22. 大集·546. 维都拉本生(九)
本生经(二) · 432 段
546. 维都拉本生(九)
546. Vidhurajātakaṃ (9)
1346“你面色苍白,消瘦羸弱,昔日的容颜已不复存在。
维玛拉,你既被问及,便请说明:你身上的感受是怎样的?”
1347“大王啊,人间母亲之渴念,世人名之为法;
龙象王啊,她心中所盼,是依法赢取的维杜罗。”
1348“你是在渴求月亮,还是太阳,抑或是风?
得见维杜罗实属难得,此处又有谁能将他带来呢?”
1349“孩子,你为何这般闷闷不乐?你的面容犹如被摘落的莲花。
主人,您为何面带愁容?莫要忧伤,您可是摧伏怨敌的人。”
1350“伊兰达提啊,汝母念念,唯系维杜拉之心;
维杜拉难见难逢,此间谁复能致之而来?”
1351“汝且自觅良人,觅那此间肯敬奉维杜拉者;”
“她既闻父之言,夜半潜行,为欲念所牵而去。”
1352“何者是乾闼婆、罗刹、那伽,何者是紧那罗与人类;
哪位智者能施予一切欲乐,长久成为我的丈夫?”
1353“我当作你的依靠,做你的丈夫,我将成为你的夫主,明眸无瑕的女子啊;
因我具有这样的智慧,你将成为我安稳的妻子。
1354“伊兰达提怀着随顺往昔的心意,对富那迦说:
来吧,我们一同到我父亲那里去,他会亲自为你说明此事。
1355“她盛装华服,戴著花鬘,身涂檀香;
她握着夜叉的手,来到父亲面前。”
1356“殊胜的龙啊,请听我说,请你纳受这份聘礼吧。
我渴慕伊兰达提,请你将她许配给我为妻。
1357“一百头象,一百匹马,一百辆骡车,
百间楼阁,悉满种种珍宝;
龙王啊,请纳受这些礼物,将你的女儿伊兰达提许配给我。”
1358“若不先与亲人、朋友及知己商议,
未经商议而造下的业,事后令人追悔。”
1359于是,那位名为瓦鲁纳的龙王进入住处后,
便对妻子说,说了这番话:
1360“正是这位富那迦夜叉,向我求取伊兰达蒂;
他以丰厚的财富为聘,我们便将心爱的女儿许给他吧。”
1361“不是靠财富,也不是靠金钱,就能得到我们的伊兰达提;
然而,若能以法赢得智者的心,并将它带来此处;
凭此财富,便能获得这位少女;我们不再希求其他财物。”
1362于是,那位瓦鲁纳龙王便从住处出来;
他唤来富那迦,对他说了这番话:
1363“不是靠财富,也不是靠金钱,就能得到我们的伊兰达提;
‘若你能依法得到那位智者的心,并将其带来此处。’
凭此财物,便可得到那位少女;我们不求更多的财富。”
1364“世间有些人称此人为贤者,另一些人却又说他是愚者;
请告诉我,在这争议之中,你称谁为贤者,大龙象?”
1365“如果你曾听说,拘楼王持财者有位名为维都罗的大臣,
以正法迎请那位智者,将他带来这里,伊兰达蒂便做你的侍者。
1366“夜叉听了瓦鲁纳的话,起身,心中极为欢喜;
他就在那儿对那人说:“把那匹良驹牵来,就在这里上轭。”
1367“双耳为纯金所成,四蹄为琉璃所造;
精炼阎浮檀金为胸甲,”
1368富那迦跨上载运诸天神之乘——那匹神驹。
他庄严其身,须发修整,腾入高空,游于虚空之中。
1369“那富那迦沉迷于欲贪,一心渴求龙女伊兰达提;
他前往拜见那位声名显赫的众鬼之主、财神多闻天王,这样说道:
1370“有座名为‘有乐’的宫殿,其住处称为‘金城’;
在黄金所造的城市中,圆斑龙王的宫殿已告落成。”
1371“有楼阁,栏杆状如驼颈,镶嵌着红宝石与猫眼石;
这里有石造的殿堂,以黄金与宝石覆顶。
1372“有芒果树、底罗迦树与阎浮树,还有七叶树、穆伽邻陀树和甘达树;
荜拔伽伴阿勃勒,上吉祥树与辛都婆罗;
1373瞻波迦、龙茉莉、婆祇尼摩罗,于我此处复有拘利。
这些树木被妥善安置,庄严着龙王的宫殿。
1374“这里还有石造的枣椰树,众多树上盛开着永不凋谢的金花,
在那里,住在有坠落之险处的,是具有大神通的龙王婆楼那。
1375“他的年轻妻子,纯洁无瑕,身姿如金色的藤蔓一般。
迦罗少女青春正盛,酥胸犹如无患子果,容颜秀丽。
1376“她的肌肤如紫胶汁染就,红润明净,仿佛无风之中盛开的羯尼迦罗花。
恍若天界仙女,又如从乌云中闪现的电光。
1377“她怀胎而生渴望,心神颇为迷乱,渴求维杜拉的心;
那一份,主人啊,我给了他们;因此他们才把伊兰达提给了我。”
1378“于是,富那迦对显赫的众生之主——多闻天王说:
他就在那儿对那人说:“把那匹良驹牵来,就在这里上轭。”
1379“双耳为纯金所成,四蹄为琉璃所造;
身披精炼阎浮檀金所成之护胸甲,
1380富那迦跨上载运众天的坐骑——即是那匹骏马。
“他装饰齐整,梳理好须发,便腾身入于虚空。”
1381“他前往王舍城,那可爱的鸯伽王城镇,坚不可摧;
那里饮食丰盛,种种饮食充足,犹如瓦萨瓦天王的摩萨迦娑罗宫殿一般。
1382“孔雀与苍鹭的鸣声交织回响,群鸟喧啼,众禽栖集;
百鸟齐鸣,芳甸如茵,繁花遍布,宛如雪山。
1383“富那迦登上毗富罗山——那紧那罗众所栖止的岩峰,
他寻遍殊胜难得的如意宝珠,于山巅之处见其光芒。
1384“望见那光耀明净、天生高贵、令人悦意的无上宝珠,
它光明闪耀,荣耀辉煌,犹如闪电照亮虚空。
1385“他拿起那块价值非凡的琉璃宝,名为“悦意”,具足大威力;
跨上神骏之马,容仪悦意,飞腾而去,行于虚空天际;
1386彼抵因陀罗跋陀城,遂下马而趋入俱卢众会。
当一百人齐聚和合之时,夜叉毫不动摇地发出挑战。
1387“谁能在此以恩惠胜过诸王?我们又能以殊胜之财富胜过谁?
我等必定赢得无上殊胜之宝,谁人能以胜财而胜我?”
1388“汝生于国中何处?斯言不类俱卢人之语。
你毫无畏色,容光遍照我等众人,请告知你的名字与亲族。”
1389“我是迦旃延童子,大王,众人称我为‘无减’。
天神啊,我的亲族与眷属在鸯伽国,我是因掷骰子才来到此处的。”
1390“年轻人,你有何等宝物,能让赌徒赢了你之后带走?”
“国王拥有众多珍宝,你如此贫穷,为何竟敢来挑战?”
1391“我有一颗名为‘意乐’的宝珠,可爱、殊胜的摩尼宝珠;
若赌徒胜我,这匹克敌良马便任他牵去;”
1392年轻人啊,一颗宝珠能有何用,一匹骏马又能有何用?
“国王拥有众多宝珠,数不胜数;快如疾风的骏马,也有很多。”
名为多哈喇篇。
‘‘Paṇḍu kisiyāsi dubbalā, vaṇṇarūpaṃ natavedisaṃ pure; Vimale akkhāhi pucchitā, kīdisī tuyhaṃ sarīravedanā’’. ‘‘Dhammo manujesu mātīnaṃ , dohaḷo nāma janinda vuccati; Dhammāhataṃ nāgakuñjara, vidhurassa hadayābhipatthaye’’. ‘‘Candaṃ kho tvaṃ dohaḷāyasi, sūriyaṃ vā atha vāpi mālutaṃ; Dullabhañhi vidhurassa dassanaṃ , ko vidhuramidha mānayissati’’. ‘‘Kinnu tāta tuvaṃ pajjhāyasi, padumaṃ hatthagataṃva te mukhaṃ; Kinnu dummanarūposi issara, mā tvaṃ soci amittatāpana’’. ‘‘Mātā hi tava irandhati , vidhurassa hadayaṃ dhaniyati; Dullabhañhi vidhurassa dassanaṃ, ko vidhuramidha mānayissati’’. ‘‘Tassa bhattupariyesanaṃ cara, yo vidhuramidha mānayissati’’; ‘‘Pituno ca sā sutvāna vākyaṃ, rattiṃ nikkhamma avassutiṃ cari’’. ‘‘Ke gandhabbe rakkhase ca nāge, ke kimpurise cāpi mānuse; Ke paṇḍite sabbakāmadade , dīgharattaṃ bhattā me bhavissati’’. ‘‘Assāsa hessāmi te pati, bhattā te hessāmi anindalocane; Paññā hi mamaṃ tathāvidhā, assāsa hessasi bhariyā mama. ‘‘Avacāsi puṇṇakaṃ irandhatī , pubbapathānugatena cetasā; Ehi gacchāma pitu mamantike , esova te etamatthaṃ pavakkhati. ‘‘Alaṅkatā suvasanā, mālinī candanussadā; Yakkhaṃ hatthe gahetvāna, pitusantikupāgami’’. ‘‘Nāgavara vaco suṇohi me, patirūpaṃ paṭipajja suṅkiyaṃ; Patthemi ahaṃ irandhatiṃ, tāya samaṅgiṃ karohi maṃ tuvaṃ. ‘‘Sataṃ hatthī sataṃ assā, sataṃ assatarīrathā; Sataṃ valabhiyo puṇṇā, nānāratnassa kevalā; Te nāga paṭipajjassu, dhītaraṃ dehirandhatiṃ’’. ‘‘Yāva āmantaye ñātī, mitte ca suhadajjane ; Anāmanta kataṃ kammaṃ, taṃ pacchā anutappati’’. Tato so varuṇo nāgo, pavisitvā nivesanaṃ; Bhariyaṃ āmantayitvāna, idaṃ vacanamabravi. ‘‘Ayaṃ so puṇṇako yakkho, yācatī maṃ irandhatiṃ; Bahunā vittalābhena, tassa dema piyaṃ mamaṃ’’. ‘‘Na dhanena na vittena, labbhā amhaṃ irandhatī; Sace ca kho hadayaṃ paṇḍitassa, dhammena laddhā idha māhareyya; Etena vittena kumāri labbhā, nāññaṃ dhanaṃ uttari patthayāma’’. Tato so varuṇo nāgo, nikkhamitvā nivesanā; Puṇṇakāmantayitvāna, idaṃ vacanamabravi. ‘‘Na dhanena na vittena, labbhā amhaṃ irandhatī; Sace tuvaṃ hadayaṃ paṇḍitassa, dhammena laddhā idha māharesi; Etena vittena kumāri labbhā, nāññaṃ dhanaṃ uttari patthayāma’’. ‘‘Yaṃ paṇḍitotyeke vadanti loke, tameva bāloti punāhu aññe; Akkhāhi me vippavadanti ettha, kaṃ paṇḍitaṃ nāga tuvaṃ vadesi’’. ‘‘Korabyarājassa dhanañcayassa , yadi te suto vidhuro nāma kattā; Ānehi taṃ paṇḍitaṃ dhammaladdhā, irandhatī padacarā te hotu. ‘‘Idañca sutvā varuṇassa vākyaṃ, uṭṭhāya yakkho paramappatīto; Tattheva santo purisaṃ asaṃsi, ānehi ājaññamidheva yuttaṃ. ‘‘Jātarūpamayā kaṇṇā, kācamhicamayā khurā; Jambonadassa pākassa, suvaṇṇassa uracchado’’. ‘‘Devavāhavahaṃ yānaṃ, assamāruyha puṇṇako; Alaṅkato kappitakesamassu, pakkāmi vehāyasamantalikkhe . ‘‘So puṇṇako kāmarāgena giddho, irandhatiṃ nāgakaññaṃ jigīsaṃ ; Gantvāna taṃ bhūtapatiṃ yasassiṃ, iccabravī vessavaṇaṃ kuveraṃ. ‘‘Bhogavatī nāma mandire, vāsā hiraññavatīti vuccati; Nagare nimmite kañcanamaye, maṇḍalassa uragassa niṭṭhitaṃ. ‘‘Aṭṭālakā oṭṭhagīviyo, lohitaṅkassa masāragallino; Pāsādettha silāmayā, sovaṇṇaratanehi chāditā. ‘‘Ambā tilakā ca jambuyo, sattapaṇṇā mucalindaketakā; Piyaṅgu uddālakā sahā, uparibhaddakā sinduvārakā . ‘‘Campeyyakā nāgamallikā, bhaginīmālā atha mettha koliyā; Ete dumā pariṇāmitā, sobhayanti uragassa mandiraṃ . ‘‘Khajjurettha silāmayā, sovaṇṇadhuvapupphitā bahū; Yattha vasato papātiko, nāgarājā varuṇo mahiddhiko. ‘‘Tassa komārikā bhariyā, vimalā kañcanavelliviggahā; Kālā taruṇāva uggatā, pucimandatthanī cārudassanā. ‘‘Lākhārasarattasucchavī , kaṇikārāva nivātapupphitā ; Tidivokacarāva accharā, vijjuvabbhaghanā vinissaṭā. ‘‘Sā dohaḷinī suvimhitā, vidhurassa hadayaṃ dhaniyati; Taṃ tesaṃ demi issara, tena te denti irandhatiṃ mamaṃ’’. ‘‘So puṇṇako bhūtapatiṃ yasassiṃ, āmantaya vessavaṇaṃ kuveraṃ; Tattheva santo purisaṃ asaṃsi, ānehi ājaññamidheva yuttaṃ. ‘‘Jātarūpamayā kaṇṇā, kācamhicamayā khurā; Jambonadassa pākassa, suvaṇṇassa uracchado. ‘‘Devavāhavahaṃ yānaṃ, assamāruyha puṇṇako; Alaṅkato kappitakesamassu, pakkāmi vehāyasamantalikkhe’’. ‘‘So aggamā rājagahaṃ surammaṃ, aṅgassa rañño nagaraṃ durāyutaṃ ; Pahūtabhakkhaṃ bahuannapānaṃ, masakkasāraṃ viya vāsavassa. ‘‘Mayūrakoñcāgaṇasampaghuṭṭhaṃ, dijābhighuṭṭhaṃ dijasaṅghasevitaṃ; Nānāsakuntābhirudaṃ suvaṅgaṇaṃ , pupphābhikiṇṇaṃ himavaṃva pabbataṃ. ‘‘So puṇṇako vepulamābhirūhi , siluccayaṃ kimpurisānuciṇṇaṃ; Anvesamāno maṇiratanaṃ uḷāraṃ, tamaddasā pabbatakūṭamajjhe. ‘‘Disvā maṇiṃ pabhassaraṃ jātimantaṃ , manoharaṃ maṇiratanaṃ uḷāraṃ; Daddallamānaṃ yasasā yasassinaṃ, obhāsatī vijjurivantalikkhe. ‘‘Tamaggahī veḷuriyaṃ mahagghaṃ, manoharaṃ nāma mahānubhāvaṃ; Ājaññamāruyha manomavaṇṇo, pakkāmi vehāyasamantalikkhe. ‘‘So aggamā nagaramindapatthaṃ, oruyhupāgacchi sabhaṃ kurūnaṃ; Samāgate ekasataṃ samagge, avhettha yakkho avikampamāno. ‘‘Ko nīdha raññaṃ varamābhijeti, kamābhijeyyāma varaddhanena ; Kamanuttaraṃ ratanavaraṃ jināma, ko vāpi no jeti varaddhanena’’. ‘‘Kuhiṃ nu raṭṭhe tava jātibhūmi, na korabyasseva vaco tavedaṃ; Abhītosi no vaṇṇanibhāya sabbe, akkhāhi me nāmañca bandhave ca’’. ‘‘Kaccāyano māṇavakosmi rāja, anūnanāmo iti mavhayanti; Aṅgesu me ñātayo bandhavā ca, akkhena devasmi idhānupatto’’. ‘‘Kiṃ māṇavassa ratanāni atthi, ye taṃ jinanto hare akkhadhutto; Bahūni rañño ratanāni atthi, te tvaṃ daliddo kathamavhayesi’’. ‘‘Manoharo nāma maṇī mamāyaṃ, manoharaṃ maṇiratanaṃ uḷāraṃ; Imañca ājaññamamittatāpanaṃ, etaṃ me jinitvā hare akkhadhutto’’. ‘‘Eko maṇī māṇava kiṃ karissati, ājāniyeko pana kiṃ karissati; Bahūni rañño maṇiratanāni atthi, ājāniyā vātajavā anappakā’’. Dohaḷakaṇḍaṃ nāma.
1393“请看我此摩尼宝珠,两足尊。
此处有妇人的形貌,也有男子的形貌。
1394此处鹿形与鸟形,一一皆现于其中;
龙王金翅鸟亦然,请看宝石所化之像。
1395“象军、车军、马兵、步兵,皆披铠甲——
这支四兵种齐备的大军,请看它在宝石中所现的景象。
1396“象兵、士兵、战车兵、步兵,
前锋军阵已排开,看吧,宝石中所显现的景象。
1397请看宝中化现之城:城楼高耸,
墙垣城门重重,十字街头处处广场。
1398“立柱、壕沟、栅栏与门闩,
请看那摩尼宝中所化现的,楼台与门户。
1399“请看那拱门路上,种种鸟群繁盛众多;
天鹅、鹤、孔雀,以及鸳鸯和库库哈鸟。
1400“许多斑斓的吉利鸟,冠鸟与命命鸟;
遍布种种鸟群,请看那摩尼宝上之所化现。
1401“请看那城墙坚固的城镇,奇妙而令人毛发竖立。
旗帜高悬的欢喜地,铺满了金沙。
1402看彼叶舍分疆,齐整有度;
宅间街衢交汇,大道纵横。
1403酒肆与酒徒,屠场与炊房;
娼女与名妓,且看宝珠所现之幻影。
1404且看宝珠幻现中:花匠、染工、香匠、织工,
金匠、宝匠,一一皆现珠光里。
1405“还有厨师和厨役,以及跳舞的、演戏的和唱歌的。
钹手与罐鼓手,看那宝珠中的显现。
1406“看那大鼓、小鼓,以及法螺、管鼓与铜锣;
看那宝珠之中,化现一切钹乐之器。
1407“悦耳的铙钹与琴,舞蹈、歌唱及善妙之音;
看那宝珠之中,亦化现鼓乐交响之声。
1408“这里有跳跃的杂耍者、拳师,还有装扮鲜丽的幻术师;
有吟唱诗人和弄蛇者——请看这宝石上所化现的景象。
1409此间集会纷然而起,男女杂沓共相聚集;
看台之上复叠看台,层级重重——且观宝石中所化现。
1410请看众会之中,角力者挥舞双臂;
彼既被击而倒,其慢亦伏——请看宝珠中所化之影。
1411“请看这山麓间,有种种走兽成群。
狮子、老虎与野猪,还有熊、豺与鬣狗。
1412“帕拉萨达鹿、野牛、水牛、红鹿与马鹿;
还有羚羊和野猪,以及成群结队的尼迦猪。
1413“众多色彩斑斓的迦达利鹿,还有猫、兔与豪猪。
请看这宝石上幻化出的景象,遍布着种种鹿群。
1414“河流有极好的渡口,铺满金色的细沙;
清澄的水在流动,鱼群悠游其间。
1415“这里有鳄鱼、摩伽罗鱼,还有恒河豚与乌龟;
巴提那鱼、巴乌萨鱼,又有巴拉加鱼、门加鱼和罗希塔鱼。
1416“种种鸟群汇聚,种种林木丛生;
请看这琉璃所成的走廊,在这宝珠中所化现的景象。
1417“请看那些池塘,四面划分得何等规整;
种种鸟群翔集其上,亦为宽鳍鱼群所依止。
1418众水周遍盈满大地,汪洋为钏庄严环绕;
林木成行处处围绕,且看宝珠之中化现。
1419“看,前方是毗提诃洲,后方是瞿耶尼洲;
俱卢洲与赡部洲,都化现在这宝珠中,请看。
1420“请看日月,光明遍照四方;
请看在宝珠中所化现的,环绕须弥山的景象。
1421“须弥山、雪山、海洋与大地;
四大天王,亦现于此宝珠之中,请观看。
1422“园林、树丛,及台地与岩崖。
那迷人的地方,紧那罗众遍布,请观看,宝珠中皆已化现。
1423“粗涩林、心藤林、杂林与欢喜园,
还有最胜宫殿,你看,全都显现在这摩尼宝上。
1424“善法堂、三十三天与盛开的珊瑚树,
你看龙王伊罗婆那,全都映现在这珍宝之上。
1425“你看这些天女,宛如空中闪现的闪电;
她们游乐于欢喜园中——你看,皆映现在这珍宝之上。
1426“你看此处天女众,正迷惑着天子;
你看那宝珠上映现的天子,正自在嬉乐。
1427“在一座超过千柱的宫殿中,以琉璃板铺地,
辉耀着光彩,你看那摩尼宝中所现的影像。
1428“在三十三天、夜摩天,以及化乐天、兜率天,
且看宝珠中他化自在天所化现,
1429此处诸莲池,水澄澈而清净。
为曼陀罗花、莲花与蓝莲花所覆满。
1430“此处有十行洁白,十行湛蓝,赏心悦目。
黄褐者六,另有一十五,姜黄者十四;
1431其中金色者二十,银制者二十。
色如赤虫之光,其数现为三十。
1432此处黑者十六,紫红者二十五;
交织邦度迦花,青莲花点缀其间。
1433“如此具足一切相好,光焰炽盛,明朗辉耀。
所征之税,大王,请过目,您这二足之尊。”
‘‘Idañca me maṇiratanaṃ, passa tvaṃ dvipaduttama; Itthīnaṃ viggahā cettha, purisānañca viggahā. ‘‘Migānaṃ viggahā cettha, sakuṇānañca viggahā; Nāgarājā supaṇṇā ca , maṇimhi passa nimmitaṃ. ‘‘Hatthānīkaṃ rathānīkaṃ, asse pattī ca vammine ; Caturaṅginimaṃ senaṃ, maṇimhi passa nimmitaṃ. ‘‘Hatthārohe anīkaṭṭhe, rathike pattikārake; Balaggāni viyūḷhāni , maṇimhi passa nimmitaṃ. ‘‘Puraṃ uddhāpasampannaṃ , bahupākāratoraṇaṃ; Siṅghāṭakesu bhūmiyo, maṇimhi passa nimmitaṃ. ‘‘Esikā parikhāyo ca, palikhaṃ aggaḷāni ca; Aṭṭālake ca dvāre ca, maṇimhi passa nimmitaṃ. ‘‘Passa toraṇamaggesu, nānādijā gaṇā bahū; Haṃsā koñcā mayūrā ca, cakkavākā ca kukkuhā. ‘‘Kuṇālakā bahū citrā, sikhaṇḍī jīvajīvakā; Nānādijagaṇākiṇṇaṃ, maṇimhi passa nimmitaṃ. ‘‘Passa nagaraṃ supākāraṃ, abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ; Samussitadhajaṃ rammaṃ, soṇṇavālukasanthataṃ. ‘‘Passettha paṇṇasālāyo, vibhattā bhāgaso mitā; Nivesane nivese ca, sandhibyūhe pathaddhiyo. ‘‘Pānāgāre ca soṇḍe ca, sūnā odaniyā gharā; Vesī ca gaṇikāyo ca, maṇimhi passa nimmitaṃ. ‘‘Mālākāre ca rajake, gandhike atha dussike; Suvaṇṇakāre maṇikāre, maṇimhi passa nimmitaṃ. ‘‘Āḷārike ca sūde ca, naṭanāṭakagāyino; Pāṇissare kumbhathūnike, maṇimhi passa nimmitaṃ. ‘‘Passa bherī mudiṅgā ca, saṅkhā paṇavadindimā; Sabbañca tāḷāvacaraṃ, maṇimhi passa nimmitaṃ. ‘‘Sammatālañca vīṇañca, naccagītaṃ suvāditaṃ; Tūriyatāḷitasaṅghuṭṭhaṃ , maṇimhi passa nimmitaṃ. ‘‘Laṅghikā muṭṭhikā cettha, māyākārā ca sobhiyā; Vetālike ca jalle ca, maṇimhi passa nimmitaṃ. ‘‘Samajjā cettha vattanti, ākiṇṇā naranāribhi; Mañcātimañce bhūmiyo, maṇimhi passa nimmitaṃ. ‘‘Passa malle samajjasmiṃ, phoṭente diguṇaṃ bhujaṃ; Nihate nihatamāne ca, maṇimhi passa nimmitaṃ. ‘‘Passa pabbatapādesu, nānāmigagaṇā bahū; Sīhā byagghā varāhā ca, acchakokataracchayo. ‘‘Palāsādā gavajā ca, mahiṃsā rohitā rurū; Eṇeyyā ca varāhā ca, gaṇino nīka sūkarā. ‘‘Kadalimigā bahū citrā, biḷārā sasakaṇṭakā; Nānāmigagaṇākiṇṇaṃ, maṇimhi passa nimmitaṃ. ‘‘Najjāyo supatitthāyo, soṇṇavālukasanthatā; Acchā savanti ambūni, macchagumbanisevitā. ‘‘Kumbhīlā makarā cettha, susumārā ca kacchapā; Pāṭhīnā pāvusā macchā, balajā muñjarohitā. ‘‘Nānādijagaṇākiṇṇā, nānādumagaṇāyutā; Veḷuriyaka-rodāyo , maṇimhi passa nimmitaṃ. ‘‘Passettha pokkharaṇiyo, suvibhattā catuddisā; Nānādijagaṇākiṇṇā, puthulomanisevitā. ‘‘Samantodakasampannaṃ , mahiṃ sāgarakuṇḍalaṃ; Upetaṃ vanarājehi, maṇimhi passa nimmitaṃ. ‘‘Purato videhe passa, goyāniye ca pacchato; Kuruyo jambudīpañca, maṇimhi passa nimmitaṃ. ‘‘Passa candaṃ sūriyañca, obhāsante catuddisā; Sineruṃ anupariyante, maṇimhi passa nimmitaṃ. ‘‘Sineruṃ himavantañca, sāgarañca mahītalaṃ ; Cattāro ca mahārāje, maṇimhi passa nimmitaṃ. ‘‘Ārāme vanagumbe ca, pāṭiye ca siluccaye; Ramme kimpurisākiṇṇe, maṇimhi passa nimmitaṃ. ‘‘Phārusakaṃ cittalataṃ, missakaṃ nandanaṃ vanaṃ; Vejayantañca pāsādaṃ, maṇimhi passa nimmitaṃ. ‘‘Sudhammaṃ tāvatiṃsañca, pārichattañca pupphitaṃ; Erāvaṇaṃ nāgarājaṃ, maṇimhi passa nimmitaṃ. ‘‘Passettha devakaññāyo, nabhā vijjurivuggatā; Nandane vicarantiyo, maṇimhi passa nimmitaṃ. ‘‘Passettha devakaññāyo, devaputtapalobhinī; Devaputte ramamāne , maṇimhi passa nimmitaṃ. ‘‘Parosahassapāsāde, veḷuriyaphalasanthate; Pajjalante ca vaṇṇena, maṇimhi passa nimmitaṃ. ‘‘Tāvatiṃse ca yāme ca, tusite cāpi nimmite; Paranimmitavasavattino , maṇimhi passa nimmitaṃ. ‘‘Passettha pokkharaṇiyo, vippasannodikā sucī; Mandālakehi sañchannā, padumuppalakehi ca. ‘‘Dasettha rājiyo setā, dasanīlā manoramā; Cha piṅgalā pannarasa, haliddā ca catuddasa. ‘‘Vīsati tattha sovaṇṇā, vīsati rajatāmayā; Indagopakavaṇṇābhā, tāva dissanti tiṃsati. ‘‘Dasettha kāḷiyo chacca, mañjeṭṭhā pannavīsati; Missā bandhukapupphehi, nīluppalavicittikā. ‘‘Evaṃ sabbaṅgasampannaṃ, accimantaṃ pabhassaraṃ; Odhisuṅkaṃ mahārāja, passa tvaṃ dvipaduttama’’.
1434“国王,请前来下注——如此摩尼宝,你不曾拥有;
“我们将依正法,不凭暴力而获胜;若你败于我等,速将赌注交出。”
1435“般遮罗人、前来迎战的苏罗西那人、摩差人、末陀人与羯羯迦人;
且观我等不施诡诈之战,集会之中,彼于我等岂会无所表示。”
1436“他们沉迷骰子之醉,就这样走了进去——俱卢族国王,以及名为富那迦的夜叉;”
国王取了败筹,而名为富那迦的夜叉则取了胜筹。
1437“那时,他们两人都来到赌场,在诸王面前、在众友中间相会;
夜叉战胜了人中最胜勇者,那里顿时喧声四起。”
1438“大王,胜利与失败,是精勤者中一方所得的结果;
人主啊,您已输掉殊胜之财,已被我击败,请速速交出赌注。”
1439“象牛马并宝珠耳环,凡我大地之一切珍财;
迦旃延,取此财中最胜者,携之而去,随汝所愿。”
1440“象牛骏马与珠宝耳珰,并汝大地之上诸珍奇;
此中第一是毘度罗,乃汝主事之贤臣,他已为我博戏所赢,速将他交付于我。”
1441“彼为我之自我、皈依与归趣,我之洲渚、荫庇、究竟依怙;
非财富所能衡量,此施恩者以生命与我相等。”
1442“我与你的这场争论,由来已久。我们愿亲自前去问他,
请他来为我们解说这其中的义理,他如何说,便作为我们两人共同的决定。”
1443“年轻人,你确实讲了实话,并非轻率。”
“我们亲自去问他本人,以他的回答,让我们两人都满意。”
1444“天王,听闻俱卢族中有一位安住于法的大臣,名为维杜拉,此事可属实?”
“你是国王的奴仆,还是他的亲族?你既以维杜拉之名显称于世,究竟属于哪一种?”
1445“确实,有家生的奴仆,也有以钱财买来的奴仆。”
“有些人自愿成为仆人,有些人则是为恐惧所迫而成为仆人。”
1446“这些正是人的四种奴仆,而我也同样是从母胎中生;
国王的兴与衰,我身为王的奴仆,即便转手他人亦然;
年轻人啊,王可依法将我给你。”
1447“今日我得此第二项胜利,因被问者已站出来解明问题;
“最尊贵的国王啊,您实在不合正法,竟不认可我所说的善言。”
1448“若他能如此解答此问,我便是他的奴仆,且我并非他的亲族。
请随意取走这些上好之财,带着它们,想去何方便去何方。”
‘‘Upāgataṃ rāja mupehi lakkhaṃ, netādisaṃ maṇiratanaṃ tavatthi; Dhammena jissāma asāhasena, jito ca no khippamavākarohi. ‘‘Pañcāla -paccuggata-sūrasena, macchā ca maddā saha kekakebhi; Passantu note asaṭhena yuddhaṃ, na no sabhāyaṃ na karonti kiñci’’. ‘‘Te pāvisuṃ akkhamadena mattā, rājā kurūnaṃ puṇṇako cāpi yakkho; Rājā kaliṃ viccinamaggahesi, kaṭaṃ aggahī puṇṇako nāma yakkho. ‘‘Te tattha jūte ubhaye samāgate, raññaṃ sakāse sakhīnañca majjhe; Ajesi yakkho naravīraseṭṭhaṃ, tatthappanādo tumulo babhūva’’. ‘‘Jayo mahārāja parājayo ca, āyūhataṃ aññatarassa hoti; Janinda jīnosi varaddhanena, jito ca me khippamavākarohi’’. ‘‘Hatthī gavassā maṇikuṇḍalā ca, yañcāpi mayhaṃ ratanaṃ pathabyā; Gaṇhāhi kaccāna varaṃ dhanānaṃ, ādāya yenicchasi tena gaccha’’. ‘‘Hatthī gavassā maṇikuṇḍalā ca, yañcāpi tuyhaṃ ratanaṃ pathabyā; Tesaṃ varo vidhuro nāma kattā, so me jito taṃ me avākarohi’’. ‘‘Attā ca me so saraṇaṃ gatī ca, dīpo ca leṇo ca parāyaṇo ca; Asantuleyyo mama so dhanena, pāṇena me sādiso esa kattā’’. ‘‘Ciraṃ vivādo mama tuyhañcassa, kāmañca pucchāma tameva gantvā; Esova no vivaratu etamatthaṃ, yaṃ vakkhatī hotu kathā ubhinnaṃ’’. ‘‘Addhā hi saccaṃ bhaṇasi, na ca māṇava sāhasaṃ; Tameva gantvā pucchāma, tena tussāmubho janā’’. ‘‘Saccaṃ nu devā vidahū kurūnaṃ, dhamme ṭhitaṃ vidhuraṃ nāmamaccaṃ; Dāsosi rañño uda vāsi ñāti, vidhuroti saṅkhā katamāsi loke’’. ‘‘Āmāyadāsāpi bhavanti heke, dhanena kītāpi bhavanti dāsā; Sayampi heke upayanti dāsā, bhayā paṇunnāpi bhavanti dāsā. ‘‘Ete narānaṃ caturova dāsā, addhā hi yonito ahampi jāto; Bhavo ca rañño abhavo ca rañño, dāsāhaṃ devassa parampi gantvā; Dhammena maṃ māṇava tuyha dajjā’’. ‘‘Ayaṃ dutīyo vijayo mamajja, puṭṭho hi kattā vivarettha pañhaṃ; Adhammarūpo vata rājaseṭṭho, subhāsitaṃ nānujānāsi mayhaṃ’’. ‘‘Evaṃ ce no so vivarettha pañhaṃ, dāsohamasmi na ca khosmi ñāti; Gaṇhāhi kaccāna varaṃ dhanānaṃ, ādāya yenicchasi tena gaccha’’.
名为《阿卡篇》
Akkhakaṇḍaṃ nāma.
关于在家生活的问题
Gharāvāsapañhā
1449维杜拉啊,居家安住之士,
云何生计得安稳?云何眷属得摄受?
1450“他如何方能不伤害,且成为说真实语的年轻人?
从此世到彼世,死后如何能不忧愁?”
1451彼具慧解、坚毅、明智、见义者,
遍知诸法维杜罗,如是向彼说。
1452莫共他妻室,莫独享甘味;
勿近顺世论,斯非长慧因。
1453“具足戒行,行仪圆满,不放逸而明察;
谦逊柔和、不刚强,温良、友善、柔软。
1454“他善能摄受朋友,慷慨分享,且行事有方;
他常以饮食令沙门与婆罗门满足;
1455“他应成为爱乐法者,持守所闻,并善于请问;
他应恭敬承事那些持戒清净、博学多闻的善士。
1456“对于居于自家、安住在家生活的在家人而言,
能如此安住,便是安稳之道,他也就这样获得了守护。
1457“应当不害,青年亦当说真实语;
从此世到彼世,如此逝去后便无忧伤。”
‘‘Vidhura vasamānāssa, gahaṭṭhassa sakaṃ gharaṃ; Khemā vutti kathaṃ assa, kathannu assa saṅgaho. ‘‘Abyābajjhaṃ kathaṃ assa, saccavādī ca māṇavo; Asmā lokā paraṃ lokaṃ, kathaṃ pecca na socati’’. Taṃ tattha gatimā dhitimā, matimā atthadassimā; Saṅkhātā sabbadhammānaṃ, vidhuro etadabravi. ‘‘Na sādhāraṇadārassa, na bhuñje sādumekako; Na seve lokāyatikaṃ, netaṃ paññāya vaḍḍhanaṃ. ‘‘Sīlavā vattasampanno, appamatto vicakkhaṇo; Nivātavutti atthaddho, surato sakhilo mudu. ‘‘Saṅgahetā ca mittānaṃ, saṃvibhāgī vidhānavā; Tappeyya annapānena, sadā samaṇabrāhmaṇe. ‘‘Dhammakāmo sutādhāro, bhaveyya paripucchako; Sakkaccaṃ payirupāseyya, sīlavante bahussute. ‘‘Gharamāvasamānassa, gahaṭṭhassa sakaṃ gharaṃ; Khemā vutti siyā evaṃ, evaṃ nu assa saṅgaho. ‘‘Abyābajjhaṃ siyā evaṃ, saccavādī ca māṇavo; Asmā lokā paraṃ lokaṃ, evaṃ pecca na socati’’.
在家问
Gharāvāsapañhā nāma.
1458“来吧,我们这就走吧,主人已将你赐给了我;
请成就我的利益,此是自古相传之法。”
1459“青年人,我知我已属你,是主人将我赠给了你;
请在我家留住三日,届时好教我们的儿子。”
1460“愿此于我如是成,我等且留三日;
尔今当理家中事、教诲妻儿,如是汝身后方得安乐。”
1461“夜叉说了声‘善哉’,心满意足,便与维都拉一同离去。
那最尊贵的人走进了象王与良驹围绕的后宫。”
1462“他来到那处景致绝妙之地,那里有苍鹭、孔雀与精美的旗帜;
那里饮食丰盛,种种饮食充足,犹如瓦萨瓦天王的摩萨迦娑罗宫殿一般。”
1463彼处她们载歌载舞,向贵贱各色人等呼唤;
那些盛装严饰的女子,宛如天界仙女一般。
1464护法以众女及饮食供彼夜叉,令其备足;
心念己利,尔时乃行至妻前。
1465“她全身涂抹了檀香膏,芬芳馥郁,宛如纯金或阎浮河出产的金币般光彩照人;
他招呼妻子:“来吧,尊贵的夫人,请听我说,去召唤那些铜色眼眸的孩子们来。”
1466“闻夫语已,柔顺无违,乃唤彼朱爪明眸之儿媳:
召此披甲诸子前来,容色一如青莲华。”
1467“他们来到时,护法亲吻儿子们的头顶,心无动摇;
他招呼之后说道:“我被国王赐给了这里的年轻人。”
1468今日我若贪自身安乐、甘受他驱使,任他携我往其所欲之处;
我既为教诲你们而来,又岂能不予庇护便自离去。
1469“倘若你们那位居于俱卢国、为人依怙、多欲求的国王问起你们:
你们可还记得往昔久远之事?往昔你们的父亲是如何教导你们的?
1470“诸位都来与我平坐吧,此处有谁是胜过国王之人呢?
你们便向他合掌,如此说道:“大王,请勿如此,这不合于法。”
“大王,出身卑微之人,岂能与虎王同坐?”
‘‘Ehi dāni gamissāma, dinno no issarena me; Mamevatthaṃ paṭipajja, esa dhammo sanantano’’. ‘‘Jānāmi māṇava tayāhamasmi, dinnohamasmi tava issarena; Tīhañca taṃ vāsayemu agāre, yenaddhunā anusāsemu putte’’. ‘‘Taṃ me tathā hotu vasemu tīhaṃ, kurutaṃ bhavajja gharesu kiccaṃ; Anusāsataṃ puttadāre bhavajja, yathā tayī pecca sukhī bhaveyya’’. ‘‘Sādhūti vatvāna pahūtakāmo, pakkāmi yakkho vidhurena saddhiṃ; Taṃ kuñjarājaññahayānuciṇṇaṃ, pāvekkhi antepuramariyaseṭṭho’’. ‘‘Koñcaṃ mayūrañca piyañca ketaṃ, upāgami tattha surammarūpaṃ; Pahūtabhakkhaṃ bahuannapānaṃ, masakkasāraṃ viya vāsavassa’’. ‘‘Tattha naccanti gāyanti, avhāyanti varāvaraṃ; Accharā viya devesu, nāriyo samalaṅkatā. ‘‘Samaṅgikatvā pamadāhi yakkhaṃ, annena pānena ca dhammapālo; Atthattha mevānuvicintayanto, pāvekkhi bhariyāya tadā sakāse. ‘‘Taṃ candanagandharasānulittaṃ, suvaṇṇajambonadanikkhasādisaṃ; Bhariyaṃvacā ehi suṇohi bhoti, puttāni āmantaya tambanette. ‘‘Sutvāna vākyaṃ patino anujjā , suṇisaṃvaca tambanakhiṃ sunettaṃ; Āmantaya vammadharāni cete, puttāni indīvarapupphasāme’’. ‘‘Te āgate muddhani dhammapālo, cumbitvā putte avikampamāno; Āmantayitvāna avoca vākyaṃ, dinnāhaṃ raññā idha māṇavassa. ‘‘Tassajjahaṃ attasukhī vidheyyo, ādāya yenicchati tena gacchati; Ahañca vo sāsitumāgatosmi , kathaṃ ahaṃ aparittāya gacche. ‘‘Sace vo rājā kururaṭṭhavāsī , janasandho puccheyya pahūtakāmo; Kimābhijānātha pure purāṇaṃ, kiṃ vo pitā anusāse puratthā. ‘‘Samāsanā hotha mayāva sabbe, konīdha rañño abbhatiko manusso; Tamañjaliṃ kariya vadetha evaṃ, mā hevaṃ deva na hi esa dhammo; Viyaggharājassa nihīnajacco, samāsano deva kathaṃ bhaveyya’’.
名为相篇
Lakkhaṇakaṇḍaṃ nāma.
1471“他又对儿子、朋友、大臣、亲族与挚友:
心志坚定的维杜罗这样说道:
1472“诸位,请坐下来,听我讲说侍王之道:
人进入王家后,如何获得名声。
1473“进入王家的人,若不为人所知,便得不到名声;
他并非懦夫,也非愚者,于任何时候皆不放逸。
1474“当国王了解到他的戒行、智慧与清净时,
那时他(王)便对他生起信赖,不再向他隐瞒秘密。
1475“犹如提举的天平,横杆平正,端持平稳;
受人祈请时,他不应动摇,他应安住于王宫之中。
1476犹如天平正提起,秤杆匀平善持守;
能堪忍一切境遇,斯人宜居王宫中。
1477昼夜理王事,智者受命而不动摇;
斯人安住于事君之道。
1478智者理王事,昼夜无间断,
诸务悉能办,当勤侍君役。
1479纵有王修平坦道,备办周详属王家;
未奉王命莫行走,当安住于王宫闱。
1480莫与国王同耽欲乐,处处常随王后而行;
如是乃得安居王宫。
1481“衣着不可与国王相同,花环与涂香亦不应相似。
在仪态与声调腔调上,都不可仿效国王;
应取别样的仪态,安住于王宫之中。
1482“国王由大臣陪伴嬉乐,被妃子们围绕;
大臣不应对国王的后妃动情,智者应如是。
1483“他不掉举、不浮躁,明智而善护根门,
心意志向圆满具足,这样的人方能安住于王宫。
1484“他不可与王的妃嫔嬉戏,亦不可在隐密处与之密谈。
他不该拿国王国库里的财物,他该住在国王的住处。
1485“不应贪著过多的睡眠,也不应为求迷醉而饮酒;
若欲安住王宫,便不应杀害国王林苑中的鹿。
1486“不应坐他的座榻、躺椅与凳子,亦不应乘坐他的船与车。
自念“我已受敬重”而登车乘者,方可安住于王宫;
1487智者奉事君王,既不宜太远,亦不宜太近。
当立于王前,呈现出忠仆之态。
1488“国王绝非朋友,也非亲密伴侣。
国王动辄发怒,如眼被针尖所刺;
1489“智者贤人,纵自以为未受敬奉,
也不应对大众中的国王出言粗恶。
1490“得门者可再得门,然切莫信赖诸王;
当如控制火一般约束自己,而后居于国王的住处。
1491“刹帝利对自己的儿子或兄弟总存偏护之心。
村落城邑之间,王国乡土之中;
默然安住于舍,不出巧恶之言。
1492“象兵、军士、战车兵、步兵,
国王依其业绩而提高他们的薪饷;
莫往彼众之中行,宜居王宫之内苑。
1493智者如弓身自曲,亦如修竹顺风屈。
勿行违逆,安处王宫;
1494腹曲如弓,如鱼无舌。
少食、明智、勇敢者,方可居于王宫。
1495“不应过度亲近女人,当观见这会令精力衰耗。
咳嗽、气喘、痛苦与虚弱,正是智慧衰竭者所遭遇。
1496“不应过度言说,也不应总是沉默。
应说克制而有分寸的话语,在恰当的时机才开口。
1497“无忿怒、不冲突,真实、柔和、不两舌;
不说无意义的言语,如此之人,堪住王宫。
1498“他当奉养父母,于族内恭敬长辈;
言语柔和、谈吐亲切,如此之人,堪住王宫。
1499“他善受调御,精通技艺,已调伏自心,坚定而温和;
不放逸、清净、善巧者,他应居住于王宫。
1500“于年长者前谦恭柔和,具足尊敬与恭顺;
调柔者共住安乐,他应住于王宫之中。
1501“应当远远避开那些受遣而来、挑动纷争之人;
唯应仰望自己的主人,莫顾念其他国王。
1502对于具戒、多闻的沙门与婆罗门,
应恭敬地亲近侍奉他们,方能安住于王宫。
1503“对于具戒、多闻的沙门与婆罗门,
应恭敬地侍奉他,方能安住于王宫。
1504“于诸沙门、婆罗门,具足戒行、广博多闻者;
唯以饮食供养满足他们,方得安住于王宫。
1505“对持戒、多闻的沙门与婆罗门,
希望自身成长之人,应当亲近智者。
1506“一向对沙门与婆罗门所作之布施,不应令其中断。
布施之时,不应拒绝任何乞者。
1507“有智慧、具足觉慧,且精通规则与方法者,
是知时者、知时机者,应于王宫处安住。
1508“对于应做的种种事务,他勤勉、不放逸,且能明察。
他将诸事妥善理毕,便安住于王宫。
1509“打谷场、厅堂、牲畜与田地,他须常去巡视。
谷物应依量储藏,家中炊煮亦当知量。
1510“若有儿子或兄弟,于戒行上不加摄护,
愚者实同无肢残者,与饿鬼等无有异;
对彼安坐之人,当施衣与食。
1511“于仆人、工人与差役之中,那些持戒端正、善自摄持者,
能干而勤勉的人,当擢升至主管之位。
1512“具戒、不贪婪,是国王的守护者,
无论公开或私下,他都有益,此人可居王宫。
1513“了知国王心意,依其心意而住。
行事不招猜忌,此人可居王宫。
1514“为他涂油、沐浴,俯身为他濯足;
即使遭受击打亦不生嗔怒,这样的人方可安住王宫。
1515纵对水罐亦合掌作礼,纵对学童亦右绕致敬;
何况施予一切所欲、坚毅无上之尊,岂可不敬?
1516“他施予床座、衣服,车乘、住所与房屋;
犹如雨云普降甘霖,以种种财富倾注众生。
1517“凡居王宫、立身行事如法者,能令国王欢喜;
亦于众主之前,赢得恭敬供养。”
‘‘So ca putte mitte amacce ca, ñātayo suhadajjane; Alīnamanasaṅkappo, vidhuro etadabravi. ‘‘Ethayyo rājavasatiṃ, nisīditvā suṇātha me; Yathā rājakulaṃ patto, yasaṃ poso nigacchati. ‘‘Na hi rājakulaṃ patto, aññāto labhate yasaṃ; Nāsūro nāpi dummedho, nappamatto kudācanaṃ. ‘‘Yadāssa sīlaṃ paññañca, soceyyaṃ cādhigacchati; Atha vissasate tyamhi, guyhañcassa na rakkhati. ‘‘Tulā yathā paggahitā, samadaṇḍā sudhāritā; Ajjhiṭṭho na vikampeyya, sa rājavasatiṃ vase. ‘‘Tulā yathā paggahitā, samadaṇḍā sudhāritā; Sabbāni abhisambhonto, sa rājavasatiṃ vase. ‘‘Divā vā yadi vā rattiṃ, rājakiccesu paṇḍito; Ajjhiṭṭho na vikampeyya, sa rājavasatiṃ vase. ‘‘Divā vā yadi vā rattiṃ, rājakiccesu paṇḍito; Sabbāni abhisambhonto, sa rājavasatiṃ vase. ‘‘Yo cassa sukato maggo, rañño suppaṭiyādito; Na tena vutto gaccheyya, sa rājavasatiṃ vase. ‘‘Na rañño sadisaṃ bhuñje, kāmabhoge kudācanaṃ; Sabbattha pacchato gacche, sa rājavasatiṃ vase. ‘‘Na rañño sadisaṃ vatthaṃ, na mālaṃ na vilepanaṃ; Ākappaṃ sarakuttiṃ vā, na rañño sadisamācare; Aññaṃ kareyya ākappaṃ, sa rājavasatiṃ vase. ‘‘Kīḷe rājā amaccehi, bhariyāhi parivārito; Nāmacco rājabhariyāsu, bhāvaṃ kubbetha paṇḍito. ‘‘Anuddhato acapalo, nipako saṃvutindriyo; Manopaṇidhisampanno, sa rājavasatiṃ vase. ‘‘Nāssa bhariyāhi kīḷeyya, na manteyya rahogato; Nāssa kosā dhanaṃ gaṇhe, sa rājavasatiṃ vase. ‘‘Na niddaṃ bahu maññeyya , na madāya suraṃ pive; Nāssa dāye mige haññe, sa rājavasatiṃ vase. ‘‘Nāssa pīṭhaṃ na pallaṅkaṃ, na kocchaṃ na nāvaṃ rathaṃ; Sammatomhīti ārūhe, sa rājavasatiṃ vase. ‘‘Nātidūre bhaje rañño, nāccāsanne vicakkhaṇo; Sammukhañcassa tiṭṭheyya, sandissanto sabhattuno. ‘‘Na ve rājā sakhā hoti, na rājā hoti methuno; Khippaṃ kujjhanti rājāno, sūkena’kkhīva ghaṭṭitaṃ. ‘‘Na pūjito maññamāno, medhāvī paṇḍito naro; Pharusaṃ patimanteyya, rājānaṃ parisaṃgataṃ. ‘‘Laddhadvāro labhe dvāraṃ , neva rājūsu vissase; Aggīva saṃyato tiṭṭhe , sa rājavasatiṃ vase. ‘‘Puttaṃ vā bhātaraṃ vā saṃ, sampaggaṇhāti khattiyo; Gāmehi nigamehi vā, raṭṭhehi janapadehi vā; Tuṇhībhūto upekkheyya, na bhaṇe chekapāpakaṃ. ‘‘Hatthārohe anīkaṭṭhe, rathike pattikārake; Tesaṃ kammāvadānena , rājā vaḍḍheti vetanaṃ; Na tesaṃ antarā gacche, sa rājavasatiṃ vase. ‘‘Cāpovūnudaro dhīro , vaṃsovāpi pakampaye; Paṭilomaṃ na vatteyya, sa rājavasatiṃ vase. ‘‘Cāpovūnudaro assa, macchovassa ajivhavā ; Appāsī nipako sūro, sa rājavasatiṃ vase. ‘‘Na bāḷhaṃ itthiṃ gaccheyya, sampassaṃ tejasaṅkhayaṃ; Kāsaṃ sāsaṃ daraṃ balyaṃ, khīṇamedho nigacchati. ‘‘Nātivelaṃ pabhāseyya, na tuṇhī sabbadā siyā; Avikiṇṇaṃ mitaṃ vācaṃ, patte kāle udīraye. ‘‘Akkodhano asaṅghaṭṭo, sacco saṇho apesuṇo; Samphaṃ giraṃ na bhāseyya, sa rājavasatiṃ vase. ‘‘Mātāpettibharo assa, kule jeṭṭhāpacāyiko; Saṇho sakhilasambhāso , sa rājavasatiṃ vase . ‘‘Vinīto sippavā danto, katatto niyato mudu; Appamatto suci dakkho, sa rājavasatiṃ vase. ‘‘Nivātavutti vuddhesu, sappatisso sagāravo; Surato sukhasaṃvāso, sa rājavasatiṃ vase. ‘‘Ārakā parivajjeyya, sahituṃ pahitaṃ janaṃ; Bhattāraññevudikkheyya, na ca aññassa rājino. ‘‘Samaṇe brāhmaṇe cāpi, sīlavante bahussute; Sakkaccaṃ payirupāseyya, sa rājavasatiṃ vase. ‘‘Samaṇe brāhmaṇe cāpi, sīlavante bahussute; Sakkaccaṃ anuvāseyya, sa rājavasatiṃ vase. ‘‘Samaṇe brāhmaṇe cāpi, sīlavante bahussute; Tappeyya annapānena, sa rājavasatiṃ vase. ‘‘Samaṇe brāhmaṇe cāpi, sīlavante bahussute; Āsajja paññe sevetha, ākaṅkhaṃ vuddhimattano. ‘‘Dinnapubbaṃ na hāpeyya, dānaṃ samaṇabrāhmaṇe; Na ca kiñci nivāreyya, dānakāle vaṇibbake. ‘‘Paññavā buddhisampanno, vidhānavidhikovido; Kālaññū samayaññū ca, sa rājavasatiṃ vase. ‘‘Uṭṭhātā kammadheyyesu, appamatto vicakkhaṇo; Susaṃvihītakammanto, sa rājavasatiṃ vase. ‘‘Khalaṃ sālaṃ pasuṃ khettaṃ, gantā cassa abhikkhaṇaṃ; Mitaṃ dhaññaṃ nidhāpeyya, mitaṃva pācaye ghare. ‘‘Puttaṃ vā bhātaraṃ vā saṃ, sīlesu asamāhitaṃ; Anaṅgavā hi te bālā, yathā petā tatheva te; Coḷañca nesaṃ piṇḍañca, āsīnānaṃ padāpaye. ‘‘Dāse kammakare pesse, sīlesu susamāhite; Dakkhe uṭṭhānasampanne, ādhipaccamhi ṭhāpaye. ‘‘Sīlavā ca alolo ca, anurakkho ca rājino; Āvī raho hito tassa, sa rājavasatiṃ vase. ‘‘Chandaññū rājino cassa, cittaṭṭho assa rājino; Asaṅkusakavutti’ssa, sa rājavasatiṃ vase. ‘‘Ucchādaye ca nhāpaye , dhove pāde adhosiraṃ; Āhatopi na kuppeyya, sa rājavasatiṃ vase. ‘‘Kumbhampañjaliṃ kariyā , cāṭañcāpi padakkhiṇaṃ; Kimeva sabbakāmānaṃ, dātāraṃ dhīramuttamaṃ. ‘‘Yo deti sayanaṃ vatthaṃ, yānaṃ āvasathaṃ gharaṃ; Pajjunnoriva bhūtāni, bhogehi abhivassati. ‘‘Esayyo rājavasati, vattamāno yathā naro; Ārādhayati rājānaṃ, pūjaṃ labhati bhattusu’’.
1518“智者如此教导亲族后,
为善友所围绕,即往觐见国王。
1519“以头顶礼国王双足,又行右绕礼。
智者维杜罗合掌,对国王说:
1520“这位青年随心所欲,想将我带走;
我将宣说亲族的利益,你且倾听,无敌者。
1521请照看我的儿女,及家中其余财物;
使我辞世之后,亲族不致衰败零落。
1522“犹如人于地上失足,亦依大地而立起;
这确是我的过失,我见到了这一过错。”
1523“‘你可以不去。’我心里这样想,在此砍杀、屠戮了迦提亚纳人后,
‘你就留在此处吧。’我这样想。具最上广慧者,请莫离去。”
1524“莫将心倾注于非法之中,你应当致力于利益与正法。
可厌弃啊,那不善、非圣的业!造作之后,终将堕入地狱。
1525“这既不如法,也非应再为之事;然而人主啊,主人对仆从确有主宰之权;
任他杀害、焚烧乃至击打,我心中亦无愤怒,我且自行离去。”
1526“拥抱长子,抚平心中的哀痛,
他双目盈泪,走进了那座大宅。”
1527“犹如娑罗树为风所摧,倒卧在地,
在维杜罗的宅邸中,子女妻室横卧于地。
1528“一千个妻子,还有七百个女奴;
他们高举双臂,在维杜拉的住处放声悲泣。
1529“王妃们、王子们、吠舍与婆罗门们,
高举起手臂,在维杜拉的住处放声悲泣。
1530“象兵、将领、战车兵、步兵,
人们高举手臂,在维杜拉的住所放声大哭。
1531“四方乡民云集而来,城中居民也已齐集;
他们高举双臂,在维杜拉的住处放声悲泣。
1532“一千个妻子,还有七百个女奴;
她们举起手臂放声痛哭:“为什么你要抛下我们?”
1533“后宫妃嫔与王子,及七百女仆,
她们举起手臂放声痛哭:“为什么你要抛下我们?”
1534“象兵与步兵,及七百女仆,
她们举起手臂放声痛哭:“为什么你要抛下我们?”
1535“各地民众咸聚集,及七百女仆,
她们举起手臂放声痛哭:“为什么你要抛下我们?”
1536“于家中诸事办毕,教导安顿好自己的亲眷;
朋友、僚属、仆从,以及妻儿与亲属。
1537“妥善安排一切事务,将家中财物一一交代明白;
妥善安排宝藏与还债之事后,他(维杜拉)便对富那迦这样说道:
1538“你在我家住满了三夜,我家该做的事都已办好;
子女和妻子我已教导过了,迦旃延,我们就依你的心意去做吧。”
1539“大臣啊,倘若你已经教导了你的子女、妻子与随从,
现在就赶紧动身吧,因为前方的路途还很遥远。
1540“别害怕,你就抓住这匹良马的尾巴。
“这是你最后一次得见这活人的世界了。”
1541“我复何所畏?身语意中无恶行,
既无恶业,何由堕入恶趣。”
1542“那位马王载着维杜罗,飞上了天空,穿行在虚空之中;
不触树枝,不沾岩壁,它迅速抵达了黑山。”
1543一千妻室、七百女奴,举臂哀号,
齐声呼喊:化作婆罗门之相者,便是夜叉!
他带着维杜拉离去了。
1544“乡野民众聚集,城中百姓亦聚集;
他们举起双臂,放声大哭,那夜叉化作婆罗门模样。
他带着维杜拉离去了。
1545“一千个妻子,还有七百个女奴;
他们高举双臂痛哭:那位智者到底去哪儿了?
1546“乡民与市民都聚集起来,
他们高举双臂痛哭:那位智者到底去哪儿了?”
1547“倘若那位智者七日内不回来,
我们便全部投入火中,活着对我们已毫无意义。”
1548“他是智者,既明达又善巧,具足慧观与敏锐的洞察。
他迅速使自己脱身,[对众人说]莫惧,他将前来。”
‘‘Evaṃ samanusāsitvā, ñātisaṅghaṃ vicakkhaṇo; Parikiṇṇo suhadehi, rājānamupasaṅkami. ‘‘Vanditvā sirasā pāde, katvā ca naṃ padakkhiṇaṃ; Vidhuro avaca rājānaṃ, paggahetvāna añjaliṃ. ‘‘Ayaṃ maṃ māṇavo neti, kattukāmo yathāmati; Ñātīnatthaṃ pavakkhāmi, taṃ suṇohi arindama. ‘‘Putte ca me udikkhesi, yañca maññaṃ ghare dhanaṃ; Yathā pecca na hāyetha, ñātisaṅgho mayī gate. ‘‘Yatheva khalatī bhūmyā, bhūmyāyeva patiṭṭhati; Evetaṃ khalitaṃ mayhaṃ, etaṃ passāmi accayaṃ’’. ‘‘Sakkā na gantuṃ iti mayha hoti, chetvā vadhitvā idha kātiyānaṃ; Idheva hohī iti mayha ruccati, mā tvaṃ agā uttamabhūripañña’’. ‘‘Mā hevadhammesu manaṃ paṇīdahi, atthe ca dhamme ca yutto bhavassu; Dhiratthu kammaṃ akusalaṃ anariyaṃ, yaṃ katvā pacchā nirayaṃ vajeyya. ‘‘Nevesa dhammo na puneta kiccaṃ, ayiro hi dāsassa janinda issaro; Ghātetuṃ jhāpetuṃ athopi hantuṃ, na ca mayha kodhatthi vajāmi cāhaṃ’’. ‘‘Jeṭṭhaputtaṃ upaguyha, vineyya hadaye daraṃ; Assupuṇṇehi nettehi, pāvisī so mahāgharaṃ’’. ‘‘Sālāva sammapatitā , mālutena pamadditā; Senti puttā ca dārā ca, vidhurassa nivesane. ‘‘Itthisahassaṃ bhariyānaṃ, dāsisattasatāni ca; Bāhā paggayha pakkanduṃ, vidhurassa nivesane. ‘‘Orodhā ca kumārā ca, vesiyānā ca brāhmaṇā; Bāhā paggayha pakkanduṃ, vidhurassa nivesane. ‘‘Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā; Bāhā paggayha pakkanduṃ, vidhurassa nivesane. ‘‘Samāgatā jānapadā, negamā ca samāgatā; Bāhā paggayha pakkanduṃ, vidhurassa nivesane. ‘‘Itthisahassaṃ bhariyānaṃ, dāsisattasatāni ca; Bāhā paggayha pakkanduṃ, kasmā no vijahissasi. ‘‘Orodhā ca kumārā ca, dāsisattasatāni ca; Bāhā paggayha pakkanduṃ, kasmā no vijahissasi. ‘‘Hatthārohā anīkaṭṭhā, dāsisattasatāni ca; Bāhā paggayha pakkanduṃ, kasmā no vijahissasi. ‘‘Samāgatā jānapadā, dāsisattasatāni ca; Bāhā paggayha pakkanduṃ, kasmā no vijahissasi’’. ‘‘Katvā gharesu kiccāni, anusāsitvā sakaṃ janaṃ; Mittāmacce ca bhacce ca , puttadāre ca bandhave. ‘‘Kammantaṃ saṃvidhetvāna, ācikkhitvā ghare dhanaṃ; Nidhiñca iṇadānañca, puṇṇakaṃ etadabravi. ‘‘Avasī tuvaṃ mayha tīhaṃ agāre, katāni kiccāni gharesu mayhaṃ; Anusāsitā puttadārā mayā ca, karoma kaccāna yathāmatiṃ te’’. ‘‘Sace hi katte anusāsitā te, puttā ca dārā anujīvino ca; Handehi dānī taramānarūpo, dīgho hi addhāpi ayaṃ puratthā. ‘‘Achambhitova gaṇhāhi, ājāneyyassa vāladhiṃ; Idaṃ pacchimakaṃ tuyhaṃ, jīvalokassa dassanaṃ’’. ‘‘Sohaṃ kissa nu bhāyissaṃ, yassa me natthi dukkaṭaṃ; Kāyena vācā manasā, yena gaccheyya duggatiṃ’’. ‘‘So assarājā vidhuraṃ vahanto, pakkāmi vehāyasamantalikkhe; Sākhāsu selesu asajjamāno, kālāgiriṃ khippamupāgamāsi’’. ‘‘Itthisahassaṃ bhariyānaṃ, dāsisattasatāni ca; Bāhā paggayha pakkanduṃ, yakkho brāhmaṇavaṇṇena; Vidhuraṃ ādāya gacchati. ‘‘Samāgatā jānapadā, negamā ca samāgatā; Bāhā paggayha pakkanduṃ, yakkho brāhmaṇavaṇṇena; Vidhuraṃ ādāya gacchati. ‘‘Itthisahassaṃ bhariyānaṃ, dāsisattasatāni ca; Bāhā paggayha pakkanduṃ, paṇḍito so kuhiṃ gato. ‘‘Samāgatā jānapadā, negamā ca samāgatā; Bāhā paggayha pakkanduṃ, paṇḍito so kuhiṃ gato’’. ‘‘Sace so sattarattena, nāgacchissati paṇḍito; Sabbe aggiṃ pavekkhāma , natthattho jīvitena no’’. ‘‘Paṇḍito ca viyatto ca, vibhāvī ca vicakkhaṇo; Khippaṃ mociya attānaṃ, mā bhāyitthāgamissati’’ .
此即名为“中间略”。
Antarapeyyālaṃ nāma.