paṭiggahitaṃ yāvakālikampi hi yāmātikkantapānakena saṃsaṭṭhaṃ sannidhiṃ karoti. Akappiyamaṃsesu manussamaṃse thullaccayaṃ, sesamaṃse dukkaṭañca vaḍḍhati.
255关于七日药和尽形寿药,如果是为了当食物吃,即使在允许的时间内也还是犯恶作,但不犯储存罪——有些人这么说。那么,当天受持的,当天午饭前可以用吗?不行,因为巴利原文和注释里都没有特别的开许。如果说在药物学处里提到午饭前可以随意享用?优波提舍说:酥油等被归入食物类,那是按照它的归属来说的,不是按照药物来说的。
255.Sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ āhāratthāyāti kālepi dukkaṭameva sannidhiṃ anāpajjanatoti keci. Tadahu paṭiggahitaṃ tadahu purebhattaṃ vaṭṭatīti ce? Na, pāḷiyampi aṭṭhakathāyampi visesassa natthitāya. Bhesajjasikkhāpade purebhattaṃ yathāsukhaṃ paribhuñjanaṃ vuttanti ce? Āhāre sappiādi saṅgahaṃ yāti, tena taggatikavasena vuttaṃ, na bhesajjavasena vuttanti upatisso.
9. 胜妙食学处注释
9. Paṇītabhojanasikkhāpadavaṇṇanā
259259. “以不净酥油”——是指那些肉不被允许的人的酥油。有记载写道:“除了脂肪油以外,并没有所谓的不净酥油。”“失约”——这里说的是“也不成为羹饭的乞求”。“身犯”——指通过身体犯下的。
259.Akappiyasappināti yesaṃ maṃsaṃ na kappati, tesaṃ sappinā. ‘‘Vasātelañhi ṭhapetvā akappiyasappi nāma natthī’’ti likhitaṃ. Visaṅketanti ettha ‘‘sūpodanaviññattipi na hotī’’ti vuttaṃ. Kāyikānīti kāyena āpajjitabbāni.
261如果按照摩诃男学处来处理:在僧团已经作邀请之后,为了药物而乞求酥油等五种,这就归入“不是以药物为所需而用药物”的情况,因此说“以此犯波逸提”。在其他巴利文典籍中记载:“比丘尼也犯恶作。”
261.Mahānāmasikkhāpadena kāretabboti saṅghavasena pavārite bhesajjatthāya sappiādipañcakaṃ viññāpeti ce, tattha ‘‘na bhesajjena karaṇīyena bhesajja’’nti ettha saṅgahaṃ gacchati, tasmā ‘‘tena pācittiya’’nti vuttaṃ. Pāḷimuttakesu ‘‘bhikkhunīnampi dukkaṭa’’nti likhitaṃ.
10. 齿木学处注释
10. Dantaponasikkhāpadavaṇṇanā
264-5“口门”是指咽喉管道。“仅举起量”是指仅能举起的分量。“舍弃渣滓后”——这是依照惯常用语来说的,即使没有舍弃,也说“可以”。“超过手距”——指施者的手距。“给比丘”——指给另一位比丘。“酸粥”——指任何一种液体。“钵应受持”——因为放在地上时,没有作奉献。“如同最初掉落时没有过失,同样,撒入后取出时,因为已经奉献,掉落时也没有过失”——有这样的记载。“用小团食”——指小饭团。“即使是醒着的”——有记载说:“用‘api’这个词,也包括睡着的。”“某些”——指无畏山住者。他们的主张是:在身体接触中,无论是身系属还是彼系属,都犯土喇咤亚——就是这个意思。而“以身系属的系属”——这只是语句而已。有记载说:“‘以刀’——指以已受持的”,但这是写错的,因为即便有污垢,也没有再受持的必要。“为了某些人”——指为了未受具足戒者。有记载说:“仅触碰到沙弥的手,那即已舍弃。”
264-5.Mukhadvāranti kaṇṭhanāḷi. Uccāraṇamattanti ukkhipitabbamattakaṃ. Kasaṭaṃ chaḍḍetvāti samudācāravasena, achaḍḍitepi ‘‘vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Hatthapāsātikkamanti dāyakassa. Bhikkhussa detīti aññassa bhikkhussa. Kañjikanti yaṃ kiñci dravaṃ. Patto paṭiggahetabboti bhūmiyaṃ ṭhapite abhihārābhāvato. ‘‘Yathā paṭhamataraṃ patitatheve doso natthi, tathā ākiritvā apanentānaṃ patitathevepi abhihaṭattā nevatthi doso’’ti likhitaṃ. Carukenāti khuddakapiṇḍena. Jāgarantassapīti ‘‘api-saddena suttassapī’’ti likhitaṃ. Kecīti abhayagirivāsino. Tehi kāyasaṃsagge kāyapaṭibaddhenāpi tappaṭibaddhenāpi thullaccayāpatti dassitā evāti attho. Kāyapaṭibaddhapaṭibaddhenāti vacanamattamevetaṃ. ‘‘Satthakenāti paṭiggahitakenā’’ti likhitaṃ, taṃ dullikhitaṃ satipi male puna paṭiggahetabbakiccābhāvato. Kesañci atthāyāti anupasampannānaṃ atthāya. ‘‘Sāmaṇerassa hatthaṃ phuṭṭhamattameva taṃ pariccatta’’nti likhitaṃ.
所谓“适合取受的重量”,是指中等身材的人能提得起来的重量。只按最初取受的方式来做就是如法的。在这里,有人针对“为了赶苍蝇”这个说法主张:“既然说是为了赶苍蝇,那么即使不是为了吃而取受,取受之后也是如法的。”对这些人应当这样反问:“比如取受了涂头用的油,然后心里没把它当作‘这是涂头油’,就这样过了七天,那还会不会犯舍堕呢?”诸如此类。不过,经文的意趣应当这样理解:前面说“为了赶苍蝇而扇风时,沾在扇子上的灰尘等掉进钵里,心里想着‘这样可以方便吃’而取受”,这种情况是应当事先取受的。在关于交换的讨论中,优波提舍长老说:“如果我们米粮耗尽时,靠我们手中这些属于沙弥的东西也能维持下去,那么交换就有意义。”如果真是这样,那么对于心念清净的人来说,交换就成了没有意义的事,这就有过失了。同样,如果心里想:“这位沙弥聪明,他会通过交换钵食来安排,我们就靠对他的信任,或者向他乞讨来吃。”那么即使做了交换,也不可以吃,这也有过失。何必多说呢?导师说这番话,是为了表明:应当以无所期待的心来取受,不应以有所期待的心来取受。这个道理,通过“如果能够澄清自己的念头,那么得到的东西也可以吃”这句话就已经成立了。钵放在架子上时,就像最初取受时的状态一样,没有执著。用未经取受的海水。羊奶中的奶,在还是奶的阶段就可以用。有人说,这是为了说明“喝自己奶的人直接用嘴喝,不犯戒”。有人写道:“这里指的是依止身体的地大等。”这两种说法都与“合适的肉或奶”等说法相矛盾。
Paṭiggahaṇupagabhāraṃ nāma majjhimapurisena ukkhipitabbakaṃ. Mūlapaṭiggahaṇameva vaṭṭatīti ettha ‘‘macchikavāraṇatthanti vuttattā ‘abhuñjanatthāyāpi paṭiggahetvā gahite vaṭṭatī’’’ti ye vadanti, te vattabbā ‘‘sīsamakkhanatelaṃ paṭiggahetvā ‘idaṃ sīsamakkhana’nti anābhogeneva sattāhaṃ atikkāmentassa kiṃ nissaggiyaṃ bhaveyyā’’tiādi, suttādhippāyo pana evaṃ gahetabbo ‘‘macchikavāraṇatthaṃ bījantassa tasmiṃ laggarajādimhi patte patite sukhaṃ paribhuñjituṃ sakkā’ti saññāya pubbe paṭiggahitabba’’nti vuttaṃ. Parivattanakathāyaṃ ‘‘amhākaṃ taṇḍulesu khīṇesu etehi amhākaṃ hatthagatehi sāmaṇerasantakehipi sakkā patiṭṭhapetu’nti bhikkhūnaṃ cittuppādo ce sambhavati, ‘parivattanaṃ sātthaka’nti upatissatthero’’ti vuttaṃ. Yadi evaṃ suddhacittānaṃ niratthakanti āpannameva, tathā ‘‘paṇḍito esa sāmaṇero pattaparivattanaṃ katvā dassati, mayameva ca imassa vissāsena vā yācitvā vā bhuñjissāmā’’ti citte sati bhuñjituṃ na vaṭṭati katepi parivattaneti ca āpannaṃ, kiṃ bahunā. Nirapekkheheva gaṇhitabbaṃ, na sāpekkhehīti dassanatthaṃ vuttanti ācariyo. Ayamevattho ‘‘sace pana sakkoti vitakkaṃ sodhetuṃ, tato laddhaṃ khāditumpi vaṭṭatī’’ti vacanena siddhova. Ādhārake patto ṭhapito hoti yathāpaṭiggahitabhāve nirālayo. Samuddodakena appaṭiggahitakena. Meṇḍakassa khīraṃ khīrattāva vaṭṭati. ‘‘Attano pana khīraṃ mukheneva pivantassa anāpattīti dassetuṃ vutta’’nti vuttaṃ. ‘‘Sarīranissitamahābhūtāni hi idhādhippetānī’’ti likhitaṃ, tadubhayampi ‘‘kappiyamaṃsakhīraṃ vā’’tiādinā nayena virujjhati.
另外,如果把食物放进别的比丘没有接受过的容器里,然后说“就这么一点点”,或者找别的理由这么说,那对所有人都是不允许的。为什么?因为这在律上属于恶作。意思是:没有按照律制自己先接受再放进去,就犯恶作。那么,这样的食物为什么不能吃呢?因为注释书里说“它成了被执取之物”。在《随纽解》里是这样说的:在地上或容器里,有水果或任何食物,乃至尽形寿的未接受之物,如果不知情而触碰,是不允许的,它就成了被执取之物。所以,按照这个观点,如果比丘把食物放在其他比丘未接受过的钵里,那食物就成了不如法的、被执取之物,这是确定的。这个意思应当结合“如果在自己的或比丘们煮粥的容器里……应使其成为无食物性后再食用”这句话来贯通解说。“合适的肉或奶”是随顺话题而说的。有些人认为,如果得到的是凝乳,那也是所指的。
Apica ‘‘appaṭiggahitabhājane aññabhikkhusantake attano piṇḍapātaṃ pakkhipati, ‘taṃ thoka’nti vā aññena vā kāraṇena vadati, taṃ sabbesaṃ na kappati. Kasmā? Vinayadukkaṭattā . Attanā paṭiggahetvā pakkhipitabbaṃ vinayavidhiṃ akatvā dukkaṭanti adhippāyo. Evaṃ tādisaṃ kimatthaṃ na bhuñjatīti? Aṭṭhakathāyaṃ ‘uggahitako hotī’ti vuttattā. Evañhi tattha vuttaṃ bhūmiyaṃ vā bhājane vā phalaṃ vā yaṃ kiñci āmisaṃ vā yāvajīvikampi appaṭiggahitakaṃ ajānanto āmasati, na vaṭṭati, uggahitakaṃ hotī’’ti anugaṇṭhipade vuttaṃ, tasmā imassa matena bhikkhu bhikkhussa sace patte appaṭiggahite piṇḍaṃ ṭhapeti, taṃ akappiyaṃ uggahitakanti siddhaṃ. Ayamevattho ‘‘sace attano vā bhikkhūnaṃ vā yāgupacanakabhājane…pe… nirāmisaṃ katvā paribhuñjitabba’’nti vacanena saṃsanditvā kathetabbo. ‘‘Kappiyamaṃsakhīraṃ vā’’ti pasaṅgavasena vuttaṃ. Dadhi ce paṭiladdhaṃ, tañca adhippetanti keci.
裸行者学处的注释
1. Acelakasikkhāpadavaṇṇanā
269在分发剩饭的时候,有一位女游方者因为先拿到了饼,就走进来站在那里。“Dāpetīti”说的是由未受具足戒的人给予。
269. Vighāsādānaṃ antarā pūvalābhena aññatarā paribbājikā pavisitvā ṭhitā. Dāpetīti anupasampannena.
2. 遣离学处的注释
2. Uyyojanasikkhāpadavaṇṇanā
276“Vijahantassāti”是表示不敬含义的属格。意思是:当遣离者正在离开时,有恶作罪。这里所说的“未受具足戒者”,指的就是沙弥。
276.Vijahantassāti anādaratthe sāmivacanaṃ. Uyyojakassa vijahantassa sato āpatti dukkaṭassātipi attho. Idha anupasampanno nāma sāmaṇerovādhippeto.
3. 有食学处注释
3. Sabhojanasikkhāpadavaṇṇanā
280在“有食”这一条里,第一种解释与“女人和男人”这第三句相配,第二种解释则跟前两句相配。“家”就是屋子。“进入后”是指以想坐下的心进入,也就是说,那时是有心的。
280.Sabhojaneti ettha paṭhamavikappo ‘‘itthī ca puriso cā’’ti iminā tatiyapadena yujjati, dutiyavikappo paṭhamehi dvīhi. Kuleti ghare. Anupavisitvā nisīdanacittena sacittakaṃ.
4. 隐蔽处学处的注释
4. Rahopaṭicchannasikkhāpadavaṇṇanā
284在这里,第五条对乌巴难达来说是第四条,所以在比丘尼品第十章的注释中,后面关于乌巴难达的部分,不能读作“依第三学处”,应该读作“依第四学处”。
284. Idha pañcamaṃ upanandassa catutthaṃ hoti, tasmā bhikkhunivaggassa dasamaṭṭhakathāyaṃ upari upanandassa ‘‘tatiyasikkhāpadenā’’ti na pāṭho, ‘‘catutthenā’’ti pāṭhoti veditabbo.
5. 屏处坐学处的注释
5. Rahonisajjasikkhāpadavaṇṇanā
289289. 与女人在隐蔽处同坐的学处,其含义本身就很浅显易懂。
289. Rahonisajjasikkhāpadaṃ uttānatthameva.
6. 行仪学处的注释
6. Cārittasikkhāpadavaṇṇanā
294“共食”就是“受邀之食”,这是古师们的解释。
294.Sabhattoti nimantanabhattoti porāṇā.
如果在午饭前为了乞食而出去走动,然后吃了的话;
可能是辗转犯戒;如果是在食后,就不算犯这条戒。
如果吃完饭后,远行者去以前的家,
有些人认为是有罪,有些人认为是无罪。
进入俗家之间时,他们确实有对罪的看法。
他们在这里另外一些人说,这是对同等食物的期待。
死者因妓女的饭食而死,他们用邀请来让她平息。
有些人说“回答是相同的”,另一些人说“是当面”。
欲求决定义者,应依类别审察;
智者称此为行仪,有识者知此为学处。
Purebhattañca piṇḍāya, caritvā yadi bhuñjati; Siyā paramparāpatti, pacchābhattaṃ na sā siyā. Pacchābhattañca gamiko, pubbagehaṃ yadi gacche; Eke āpattiyevāti, anāpattīti ekacce. Kulantarassokkamane , āpattimatayo hi te; Samānabhattapaccāsā, iti āhu idhāpare. Matā gaṇikabhattena, samenti naṃ nimantane; Vissajjanaṃ samānanti, eke sammukhatāpare. Sanniṭṭhānatthikeheva, vicāretabbabhedato; Viññū cārittamicceva, sikkhāpadamidaṃ vidūti.
7. 摩诃男学处注释
7. Mahānāmasikkhāpadavaṇṇanā
310关于“时”:这里指的是僧团自恣的时候。因为这套做法只适用于僧团自恣时,所以才说“已受亲属邀请”。只有生病的比丘,才可以如实说明“我们已经被你邀请,我们有这样那样的需要”,借此提出请求。至于在殊胜食物学处里说的“应当依照摩诃男学处来处理”,那是指以僧团的名义受到邀请后,如果为了治病而求取酥油等五种药品,就依“不是为了治病所需的药品而求取药品”这句话,犯波逸提——这个意思已经写明了。
310. Kālanti so. Yasmā saṅghapavāraṇāyamevāyaṃ vidhi, tasmā ‘‘ñātakānaṃ pavāritāna’’nti vuttaṃ. ‘‘Iminā hi tayā pavāritamha, amhākañca iminā ca iminā ca attho’’ti yathābhūtaṃ ācikkhitvā viññāpetuṃ gilānova labhati. Yaṃ pana vuttaṃ paṇītabhojanasikkhāpade ‘‘mahānāmasikkhāpadena kāretabbo’’ti, taṃ saṅghavasena pavāritaṃ, bhesajjatthāya sappiādibhesajjapañcakaṃ viññāpeti ce, ‘‘na bhesajjena karaṇīyena bhesajjaṃ viññāpetī’ti vacanena pācittiyanti attho’’ti (pāci. 309) likhitaṃ.
8. 出征军学处注释
8. Uyyuttasenāsikkhāpadavaṇṇanā
311-5“以我所见”:就是通过我所见到的,或者通过我的看见。“即使只有一名男子手持武器”:指属于军队编制的人。
311-5.Maṃ diṭṭhenāti mayā diṭṭhena, mama dassanena vā. Ekampi sarahatthaṃ purisanti aṅgapariyāpannaṃ.
9. 军中住宿学处注释
9. Senāvāsasikkhāpadavaṇṇanā
319第九条:应以军队的包围范围、适合设置围障的地方,或往来活动区域的边界来界定。
319. Navame senāparikkhepena vā parikkhepārahaṭṭhānena vā sañcaraṇaṭṭhānapariyantena vā paricchinditabbā.
10. 战场学处注释
10. Uyyodhikasikkhāpadavaṇṇanā
324第十条:每走去一处观看,就犯恶作。如果站在某个地方看见了,就犯波逸提——等等。但第八条的律文是:每走去一处观看,就犯恶作;站在某个地方看见了,也犯恶作。为什么?虽然支分的数量没有差别,但因为军种不同而有所区别。至于第十条,则是因为看见了第八条所说的支分,才可能犯恶作。
324. Dasame ekamekaṃ dassanāya gacchati, āpatti dukkaṭassa. Yattha ṭhito passati, āpatti pācittiyassātiādi. Aṭṭhame pana ekamekaṃ dassanāya gacchati, āpatti dukkaṭassa. Yattha ṭhito passati, āpatti dukkaṭassāti pāḷi. Kasmā? Aṅgappamāṇābhedepi anīkavisesato. Dasame pana aṭṭhamaṅgassa dassanena dukkaṭaṃ siyāti.
1. 饮酒学处注释
1. Surāpānasikkhāpadavaṇṇanā
牟尼!尊者萨迦达
以大神力之示现。
饮酒的过失,为了让人看清这一点,
他早在之前就已经动身前往跋陀瓦提了。
因此,看见龙之后就把它制伏了,
已舍弃的善来者,以及通过神通力;
应知:非为此,即禁止饮酒之故,
彼乃抵达憍赏弥。
Āyasmato yaṃ muni sāgatassa, Mahiddhikattassa nidassanena; Pānassa doso tassa dassanatthaṃ, Pubbeva so bhaddavatiṃ payāto. Tasmā passaṃ nāgamapothayitvā, Vinissaṭaṃ sāgataṃ iddhiyā ca; Nato surāpānanisedhanatthaṃ, Kosambimevajjhagamāti ñeyyaṃ.
326-8326-8.“畜养者”就是牧羊人。从他令其迷醉的那个种子阶段开始说起。有些人说:“因为在‘有心思’那一类里,心只是不善的”(《疑惑度脱》初波罗夷注释),所以知道对象而饮用是不善的。若这样,当有人说“不应说仅以不善而应饮”时,他们又说“那是针对‘有心思’那一类说的”。若这样,当有人说“应该说善、不善、无记心”时,他们又说“那也是按多数情况说的”。在《疑惑度脱》里也不加区分地说“不善心”,因此他们说“他仅以不善心而饮”。
326-8.Pasupālakāti ajapālakā. Yena majjati, tassa bījato paṭṭhāya. Keci ‘‘sacittakapakkhe cittaṃ akusalamevāti (kaṅkhā. aṭṭha. paṭhamapārājikavaṇṇanā) vuttattā vatthuṃ jānitvā pivato akusala’’nti vadanti. Evaṃ sati ‘‘akusaleneva pātabbatāyāti na vattabba’’nti vutte ‘‘sacittakapakkhameva sandhāyā’’ti vadanti. Evaṃ sati ‘‘kusalākusalābyākatacittanti vattabba’’nti vutte tampi ‘‘tabbahulanayena vutta’’nti vadanti. Kaṅkhāvitaraṇiyampi avisesetvā ‘‘akusalacitta’’nti (kaṅkhā. aṭṭha. surāpānasikkhāpadavaṇṇanā) vuttaṃ, tasmā ‘‘taṃ akusaleneva pivatī’’ti vadantīti.
2. 指戳学处注释
2. Aṅgulipatodakasikkhāpadavaṇṇanā
330第330条 用手指戳人学处,意思本身就很清楚。
330. Aṅgulipatodakasikkhāpadaṃ uttānatthameva.
3. 戏笑学处注释
3. Hasadhammasikkhāpadavaṇṇanā
336在第三项里,怎样是三受?以嬉戏的心态,怀着“我要让对方生起痛苦”的想法而泼水的人,这时生起的是苦受。其余内容容易理解。
336. Tatiye kathaṃ tivedanaṃ? Hasādhippāyeneva ‘‘parassa dukkhaṃ uppādessāmī’’ti udakaṃ khipantassa dukkhavedanaṃ. Sesaṃ uttānaṃ.
如果这个是想解脱,那么三波逸提怎么说?
就像玩过,却并非玩过,那可能是由于错误的理解。
到这一步,怎样才算嬉戏?所谓嬉戏,指的正是这个。
在这里,应当生起“不嬉戏”的想,为了律仪而受持。
因为他完全不善,所以心耽于嬉戏。
所以在这里,只能找到一种不善心。
Idaṃ saññāvimokkhañce, tikapācittiyaṃ kathaṃ; Kīḷitaṃva akīḷāti, micchāgāhena taṃ siyā. Ettāvatā kathaṃ kīḷā, iti kīḷāyaṃ evāyaṃ; Akīḷāsaññī hotettha, vinayatthaṃ samādaye. Ekantākusalo yasmā, kīḷāyābhiratamano; Tasmā akusalaṃ cittaṃ, ekamevettha labbhatīti.
4. 不恭敬学处注释
4. Anādariyasikkhāpadavaṇṇanā
344有人写道:超越世间所呵责的范围,却说“这是我们的师承”,这样是不可以的。凡是带着染污的心去违犯,或者圣者在还没有制定学处的时候有所行为,这就是世间所呵责的。说一切有部等师承派别就是这样主张。其中,第二种和第三种解释在这里并不是要说的意思,因为众学法本身就属于世间所呵责的。
344. ‘‘Lokavajjaṃ atikkamitvā ‘idaṃ amhākaṃ ācariyuggaho’ti vadantassa na vaṭṭatī’’ti likhitaṃ. Yaṃ saṃkiliṭṭheneva cittena āpajjati, yaṃ vā ariyapuggalo apaññatte sikkhāpade ajjhācarati, idaṃ lokavajjanti sabbatthikavādīādīni ācariyakulāni. Tattha dutiyatatiyavikappo idha na adhippeto sekhiyānaṃ lokavajjattā.
这里说“应受呵责的师承”时,不该采纳这种新近冒出来的应受呵责的师说:因为甘蔗汁是七日药,它的渣滓是终生药,两者合起来就是甘蔗杖,所以过了正午嚼甘蔗杖是可以的,就像糖块和诃梨勒果一样。诸如此类。不过,在属于施设所遮止的范围内,倒是可以的。比如“不该用拿钵的手推门”这条,如果理解为“用拿钵的那只手不该推,要用另一只手推”,照这样去做的人就不算犯戒。“同样,在佛陀菩提塔前取花也是可以的”,照这样去做的人也不算犯戒。无畏山住的人就是这样做的。如果大寺住的人说“不要这样说”,那就应该呵责他。因此才说“经与顺经,只属于已受持者”等等。又说“这一切都是伍巴提萨长老说的”。顺经即是义注,是这样写的。
Gārayho ācariyuggahoti ettha ‘‘yasmā ucchuraso sattāhakāliko, tassa kasaṭo yāvajīviko, dvinnaṃyeva samavāyo ucchuyaṭṭhi, tasmā vikāle ucchuyaṭṭhiṃ khādituṃ vaṭṭati guḷaharīṭakaṃ viyā’ti evamādiko sampati nibbatto gārayhācariyavādo na gahetabbo’’ti ca, paṇṇattivajje pana vaṭṭatīti ‘‘na pattahatthena kavāṭo paṇāmetabbo’ti imassa ‘yena hatthena patto gahito, tena hatthena na paṇāmetabbo, itarena paṇāmetabbo’ti atthaṃ gahetvā tathā ācaranto na āpattiyā kāretabbo. ‘Tathā buddhabodhicetiyānaṃ pupphaṃ gaṇhituṃ vaṭṭatīti tathā ācaranto’’ti ca. Tathā ācarati abhayagirivāsiko. Mahāvihāravāsino ce evaṃ vadanti, ‘‘mā evaṃ vadā’’ti apasādetabbo. Tena vuttaṃ ‘‘suttaṃ suttānulomañca uggahitakānaṃyevā’’tiādi. ‘‘Idaṃ sabbaṃ upatissatthero āhā’’ti ca vuttaṃ. ‘‘Suttānulomaṃ aṭṭhakathā’’ti likhitaṃ.
5. 恐吓学处注释
5. Bhiṃsāpanasikkhāpadavaṇṇanā
345第345条 恐吓学处,内容本身很简单明了。
345. Bhiṃsāpanasikkhāpadaṃ uttānatthameva.
6. 火学处的注释
6. Jotisikkhāpadavaṇṇanā
354按照“期待温暖者”这句话来说,如果一个人没有期待,他就无犯。
354.‘‘Visibbanāpekkho’’ti vacanato yassa apekkhā natthi, tassa anāpatti.
7. 沐浴学处注释
7. Nahānasikkhāpadavaṇṇanā
364第364条:沐浴学处,本身含义浅显易懂。
364. Nahānasikkhāpadaṃ uttānatthameva.
8. 作坏色学处注释
8. Dubbaṇṇakaraṇasikkhāpadavaṇṇanā
368368. 已得即是得。譬如人们说“煮者名为煮,行者名为行”,那为什么不这样说“得者名为得”呢?因为这里指的是已经彻底完成的得。道,就是缝纫之道。将未如法(衣)与已如法(衣)相缝。只要还没有舍弃决意,在那之前仍然属于先前的如法。如果不舍弃如法,就应当再给与如法,这是阿阇梨的推论。
368.Alabhītilabho. Yathā ‘‘pacatīti paco, pathatīti patho’’ti vuccati, evaṃ ‘‘labhatīti labho’’ti kasmā na vuttaṃ? Pariniṭṭhitalābhasseva idhādhippetattā. Maggeti sibbinimagge. Kappakatena saddhiṃ akappakataṃ sibbeti. Yāvatā adhiṭṭhānaṃ na vijahati, tāvatā pubbaṃ kappameva. Kappaṃ na vijahati ce, puna kappaṃ dātabbanti ācariyassa takko.
9. 净施学处的注释
9. Vikappanasikkhāpadavaṇṇanā
374在这里,受用属于身业;没有取回则属于语业。
374. Paribhogo ettha kāyakammaṃ. Apaccuddhāraṇaṃ vacīkammaṃ.
10. 藏衣学处的注释
10. Cīvarāpanidhānasikkhāpadavaṇṇanā
379第十条:因为“坐具铺布”和“衣坐具”两者都是有边的,所以把这两者合在一起说:“所谓坐具,就是有边的东西。”这里通过“衣”这个说法,已经把“衣坐具”包含进去了;因此从意义上说,实际指的就是铺布坐具。如果是这样,那是不是应该说“所谓铺布坐具,就是有边的东西”呢?不能这样说,因为那样会导致另一个(衣坐具)变成不是坐具、也不是有边的东西。在这里,铺布坐具是波逸提的根据,所以另一个也应当知道同样是波逸提的根据,因为属于同一类。对于有主人的针筒,按针的数量来结罪——这是古师的说法。
379. Dasame yasmā nisīdanasanthataṃ cīvaranisīdanampīti ubhayampi sadasameva, tasmā taṃ ubhayampi ekato katvā ‘‘nisīdanaṃ nāma sadasaṃ vuccatī’’ti āha. Tatthāpi cīvaraggahaṇena cīvaranisīdanaṃ gahitamevāti atthato santhatanisīdanameva vuttaṃ hoti. Yadi evaṃ ‘‘nisīdanasanthataṃ nāma sadasaṃ vuccatī’’ti vattabbanti? Na, itarassa anisīdanaadasabhāvappasaṅgato. Ettha nisīdanasanthatassa pācittiyavatthuttā itarampi pācittiyavatthumevāti veditabbaṃ tajjātikattā. Sassāmike sūcighare sūcigaṇanāya āpattiyoti porāṇā.
7. 有生命品
7. Sappāṇakavaggo
1. 故意杀生学处注释
1. Sañciccapāṇasikkhāpadavaṇṇanā
382第382条 故意杀生学处,本身含义很清楚。
382. Sañciccapāṇasikkhāpadaṃ uttānatthameva.
2. 有虫水学处注释
2. Sappāṇakasikkhāpadavaṇṇanā
387即使知道“水里有虫”,只要没有想过“它们会死”就喝下去,不犯戒。
387. ‘‘Pāṇo atthī’’ti jānantopi ‘‘marissantī’’ti avicāretvā pivatice, anāpatti.
掷花入水,与花入水,
此二者之差别,具智者恒常应知。
Jale pakkhipanaṃ pupphaṃ, jalappavesanaṃ idaṃ; Evaṃ ubhinnaṃ nānattaṃ, ñeyyaṃ ñāṇavatā sadāti.
3. 翻案学处注释
3. Ukkoṭanasikkhāpadavaṇṇanā
392392. 在第三项里,应当知道有十二种翻案。其中,“没做过的业”“做坏了的业”“应当重做的业”,这些出现在举罪诤事里。“没拿来的”“拿坏了的”“不应当再拿来的”,这些出现在争论诤事里。“没判决的”“判坏了的”“应当重新判决的”,这些出现在犯戒诤事里。“没平息的”“平息坏了的”“应当重新平息的”,这些出现在事务诤事里——这是注释书的说法,而巴利原典在这里只列出了纲要而已。
392. Tatiye dvādasa ukkoṭā veditabbā. Tattha akataṃ kammaṃ, dukkaṭaṃ kammaṃ, puna kātabbaṃ kammanti anuvādādhikaraṇe labbhanti. Anihaṭaṃ, dunnihaṭaṃ, na puna haritabbanti vivādādhikaraṇe labbhanti, avinicchitaṃ, duvinicchitaṃ, puna vinicchitabbanti āpattādhikaraṇe labbhanti. Avūpasantaṃ, duvūpasantaṃ, puna vūpasametabbanti kiccādhikaraṇe labbhantīti aṭṭhakathānayo, pāḷiyaṃ panettha mukhamattameva dassitaṃ.
4. 粗恶学处注释
4. Duṭṭhullasikkhāpadavaṇṇanā
399有人问:说“波罗夷诸条是依摄义而显示的”,这怎么知道呢?从《附随》的巴利文可以知道。因为那里说:“以犯诤事为缘,犯几种罪?以犯诤事为缘,犯四种罪:比丘尼明知而覆藏波罗夷法,犯波罗夷罪;有疑而覆藏,犯土喇咤亚罪;比丘覆藏僧残,犯波逸提罪;覆藏威仪上的过失,犯恶作罪。”(《附随》290)有人问:覆藏波罗夷的比丘无犯——那里并没有说他犯罪,是这样吗?答:不是。因为以染污心覆藏,不可能没有罪。应当知道:在恶作这一项中,本来也该提到波罗夷罪;但因为在摄义中已经与僧残一起最先说过,不能再重复,所以这里没有再说。
399. ‘‘Pārājikānīti atthuddhāravasena dassitānī’’ti kathaṃ viññāyatīti ce? Parivārapāḷito. Vuttañhi tattha ‘‘āpattādhikaraṇapaccayā kati āpattiyo āpajjati. Āpattādhikaraṇapaccayā catasso āpattiyo āpajjati. Bhikkhunī jānaṃ pārājikaṃ dhammaṃ paṭicchādeti, āpatti pārājikassa. Vematikā paṭicchādeti, āpatti thullaccayassa. Bhikkhu saṅghādisesaṃ paṭicchādeti, āpatti pācittiyassa. Ācāravipattiṃ paṭicchādeti , āpatti dukkaṭassā’’ti (pari. 290). Pārājikaṃ paṭicchādento bhikkhu anāpatti, no āpattiṃ āpajjati avuttattāti ce? Na, saṃkiliṭṭhena cittena paṭicchādane vinā āpattiyā asambhavato. Dukkaṭavāre vattabbāpi pārājikāpattiyo paṭhamaṃ atthuddhāravasena saṅghādisesehi saha vuttattā na sakkā puna vattunti na vuttāti veditabbā.
关于“乃至末端未断”这句话,这里的道理是:如果有人只是为了掩盖别人的罪过,不管他有没有去告诉别人,只要他是以掩盖的心,就已经犯了罪。这个人后来为了掩盖另一个人的罪过,又没有去说明,那么他的末端就还没有断掉,更何况回过头去再说又有什么用呢?所以,并不是因为对最后一个人没有说明,末端才断掉;只有以不掩盖的心才能真正断掉。从那以后,为了不掩盖,应当去告诉先前不知情的人,从这时候起末端才算断掉。如果没有这样的机会,就应当回过头去,为了不掩盖而告诉已经知道的人,这样末端也能断掉——老师说:“在我们看来正是如此。”关于“以第三者告知第二者”这句,有人主张“所谓第二者就是第一者”,但因为戒律中有“不应指出所涉之人”的禁止,所以这种说法不妥当。向另一位第四者告知,也不妥当。为什么呢?因为此前已经听说了,却没有告诉别人的缘故。有人又说:“只要听说了,就应该告诉别人。”
Yāva koṭi na chijjatīti cettha yo antamaso paṭicchādanatthaṃ aññassa ārocetu vā, mā vā, paṭicchādanacitteneva āpattiṃ āpanno. Tassa puna aññassa paṭicchādanatthaṃ anārocaneneva na koṭi chinnā hoti, kiṃ puna paṭinivattitvā vacanena payojananti na antimassa anārocanena chinnā hoti, appaṭicchādanena eva chinnā hoti, tato appaṭicchādanatthaṃ apubbassa ārocetabbaṃ, tato paṭṭhāya koṭi chinnā hoti, tadabhāvo paṭinivattitvā appaṭicchādanatthaṃ ārocetabbaṃ, evampi koṭi chinnā hotīti evaṃ no paṭibhātīti ācariyo. Tatiyena dutiyassāti ettha ‘‘dutiyo nāma paṭhamo’’ti vadantānaṃ ‘‘vatthu puggalo na vattabbo’’ti vāritattā na sundaraṃ. Aññassa catutthassa ārocanepi na sundaraṃ. Kasmā? Pubbeva sutvā aññassa anārocitattā. ‘‘Sutena aññassa ārocetabbaṃ siyā’’ti vadanti.
5. 未满二十岁学处注释
5. Ūnavīsativassasikkhāpadavaṇṇanā
404因为一再地生起,所以有多种。所谓“减少与增加”:如果在母胎中因为不满十二个月而算作减少,那么出生后就应该算作增加;如果在母胎中已经算作增加,那么出生后就应该算作减少。所谓“出胎的满月日”,就是沙罗月的满月日。有记载说“在初日,即进入第二日”。这个人从出生那天算起,已经满二十岁。其余两年多出来的日子本来就存在,所以可以毫无疑惑地给他授具足戒。“就此而言”,就是不算胎中的年数,也不算受戒后所得的年数,而从出生那天算起,为十九岁。至于“十九岁”——有记载说“只舍弃胎中的年数”,这是误记。
404. Punappunaṃ uppajjanato bahudhā. Hāyanavaḍḍhananti mātukucchismiṃ ce dvādasannaṃ māsānaṃ ūnatāya hāyanaṃ kataṃ. Pasūtassa vaḍḍhanaṃ kātabbaṃ. Mātukucchismiṃ ce vaḍḍhanaṃ kataṃ. Pasūtassa hāyanaṃ kātabbaṃ. Nikkhamanīyapuṇṇamāsī nāma sāvaṇamāsassa puṇṇamāsī. ‘‘Pāṭipadadivaseti dutiye upagacchati divase’’ti likhitaṃ. So hi pasūtadivasato paṭṭhāya paripuṇṇavīsativasso hoti. Avasesānaṃ dvinnaṃ vassānaṃ adhikadivasāni honteva, tasmā nikkaṅkhā hutvā upasampādenti. Taṃ sandhāyāti gabbhavassañca pavāretvā laddhavassañca agaṇetvā jātadivasato paṭṭhāya gaṇetvā ekūnavīsativassaṃ. Ekūnavīsativassoti ‘‘gabbhavassaṃ eva pahāyā’’ti likhitaṃ, taṃ dullikhitaṃ.
406有人给人授具足戒,意思是自己作为戒师或老师,来给人授具足戒。有些老师说:因为化生者是以十六岁为基准,所以还要再过四年,才能给他授具足戒。
406.Aññaṃ upasampādetīti upajjhāyo vā ācariyo vā hutvā upasampādeti. ‘‘Opapātikassa soḷasavassuddesikabhāvato puna cattāro vasse atikkamitvā upasampadā kātabbā’’ti ācariyā vadantīti keci.
6. 盗贼商队学处的注释
6. Theyyasatthasikkhāpadavaṇṇanā
409409. 如果盗贼商队中仅有女性,就犯两条罪。至于比丘尼,则视情况而定,时宜可以保护她们。有些人说:因为把盗贼商队的身份作为需要保护的条件,所以对同法者也加以保护。另一些人说:在盗贼的状态下,就没有同法者的身份,因此不加以保护。如果问:在不犯波罗夷的盗贼情形下,是否还有同法者的身份?那么,当另一方尚未脱离那种状态时,就构成犯戒。如果比丘是盗贼商队,就按实际情况判定。关于盗贼商队,有盗贼商队想,并且共同约定。“共同”这个词在某些版本中没有,那是不合理的。第二条也同样。
409. Theyyasattho ce suddhamātugāmo dve āpattiyo. Atha bhikkhuniyo, samayo rakkhati. Theyyasatthabhāvassa ṭhānaṃ katvā rakkhaṇīyattā sahadhammikānaṃ rakkhatiyevāti eke. Theyyabhāve na sahadhammikatā, tasmā na rakkhati evāti eke. Apārājikatheyyabhāve sati sahadhammikabhāvoti ce? Itarasmiṃ itaranti samayo anissaṭo āpajjati. Bhikkhu theyyasattho ce, yathāvatthukameva. Theyyasatthe theyyasatthasaññī saddhiṃ saṃvidhāyāti ca. ‘‘Saddhi’’nti padaṃ kesuci natthi, taṃ ananurūpaṃ. Tathā dutiyepi.
7. 关于约定学处的注释
7. Saṃvidhānasikkhāpadavaṇṇanā
412412. 有些版本里有“当时,某个女人”这样的读法,有些版本里没有。有些人认为,没有这句的版本更好,因为“当时”这个词本身已经包含了这个意思。这里,单部僧受具足戒者、在学尼、沙弥尼,这三类也都被包含在内。不过,时节会保护这三类人,这是这三类人的情况,也是和一般女人的区别所在。
412. ‘‘Tena kho pana samayena aññatarā itthī’’ti ca pāṭho atthi, kesuci natthi. Natthibhāvo sundaro ‘‘tena kho samayenā’’ti adhikārattāti keci. Idha ekatoupasampannā, sikkhamānā, sāmaṇerīti imāpi tisso saṅgahaṃ gacchanti. Imāsaṃ pana samayo rakkhati, ayamimāsaṃ, mātugāmassa ca viseso.
414另外,这里因为“有智慧、有能力”这句话,有些人认为没有能力的人不构成犯戒的情形,这并不合理,因为那属于恶作的范畴。律中确实说过:“比丘安排约定,女人没有安排约定,犯恶作罪。”应当这样仔细审察。
414. Apicettha ‘‘viññū paṭibalā’’ti vacanato appaṭibalā anāpattivatthukāti eke, taṃ na yuttaṃ dukkaṭavatthukattā. ‘‘Bhikkhu saṃvidahati, mātugāmo na saṃvidahati, āpatti dukkaṭassā’’ti hi vuttaṃ. Tathā hi upaparikkhitabbaṃ.
8. 阿利吒学处注释
8. Ariṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā
417417. 就算是在家人,侵犯比丘尼的行为也一样会障碍解脱,所以这种人也被禁止出家。由于是无因的,所以是果报上的障碍。先前故意犯戒,后来忘失了,自认为清净,这种也照样构成障碍。其余那些属于种姓上的障碍。“以味”是指以本质而言。“以砍断义”是指以它为所缘而砍断、截断的意思。以剑和砧板为比喻,是取它截断善法的意思;以矛和尖刺为比喻,是取它刺穿心识的意思——这是古德的说法。在无犯条文中,“最初犯者”这个说法,是按照口诵传承记录下来的。
417. Gahaṭṭhassāpi bhikkhunīdūsakakammaṃ mokkhantarāyikameva, tasmā tassa pabbajjāpi paṭikkhittā. Vipākantarāyikā ahetukattā. Pubbe sañcicca āpannā sammuṭṭhā suddhasaññino antarāyikā eva. Sesāti jātikā. Rasenāti bhāvena. Adhikuṭṭanaṭṭhenāti adhikaraṇaṃ katvā kuṭṭanaṭṭhena chindanaṭṭhena. Asisūnūpamā kusaladhammacchedanaṭṭhena. Sattisūlūpamā cittavitudanaṭṭhenāti porāṇā. Anāpattipāḷiyaṃ ‘‘ādikammikassā’’ti mukhāruḷhavasena likhitaṃ.
被举罪者共住学处的注释
9. Ukkhittasambhogasikkhāpadavaṇṇanā
425“没有舍弃那种见解”这句话,是在说明因为见解不同而不能共同住在一起。“三心”这里应当理解为:可以与果报无记心共同住在一起。如果不是这样,因为这个学处本身涉及有心,若按唯作无记来解释就对不上了。
425. ‘‘Taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissaṭṭhenāti iminā laddhinānāsaṃvāsakataṃ dīpetī’’ti vuttaṃ. Ticittanti ettha vipākābyākatacittena sahavāseyyaṃ kappeyyāti evamattho daṭṭhabbo. Aññathā sacittakattā sikkhāpadassa kiriyābyākataṃ sandhāya na yujjati.
10. 刺学处注释
10. Kaṇṭakasikkhāpadavaṇṇanā
428“我们在哪里都见不到你”,这里的“你”就是指对方。或者也可以理解为:我们见不到你的色身等。这个沙弥犯波罗夷。古注中说:“如果他舍弃这种见解,就应禀告僧团,得到僧团同意后让他出家。”这种说法不对,因为这里指的是以惩罚羯磨来灭摈。如果他已犯波罗夷,那就应该叫形相灭摈。“他们受用,不足以构成障碍”——这种见解并不是对导师持有“无导师”等邪见。如果这种见解在某人心中生起,那人就犯波罗夷,对他也应同样处理:不能安住于戒律的人,就应以形相灭摈来灭摈他——这是阿阇梨的推论。
428.Yatthate na passāmāti teti taṃ. Atha vā tava rūpādiṃ na passāma. Ayaṃ samaṇuddeso pārājiko hoti. ‘‘Sace taṃ diṭṭhiṃ paṭinissajjati, saṅghassa ārocetvā saṅghānumatiyā pabbājetabbo’’ti porāṇagaṇṭhipade vuttaṃ, taṃ na yuttaṃ, daṇḍakammanāsanā hi idhādhippetā. Yadi so pārājiko, liṅganāsanā nāma siyā. Te paṭisevato nālaṃ antarāyāyāti ca diṭṭhi satthari asatthādidiṭṭhi na hoti. Sace sā yassa uppajjati, so pārājiko hoti, tasmimpi evameva paṭipajjitabbaṃ saṃvare atiṭṭhanto liṅganāsanāyeva nāsetabboti ācariyassa takko.
8. 同法品
8. Sahadhammikavaggo
同法学处注释
1. Sahadhammikasikkhāpadavaṇṇanā
434同法学处这条,意思本身就很清楚。
434. Sahadhammikasikkhāpadaṃ uttānatthameva.
2. 刮划学处注释
2. Vilekhanasikkhāpadavaṇṇanā
438438.“以及犯罪与失念”:这里的“以及”一词,表明应做的事却不做,也就是说并不只是四件事。“地方”就是一个国家的某个区域。佛陀时代,阿利吒棘类是教法的敌人。他们用“不足以成为障碍”这句话,显示世尊不是一切知者。世尊般涅槃后,宣扬十事的跋耆子族人,是律教的敌人。至于“他所施加”等主张,则是经藏和阿毗达摩的敌人。那他们是谁呢?是某些大众部等人。为了表明“并非全部”,所以用“他所施加……等主张”作为特指的表述。其中,有些骗人者、恶欲者,捏造不实之事,骗取上等饮食享用,失念而陷入睡眠,于是有精液流出。别人看到后说:“阿拉汉也会流出精液。”他们就回答:“是魔众加诸于他的。”这样欺骗众人。而那些正行修道、不诈伪的人,听了这话后,有些也持这种见解,并且生起增上慢。即使亲眼看到自己精液流出,也不肯相信,对于未证得的,反而当作已证得。同样,阿拉汉有无知、疑惑、由他人引导,如同在名、姓等方面一样,在诸谛上也有由他人引导;这些是由他人施设的名称——这是那些持邪见者的意趣,应依具体情况来配合理解。在这里,持律者引用“诸比丘,这是不可能的,没有机会,阿拉汉会流出不净”(《论事》313;《大品》353),以及“现见法……不依赖他人于师教法”(《大品》30)等经文,对那些教法的敌人予以折伏——这就是其意趣。其余的人则主张“以教理为根本”。“在诵巴帝摩卡时”,这是就缘起而说的。如来的分别文句已经成立。既然已经成立,此学处的支分是什么?答:想要呵责的意欲,以及在受具足戒者面前毁谤学处。
438.Āpattiñca satisammosāyāti ettha ca-saddo kattabbañca na karotīti dīpeti, na cattāri evāti vuttaṃ hoti. Raṭṭhekadeso janapado. Buddhakāle ariṭṭhakaṇṭakā sāsanapaccatthikā. ‘‘Nālaṃ antarāyāyā’’ti vacanena hi te bhagavato asabbaññutaṃ dīpenti. Parinibbute bhagavati dasavatthudīpakā vajjiputtakā. Te hi vinayasāsanapaccatthikā. Parūpahārādivādā pana suttantābhidhammappaccatthikā. Ke pana te? Ekacce mahāsaṅghikādayo, na sabbeti dīpanatthaṃ ‘‘parūpahārā…pe… vādā’’ti visesanavacanamāha. Tattha ye kuhakā pāpicchakā abhūtaṃ ullapitvā paṭiladdhavarabhojanāni bhuñjitvā muṭṭhassatī niddaṃ okkamitvā sukkavissaṭṭhiṃ pattā, aññehi taṃ disvā ‘‘atthi arahato sukkavissaṭṭhī’’ti vutte ‘‘mārakāyikā upasaṃharantī’’ti vatvā janaṃ vañcenti. Ye ca sammāpaṭipannā akuhakā, tepi taṃ vacanaṃ sutvā keci taṃdiṭṭhikā honti adhimānino ca. Attano sukkavissaṭṭhiṃ passitvāpi nādhimuccanti, anadhigate adhikatasaññinova honti. Tathā atthi arahato aññāṇakaṅkhāvitaraṇā nāmagottādīsu viya saccesu paravitaraṇā parehi paññattā nāmānīti adhippāyo yathāsambhavaṃ yojetabbo. Tattha vinayadharo ‘‘aṭṭhānametaṃ, bhikkhave, anavakāso , yaṃ arahato asuci mucceyya (kathā. 313; mahāva. 353). Diṭṭhadhammā…pe… aparappaccayā satthusāsane’’tiādīni (mahāva. 30) suttapadāni dassetvā te sāsanapaccatthikesu niggahitaṃ niggaṇhātīti adhippāyo. Itare ‘‘pariyatti mūla’’nti vādino. ‘‘Pātimokkhe uddissamāne’’ti nidānavasena vuttaṃ. Tathāgatassa vibhaṅgapadāni siddhāni. Siddheyeva kiṃ imassa aṅgāni? Garahitukāmatā upasampannassa santike sikkhāpadavivaṇṇanañcāti.
3. 迷惑学处注释
3. Mohanasikkhāpadavaṇṇanā
444444. 迷惑学处,其含义本身就很浅显。
444. Mohanasikkhāpadaṃ uttānatthameva.
4. 击打学处的注释
4. Pahārasikkhāpadavaṇṇanā
452“心被贪欲染污”是指因身体接触而生起的贪爱。但如果他看见对方想要伤害自己,心里想:“就算我杀掉这个人,我也得不到解脱”,于是生起嗔怒,以“有众生”的想法为先,动手打对方——对他而言,就按照实际发生的情况来判定。
452.Rattacittoti kāyasaṃsaggarāgena. Viheṭhetukāmaṃ pana disvā ‘‘sace ahaṃ imaṃ māremi, natthi me mokkho’’ti cintetvā kupito sattasaññaṃ purekkhatvā pahāraṃ deti, tassa yathāvatthukameva.