论开端注释
Ganthārambhavaṇṇanā
巴吉帝亚解释 · 100 段
就像在《分别》里为比丘们详细讲的那样,
即使未对比丘尼们作(铺陈),我将讲说其句释次第。
Vibhaṅge viya bhikkhūnaṃ, vitthāramabhisaṅkhataṃ; Akatvā bhikkhunīnampi, vakkhe gaṇṭhipadakkamaṃ.
如果比丘尼的《分别》存在,那么它的注释次第就算得到了,这就是这句话的意思。
Yo bhikkhunīnaṃ vibhaṅgo assa, tassa saṃvaṇṇanākkamo pattoti attho.
1. 第一巴拉基格学处的注释
1. Paṭhamapārājikasikkhāpadavaṇṇanā
656-7在那里,对每个地方的洞察就是审察。按词的前后顺序,就是按论母词句的前后顺序。“所说的”,是记录为结集者们思惟分别的解说。
656-7. Tattha tattha ṭhānuppattikapaññā vīmaṃsā. Padapaṭipāṭiyā evāti mātikāpadapaṭipāṭiyā eva. ‘‘Vuttanti saṅgītikānaṃ upasaṅkappanānaṃ vibhājanaṃ vutta’’nti likhitaṃ.
658有人说,“来!比丘尼”就是比丘尼,“由三皈依受具足戒”就是比丘尼——这只是为了说法时的修辞方便才这么说的。也有人说,在其他佛陀的时代存在这种情况,但这种说法看起来并不合理,因为如果是那样,在我们佛陀的时代也应该可能出现,而且从禁止“来!比丘尼”的迹象来看也能说明问题。正如《法句经》注释在毗舍佉的故事里所说:“由于布施衣服的果报,她得到了这套大蔓饰。女人布施衣服,最终得到的是大蔓饰这类东西;男人布施衣服,得到的是神通所成的衣钵。”然而,由三皈依受具足戒的比丘尼,在其他佛陀的时代或许偶尔可能存在,但在我们佛陀的时代绝对没有。不过,这只是为了说法时的修辞方便,按照对比丘说法的次第来解说比丘尼,因此即使有依比丘僧团在同一处受具足戒的比丘尼存在,那里也没有提到她们。她们的存在,应当从这段附属的说明中得知。
658. ‘‘Ehibhikkhunīti bhikkhunī, tīhi saraṇagamanehi upasampannāti bhikkhunī’’ti idaṃ pana desanāvilāsavasena vuttanti eke. Aññabuddhakāle atthīti eke, taṃ na yuttaṃ viya dissati amhākampi buddhakāle sambhavappasaṅgato, ehibhikkhuniyā paṭisedhachāyādissanato ca. Yathāha dhammapade visākhāvatthusmiṃ (dha. pa. aṭṭha. 1. visākhāvatthu) ‘‘tassa cīvaradānassa nissandena imaṃ mahālatāpasādhanaṃ labhi. Itthīnañhi cīvaradānaṃ mahālatāpasādhanabhaṇḍena matthakaṃ pappoti, purisānaṃ iddhimayapattacīvarenā’’ti. Tīhi saraṇagamanehi upasampannāya pana bhikkhuniyā sambhavo aññabuddhakāle kadāci siyā, nattheva amhākaṃ buddhakāle. Desanāvilāsena pana bhikkhudesanākkameneva bhikkhuniniddeso vutto, teneva bhikkhusaṅghavasena ekatoupasampannā bhikkhuniyo vijjamānāpi tattha na vuttā. Tāsaṃ atthitā imāya parivārakathāya veditabbā –
“两人一起受了具足戒,
可以从两人手中接受僧衣。
可能有个别不同的罪。
这些问题是由善巧者们思考出来的。”
‘‘Ubho ekato upasampannā, Ubhinnaṃ hatthato cīvaraṃ paṭiggaṇheyya; Siyā āpattiyo nānā, Pañhā mesā kusalehi cintitā’’ti. (pari. 479);
或者,在还是凡夫的时候,通过“来吧,比丘”或皈依而受具足戒的人,后来因为女性特征显现而处于比丘尼的身份,那么依男性受具足戒这件事,就被称为“来吧,比丘尼”,以及“通过三皈依受具足戒的比丘尼”。有些人说:如果不是这样,那句话就矛盾了。这应该经过考察之后再采纳。“有智慧、有能力”这句话,是因为两种无自主状态都能成立才说的。在这里,因为接受食物等的比丘尼们,她们最上的手有时会和男人的手混在一起;或者顶礼时,男人的头有时会和她们最上的脚碰在一起;或者剃发时,头会和男人的手碰在一起;而心这个东西是极难追寻的,也很难守护。所以诸佛世尊出于悲悯,为了避免比丘尼的巴拉基格罪太快发生,就把巴拉基格的范围和土喇咤亚的范围分别开来讲。应当这样理解。
Atha vā puthujjanakāle ehibhikkhusaraṇagamanena upasampannova itthiliṅgapātubhāvena bhikkhunibhāve ṭhitā purisūpasampannaṃ upādāya ‘‘ehibhikkhunī’’ti, ‘‘tīhi saraṇagamanehi upasampannā bhikkhunī’’ti ca saṅkhyaṃ gacchati. No ce, taṃ vacanaṃ virujjheyyāti eke, vicāretvā gahetabbaṃ. ‘‘Viññū paṭibalo’’ti dvinnaṃ avassavabhāvassa ijjhanato vuttaṃ. Ettha yasmā yaṃ kiñci āmisaṃ paṭiggaṇhantīnaṃ aggahatthā purisānaṃ hatthehi kadāci missībhāvaṃ gacchanti, vandantānaṃ vā purisānaṃ sirāni aggapādehi missitāni kadāci honti, kesacchedanakāle vā siraṃ purisānaṃ hatthehi missitaṃ hoti, cittaṃ nāmetaṃ atiraddhagavesi, durakkhiyaṃ vā, tasmā ‘‘mā atilahuṃ pārājikāpatti bhikkhunīnaṃ hotū’’ti buddhā bhagavanto kāruññena pārājikakkhettaparicchedaṃ, thullaccayakkhettaparicchedañca visuṃ visuṃ desesunti veditabbaṃ.
659“依多数情况而说”——在这里,句释的次第是这样的:因为大多数情况是由行动引发的,所以说是“由行动引发”。然而,没有说“以身触”而是说“接受”,因此应当知道,也有从非行动引发的情况。就像在这里一样,下面以“若与女人在三道行淫法者,巴拉基格”等的方式说了由行动引发之后,紧接着又以“比丘的敌人……如果他接受进入,巴拉基格”等的方式,也说了由非行动引发,所以第一巴拉基格也应当依多数情况而了知为由行动引发。因为在接受进入等情况下,看不到由行动引发。这里,生支的动不应视为本质,因为在“如果他不接受进入,不接受已入,不接受停留,接受抽出,巴拉基格”中,不接受的停留状态下,自然也有完全的动。由于接受的缘故,这里看不到行淫的动,所以只应依多数情况而取由行动引发。那么,为什么在各处注释中没有说多数情况呢?因为在论母中“若比丘行淫法”已经以由行动引发的自性说了,所以随顺于此,不观分别理趣而只说“由行动引发”。就像在这些中依多数情况说了由行动引发,同样,酒等也唯以不善心而可饮,不是别的;如果说“唯以不善心而犯者,这是世间罪,其余是制立罪”,那么世间罪与制立罪的决定相就成立了;如果不这样说,而说“在其有心的情况下,心唯是不善者,这是世间罪,其余是制立罪”,那么世间罪的说法就成了无义,因为在不知事境的情况下,也唯以不善心而犯。因为在那个地方,违犯饮酒学处并没有不善心生起,所以犍度注释中说:“然而在饮酒时,比丘即使不知,从种子开始饮酒者犯巴吉帝亚;沙弥若知而饮,则犯毁戒,若不知则不犯”,而没有说“即使在不知事境的情况下,生起像成就杀生等的不善心那样,沙弥也不毁戒”。执著的说法,是因为沙弥的饮酒与杀生等属于同一类。因为凡是以“这些就是酒等”了知事境,进而以应饮等心违犯者,其不善心不可能没有。因此说“在其有心的情况下”等。
659.Tabbahulanayenasā vuttāti ettha ayamanugaṇṭhipadakkamo – yebhuyyena kiriyasamuṭṭhānattā ‘‘kiriyasamuṭṭhāna’’nti vuttaṃ. ‘‘Kāyasaṃsaggaṃ samāpajjeyyā’’ti avatvā pana ‘‘sādiyeyyā’’ti vuttattā akiriyatopi samuṭṭhātīti veditabbaṃ. Yathā cettha, evaṃ heṭṭhā ‘‘manussitthiyā tayo magge methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa āpatti pārājikassā’’tiādinā nayena kiriyasamuṭṭhānataṃ vatvā tadanantaraṃ ‘‘bhikkhupaccatthikā…pe… so ce pavesanaṃ sādiyati, āpatti pārājikassā’’tiādinā (pārā. 56) nayena akiriyasamuṭṭhānatāyapi vuttattā paṭhamapārājikassāpi tabbahulanayeneva kiriyasamuṭṭhānatā veditabbā. Na hi pavesanasādiyanādimhi kiriyasamuṭṭhānatā dissati. Aṅgajātacalanañcettha na sārato daṭṭhabbaṃ ‘‘so ce pavesanaṃ na sādiyati, paviṭṭhaṃ na sādiyati, ṭhitaṃ na sādiyati, uddharaṇaṃ sādiyati, āpatti pārājikassā’’ti (pārā. 58) ettha ṭhita na sādiyane pakatiyāpi paripuṇṇacalanattā. Sādiyanapaccayā hi sevanacalanañcettha na dissatevāti tabbahulanayeneva kiriyasamuṭṭhānatā gahetabbā. Tattha tattha aṭṭhakathāsu kasmā tabbahulanayo avuttoti ce? ‘‘Yo pana bhikkhu methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyyā’’ti (pārā. 39, 42) mātikāyaṃ kiriyasamuṭṭhānassa sarūpena vuttattā tadanurūpavasena vibhaṅganayamanoloketvā ‘‘kiriyasamuṭṭhāna’’micceva vuttaṃ. Yathā cetesu tabbahulanayena kiriyasamuṭṭhānatā vuttā, tathā surādīnaṃ akusaleneva pātabbatā, na itarathā ‘‘yaṃ akusaleneva āpajjati, ayaṃ lokavajjā, sesā paṇṇattivajjā’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. paṭhamapārājikavaṇṇanā) vutte lokavajjapaṇṇattivajjānaṃ niyamanalakkhaṇasiddhi hoti, tathā taṃ avatvā ‘‘yassā sacittakapakkhe cittaṃ akusalameva hoti, ayaṃ lokavajjā. Sesā paṇṇattivajjā’’ti vutte lokavajjavacanaṃ niratthakaṃ siyā vatthuajānanapakkhepi akusaleneva pātabbattā. Yasmā tattha surāpānavītikkamassa akusalacittuppādo natthi, tasmā khandhakaṭṭhakathāyaṃ (mahāva. aṭṭha. 108) ‘‘majjapāne pana bhikkhuno ajānitvāpi bījato paṭṭhāya majjaṃ pivantassa pācittiyaṃ, sāmaṇero jānitvā pivanto sīlabhedaṃ āpajjati, na ajānitvā’’ti vuttaṃ, na vuttaṃ ‘‘vatthuajānanapakkhe pāṇātipātādīnaṃ siddhikaraakusalacittuppādasadise cittuppāde satipi sāmaṇero sīlabhedaṃ nāpajjatī’’ti. Abhinivesavacanaṃ pāṇātipātādīhi samānajātikattā sāmaṇerānaṃ surāpānassa. ‘‘Surādayo panime’’ti vatthuṃ jānitvā pātabbatādivasena vītikkamantassa akusalassa asambhavo natthi. Tena vuttaṃ ‘‘yassa sacittakapakkhe’’tiādi.
这里如果有人用合理的说法提出:因为阿拉汉不进入(犯戒),所以在有心和无心这两类情况中,不善是固定的吗?不是。因为依法的本性,即使是有学圣者也不会进入(犯戒)。为了说明在无心这一类中并没有不善的固定性,应当举出像酒滴落入熟睡者口中这样的例子。因为按照多分之理来把握义理时,前后注释书是相符的。有人说:“连同圣典一起,无差别的义理将在后文显现。”这一点在这里应当审察。如果在了知对象的情况下,饮酒可以没有不善而存在,那为什么圣者们在把它当作饮料等想的时候,不会越过喉咙呢?如果说:即使没有心,圣者们依法的本性也根本不可能发生破戒的根本违犯——不是这样,因为这与护眼长老的故事等相矛盾。再说,为什么比丘饮酒不像沙弥那样,必定是有心的呢?如果说因为不适当,那么对沙弥们也同样不适当,因为他们确实是同法者。如果说因为过患重大,那么对沙弥们也同样如此。如果说沙弥们必定是有心的才构成巴拉基格,其他无心的只是处罚事由,那么比丘们饮酒时,并不存在巴拉基格。在这里,不应以三聚巴吉帝亚来成立。对于把酒当作非酒想的人,应制定恶作罪。如果说比丘的巴吉帝亚事由,对沙弥们是巴拉基格,就像对畜生沙弥那样,那么对于饮酒等,即使是无心的,也应制定沙弥的巴拉基格。如果说无心的巴拉基格不可能存在,不是这样,因为即使是制罪的巴拉基格也可能存在。在异部派的立场上,这过失同样存在。因为对我们而言,饮酒唯是世间罪。然而,为什么在这里唯独饮酒,圣者们依法的本性而不做呢?应当知道:并非唯独饮酒,圣者们依法的本性而不做;对于有情,他们也不依嗔心、以有情想而行斩首等;不以己妻想而侵犯他人之妻;不以不坏利益想而说破坏利益的妄语;不以正见想而践行邪见。诸师长也说,在饮酒中并无不善的固定性,因此,在《本母注释》的《要句》中,于世间罪与制罪的章节里写道:“在有心这一类中为不善,这是为了包含饮酒等;否则,若有人说那唯是不善,就会那样说。”然而,饮酒的唯作生起,只是依多分之理,而非在第一巴拉基格中。如何呢?身触学处是第一巴拉基格的生起因。在这里,当比丘与比丘尼有身触的状态时,比丘尼即使未移动身体,仅以心接受也犯罪,比丘则不然。而比丘仅在移动时才犯罪;同样地,在第一巴拉基格中,也仅在移动时才犯罪,不移动则不犯罪。所谓“接受进入”,在这里,“接受进入”是指生起从事之心;即便如此,也说了“应审察后而取”。
Kiñcettha yuttivacanena arahantānaṃ appavisanato sacittakācittakapakkhesu akusalaniyamoti ce? Na, dhammatāvasena sekkhānampi appavisanato. Acittakapakkhe akusalaniyamābhāvadassanatthaṃ supantassa mukhe pakkhittajalabindumiva surābinduādayo udāharitabbāti. Tabbahulanayena hi atthe gahite pubbenāparaṃ aṭṭhakathāya sameti. ‘‘Saddhiṃ pāḷiyā avisesattho parato āvi bhavissatīti apare’’ti vuttaṃ. Idamettha vicāretabbaṃ . Yadi vatthujānanapakkhe vinā akusalena majjapānaṃ siyā, kasmā nāḷimajjhaṃ nātikkamati ariyānaṃ pānakādisaññīnanti? Sīlabhedavatthuvītikkamo vināpi cittena ariyānaṃ dhammatāvaseneva na sambhavatīti ce, na, cakkhupālattheravatthu (dha. pa. aṭṭha. 1.1) ādivirodhatoti. Apica bhikkhunopi sāmaṇerassa viya surāpānaṃ sacittakameva kasmā na jātanti? Appatirūpattāti ce, sāmaṇerānampi appatirūpameva. Sahadhammikā eva hi te. Mahāsāvajjattāti ce? Sāmaṇerānampi tādisameva. Sāmaṇerānaṃ sacittakameva pārājikaṃ, itaraṃ daṇḍakammavatthūti ce? Bhikkhūnampi majjapāne natthi. Ettha tikapācittiyena na bhavitabbaṃ. Majje amajjasaññissa dukkaṭāpatti paññāpetabbā siyā. Bhikkhussa pācittiyavatthu sāmaṇerānaṃ pārājikaṃ hoti tiracchānagatasāmaṇerānaṃ viyāti ce? Acittakampi majjapānādīnaṃ sāmaṇerānaṃ pārājikaṃ paññāpetabbaṃ siyā. Nācittakaṃ pārājikaṃ sambhavatīti ce? Na, paṇṇattivajjampi pārājikaṃ sambhavatīti. Nikāyantarapakkhe ayameva doso. Amhākañhi lokavajjameva majjapānanti. Kasmā panettha surāpānameva dhammatāvasena ariyā na karontīti? Na kevalaṃ surāpānameva dhammatāvasena ariyā na karonti, pāṇesupi kodhavasena pāṇasaññitāya sīsacchedanādīni na karonti, sadārasaññāya paradāraṃ na vītikkamanti, anatthabhañjakasaññāya atthabhañjakamusā na vadanti, sammādiṭṭhisaññāya micchādiṭṭhiṃ na paṭipajjantīti veditabbā. Ācariyāpi surāpāne akusalaniyamābhāvameva vadanti, tasmā eva mātikāṭṭhakathāya gaṇṭhipade lokavajjapaṇṇattivajjādhikāre ‘‘sacittakapakkheakusalanti surāpānādisaṅgahatthaṃ, itarathā yassa akusalamevāti vadeyyā’’ti likhitaṃ. Kiriyasamuṭṭhānatā panassa tabbahulanayameva, na paṭhamapārājike. Kathaṃ? Kāyasaṃsaggasikkhāpadaṃ paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ. Ettha bhikkhussa ca bhikkhuniyā ca kāyasaṃsaggabhāve sati bhikkhunī kāyaṅgamacopayamānāpi citteneva adhivāsentī āpajjati, na evaṃ bhikkhu. Bhikkhu pana copayamānova āpajjati, evameva paṭhamapārājikepi copane sati eva āpajjati, nāsati. Pavesanaṃ sādiyatīti ettha pavesanasādiyanaṃ nāma sevanacittassuppādananti, evaṃ santepi ‘‘vīmaṃsitvā gahetabba’’nti vuttaṃ.
2. 第二巴拉基格学处注释
2. Dutiyapārājikasikkhāpadavaṇṇanā
“尊者,你明知故犯巴拉基格法,这是怎么回事?”这句话,以及“犯了八巴拉基格中的某一巴拉基格”这句话,以及结尾“尊者们,八巴拉基格法已诵出”等语句,还有《附随》中“共通制定、双方制定”这句话,都说明了一件事:世尊讲到比丘尼分别时,对共通学处是这样处理的——只要事缘在比丘那边生起,他就以“若比丘尼乐意行淫欲法,乃至与畜生行淫,也是巴拉基格,不共住”等方式,把有差别和无差别的纲目一并搁下,然后依次详细解说分别句、犯相差别、三聚断以及无犯条款,毫无遗漏地展开。不过应当知道,结集者们在这里只详细解说了不共通的制定。
‘‘Kissa pana tvaṃ ayye jānaṃ pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpanna’’nti vacanato, ‘‘aṭṭhannaṃ pārājikānaṃ aññataraṃ pārājikaṃ ajjhāpanna’’nti (pāci. 666) vacanato, ante ‘‘uddiṭṭhā kho ayyāyo aṭṭha pārājikā dhammā’’tiādivacanato (pāci. 677), parivāre ‘‘sādhāraṇapaññatti ubhatopaññattī’’ti (pari. 201) vacanato ca bhikkhunivibhaṅgaṃ patvā bhagavā sādhāraṇāni sikkhāpadāni bhikkhūnaṃ uppannavatthusmiṃyeva ‘‘yā pana bhikkhunī chandaso methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyya antamaso tiracchānagatenapi pārājikā hoti asaṃvāsā’’tiādinā nayena savisesampi avisesampi mātikaṃ nikkhipitvā anukkamena padabhājanaṃ, āpattibhedaṃ, tikacchedaṃ, anāpattivārañca anavasesaṃ vatvā vitthāresi. Saṅgītikārakehi pana asādhāraṇapaññattiyoyeva idha vitthāritāti veditabbā.
666这里说“八巴拉基格”,只是结集者按照他们的理路安立的说法,因为在之前,第六、第七、第八巴拉基格还没有安立。如果世尊制定时把最初的学处也算进去,那可以说成“六巴拉基格”。有些老师认为,把后来制定的也算进去,说“八巴拉基格”这句话是后来才出现的。不过注释书里说:“这个巴拉基格是后来制定的,所以在分别里说‘八’。”因此,按照注释书老师的意见,可以确定巴拉基格就是按照制定的先后顺序来结集的。原文读作“aññāsi”,不应该取“aññāsī”这个读法。根据“依照粗重学处所说的方式”这句话,凡是覆藏罪者,她就是覆藏罪者,这一点可以成立。覆藏罪虽然是出于贪爱,但违犯学处的心只是忧,所以说为“苦受”。
666. Tattha ‘‘aṭṭhannaṃ pārājikāna’’nti idaṃ kevalaṃ saṅgītikārakānaṃyeva nayato nikkhittavacanaṃ ito pubbe chaṭṭhasattamaṭṭhamānaṃ pārājikānaṃ apaññattattā. Bhagavatā pana idaṃ paññāpitamādisikkhāpadampi upādāya ‘‘channaṃ pārājikāna’’nti vuttaṃ siyā. Ito uddhaṃ paññattānipi upādāya ‘‘aṭṭhannaṃ pārājikāna’’nti vacanaṃ aparabhāge uppannanti ekacce ācariyā. Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘idañca pārājikaṃ pacchā paññattaṃ, tasmā ‘aṭṭhanna’nti vibhaṅge vutta’’ntiādi vuttaṃ, tasmā aṭṭhakathācariyānaṃ matena siddhametaṃ yathāpaññattānukkamavaseneva saṅgītānīti. ‘‘Aññāsi’’nti pāṭho. Aññāsīti na gahetabbo. ‘‘Duṭṭhullasikkhāpade vuttanayenevā’’ti vacanato vajjapaṭicchādikaṃ yā paṭicchādeti, sāpi vajjapaṭicchādikaāyevāti siddhaṃ. Kiñcāpi vajjapaṭicchādanaṃ pemavasena hoti, tathāpi sikkhāpadavītikkamacittaṃ domanassikameva hotīti katvā ‘‘dukkhavedana’’nti vuttaṃ.
3. 第三巴拉基格学处的注释
3. Tatiyapārājikasikkhāpadavaṇṇanā
669此所谓意图仅指“通过劝告与提醒”这句话。这里要作一番考察——如果有个比丘,和已被举罪的比丘持相同见解,属于因见不同而别住的人,那么他不应受礼敬,在甘马与非甘马中就像被举罪者一样不算作满众数,也不得同宿;但比丘尼就不是这样。因为比丘尼只要还没被劝告,就仍然算作满众数,也得以共住。追随因见不同而别住者的人,就是追随被举罪者的人。如果被举罪者命终,追随他的比丘仍然是因见不同而别住者。同样,即使他离僧还俗、投靠外道、舍戒而处于沙弥阶段,也是如此(有些人这样主张)。按他们的看法,即使被举罪者处于那种状态,追随他的比丘尼仍应被劝告。劝告甘马属于僧团管辖,僧团故意免除先前的罪过,看起来并不合理。而举罪甘马只是在不见罪、不忏罪、不舍恶见时才作;仅仅因为追随此人,就通过劝告让他退出教法,这合理吗?若认为不合理,那就不该这样说,因为这在非巴拉基格事中也有这种关联,而且律法并不涉及其他领域。
669.Imaṃ adhippāyamattanti ‘‘codetvā sāretvā’’ti etaṃ. Etthāyaṃ vicāraṇā – yo bhikkhu ukkhittakabhikkhunā samānadiṭṭhiko laddhinānāsaṃvāsako hoti, so avandanīyo, kammākamme ukkhittako viya na gaṇapūraṇo, sahaseyyampi na labhati, na tathā bhikkhunī. Sā hi yāva na samanubhaṭṭhā, tāva gaṇapūrakā ca hoti, saṃvāsañca labhati. Laddhinānāsaṃvāsikānuvattikāpi ukkhittānuvattikāva hoti. Ukkhitto ce kālaṅkato, tadanuvattako bhikkhu laddhinānāsaṃvāsako hotiyeva. Tathā vibbhantepi tasmiṃ titthiyapakkantakepi sikkhaṃ paccakkhāya sāmaṇerabhūmiyaṃ ṭhitepīti eke. Tesaṃ matena ukkhittake tathābhūtepi bhikkhunī tadanuvattikā samanubhāsitabbāvāti āpajjati. Samanubhāsanakammaṃ saṅghāyattaṃ, saṅghena sañcicca purimakāpattiṃ apanetuṃ na yuttaṃ viya khāyati. Ukkhepanīyakammañca āpattiadassanamatte, appaṭikammamatte, kudiṭṭhiappaṭinissajjanamatte ca kariyati, tassa anuvattanamattena samanubhāsitvā sāsanato cāvetabbānīti na yuttanti ce? Na vattabbameva, idaṃ apārājikavatthūsupi tappasaṅgato, anaññavisayattā ca vinayassa.
4. 第四巴拉基格学处的注释
4. Catutthapārājikasikkhāpadavaṇṇanā
675675. 有人这样写道:“为了说明名为世间享乐的交友亲近,才依据身触贪染而说。” “三女性”是指在三个女人当中,或者指三个女人。“不亲近她”是指在那些女人当中不亲近。“非圣者”是指二根人。“于根门”是指于自己的根门。“不亲近”就是不亲近。“不实行”就是不实行。“色与非色”是指两种都有精液泄出。“令往来产生”就是作媒。
675. ‘‘Lokassādasaṅkhātassa mittasanthavassa vasena taṃ dassetuṃ kāyasaṃsaggarāgenāti vutta’’nti likhitaṃ. Tissitthiyoti tīsu itthīsu, tisso vā itthiyo. Taṃ na seveti tāsu na sevati. Anariyāti ubhatobyañjanā. Byañjanasminti attano byañjane. Na seveti na sevati. Na cācareti nācarati. Vaṇṇāvaṇṇoti dvīhipi sukkavissaṭṭhi. Gamanuppādananti sañcarittaṃ.
676“或穿着或披覆”:这里的意思是,接受拿取他人所穿或所披之衣。
676.‘‘Nivatthaṃ vā pārutaṃ vā’’ti ettha nivatthassa vā pārutassa vā vatthassa gahaṇaṃ sādiyatīti attho.
2. 桑喀地谢思篇注释
2. Saṅghādisesakaṇḍavaṇṇanā
1. 第一桑喀地谢思学处的注释
1. Paṭhamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
681681.“被带来者”是指被领来的人,“确定者”是指他的意图。所谓“不合规矩的诤事”,是指有人为了僧团或园民的物品,前往诤事的地方时,以僧团不允许的方式,或者自己以僧团代表的身份说:“这是我们的男奴、女奴、水池、田地、园林、园地、牛、母牛、水牛、山羊、鸡”等等,这就是不净。如果被问或没被问,都可以说:“这是我们的园民、寺女;这个水池由某某人交到僧团手中,用来挤奶。从这块田地、园林产生的四种资具,从这头牛、水牛、山羊产生的乳制品,由某某人交给了僧团。”据说,如果不说“已经做了”,而说“正在做”,那就是以没做的事为根据来陈述。“脖子”就只是脖子,不构成巴拉基格。“让人做了之后应当布施”,这里如果是武器类的东西,不应该让人做它的刃,应该用其他方式来说明。因为说了“三心、三受”,所以应当知道这是按“依人慢、依嗔慢”等多数情况来说的。
681.Āhatakoti ānīto, niyatakoti adhippāyo. Akappiyaaḍḍo nāma saṅghassa vā ārāmikapuggalassa vā vatthussa kāraṇā saṅghassa vārikabhāvena sayameva vā adhikaraṇaṭṭhānaṃ gantvā ‘‘amhākaṃ eso dāso, dāsī, vāpī, khettaṃ, ārāmo, ārāmavatthu, gāvo, gāvī, mahiṃsī, ajā, kukkuṭā’’tiādinā voharati, akappiyaṃ. ‘‘Ayaṃ amhākaṃ ārāmiko ārāmikā, ayaṃ vāpī itthannāmena saṅghassa hatthe dohanatthāya dinnā. Ito khettato ārāmato uppajjanakacatupaccayā ito gāvito mahiṃsito ajāto uppajjanakagorasā itthannāmena saṅghassa dinnā’’ti pucchite vā apucchite vā vattuṃ vaṭṭati. ‘‘Kata’’nti avatvā ‘‘karontī’’ti vacanena kira anenakataṃ ārabbha ācikkhitā nāma hoti. Gīvāti kevalaṃ gīvā eva hoti, na pārājikaṃ. Kārāpetvā dātabbāti ettha sace āvudhabhaṇḍaṃ hoti, tassa dhārā na kāretabbā, aññena pana ākārena saññāpetabbaṃ. ‘‘Ticittaṃ tivedana’’nti vuttattā ‘‘mānussayavasena kodhussayavasenā’’ti tabbahulanayena vuttanti veditabbaṃ.
2. 第二桑喀地谢思学处的注释
2. Dutiyasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
683683. 佣仆之子的群体,就是少年佣仆的众群,这叫佣仆之子众。Kappanti就是允许的。Kappagatika就是允许的性质。“于已离去者中”是指除了自己的随众之外,在其余已离去的人当中。应知:或者鉴于即使圣者不知道这项施设而让人受具足戒,或者在甘马语结束时、犯戒的那一刹那,或者依异熟无记的状态具足,而说“三心”。古义疏中说:“在令出家这件事上,没有恶作。”
683. Bhaṭiputtakānaṃ kumārabhaṭikānaṃ gaṇā bhaṭiputtagaṇā. Kappanti kappiyaṃ. Kappagatikanti kappiyasabhāvaṃ. Pakkantāsupīti attano parisaṃ ṭhapetvā itarāsu pakkantāsu. Paṇṇattiṃ ajānantā ariyāpi vuṭṭhāpentīti katvā vā kammavācāpariyosāne āpattikkhaṇe vipākābyākatasamaṅgitāvasena vā ‘‘ticitta’’nti vuttanti veditabbaṃ. ‘‘Pabbājane na dukkaṭa’’nti porāṇagaṇṭhipade vuttaṃ.
3. 第三桑喀地谢思学处的注释
3. Tatiyasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
687据说,跋达咖毕喇尼是大迦叶的故妻。亲属之家所在的那个村庄,就叫亲属村,意思是她去了有家族聚居的村庄。或者像“赶羊进村”这类说法一样,把“村”和“亲属之家”都当作动词的宾语,那么理解为“去了村庄,去了亲属之家”也说得通。
687.Bhaddākāpilānī mahākassapassa purāṇadutiyā kira. Ñātīnaṃ kulaṃ yasmiṃ gāmake, tadetaṃ gāmakaṃ ñātikulaṃ, kulasannihitaṃ gāmakaṃ agamāsīti attho. ‘‘Ajaṃ gāmaṃ netī’’tiādīsu viya vā dvikammikaṃ katvā gāmakaṃ agamāsi ñātikulaṃ agamāsītipi yujjati.
692“越过没有围墙的村庄的近行处”这句话,也应该这样理解:在非时入村的学处里,近行处要用两块石头扔出去的距离来界定。否则,就像这里把本该有围墙的地方当成围墙,然后说“越过”,那么在那里也应该说“越过没有围墙的村庄的近行处”。但因为在那里,从本该有围墙的地方再往外一块石头的距离才算是近行处,为了说明这个意思,才说“进入没有围墙的村庄的近行处”。至于《安达咖注疏》里说:“把本该有围墙的地方本身就认定为‘近行处’,为了说明围墙和本该有围墙的地方没有差别,所以说‘进入近行处’。如果不注意巴利语的特殊用法,那么在越过没有围墙的村庄的近行处时,这里的近行处就如同围墙,迈出第一步犯恶作罪,迈出第二步犯巴吉帝亚罪。”这个说法不应该采纳,因为巴利语里并没有这种特殊用法。有人说:“在某些地方看到的‘进入没有围墙的村庄的近行处’,这也不应该采纳。”这里所谓“不注意巴利语的特殊用法”这句话说得不对,为什么?因为在非时入村学处里,某些地方也能看到“越过近行处”的读法。论师说:这是从《安达咖注疏》的读法里取来的。没有围墙的村庄,“进入近行处”这个读法才合理,而不是“越过”。为什么?因为在很多地方,巴利圣典和注疏是相违的,在这个学处里也相违。怎么相违?从僧团离开的人在林中有罪,不是在村里有罪。然而又举了“世尊所制学处”这个偈颂作为例子,所以越过包含近行处的河流时就有罪。更何况,“行走的人有四种罪,站立的人也有同样多”等《附随》偈颂的注疏中说,读法正是“进入近行处”,应当对此善加观察后再说。
692. ‘‘Aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ atikkāmentiyā’’ti vacanenapi evaṃ veditabbaṃ – vikālagāmappavesane dvinnaṃ leḍḍupātānaṃyeva vasena upacāro paricchinditabbo, itarathā yathā ettha parikkhepārahaṭṭhānaṃ parikkhepaṃ viya katvā ‘‘atikkāmentiyā’’ti vuttaṃ, evaṃ tatthāpi ‘‘aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ atikkamantassā’’ti vadeyya. Yasmā pana tattha parikkhepārahaṭṭhānato uttari eko leḍḍupāto upacāroti adhippeto, tasmā tadatthadīpanatthaṃ ‘‘aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ okkamantassā’’ti vuttaṃ. Yaṃ pana andhakaṭṭhakathāyaṃ ‘‘parikkhepārahaṭṭhānaṃyeva ‘upacāra’nti sallakkhetvā parikkhepaparikkhepārahaṭṭhānānaṃ ninnānākāraṇadīpanatthaṃ ‘upacāraṃ okkamantassā’ti vuttaṃ pāḷivisesamasallakkhetvāva aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ atikkamantassa idha upacāro parikkhepo yathā bhaveyya, taṃ upacāraṃ paṭhamaṃ pādaṃ atikkamantassa āpatti dukkaṭassa. Dutiyaṃ pādaṃ atikkamantassa āpatti pācittiyassā’’ti vuttaṃ, taṃ na gahetabbameva pāḷiyā visesasabbhāvatoti. ‘‘Aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ okkamantiyātipi ekaccesu dissati, taṃ na gahetabbanti apare’’ti vuttaṃ. Tattha ‘‘pāḷivisesamasallakkhetvā’’ti duvuttaṃ, kasmā? Vikālagāmappavesanasikkhāpadepi katthaci ‘‘upacāraṃ atikkamantassā’’ti pāṭho dissatīti, so andhakaṭṭhakathāpāṭhato gahitoti ācariyo. Aparikkhittassa upacārokkamanameva pāṭho yujjati, na atikkamanaṃ. Kasmā? Bahūsu ṭhānesu pāḷiyā aṭṭhakathāhi virujjhanato, imasmiṃ vāpi sikkhāpade virujjhati. Kathaṃ? Gaṇamhā ohīyamānāya araññe āpatti hoti, na gāme. Atha ca pana nidassanampi ‘‘sikkhāpadā buddhavarenā’’ti (pari. 479) gāthā dassitā, tasmā upacārokkamanapariyāpannanadiṃ atikkāmentiyā hoti. Kiñca bhiyyo ‘‘gacchantassa catasso āpattiyo, ṭhitassa cāpi tattakātiādīnaṃ (pari. 475) parivāragāthānaṃ aṭṭhakathāhi upacārokkamanameva pāṭhoti niṭṭhaṃ gantabba’’nti ca vuttaṃ, suṭṭhu sallakkhetvā kathetabbaṃ.
这里要表达的意思是:此处所说的只是步行,所以才说“越过第一足”等语。由此可知:在非时入村等学处中,由于并非步行的缘故,乘车或依神通进入的人、以及在路上行走的人,都有罪。对此,有人说:因为不相应,所以没有免罪。这要考察之后再采纳。比丘尼住处那块地虽然也属于“村间”,却因为它是合法之地,而不称为村间。有人这样说:后文有“如果比丘尼们进入大菩提园时,有一人站在外面,她就有罪”等说法,可见比丘住处也不是合法之地。所以,就像某城里的犍度法住处、迦维拉巴德那的沙利法住处那样,其他住处也一样。因此,为了结界便利,在属于村间的情况下,凡是为了不间断地受持而进入、出去的人,也有村间罪。所谓“四村共有”,这里要知道:在这样的住处结界的人,那四个村也都应当清净。如果和比丘尼、女人或盗贼群约好,进入那个住处,四种罪就同时成立。有人说:这是按“每到一个村间就犯一巴吉帝亚”来说的。
‘‘Padasā gamanameva hi idhādhippetaṃ, teneva paṭhamaṃ pādaṃ atikkāmentiyātiādimāhā’’ti ettha vikālagāmappavesanasikkhāpadādīsu tadabhāvā yānena vā iddhiyā vā pavisato, addhānaṃ gacchato ca āpattīti dīpeti. Tattha asāruppattā āpattimokkho natthīti eke, vicāretvā gahetabbaṃ. Bhikkhunīvihārabhūmi ‘‘gāmantara’’nti na vuccati gāmantarapariyāpannāyapi kappiyabhūmittā. ‘‘Parato ‘sace bhikkhunīsu mahābodhiyaṅgaṇaṃ pavisantīsu ekā bahi tiṭṭhati, tassā āpattī’tiādivacanato bhikkhuvihāro na kappiyabhūmīti siddhaṃ, tasmā kañcinagare khandhadhammavihāro viya, kāvīrapaṭṭane sārīdhammavihāro viya ca aññopi so vihāro, tasmā sīmabaddhasukhatthaṃ gāmantarabhāve nirantarā adhiṭṭhānatthaṃ pavisantiyā, nikkhamantiyāpi gāmantarāpatti hotīti apare’’ti vuttaṃ. Catugāmasādhāraṇattāti ettha evaṃvidhe vihāre sīmaṃ bandhantehi cattāropi te gāmā sodhetabbāti veditabbā. Saṃvidahitvā bhikkhuniyā vā mātugāmena vā theyyasatthena vā saddhiṃ taṃ vihāraṃ okkamantiyā catasso āpattiyo ekatova honti. ‘‘Gāmantare gāmantare āpatti pācittiyassā’’ti vuttāti eke.
在解释“第二足举起”这一段时,“桑喀地谢思”这个判定是这样的:如果第二足是在可用的地面上抬起,就不算桑喀地谢思;只有在不可用的地面上抬起,才算桑喀地谢思。文中写到“在两岸走动,因为这里有可能被看见和靠近,所以允许”,这个说法是合理的。这里,在河对岸或村与村之间,被听到和靠近的范围是没有限量的。不过,《安达咖注疏》里说:“从对岸下到河里,在能被看见和靠近的地方捡了木头、树叶带回来,不犯戒。在三衣放在对岸晒,不犯戒。”又说“只来到这一岸,就犯戒”,这是因为以想要越界的心进入而说的。还说“为了洗澡等事情而进入的人,因为在某处有可能接触到,所以允许”。《注疏》中说“村与村之间是有限量的”:从对岸下河,在能被看见和靠近的地方,从自己村里拿木头、树叶,哪怕只拿一点点,以渡河的方式,是不允许出去再进来的。
Dutiyapāduddhāre saṅghādisesoti ettha sace dutiyo pāduddhāro kappiyabhūmiyaṃ hoti, na saṅghādiseso, akappiyabhūmiyaṃ eva saṅghādiseso. ‘‘Ubhayatīresu vicaranti, vaṭṭatīti dassanūpacārassettha sambhavā’’ti likhitaṃ, taṃ yuttaṃ. Savanūpacāro hettha nadīpāre, gāmantare vā appamāṇanti. Andhakaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘paratīrato nadiṃ otaritvā dassanūpacārato dārūni, paṇṇānivā maggitvā āneti, anāpatti. Ticīvarāni paratīre otāpeti, anāpattī’’ti vuttaṃ. ‘‘Orimatīrameva āgacchati, āpattī’’ti atikkamitukāmatāya paviṭṭhattā vuttaṃ. ‘‘Nhāyanādikiccena paviṭṭhānaṃ katthevālayasambhavā vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Gāmantare pamāṇanti aṭṭhakathāyaṃ paratīrato nadiṃ otaritvā dassanūpacārato dārūni paṇṇāni sakagāmato thokampi taraṇavārena na vaṭṭati kira nikkhamitvā pavisituṃ.
“无村之林”是指具有无村特征的林野,也就是林野。这里说明了犯戒的范围。因为这是犯戒的范围,所以比丘尼从住处出发、越过村子的界标柱时,倘若那里没有村子,就犯“从僧团分离”罪。即使没有见闻与近行,她在越过村子界标柱的那一刻也早已犯戒。倘若那里住着另一位比丘尼,那么她在越过那位比丘尼的见闻与近行范围的那一刻就犯戒;不能认为这条规则只适用于在林中道路上行走的时候。而“无村之林”这一说法,是为了说明从村子走出去的人从那时起就犯戒。因为这样说:“若她们是可劝诫的、可摄受的、有惭愧的,就不应在激怒她们之后去别处。若去了,就摆脱不掉村间、渡河、夜间别离、从僧团分离等罪。”其中“从僧团分离罪只犯一次,其他的则每到一个村子、每渡一条河、每到一个黎明就各犯一次”,应当这样理解。至于“因为这样说”等文句,要看具体情形去理解,不能拿它作依据。“大菩提园”等文句,是为了说明即使在村子附近也犯此罪而写的。
Agāmakearaññeti agāmalakkhaṇe araññeti attho. Iminā āpattikhettaṃ dassitaṃ. Yasmā idaṃ āpattikhettaṃ, tasmā yā bhikkhunupassayato gāmassa indakhīlaṃ atikkamati, sā asante gāme gaṇamhā ohīyanāpattiṃ āpajjati. Dassanasavanūpacārābhāvepi pageva gāme indakhīlātikkamanakkhaṇeyeva āpajjati. Sace tattha ekā bhikkhunī atthi, tassā dassanasavanūpacārātikkamanakkhaṇe āpajjati, araññamaggagamanakāle evāyaṃ vidhīti na gahetabbaṃ. Gāmato pana nikkhamantī ito paṭṭhāya āpajjatīti dassanatthaṃ ‘‘agāmakaṃ arañña’’nti vuttaṃ. Vuttañhetaṃ ‘‘ārādhikā ca honti saṅgāhikā lajjiniyo, tā kopetvā aññattha na gantabbaṃ. Gacchati ce, gāmantaranadīpārarattivippavāsagaṇamhā ohīyanāpattīhi na muccatī’’tiādi. Tattha ‘‘gaṇamhā ohīyanāpatti sakiṃyevāpajjati. Itarā gāme gāme pāre pāre aruṇe aruṇe cāti veditabba’’nti vuttaṃ. Tattha ‘‘vuttañheta’’ntiādīni asādhakāni yathāsambhavaṃ gahetabbattā. ‘‘Mahābodhiyaṅgaṇantiādi evaṃ gāmassa āsannaṭṭhānepi imaṃ āpattiṃ āpajjatīti dassanatthaṃ vutta’’nti likhitaṃ.
4. 第四桑喀地谢思学处的注释
4. Catutthasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
694“反驳”是指给出回应。关于“甘马过失”,文中写道:“所谓‘并非不知僧团之意欲’等等。”关于“应作处过失”,这是古师们的说法。“作甘马者僧团”就是执行甘马的比丘僧团。有人问:因为说了“集合比丘尼僧团”,所以执行甘马的僧团也就是这个吗?古师的注释中说:“最初没有先告知执行甘马的僧团,这位偷兰难陀就以强力把那位比丘尼安排进去了。”因此可以得出结论:即使面对执行甘马的比丘们,如果最初没有先取得他们的同意,就不应该让那个甘马被撤销;其意思是,绝不应该用强力去做已经撤销的事。那里还说:“比丘尼也可以作见罪甘马。”
694.Paṭivattāti paṭivacanaṃ denti. Kammadosanti ‘‘anaññāya gaṇassa chandanti evamādī’’ti likhitaṃ. Kattabbaṭṭhānadosanti porāṇā. Kārakagaṇassāti kārakasaṅghassa. ‘‘Bhikkhunisaṅghaṃ sannipātetvā’ti vuttattā kārakasaṅghopi ayamevāti ce? Paṭhamameva kārakasaṅghaṃ na āmantetvā balakkārenāyaṃ thullanandā taṃ bhikkhuniṃ osāresī’’ti porāṇagaṇṭhipade vuttaṃ, tasmā kārakabhikkhūnaṃ sammukhāpi tesaṃ anumatiṃ paṭhamaṃ aggahetvā taṃ kammaṃ na paṭippassambhetabbanti siddhaṃ hoti, paṭippassaddhaṃ balakkārena na kātabbamevāti adhippāyo. ‘‘Bhikkhunīpi diṭṭhāvikammaṃ kātuṃ labhatī’’ti ca tattha vuttaṃ.
698在没有作甘马者僧团时将其接纳,无罪——这里说的“没有”到底要满足到什么程度?这一点并非在所有地方都讨论过。有些老师说:是指作甘马者已经死亡时。有些说:哪怕只缺一个人。有些说:在一个国家范围内。有些说:在一个地区范围内。有些说:在一个村落范围内。有些说:在一处住所范围内。有些说:在能够征询同意的地方。有些说:在半由旬之内。其中,老师们赞同的是:在所在的那处住所里没有作甘马者僧团时,将其接纳,无罪。而“在能够征询同意的地方”这个说法,是正当合宜的。
698.Asante kammakārakasaṅghe osāreti, anāpattīti ettha kittāvatā asanto nāma hotīti? Idaṃ sabbattha na vicāritaṃ. Kārakānaṃ kālakiriyāyāti eke. Ekassapi abhāvenāti eke. Ekasmiṃ rajjeti eke. Ekaraṭṭheti eke. Ekagāmeti eke. Ekasmiṃ āvāseti eke. Yattha sakkā apaloketunti eke. Antoaddhayojaneti eke. Tattha tasmiṃ āvāse asante kārakasaṅghe osāreti, anāpattīti idaṃ pasaṃsanti ācariyā. Yattha sakkā apaloketunti sāmīci.
5. 第五桑喀地谢思学处的注释
5. Pañcamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
701“这个没有说”,意思是“应该把比丘尼看作有染欲”这一限定并没有被说到。这个没有说到的情况,和圣典是相符的。和哪部圣典相符呢?就是“知道对方没有染欲而接受”这一句。如果一个人有没有染欲并不是判断标准,那这一句圣典又有什么用呢?那就只需要说“双方都没有染欲就无犯,没有染欲的人接受”就够了。可见,自己的没有染欲状态才是判断标准。而这段无犯文的含义是这样的:如果双方都没有染欲,那不管怎样都无犯。如果比丘尼自己没有染欲,却把有染欲的人当成“没有染欲”,然后从他手里接受,这样也无犯。如果她自己虽然没有染欲,却把另一个没有染欲的人或者有染欲的人认定为“有染欲”,那就只犯恶作。这一点在紧接着的下一个学处里已经说过了:“姊妹,你为什么不接受呢?”
“尊者,我有染欲……”
“我没有染欲。”
701.Etaṃna vuttanti bhikkhuniyā avassutabhāvo daṭṭhabboti etaṃ niyamanaṃ na vuttaṃ. Taṃ avacanaṃ pāḷiyā sameti. Katarapāḷiyāti? ‘‘Anavassutoti jānantī paṭiggaṇhātī’’ti imāya. Yadi hi puggalassa avassutabhāvo na pamāṇaṃ, kiṃ imāya pāḷiyā payojanaṃ, ‘‘anāpatti ubho anavassutā honti, anavassutā paṭiggaṇhātī’’ti ettakameva vattabbaṃ siyā. Attano hi anavassutabhāvoyeva pamāṇanti. Imassa pana anāpattivārassa ayamattho – ubho ce anavassutā, sabbathāpi anāpatti. Atha bhikkhunī anavassutā samānā avassutampi ‘‘anavassuto’’ti saññāya tassa hatthato paṭiggaṇhāti, evampi anāpattīti. Atha sā anavassutāpi aññaṃ anavassutaṃ vā avassutaṃ vā ‘‘avassuto’’ti jānāti, dukkaṭameva. Vuttañhetaṃ anantarasikkhāpade ‘‘kissa tvaṃ ayye na paṭiggaṇhāsīti. Avassuto ayyeti…pe… nāhaṃ avassutā’’ti.
6. 第六桑喀地谢思学处的注释
6. Chaṭṭhasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
705“因此”就是“所以”。因为唆使者既不给与,也不接受,所以“受取”不成立,这就是这里的意思。对另一个人来说,则是以受用为因缘。“不善心”是按多数情况来说的。他们说:“即使以‘这是可以的’这样的想法来说,也犯戒。”
705.Tenāti tasmā. Yasmā uyyojikā na deti na paṭiggaṇhāti, tasmā paṭiggaho na vijjatīti attho. Itarissā paribhogapaccayā. ‘‘Akusalacitta’’nti bāhullena vuttaṃ. ‘‘Vaṭṭatīti saññāya vadantiyāpi āpattī’’ti vadanti.
7. 第七桑喀地谢思学处的注释
7. Sattamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
712-4在宣读甘马词之前所犯的罪,不会消解。古师们认为,在提案(ñatti)阶段,轻罪和重罪会消解,若涉及桑喀地谢思则仍然成立。这与巴利圣典中“正在违犯时”的说法相符。关于“听闻后不说”:如果因为害怕危及生命或梵行而不说,则无犯。由于说到“在非法甘马中作非法甘马想,犯轻罪”,所以“不与共语者无犯”是针对桑喀地谢思而说的。
712-4. Kammavācato pubbe āpannāpattiyo na paṭippassambhanti. Ñattiyā dukkaṭathullaccayā paṭippassambhanti saṅghādisese patteti porāṇā. Taṃ ‘‘ajjhāpajjantiyā’’ti pāḷiyā sameti. ‘‘Sutvā na vadantī’’ti ettha sace jīvitabrahmacariyantarāyabhayā na vadanti, anāpatti . ‘‘Adhammakamme adhammakammasaññā āpatti dukkaṭassā’’ti vuttattā ‘‘anāpatti asamanubhāsantiyā’’ti saṅghādisesaṃ sandhāya vuttaṃ.
8. 第八桑喀地谢思学处的注释
8. Aṭṭhamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
715“被击败”就是被打败。坏家学处和这个学处,差别只在于因缘部分。因为在那里已经说过:“只是为了让她放弃那种说法才应该对她说,不是为了阻止她破坏俗家。”如果是这样,这两条罪彼此性质相同,那么这一条就成了跟那一条的随制一样,岂不是没有意义?不应该这样看。从事由的不同和甘马语的不同来看,二者是有差别的。
715.Paccākatāti parājitā. Kuladūsakasikkhāpadassa, imassa ca nidānamattameva nānākaraṇaṃ. Vuttañhi tattha ‘‘tassa vacanassa paṭinissaggāya eva vacanīyo, na kuladūsananivāraṇatthāyā’’ti. Evaṃ sante ubhopetā āpattiyo aññamaññaṃ sabhāgatthā, tasmā idaṃ tassa anupaññattisadisaṃ āpajjati, tato idaṃ niratthakameva āpajjatīti? Na evaṃ daṭṭhabbaṃ. Vatthuvisesato, kammavācāvisesato ca ubhinnaṃ nānākaraṇaṃ.
9. 第九桑喀地谢思学处的注释
9. Navamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
723“以身和语的接触”这一说法,是异读。
723. ‘‘Kāyikavācasikena saṃsaggenā’’ti pāṭhaseso.
3. 尼萨耆亚篇的注释
3. Nissaggiyakaṇḍavaṇṇanā
1. 第一尼萨耆亚学处的注释
1. Paṭhamanissaggiyapācittiyasikkhāpadavaṇṇanā
733第一尼萨耆亚学处,只是浅显明白的。
733. Paṭhamanissaggiyapācittiyasikkhāpadaṃ uttānameva.
2. 第二尼萨耆亚巴吉帝亚学处注释
2. Dutiyanissaggiyapācittiyasikkhāpadavaṇṇanā
740并非因为施主具足,也并非因为她没有欲求、没有犯戒、没有受嘱咐,所以才没有给非时衣。意思是:应当如接受时那样处理,不应分配,因为这是属于个人的。从义理上说,其他的也应当如接受时那样处理。不过《义足》中写道:“‘我要给尊者尼’,这样获得的是舍弃后重新得到的。‘如接受’是指依照施主施舍的规定。‘应持来’的意思是应以非时衣的性质来分配。这里,若是分配后得到的衣,才成为尼萨耆亚,即使做了甘马,自己也得不到。”如果这段话是针对舍弃后重新得到的衣而说的,那么因为经中说“应舍给僧团、或众、或个人,应给予,说‘我要给尊者尼’”,这三句就应该说出来。因此,不仅仅是舍弃后重新得到的衣应如接受时那样处理,其他比丘尼所得的份额,也应如接受时那样处理。
740. Vatthusampattattā vā na tassā anāpannakāmatāya vā anāṇattikatāya vā akālacīvaramadaṃsu. Yathādāne eva upanetabbaṃ, na bhājetabbaṃ puggalikattāti adhippāyo. Atthato hi itarampi yathādāne eva upanetabbameva. Gaṇṭhipade pana ‘‘ayyāya dammīti evaṃ paṭiladdhanti nissaṭṭhapaṭiladdhaṃ. Yathādāneti dāyakehi pariccattavidhānena. Upanetabbanti akālacīvarabhāvena bhājetabbanti adhippāyo. Idha bhājāpitāya laddhacīvarameva nissaggiyaṃ hoti, taṃ vinayakammaṃ katvāpi attanā na labhatī’’ti likhitaṃ. Yadi nissaṭṭhapaṭiladdhaṃ sandhāya idaṃ vuttaṃ siyā, ‘‘nissajjitabbaṃ saṅghassa vā gaṇassa vā puggalassa vā dadeyya, dadeyyuṃ, ayyāya dammī’’ti vuttattā tīṇipetāni padāni vattabbāni siyuṃ, tasmā na kevalaṃ nissaṭṭhapaṭiladdhameva yathādāne upanetabbaṃ, aññāhi bhikkhunīhi laddhakoṭṭhāsampi yathādāneyeva upanetabbaṃ.
741“对非时衣作时衣想,无犯”这句话,只是说明:因为分配这个条件而本应犯的罪,他并不犯,仅此而已;它并不是在说明“未得之物,不应按照施与的方式给予”这个意思。但如果用诡计骗取,就应按物品的价值令他赔偿。
741. ‘‘Akālacīvare kālacīvarasaññāya anāpattī’’ti pana bhājanapaccayā āpajjitabbāpattiṃ nāpajjatīti ettakameva dīpeti, na paṭiladdhaṃ, na yathādāne dātabbanti imamatthaṃ dīpeti. Lesena pana gaṇhāti ce, bhaṇḍagghena kāretabbā.
3. 第三尼萨耆亚学处注释
3. Tatiyanissaggiyapācittiyasikkhāpadavaṇṇanā
744因为以自己的想法(视为己物)而取,所以说了巴吉帝亚和恶作。如果不是这样,就应该按物品的价值来处理。
744. Sakasaññāya gahitattā pācittiyaṃ, dukkaṭañca vuttaṃ. Itarathā bhaṇḍagghena kāretabbaṃ.
4. 第四尼萨耆亚学处的注释
4. Catutthanissaggiyapācittiyasikkhāpadavaṇṇanā
752用诡计想取得、向另一个有智识的人告知、获得,这三项是构成条件。所以,如果没有得到最初告知所要给的东西,即使从那时起得到比那更少的,因为构成条件已经具足,仍然是尼萨耆亚。这个道理在其他地方也一样。
752. Lesena gahetukāmatā, aññassa viññussa viññāpanaṃ, paṭilābhoti tīṇi aṅgāni, tasmā paṭhamaṃ viññattaṃ alabhitvā aññaṃ tato ūnatarampi labheyya, nissaggiyameva aṅgasampattito. Esa nayo aññatthāpi.
5. 第五尼萨耆亚学处注释
5. Pañcamanissaggiyapācittiyasikkhāpadavaṇṇanā
753据说原文是这样读的:把油收好,也把我的酥油从自己家里拿来。
753. ‘‘Telaṃ gopetvā sappimpi me attano kulagharā’’ti kira pāṭho.
6. 第六尼萨耆亚学处注释
6. Chaṭṭhanissaggiyapācittiyasikkhāpadavaṇṇanā
758-762“巴瓦利咖”指的是卖布商人。如果是由她促成交易,对那位比丘尼来说就犯尼萨耆亚,并且涉及舍弃后重新获得的问题。有人说:“不过,对其他比丘尼来说,即使她们知道这件事,如果她们接受的只是按年份分配的那一份,那就不算尼萨耆亚;只是她们也应该按照如法施与的方式把它拿来。”还有人说:“既然已经说过‘即使舍弃后重新获得,也应该按照如法施与的方式拿来’,那么由其余比丘尼所执受的,就算是善加执受了。”在这里,即使是病人,也没有豁免。
758-762.Pāvārikassāti dussavāṇijakassa. Yāya cetāpitaṃ, tassā nissaggiyaṃ, nissaṭṭhapaṭilābho ca. ‘‘Itarāsaṃ pana jānitvā vassaggena pattakoṭṭhāsaṃ sādiyantīnampi na nissaggiyaṃ, kevalaṃ yathādāne eva tāhipi upanetabba’’nti vadanti. ‘‘Nissaṭṭhaṃ paṭilabhitvāpi yathādāne upanetabba’nti vuttattā sesāhi gahitaṃ suggahita’’nti vadanti. Ettha gilānāyapi na mokkho.
7. 第七尼萨耆亚学处注释
7. Sattamanissaggiyapācittiyasikkhāpadavaṇṇanā
764在第七条中,虽然“自己乞求所得”这句话是笼统说的,但它的意思应该理解为:为了别的目的、为自己而指定、通过征求而得到的。这个意思要结合“诸比丘尼用那件资具,自己乞求之后,换取药品再受用”这段经文的意思来理解。它的意思是:用那件资具换取药品,而“及”这个字表明是通过征求换取药品,为了说明这个意思,所以说“自己乞求之后换取药品”。否则,经文应该按“用那件资具换取药品,自己乞求之后再受用”这样的顺序来说。
764. Sattame ‘‘sayaṃ yācitakenā’’ti kiñcāpi avisesena vuttaṃ. Tathāpi aññadatthikena attuddesikena saññācikenāti attho veditabbo. Ayamattho ‘‘bhikkhuniyo tena ca parikkhārena sayampi yācitvā bhesajjaṃ cetāpetvā paribhuñjiṃsū’’ti imissā pāḷiyā atthena saṃsanditvā veditabbo. Tassāyamattho – tena parikkhārena bhesajjaṃ cetāpetvā ca-saddena saññācikena ca bhesajjaṃ cetāpetvāti imamatthaṃ dīpento ‘‘sayampi yācitvā bhesajjaṃ cetāpetvā’’ti āha. Aññathā ‘‘tena parikkhārena bhesajjaṃ cetāpetvā sayampi yācitvā paribhuñjiṃsū’’ti iminā anukkamena pāḷi vattabbā siyā.
不过在语词分解里,“由自己乞求所得”就是“自己先乞求过”,这只是点出那个词本身的意趣而已。这本来就是语词分解的惯例。而在分解“僧团所得已经指定……”这类词句时,这个意思就很明显了。否则,用“由自己乞求所得”这个词还能包含什么别的额外含义呢?根本看不到。那样的话,这个词就成了多余的,而这条学处也和前一条学处没有区别了。因为自己的东西,本来就可以随自己的意愿处置。这里应当理解:以僧团乞求的方式,大家合在一起乞求而得到的,才叫“由自己乞求所得”。否则,如果接下来“由自己乞求所得”这个词在这里不加区分地适用,那么“以个人由自己乞求所得”这条学处就不必单独说了,因为这里已经包含了应当犯的罪。但实际上并没有包含,因为那是两种不同的罪。如果说:因为是混在一起让人做的,所以只有一种罪?不对。因为那样一来,“由自己乞求所得”这个词就成了多余的,而且还会导致把僧团所得、大众所得、个人所得混在一起让人做时,变成只有一种罪的过失。
Padabhājane pana ‘‘saṃyācikenāti sayaṃ yācitvā’’ti tasseva padassa adhippāyamattaṃ vuttaṃ. Sā hi padabhājanadhammatā. ‘‘Saṅghikaṃ lābhaṃ pariṇata’’ntiādipadānaṃ bhājane pana sā pākaṭā. Aññathā saṃyācikapadena ko añño atirekattho saṅgahito siyā, so na dissatīti tadeva padaṃ nippayojanaṃ, idañca sikkhāpadaṃ purimena ninnānākaraṇaṃ siyā. Attano hi santakaṃ yathākāmaṃ karaṇīyanti. Ettha ca saṅghassa yācanāya vasena ekato hutvā yācanāya laddhaṃ saṃyācikanti veditabbaṃ. Aññathā ito parena saṃyācika-saddena idaṃ nibbisesaṃ āpajjatīti ‘‘puggalikena saṃyācikenā’’ti idañca sikkhāpadaṃ visuṃ na vattabbaṃ siyā idheva tena āpajjitabbāpattiyā saṅgahitattā, na ca saṅgahitā āpattidvayabhāvato. Missetvā cetāpitattā hi ekameva āpattīti ce? Na, saṃyācikapadassa nippayojanabhāvappasaṅgato, evaṃ saṅghikamahājanikapuggalikāni missitvā cetāpane ekāpattibhāvappasaṅgato ca.
8. 第八尼萨耆亚学处的注释
8. Aṭṭhamanissaggiyapācittiyasikkhāpadavaṇṇanā
769所谓“群体”,是指阿毗达摩论师等的群体,以及不满四人的群体。
769.Gaṇassāti ābhidhammikādigaṇassa, ūnacatuvaggassa ca.
9. 第九尼萨耆亚学处的注释
9. Navamanissaggiyapācittiyasikkhāpadavaṇṇanā
774由请求而得到,指的是通过群体乞求而获得的,不是通过其他方式。
774.Saññācikenāti gaṇayācanāya laddheneva, na aññena.
10. 尼萨耆亚学处的注释
10. Dasamanissaggiyapācittiyasikkhāpadavaṇṇanā
779第十条其实应当是这样的形式:“若比丘尼以原为其他用途、已指定给其他用途、属于私人的资具,另换取别的东西,则犯尼萨耆亚巴吉帝亚。”而第十一条则应当是“以私人的、由乞求得来的”这种形式,因为按顺序可以成立。这些内容虽然没有因为具体事缘发生而被说出,但从义理上还是应当采纳。在这里,在僧团、群体、个人的邀请处,以及个人的亲属处,可以看出无犯的迹象,但这一切都只是依照我们的推理而说的,所以不应把它当作定论。应当先加以考察:若见到确凿的根据,或者见到精通律制次第者所认可的做法,那才应当采纳。不过,在古注疏的文句中说:“即使在危难时,也只应换取重物,其他的不允许,但对一位比丘则允许。”
779. Dasame pana ‘‘yā pana bhikkhunī aññadatthikena parikkhārena aññuddisikena puggalikena aññaṃ cetāpeyya, nissaggiyaṃ pācittiya’’nti evaṃvidhena bhavitabbaṃ, ‘‘puggalikena saṃyācikenā’’ti iminā ekādasamena bhavitabbaṃ siyā yathākkamena sambhavato. Kāmameva cetaṃ aṭṭhuppattiyā abhāvato na vuttaṃ, atthato pana gahetabbameva. Ettha pana saṅghagaṇapuggalānaṃ pavāritaṭṭhāne, puggalasseva ñātakaṭṭhāne ca anāpattichāyā dissati, idaṃ sabbaṃ amhākaṃ takkānusāravaseneva vuttanti katvā na sārato daṭṭhabbaṃ. Vicāretvā yathā niccalakāraṇaṃ disvā yaṃ vā vinayakkamakovidā anujānanti, taṃ tadeva gahetabbaṃ. Porāṇagaṇṭhipade pana ‘‘āpadāsupi aññaṃ garubhaṇḍameva cetāpetabbaṃ, itaraṃ na vaṭṭati, bhikkhussa pana vaṭṭatī’’ti vuttaṃ.
11. 第十一尼萨耆亚学处注释
11. Ekādasamanissaggiyapācittiyasikkhāpadavaṇṇanā
784这里说“第十一”,而没有说“第二品的第一”。为什么?因为《比丘尼分别》到了三十事篇时,还没有说到品的次第。在已经邀请的地方,表示是不应该拒绝的。正因如此,世尊在非亲属、未受邀请的地方,以法的邀请方式说出“若有需要”;应当知道,这是为了显示“最多可以请求四迦舍”这一限定。若不然,如果把意思理解为“因缘与学处不相符,学处与无犯门也不相符”,又理解为“没有作请求时,最多可以请求四迦舍”,就会陷入不想要的结论。所以在《母论》的注释中,除了“应令制”之外,对如法者、亲属邀请者,以及以某种功德而满足者,都说了“若有需要”;应当按“应请求”所说的方式来理解其义。但在古注疏的文句中说:“这是就限定的邀请而说的。无犯,亲属的邀请者,则是就一切方式进行的常时邀请而说的。常时邀请,是指什么时候有需要,那时就可以说,是这样进行的。但对于说‘来,这是冷时衣物’而给予的人,即使取用超过四迦舍也是可以的。”这个道理在第十条中也是一样的。
784. ‘‘Dutiyavaggassa paṭhame’’ti avatvā ‘‘ekādasame’’ti idha vuttaṃ. Kasmā? Bhikkhunivibhaṅge tiṃsakakaṇḍaṃ patvā vaggakkamassa avuttattā. Yasmā pavāritaṭṭhāne viññatti nāma na paṭisedhetabbā, tasmā bhagavā aññātikaappavāritaṭṭhāne dhammanimantanavasena vadeyya ‘‘yenattho’’ti vuttāya ‘‘catukkaṃsaparamaṃ viññāpetabba’’nti paricchedaṃ dassetīti veditabbaṃ. Aññathā ‘‘nidānena sikkhāpadaṃ na sameti, sikkhāpadena ca anāpattivāro’’ti ca ‘‘akataviññattiyā catukkaṃsaparamaṃ viññāpetabba’’nti ca aniṭṭhaṃ āpajjati, tasmā mātikāṭṭhakathāyaṃ cetāpetabbanti ṭhapetvā sahadhammike ca ñātakapavārite ca aññena kismiñcideva guṇena, parituṭṭhena ca vadeyya ‘‘yenattho’’ti vuttassa ‘‘viññāpetabba’’nti vuttanayena attho daṭṭhabbo. Porāṇagaṇṭhipade pana ‘‘idaṃ paricchinnapavāraṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Anāpatti ñātakānaṃ pavāritānanti pana sabbappakārena pavattaṃ niccapavāraṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Niccapavāraṇā nāma yadā yenattho, tadā taṃ vadeyyāthāti evaṃ pavattā . ‘Handa sītapāvuraṇa’nti dentānaṃ pana atirekacatukkaṃsampi gahetuṃ vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Ayameva nayo dasamepīti.
4. 巴吉帝亚篇的注释
4. Pācittiyakaṇḍavaṇṇanā