第2章 黑暗品的注释
2. Andhakāravaggavaṇṇanā
巴吉帝亚解释 · 27 段
1. 第一学处注释
1. Paṭhamasikkhāpadavaṇṇanā
839古师们说:“白天也有黑暗,为了排除这一点,所以经中说‘在夜暗时’。”关于“应站立”这一句,这里用“站立”这个说法,已经把行、住、坐、卧四种威仪都包括进去了。所以,比丘尼在男人一臂范围之内和他一起经行等等,就犯巴吉帝亚。至于“或应交谈”这句话,只是根据因缘而说的,并没有另外不同的含义。有人说:“‘或应交谈’的意思是,站在男人一臂范围之内交谈,就犯巴吉帝亚。”这种说法并不合理。为什么呢?因为仅仅站在那个男人的一臂范围之内,就已经是一个巴吉帝亚了。如果因为交谈又另外犯一个,那就不成立。怎么看出来呢?从支分来看。这里说的有四个支分:夜暗、站在男人一臂范围之内或交谈、没有同伴、有独处的意图。如果因为站立而有一个单独的罪,那它应该有四个支分。如果因为交谈而有一个单独的罪,那它也应该有五个支分。所以,在《论母》的注释里就应该说“四支分或五支分”,但并没有这样说。因此,因为交谈而另外有一个罪,是不存在的。有人说:“确实存在,因为《论母》注释的话就是这个意思。”怎么成立呢?因为两个罪同时生起。这话是什么意思呢?就是说,在交谈的时候,因为站立而应该犯的具有四支分的罪,和因为交谈而应该犯的具有四支分的罪,这两个巴吉帝亚同时生起、一起犯。这种说法不合理,因为它和巴利经文相违背。巴利经文里说:“‘或应交谈’者,站在男人一臂范围之内交谈,犯巴吉帝亚。”如果有两个罪,就不应该只说“犯巴吉帝亚”,而应该说“犯两个巴吉帝亚”。这个道理,在第二句等等里面,也应该按照相应的情况来理解。在这里,如果比丘尼和第二个人在一起时也有独处的意图,而那个人是男人、不是第二个人,那就按男人的数量来算罪。如果第二个人是比丘尼,而她和那个男人之间有独处的意图,那个比丘尼又不是第二个人,那么两个人都会犯。有人这样主张,但应该仔细考察之后再决定。古师的注疏里说:“因为站在一臂范围之内,犯恶作。”这和巴利经文相违背。巴利经文说:“站在男人一臂范围之内,犯巴吉帝亚。”这还用多说吗?在第四学处的《论母》注释里说:“在站立等等当中,有三个巴吉帝亚。”从这些话可以知道,应该按事情的数量来理解罪。结论是:这里应该说“支分有四或五种”。
839. ‘‘Divāpi andhakāraṃ atthi, tappaṭisedhanatthaṃ ‘rattandhakāre’ti vutta’’nti vadanti porāṇā. Santiṭṭheyyāti ettha ṭhānāpadesena catubbidhopi iriyāpatho saṅgahito, tasmā purisassa hatthapāse tena saddhiṃ caṅkamanādiṃ karontiyā pācittiyameva. ‘‘Sallapeyya vā’’ti kevalaṃ nidānavasena vuttaṃ visesābhāvato. ‘‘Sallapeyyavāti purisassa hatthapāse ṭhitā sallapati, āpatti pācittiyassā’’ti hi vuttaṃ, taṃ na yuttanti eke. Kasmā? Yasmā tassa purisassa hatthapāse ṭhiteneva ekaṃ pācittiyaṃ. Sallapanenapi aparampi ekaṃ āpajjatīti nāpajjati, kathaṃ paññāyatīti? Aṅgavasena. Imassa hi rattandhakāratā, purisassa hatthapāse ṭhānaṃ vā sallapanaṃ vā, sahāyābhāvo, rahopekkhatāti imāni cattāri aṅgāni vuttāni. Tattha yadi ṭhānapaccayā ekā āpatti visuṃ siyā, tassā cattāri aṅgāni siyuṃ. Yadi sallapanapaccayā ekā, tassāpi pañca aṅgāni siyuṃ. Tasmā mātikāṭṭhakathāyaṃ ‘‘cattāri vā pañca vā aṅgānī’’ti vattabbaṃ siyā, na ca vuttaṃ, tasmā sallapanapaccayā visuṃ natthīti. Atthiyeva, mātikāṭṭhakathāvacanañca tadatthamevāti eke. Kathaṃ? Sahuppattito dvinnaṃ āpattīnaṃ. Kiṃ vuttaṃ hoti? Sallapane sati ṭhānapaccayā āpajjitabbaṃ caturaṅgikaṃ, sallapanapaccayā āpajjitabbaṃ caturaṅgikanti dve pācittiyāni sahuppannāni ekato āpajjantīti. Idaṃ ayuttaṃ pāḷivirodhato. Pāḷiyañhi ‘‘sallapeyya vāti purisassa hatthapāse ṭhitā sallapati, āpatti pācittiyassā’’ti vuttaṃ. Yadi dve siyuṃ, ‘‘āpatti dvinnaṃ pācittiyāna’’nti na vattabbatā siyāti. Ayaṃ nayo dutiyādīsupi yathāyogaṃ veditabbo. Ettha dutiyenāpi saddhiṃ yadi bhikkhuniyā rahopekkhatā atthi, so ce puriso, na dutiyo, purisagaṇanāya āpattiyo. Atha dutiyā bhikkhunī hoti, tassā ca tena purisena saddhiṃ rahopekkhatā atthi, sā ca bhikkhunī na dutiyā hoti. Ubhinnampi āpajjatīti eke, vicāretvā pana gahetabbaṃ. Porāṇagaṇṭhipade pana vuttaṃ ‘‘hatthapāse ṭhānena dukkaṭa’’nti, taṃ pāḷiyā virujjhati. ‘‘Purisassa hatthapāse tiṭṭhati, āpatti pācittiyassā’’ti hi pāḷi, kiṃbahunā. Catutthasikkhāpade mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. dutiyikauyyojanasikkhāpadavaṇṇanā) ‘‘santiṭṭhanādīsu tīṇi pācittiyānī’’tiādivacanato vatthugaṇanāya āpatti veditabbā. ‘‘Aṅgāni cettha cattāri pañca vā’’ti vattabbanti sanniṭṭhānaṃ.
2-3-4. 第二、第三、第四学处的注释
2-3-4. Dutiyatatiyacatutthasikkhāpadavaṇṇanā
842-6第二、第三、第四项内容浅显易懂。在所有地方,古注结集文句中都这样说:“交谈,就是说任何畜生论。”
842-6. Dutiyatatiyacatutthāni uttānāni. Sabbattha ‘‘sallapatīti yaṃ kiñci tiracchānakathaṃ kathetī’’ti porāṇagaṇṭhipade vuttaṃ.
852第四项里的差别是这样的:有人问:因为前面已经说过“一对一”,所以如果打发第二位比丘尼,巴吉帝亚就不成立吗?答:成立。为什么?因为这里只看“站住”等三种情况,而且那语句本身或其它方式,只要在私密观看之喜乐生起时,两者就都归到同一个意义上,所以这一点已经成立。原文只说了“离开一臂的距离而站住或交谈”,就这么多。为什么不说“或者低声耳语”?因为超过一臂距离时不可能发生。第三语词已被省略,所以即使有可能,也不说“或者打发第二者”。因此,从意义上说,离开一臂的距离而站住或交谈,或者打发第二者,犯恶作。这就是所说的意思。这个道理在“或者和夜叉”等等里面也一样。其中不说“在一臂距离内”或“离开一臂距离”,因为两种情况都是恶作。如果说:在无犯的那一段里,也是因为不可能才不说“或者低声耳语”吗?是可能的,因为在有该做的事时,“或者低声耳语”是可能发生的。那么为什么不这样说呢?因为在没有过失的谈话里,低声耳语没有用处;而且在法语里,也因为以伍达义为缘而被禁止了。
852. Catutthe panāyaṃ viseso – ‘‘ekenekā’’ti paṭhamaṃ vuttattā dutiyikaṃ vā bhikkhunīnaṃ uyyojeyya, pācittiyaṃ na sambhavatīti ce? Sambhavati. Kasmā? Santiṭṭhanādittayamattāpekkhattā, tassa vacanassāpi vā aññāyapi rahopekkhanassādasambhave sati ubhinnaṃ ekatthasambhavato ca sādhitametaṃ. ‘‘Hatthapāsaṃ vijahitvā santiṭṭhati vā sallapati vā’’ti ettakameva vuttaṃ. Kasmā ‘‘nikaṇṇikaṃ vā jappetī’’ti na vuttaṃ? Hatthapāsātikkame asambhavato. Tassa tatiyassa padassa pacchinnattā sambhavantampi ‘‘dutiyikaṃ vā uyyojetī’’ti na vuttaṃ, tasmā atthato hatthapāsaṃ vijahitvā santiṭṭhati vā sallapati vā dutiyikaṃ vā uyyojeti, āpatti dukkaṭassāti vuttaṃ hoti. Esa nayo yakkhena vātiādīsupi. Tattha ‘‘hatthapāse’’ti vā ‘‘hatthapāsaṃ vijahitvā’’ti vā na vuttaṃ ubhayattha dukkaṭattā. Anāpattivārepi asambhavato ‘‘nikaṇṇikaṃ vā jappetī’’ti na vuttanti ce? Sambhavati sati karaṇīye nikaṇṇikaṃ vā jappetīti sambhavato. Atha kasmā evaṃ na vuttanti ce? Anavajjakathāyaṃ nikaṇṇikajappane payojanābhāvā, dhammakathāyampi udāyiṃ ārabbha paṭisiddhattā ca.
5. 第五学处注释
5. Pañcamasikkhāpadavaṇṇanā
856因为已经说过“家,就是四种家”,所以在外道园林里是允许的,因为那里没有家的称呼——有些人这样说。又有些人说:因为外道也属于刹帝利等种姓之中,所以不允许。如果问:因为那是允许之地,所以不合理吗?不是这样,因为如前所说的刹帝利等种姓可能存在。即便如此,这里所指的家是行乞的家。“近处为十二肘”,这是写下来的。
856. ‘‘Kulaṃ nāma cattāri kulānī’’ti vuttattā titthiyārāme kappati tassa kulavohārābhāvatoti eke. Titthiyānaṃ khattiyādipariyāpannattā na kappatīti eke. Tassa kappiyabhūmittā na yuttanti ce? Na, yathāvuttakhattiyādīnaṃ sambhavato. Tathāpi gocarakulaṃ idhādhippetaṃ. ‘‘Upacāro dvādasahattho’’ti likhitaṃ.
6. 第六学处注释
6. Chaṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā
860不说“坐着时犯一条,躺着时犯一条”,而说“坐完以后走去”等等,这是不应当说的。难道因为行走的缘故才有这个罪吗?不是的,因为这是就最终目的来说的。从“坐完以后躺下,犯两条”这句话,也已经表明这里指的不是行走。同样,也应该说“躺完以后坐下,犯两条”。如果是这样,为什么不说“在他那里躺下,犯两条巴吉帝亚”呢?因为不坐而躺下也是可能的。为了躺下而先坐后躺的人,由于躺下的加行而犯一条罪——这是某些人的说法。
860. ‘‘Nisīdantiyā ekā, nipajjantiyā ekā’’ti avatvā ‘‘nisīditvā gacchantiyā’’tiādi na vattabbaṃ. Na hi gamanapaccayā esā āpattīti? Na, pariyosānādhippāyavasena vuttattā. ‘‘Nisīditvā nipajjantiyā dve’’ti vacanenapi gamanaṃ idha nādhippetanti dassitaṃ hoti, tathā ‘‘nipajjitvā nisīdantiyā dve’’tipi vattabbaṃ. Yadi evaṃ ‘‘tasmiṃ abhinipajjati, āpatti dvinnaṃ pācittiyāna’’nti kasmā na vuttanti ce? Anisīditvāpi nipajjanasambhavato. Nipajjanatthāya nisīditvā nipajjantiyā nipajjanakapayogattā ekā āpattīti keci.
7. 第七学处注释
7. Sattamasikkhāpadavaṇṇanā
867在无犯部分没有说“常设”,因为已经说了“铺设或让人铺设”的缘故。这里,按照第六学处所说的方式,在自然设置的坐卧处坐下或躺下,只犯巴吉帝亚。在其他地方则是常设。按照这里所说的方式,铺设或让人铺设之后坐下或躺下,也只犯巴吉帝亚。在两种情况下,按照第五学处所说的方式,不告知就离开,也只犯巴吉帝亚。在无犯部分,由于论母所说的时间之外的其他时间没有被涉及,所以不能推论——这是导师的意见。再者,在“有犯时犯,非于非时”等一类说法中,以及在“有犯在夜间犯,非在白天”等一类说法中,注疏里因为这里第五、第六、第七学处所包含的罪没有被涉及,所以按照各自可能的情况,配合三种时间来显示这三种情况,确实是恰当的,符合大教示的方式。
867. Anāpattivāre ‘‘dhuvapaññatte’’ti na vuttaṃ ‘‘santharitvā vā santharāpetvā vā’’ti vuttattā . Idha chaṭṭhe vuttanayena pakatiyā paññatte abhinisīdati vā abhinipajjati vā, pācittiyameva. Aññattha dhuvapaññattaṃ. Idha vuttanayena santharitvā vā santharāpetvā vā abhinisīdati vā abhinipajjati vā, pācittiyameva. Ubhayatthāpi pañcame vuttanayena anāpucchā pakkameyya, pācittiyameva, anāpattivāre mātikāyaṃ vuttakālato aññakālassa aparāmaṭṭhattāti no takkoti ācariyo. Apica atthāpattikāle āpajjati, no vikāletiādittike, atthāpatti rattiṃ āpajjati, no divātiādittike ca aṭṭhakathāyaṃ idha pañcamachaṭṭhasattamasikkhāpadehi saṅgahitāpattīnaṃ aparāmaṭṭhattā yathāsambhavaṃ tividhakāle tividhametaṃ yojetvā dassetuṃ vaṭṭati eva mahāpadesanayānulomato.
8. 第八学处注释
8. Aṭṭhamasikkhāpadavaṇṇanā
869在第八学处,比丘会犯恶作。
869. Aṭṭhame bhikkhussa dukkaṭaṃ sambhavati.
9. 第九学处注释
9. Navamasikkhāpadavaṇṇanā
875-7应当知道:以恶取的方式,或以善取的方式,按照上面所说的方式立誓时,就有犯戒。因为在论母中说“自己或他人”,所以如果只针对自己而立誓,她犯一条罪;如果只针对他人,她也犯一条罪;如果同时针对两者,她就产生两条罪。不过,这里所说的三分,是就只针对他人立誓的情况而说的。
875-7. Duggāhavasena vā suggāhavasena vā yathāvuttanayena sapathakaraṇe āpattīti veditabbaṃ. Yasmā mātikāyaṃ ‘‘attānaṃ vā paraṃ vā’’ti vuttaṃ, tasmā yā attānameva ārabbha sapathaṃ kareyya, tassā ekā . Paramevārabbha tassā ekā. Ubhopi ārabbha tassā dve āpattiyo sambhavanti. Tikacchedo panettha paramevārabbha sapathakaraṇaṃ sandhāya pavatto.
10. 第十学处注释
10. Dasamasikkhāpadavaṇṇanā
882第十条里,无犯的部分只涉及哭泣,不涉及伤害。所以,即使因为亲属遭难等事而受到触动,他伤害自己而不是哭泣,也只是恶作。
882. Dasame anāpattivāro rodanasseva, na vadhassa, tasmā ñātibyasanādīhi phuṭṭhāpi attānaṃ vadhati eva, na rodati, dukkaṭameva.