1. 第一蒜学处的注释
1. Paṭhamalasuṇasikkhāpadavaṇṇanā
793-7“我以蒜”这句话里,省略了“我供养”这个说法。据说,枣子酸酱是把枣子果实晒干、磨成粉之后做成的嚼食。
793-7.Ahaṃlasuṇenāti ettha ‘‘pavāremī’’ti pāṭhaseso. Badarasāḷavaṃ kira badaraphalāni sukkhāpetvā cuṇṇetvā kattabbā khādanīyavikati.
2. 第二学处注释
2. Dutiyasikkhāpadavaṇṇanā
800“应令收集”这句话,应当理解为对“收集或令收集”这一短语的义理分析。虽然这里没有说明犯戒种类的差别,但在寻找剃刀、镊子、剪刀等工具以及磨利等前期准备行为中,适用恶作罪。就像这里一样,在击掌等行为中,圣典里也没有说明犯戒种类的差别。不过,随着具体情况,前期准备行为中可以出现恶作罪。同样,对这位比丘来说,在这里以及在蒜这件事上,都成立恶作罪。古师说:“这是作与不作。”但其中并没有提到“作与不作”。
800.Saṃharāpeyyāti ‘‘saṃharati vā saṃharāpeti vā’’ti padabhājanaṃ veditabbaṃ. Kiñcāpi ettha āpattibhedo na dassito, tathāpi khurasaṇḍāsakattariādipariyesanaghaṃsanādīsu pubbapayogesu dukkaṭaṃ yujjati, yathā cettha, evaṃ talaghātakādimhi ca āpattibhedo pāḷiyaṃ na vutto. Yathāsambhavaṃ pana pubbapayogesu dukkaṭaṃ sambhavati. Evaṃ bhikkhussa ettha ca lasuṇe ca dukkaṭaṃ. Idaṃ kiriyākiriyanti porāṇā. Tattha ‘‘kiriyākiriya’’nti na vuttaṃ.
802-6第三和第四学处,意思很清楚。
802-6. Tatiyacatutthasikkhāpadaṃ uttānatthameva.
5. 第五学处注释
5. Pañcamasikkhāpadavaṇṇanā
812第五项学处中,虽然是以水净作为条件,但在触受的范围内,按照前面所说的界限,不犯戒。其中“两节”应当这样理解:两个手指同时插入时,每个手指各算一节,合起来就是两节;一个手指插入时,不能超过两节以上。在《大筏疏》中也显示了同样的道理。
812. Pañcame udakasuddhipaccaye satipi phassasādiyane yathāvuttaparicchede anāpatti. Tattha dvinnaṃ pabbānanti ‘‘dvinnaṃ aṅgulānaṃ sahapavesane ekekaaṅgulassa ekekaṃ pabbaṃ katvā dve pabbā, ekaṅgulappavesane dvinnaṃ pabbānaṃ upari na vaṭṭatīti veditabbaṃ. Mahāpaccariyampi ayameva nayo dassito’’ti likhitaṃ.
815第六学处的含义本身就很浅显。
815. Chaṭṭhasikkhāpadaṃ uttānatthameva.
7. 第七学处注释
7. Sattamasikkhāpadavaṇṇanā
820-822“越过城市”是一种读法。在某些传本中写作“在城门处越过”,那里的意思是“通过门”。或者这个读法本身就是对的。“那与前后相矛盾”这句话,是针对“又再说”这个说法说的,不是针对在那之前于该处所说的说法。这里有人写道“与‘告知母亲’这句话相矛盾”,这是写错了,因为并不是针对那个矛盾才说这句话的。如果自己做时是巴吉帝亚,那么让别人做时也应该是巴吉帝亚;如果让别人做时是恶作,那么自己做时也应该是恶作。因为无论自己做还是让别人做,在犯戒这件事上并没有差别——这就是要表达的意思。
820-822. ‘‘Nagaraṃ atiharantī’’ti pāṭho. ‘‘Nagaradvāre atiharantī’’ti katthaci, tattha dvārenāti attho. Ayameva vā pāṭho. Taṃ pubbāparaviruddhanti ‘‘punapi vutta’’nti vuttaṃ vādaṃ sandhāya, na tato pubbe tattha vuttaṃ vādaṃ. Ettha ‘‘mātarampi viññāpetvāti vacanena virujjhatī’’ti likhitaṃ, taṃ dullikhitaṃ, na hi tena virodhaṃ sandhāya idaṃ vuttanti. Karaṇe ce pācittiyaṃ, kārāpanepi pācittiyeneva bhavitabbaṃ. Atha kārāpane dukkaṭaṃ, karaṇepi dukkaṭeneva bhavitabbaṃ. Na hi karaṇe vā kārāpane vā viseso atthi āpajjane satīti adhippāyo.
823“允许接受”的意思是:不拒绝而说“萨度”,这是允许的,并不是说允许受取。因为属于不可触摸之物,所以说“即使是亲属施与的地方,生谷也不允许”。《随顺注》中则说:“把如法获得的谷物焙炒后食用,犯恶作。其余谷物也是同样的道理。”又说:“从‘无犯,因病缘’这句话来看,七种谷物也属于不可触摸之物,这一点已经成立,因此在下文注释中,恶作事项里也把七种谷物列为不可触摸。”如果存在可触摸之物和如法之物,那么就像针对亲属施与而不加区分地说“告知其余谷物”一样,也应当说“无犯:为亲属、已施与者、他人的利益而告知,对疯狂者、最初犯者”。因为既是恶作事项又是不可触摸之物,所以即使对母亲,也不允许告知七种谷物。为了说明这一点,才针对七种谷物说“无犯,因病缘”,正如对比丘尼因病缘而开许,对比丘也是如此。或者,正如不允许比丘尼让人焙炒等,对比丘也是如此。《安达卡注》中也这样说:“有一个愚痴比丘,不知道什么是如法,这样说:‘诸比丘不允许接受生谷。把这些谷物焙炒、捣碎、煮熟后,给你们粥、硬食和饭。’只有下令的比丘犯罪,其他人无犯。”因此,对园民说“为僧团服事者舂捣谷物”,这也是不允许说的。但说“今天取用所需的费用,备办米粒,你拿这么多,你拿那么多”等等,则是允许说的。至于所说“然而以非表白的方式所得者,为了营造新事而接受,是允许的”,这也是针对前文所说“若说‘我们把这座池、这块田、这块地施与精舍’时,可以接受”这一道理而说的,所以说得很正确。若说“我们为营造新事而施与谷物”,则应说“萨度”。前文所说“在此,尼萨耆亚之物,为自己或为僧团、众、个人、支提的利益而接受,是不允许的……恶作之物,若为一切人的利益而接受,则只得恶作”,这也说得很正确。为什么?因为若说“我想为支提的利益施与谷物,尊者请为此利益而接受”,那么接受是不如法的。又说:“但这种情况与那种不同。”据说这一切方便都是伍巴提萨长老之说。而法喜长老则这样说:“先前也未曾禁止为营造新事而接受,即便是为僧团的利益而接受,对接受者本身来说仍是不如法的。”
823.Sampaṭicchituṃ vaṭṭatīti appaṭikkhipitvā ‘‘sādhū’’ti vattuṃ vaṭṭatīti adhippāyo. Na hi paṭiggahetuṃ vaṭṭati. Anāmāsattā ‘‘āmakadhaññaṃ pana ñātakapavāritaṭṭhānepi na vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Anugaṇṭhipade pana ‘‘kappiyena laddhaṃ dhaññaṃ bhajjitvā bhuñjantiyā dukkaṭaṃ. Aparaṇṇepi eseva nayo’’ti ca ‘‘anāpatti ābādhapaccayāti vacanato satta dhaññānipi anāmāsānīti siddhaṃ, teneva heṭṭhā aṭṭhakathāyaṃ dukkaṭavatthumhi satta dhaññānipi gahitāni anāmāsānī’’ti ca vuttāni. Āmāsāni kappiyavatthūni ca yadi bhaveyyuṃ, yathā ñātakapavārite sandhāya ‘‘aparaṇṇaṃ viññāpetī’’ti avisesena vuttaṃ, evaṃ ‘‘anāpatti ñātakānaṃ pavāritānaṃ aññassa atthāya viññāpeti, ummattikāya ādikammikāyā’’ti vattabbaṃ. Yasmā dukkaṭavatthuttā ca anāmāsattā ca mātarampi sattavidhaṃ dhaññaṃ viññāpetuṃ na vaṭṭati , tasmā tadatthadīpanatthaṃ sattavidhaṃ dhaññaṃ sandhāya ‘‘anāpatti ābādhapaccayā’’ti vuttaṃ, yathā bhikkhuniyā ābādhapaccayā vaṭṭati, tathā bhikkhussāpīti ca. Yathā vā pana bhikkhuniyā bhajjanādīni kārāpetuṃ na vaṭṭati, evaṃ bhikkhussāpi. Vuttampi cetaṃ andhakaṭṭhakathāyaṃ ‘‘aññataro bālabhikkhu kappiyaṃ ajānanto etadavoca ‘āmakadhaññaṃ sampaṭicchituṃ bhikkhūnaṃ na vaṭṭati. Etaṃ dhaññaṃ bhajjitvā koṭṭetvā pacitvā yāgukhajjakaṃ bhattañca dethā’ti, āṇāpakasseva bhikkhussa āpatti, sabbesaṃ anāpattī’’ti. Tasmā ‘‘saṅghavārikānaṃ dhaññaṃ koṭṭethā’’ti ārāmikānaṃ vattuñca na vaṭṭati. ‘‘Divasaṃ paribbayaṃ gaṇhatha, taṇḍule sampādetha, tvaṃ ettake gaṇha, tvaṃ ettake’’ti evamādīni pana vattuṃ vaṭṭatīti ca. Yaṃ pana ‘‘aviññattiyā labbhamānaṃ pana navakammatthāya sampaṭicchituṃ vaṭṭatī’’ti vuttaṃ, tampi heṭṭhā ‘‘imaṃ taḷākaṃ khettaṃ vatthuṃ vihārassa demā’ti vutte ‘sampaṭicchituṃ vaṭṭatī’’ti vuttaṃ nayaṃ sandhāya vuttattā suvuttameva. ‘‘Navakammatthāya dhaññaṃ demā’’ti vutte ‘‘sādhū’’ti vattabbaṃ. Yaṃ pana heṭṭhā ‘‘tattha nissaggiyavatthuṃ attano vā saṅghagaṇapuggalacetiyānaṃ vā atthāya sampaṭicchituṃ na vaṭṭati…pe… dukkaṭavatthuṃ sabbesampi atthāya sampaṭicchato dukkaṭamevā’’ti vuttaṃ, tampi suvuttameva. Kasmā? ‘‘Cetiyassa atthāya dhaññaṃ dātukāmomhi, tumhe bhante tadatthāya sampaṭicchathā’’ti vutte paṭiggahetuṃ akappiyattā. ‘‘Idaṃ pana tādisaṃ na hotī’’ti ca vuttaṃ. Sabbopāyaṃ upatissattheravādo kira. Dhammasiritthero panevamāha ‘‘pubbepi navakammatthāya paṭiggaho na vārito, saṅghassatthāya paṭiggahitampi paṭiggāhakasseva akappiya’’nti.
8. 第八学处注释
8. Aṭṭhamasikkhāpadavaṇṇanā
824古师们读作“被赶走的王家兵士”。它的意思是:被禁止领取食物和薪俸的王家兵士。他们说“那兵道”的意思就是“那食物和薪俸”。“火把”是指火炭。
824. Porāṇā ‘‘nibbiṭṭharājabhaṭo’’ti paṭhanti. Tassattho vāritabhattavetano rājabhaṭoti. ‘‘Taññeva bhaṭapathanti taṃyeva bhattavetana’’nti atthaṃ vadanti. Ummukanti alātaṃ.
826在这里,舍弃属于造作,不观察属于不作为。
826. Ettha chaḍḍitaṃ kiriyā. Anolokanaṃ akiriyā.
9. 第九学处注释
9. Navamasikkhāpadavaṇṇanā
832832. “不先告知主人就丢弃”这一说法,有些版本的书里没有,有些版本里有,以有记载的为好,因为这关系到这条学处是有犯还是无犯。这里,田地的看守人、园林等的守护人,就是主人。有人说:“如果僧团的田地、园林里并没有‘不得在那里丢弃垃圾’的约定,比丘可以丢弃,因为那地方属于僧团所摄,但比丘尼不可以。比丘尼在比丘尼僧团所属的地方,按上面说的方式则可以丢弃,而在那里比丘不可以。即便如此,也应当只按合适的方式来做。”
832. ‘‘Sāmike apaloketvā chaḍḍetī’’ti katthaci potthake natthi, katthaci atthi, atthibhāvova seyyo kiriyākiriyattā sikkhāpadassa. Idha khettapālakā, ārāmādigopakā ca sāmikā eva. ‘‘Saṅghassa khette, ārāme ca tattha kacavaraṃ na chaḍḍetabbanti katikā ce natthi, bhikkhussa chaḍḍetuṃ vaṭṭati saṅghapariyāpannattā, na bhikkhunīnaṃ. Tāsampi bhikkhunisaṅghasantake vuttanayena vaṭṭati, na tattha bhikkhussa, evaṃ santepi sāruppavaseneva kātabba’’nti vuttaṃ.
10. 第十学处注释
10. Dasamasikkhāpadavaṇṇanā
833关于“善奏的歌或”这一句:在这里,即使是习以为常的歌,也不允许听。有人说:“但允许听与歌相关的法,这是《长部注释》里说的。”然而,古《随顺注》在说了“法歌也不允许”之后,又说:“当有人说‘我们歌颂佛陀,我们演奏’时,不应接受,接受了就犯恶作。”还说:“当有人说‘我们作供养,我们讲说本生或故事’时,允许接受说‘萨度’。”
833.Sādhukīḷitagītaṃ vāti ettha pāciṇṇagītampi sotuṃ na vaṭṭati. ‘‘Gītupasañhitaṃ pana dhammaṃ sotuṃ vaṭṭatīti dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ vutta’’nti vuttaṃ. Porāṇagaṇṭhipade pana ‘‘dhammagītampi na vaṭṭatī’’ti vatvā ‘‘buddhassa gāyāma vādemāti vutte sampaṭicchituṃ na vaṭṭati, dukkaṭaṃ hotī’’ti vuttaṃ, ‘‘pūjaṃ karoma, jātakaṃ vā vatthuṃ vā desemāti vutte ‘sādhū’ti sampaṭicchituṃ vaṭṭatī’’ti ca vuttaṃ.
836“一种加行”是指一天之内观看。所谓“他们的”,就是指观看他们跳舞。至于“比丘尼自己也不得跳舞、唱歌或演奏”这类话,在这个学处里并没有。为什么?因为这是以羊毛为起因的学处。既然这样,为什么又说呢?因为依据随顺经的大教法。如果连观看或听闻舞蹈等都不允许,那自己去做就更不用说了,按照这个道理可以推知,所以才这样说。否则,大教法就成了没有意义。其他地方也应该按这个道理来理解。
“这里所说的起因,不要直接取已经说出来的,而应该按六种起因来把握”,有人这样写道。如果这是针对“让别人跳舞、唱歌、演奏”这类属于语业的话而写的,那写得很好,因为羊毛起因中没有语业。如果是针对“自己跳舞”这类身业而写的,那就写得不好。因为羊毛起因决定是身业,所以不取已经举出的内容,只取由“等”字所包含的内容,在这里应当这样理解。
在“因为是羊毛起因”这一说明原因的话中,是就原因而言;在“依据随顺经的大教法”这一句里,则应当取已经举出的内容,应当知道,这是按照实际所得而写下来的。
“就这个直接说出的学处而言,是羊毛起因”,伍巴提萨长老这样说。“如果这个学处是羊毛起因,那么下令的人应该脱罪,可是并不脱罪”,有人这样说。对此问“为什么”时,注疏师说:“因为一切注疏中都这样说。”这是达摩西利长老说的。
836.Ekapayogo nāma ekadivasāvalokanaṃ. Tesaṃyevāti yesaṃ naccaṃ passati. ‘‘Bhikkhunī sayampi naccituṃ vā gāyituṃ vā vādituṃ vā na labhatī’’tiādi idha sikkhāpade natthi. Kasmā? Eḷakalomasamuṭṭhānattā. Yadi evaṃ kasmā vuttanti ce? Suttānulomamahāpadesato. Yadi naccādīni passituṃ vā sotuṃ vā na labhati, pageva attanā kātunti nayato labbhamānattā vuttaṃ. Itarathā mahāpadesā niratthakā siyuṃ. Evamaññatthāpi nayo netabbo. ‘‘Samuṭṭhānampi idha vuttameva aggahetvā chasamuṭṭhānavasena gahetabba’’nti likhitaṃ. Taṃ ‘‘aññe nacca, gāya, vādehī’’ti vattuṃ na labbhatītiādivacīkammaṃ sandhāya likhitañce, taṃ sulikhitaṃ eḷakalomasamuṭṭhāne vācāya abhāvato. ‘‘Sayampi naccitu’’ntiādikāyakammañce sandhāya likhitaṃ, dullikhitaṃ. Eḷakalomasamuṭṭhānañhi ekantato kāyakammaṃ hoti, tasmā uddhaṭaṃ aggahetvā ādisaddena saṅgahitameva idha gahetabbanti. Etaṃ eḷakalomasamuṭṭhānattāti ettha kāraṇavacane suttānulomamahāpadesatoti ettha pana uddhaṭaṃ gahetabbaṃ, evaṃ yathālābhavasena taṃ likhitanti veditabbaṃ. ‘‘Āhaccabhāsitasikkhāpadavasena eḷakalomasamuṭṭhāna’’nti vuttanti upatissatthero. ‘‘Eḷakalomasamuṭṭhānañce idaṃ sikkhāpadaṃ, āṇāpako mucceyya, na ca muccatī’’ti vuttaṃ. Taṃ ‘‘kasmā’’ti vutte ‘‘sabbaaṭṭhakathāsu vutta’’nti aṭṭhakathācariyo āhāti dhammasiritthero.
837在园中站立,并不是说只有站着才行;从那里离开之后,在行住坐卧一切威仪中同样可以得到。有人写道:“‘站在园中’的意思是属于这座园林所摄,否则即使是坐着也得不到。”这个说法写得很好。
837.Ārāme ṭhatvāti na kevalaṃ ṭhatvā, tato gantvā pana sabbiriyāpathehipi labhati. ‘‘Ārāme ṭhitāti pana ārāmapariyāpannāti attho, itarathā nisinnāpi na labheyyā’’ti likhitaṃ, taṃ sulikhitameva.