533. 小天鹅本生
533. Cūḷahaṃsajātakaṃ (1)
1“苏穆科,诸鸟不复积聚,正飞离此地;
你也走吧,不必犹豫,受困之时哪有友伴。”
2“我走也罢,不走也罢,都不会因此而不死。
他快乐时,我曾亲近承事;如今他受苦,我又怎能将他舍弃?
3“要么与你同死,要么无你而活。
若活着没有你,不如死去更好。
4“大王,舍弃陷入这般境地之人,此非正法。
鸟王啊,你的所趋便是我的所趋,我全然随顺。
5被绳索所缚者,除却厨下屠场,更有何方可往?
你已解脱自在而心自思量,那去处岂会合你心意?
6“有翼者啊,你看到的究竟是什么利益——是为了我,也是为了你,
还是为了那些尚存的亲属,当彼此生命都灭尽之时?
7“金色羽翼者啊,这(生命)本未堕入盲昧的黑暗,”
如此舍弃生命,是要照亮何种目的?
8“众生中的最上者啊,你为何不了知法中的义利?
受恭敬的寂静之法,为有情指示利益。
9“我期待着法,从法中生起的利益。
见我对你的一片忠诚,我对生命已无贪恋。”
10“这确是善士的品格:朋友在朋友遇难之际……
“即使搭上性命,也不舍弃朋友,忆持着那道理。”
11“你已如此践行此法,你的忠诚,我也已然知晓。”
“你便随愿做这件事吧,已得我的允许,你可以离去了。”
12“纵使光阴这般流逝,亲属因我而有的缺失……”
具足智慧者啊,愿那(缺失)由你弥补周全。
13“圣者们如此商议,行持圣洁。”
猎人出现了,犹如病人的死神。
14“这些长久利益(众生)的鸟儿,认出了敌人。
两只鸟静静地坐着,始终未离开座位。
15“望见持国天王从四方纷纷飞腾,
猎人便疾速走向鸟王。
16“他便迅猛直扑,逼近那至高的鸟儿,
猎人折返回去,心中思量:“已经绑住了。”
17一则被缚而端坐,一则犹未被系缚;
趋近彼被缚坐者,见其安然无灾患。
18那时,那满怀疑惑的人便向白鸟启口,
向那身躯雄伟、安坐其间的群鸟之主。
19“他被这大网缚住,不能飞向任何方向。”
你既有力量,又未被缚,为何不飞走呢?
20“这只(被缚的)鸟对你来说算什么,你未被缚,却守着他?
“群鸟都已飞走,为何唯独你留下?”
21“鸟敌啊,他是我的国王,也是我的朋友,是像我的性命一样的朋友。
我不会离开他,直到寿终为止。
22“然而,这飞鸟怎会未曾看见那铺设的罗网?
这是那些大人物的本分,他们应当觉察到危险。
23“当人命终之时,衰败即至;
那时,纵使触及罗网与陷阱,他也浑然不觉。
24“然而,大智慧者啊,种种陷阱遍布四方,
他们因涉入隐秘而受缚,生命便如此终结。”
25“与你同居共处,实无安乐之果;
愿你垂怜允准,赐我活命之途。”
26“你既非为我所缚,我亦无意取你性命;
你速速离此而去,愿你长久安乐地活着。”
27“我所求的并非他物,除非是为了他的性命;
若你只须一个便满足,那便放了他,来吃我吧。
28汝我身量体围两相当,年岁亦复齐等;
汝不赖利养活命,而以此相易者唯汝。
29“那么,请你善加观察;愿你对我们心生贪求;
“先用罗网将我缚住,再放走那位鸟王。”
30“于你,利益当下即获成就;于他,所请之事也即办成;”
“而且,你与持国天王之间的友谊,将贯穿一生、始终不移。”
31“愿大众见我们为你所释放,从此处归去,
友朋、臣僚、仆从、妻儿与亲眷亦然。
32“然而,如你一般的朋友,于此世间众人之中,实为难得;
恰似你,对持国天王而言,乃是生命与共的密友。
33“我今放还你同伴,愿雁王随你同行;
速离此地莫迟留,于亲族之中同放光华。”
34“他因主人获释而满心欢喜,对主人深怀敬意;
弯颈者便开口说话,道出悦耳之言。
35“猎人啊,你就这样和所有亲属一起欢喜吧;
正如我今日得见鸟王被释放而心生欢喜。”
36“来吧,我当教导你,如此你亦能获得;
这位持国天王于你便是一种利得,他不会遭遇任何恶事。
37速带我二人入内宫,陈于国王之前;
我等本无系缚,自在如常,分立扁担两端。
38大王,此诸持国天王,乃群鹅之首领;
此为鹅王,此则彼等之将军。
39“人主睹此鹅王已,无疑欢悦心满意;
必当厚赐汝财宝,盈积丰饶受用足。”
40“那人听了他的话,便以行动付诸实现;”
他随即进入王宫,将那些鹅呈献给国王。
它们未受束缚,一如本然,分立于扁担两端。
41“大王,这些便是诸鹅之首——持国天王。
这位是鹅王,这位是将军。”
42“这些飞鸟,是如何落到你手中的?
猎人于此怎得寻见那群大鸟之王?”
43“人主啊,我的罗网已张设于沼泽之中。”
凡我视为飞鸟栖身之所,皆是夺其性命的陷阱;
44“触及那样的罗网,鹅王便被缠缚住了;
他未被束缚,坐着,对我这般说道。
45“非圣者所难行,他却持守最上的心境。
为了主人的利益而精勤努力,这只与法相应的飞鸟。
46“他舍弃了自身性命,他本是值得活命之人;
他坐在那里不停悲叹,为主人祈求活命。
47“听闻此言,我心中生起了净信;
于是我将它从罗网中放出,任它安乐离去。
48“它因主人获释而欢喜,对主人愈加恭敬,
弯颈者便开口说话,道出悦耳之言。
49“猎人啊,你就这样和所有亲属一起欢喜吧;
正如我今日得见鸟王被释放而心生欢喜。
50“来,我当教导你,愿你也能如此得利;
此持国天王乃汝之利,汝不得见纤毫之恶,
51速携入内宫,将我二人献于王前。
“在未被束缚、恢复自然的状态下,立于扁担两端之时。”
52“大王,这些便是诸鹅之首——持国族的鹅王们。
这一位是天鹅之王,那一位是天鹅的统将。
53‘人主一见天鹅之王,必无疑虑。
他欢喜、满意、喜悦,将赐予你许多财富。’
54“正因他的这番话,我将这两只天鹅带来;
此处二者曾同栖,皆为我所允可。
55此鸟今已如是而去,再生之禽,具足最胜法行。
愿您怜我这猎人,生起一片柔软之心;
56“天神啊,除此献礼,我再不见有更胜者。
人主啊,请看那满是捕鸟者村落中的他。”
57“当看见国王端坐在华美的金座上,
弯颈者便开口说话,道出悦耳之言。
58“尊者是否安乐?尊者是否康健无病?
您是否依法治理这兴盛的国度?”
59“天鹅啊,我确实安好;天鹅啊,我亦无病无痛。
而且,我正依法治理着这繁荣的国土。”
60“尊者,您的大臣们之中,可全无任何过失吗?
而且,为了您的利益,他们是否不顾惜自己的生命?”
61“再者,在我的大臣当中,也未见任何过失。
而且他们为了我的利益,亦不吝惜自己的生命。”
62“你的妻子是否与你相称——温顺贤淑、言语悦耳?
“她具足子嗣、容貌与名声,又能随顺你的意愿?”
63“再者,我的妻子与我相配,温顺而又言语悦耳。
“她具足子嗣、容貌与名声,且随顺我的意愿。”
64“尊者,您可曾落入大敌之手?”
在那最初的灾厄中,他饱受了莫大的痛苦。
65“你莫非身陷机关,又惨遭棍棒毒打?
此乃彼等卑劣者之故态,当即如是。”
66大王,如此灾祸既临,您可曾得安?
“而此人,在我们当中从未以敌人相待。”
67“猎人折返后,便先开口说道。
那时,贤明的苏穆科便如此回应。
68“听了他那番话,此人便生起了净信。
于是他将我从绳套中解开,安然应允我离去。
69“而这一切,正是善目为达此目的所作的谋划;
意在为这位渴求财富的人,前来拜见尊者。”
70“善来,诸位!见到你们,我心欢喜。”
“也愿他获得丰足的财富,如其所愿。”
71“国王以财物令猎人欢喜满足后,”
他向瓦康嘎说出悦耳动听的话语。
72“确实,凡依止于法,于一切事物皆得自在者,
一切处的威权皆归于你,你便依所愿去统治吧。”
73“为了布施、为了受用,以及其它合宜的用途。
此财我尽施汝等,此主权亦悉付汝——”
74“正如贤智苏穆卡,曾对我作如是语。
彼具足智慧,欣然所向,于我最为珍爱;”
75大王,我实处于龙王与怨敌之间。
我无能回辩,
76此非我之礼数:于我等之中,彼为最胜,而您乃无上众生。
大地守护者、人主,有众多理由堪受礼敬。
77“正当此二人陈词,裁决进行之时,
人主啊,应即刻遣使答复。”
78“据说,那猎人依法行事,那卵生之鸟却是智者。
确实,未修行者,断不会有如此理趣。
79“本性如此高尚,有情如此卓越,
在我所见过的众人之中,从未见过如此之人。
80“我对你们的品性与温和的言辞感到满意,
这也正是我的心愿:愿能长久见到二位。”
81“作为至交,你应为我们所做之事,你已做了。
我们已毫无疑问地获得了你对我们的忠诚。
82“确实,亲族大众的聚会,真是盛大无比。
由于见不到我们,众多鸟儿都陷于痛苦之中。
83“为了消除他们的忧伤,我们得到了你的允许,
调伏怨敌者啊,我们行右绕礼敬之后,便去见亲人。
84“诚然,得见诸位,我获得了广大的喜悦,
而亲族间的信赖,亦是大利益啊。”
85“鹅王持国对人王说完这番话,
迅疾无比,来至亲族众中。
86“彼诸尊贵再生者,见众亲安然归至……”
群鹅嘎嘎齐鸣,一片喧声顿时扬起。
87“他们因为主人获释而满心欢喜,对主人怀着恭敬。
卵生者从四面纷纷围拢过来,寻得了依怙。”
88“有友之人,诸事皆成吉祥;
恰如持国天王,归于亲族之群。”
‘‘Sumukha anupacinantā, pakkamanti vihaṅgamā; Gaccha tuvampi mā kaṅkhi, natthi baddhe sahāyatā’’. ‘‘Gacche vāhaṃ na vā gacche, na tena amaro siyaṃ; Sukhitaṃ taṃ upāsitvā, dukkhitaṃ taṃ kathaṃ jahe. ‘‘Maraṇaṃ vā tayā saddhiṃ, jīvitaṃ vā tayā vinā; Tadeva maraṇaṃ seyyo, yañce jīve tayā vinā. ‘‘Nesa dhammo mahārāja, yaṃ taṃ evaṃ gataṃ jahe; Yā gati tuyhaṃ sā mayhaṃ, ruccate vihagādhipa. ‘‘Kā nu pāsena baddhassa , gati aññā mahānasā; Sā kathaṃ cetayānassa, muttassa tava ruccati. ‘‘Kaṃ vā tvaṃ passase atthaṃ, mama tuyhañca pakkhima; Ñātīnaṃ vāvasiṭṭhānaṃ, ubhinnaṃ jīvitakkhaye. ‘‘Yaṃ na kañcanadepiñcha , andhena tamasā gataṃ; Tādise sañcajaṃ pāṇaṃ, kamatthamabhijotaye’’. ‘‘Kathaṃ nu patataṃ seṭṭha, dhamme atthaṃ na bujjhasi ; Dhammo apacito santo, atthaṃ dasseti pāṇinaṃ. ‘‘Sohaṃ dhammaṃ apekkhāno, dhammā catthaṃ samuṭṭhitaṃ; Bhattiñca tayi sampassaṃ, nāvakaṅkhāmi jīvitaṃ’’. ‘‘Addhā eso sataṃ dhammo, yo mitto mittamāpade; Na caje jīvitassāpi, hetudhammamanussaraṃ. ‘‘Svāyaṃ dhammo ca te ciṇṇo, bhatti ca viditā mayi; Kāmaṃ karassu mayhetaṃ, gacchevānumato mayā’’. ‘‘Api tvevaṃ gate kāle, yaṃ khaṇḍaṃ ñātinaṃ mayā; Tayā taṃ buddhisampannaṃ , assa paramasaṃvutaṃ. ‘‘Iccevaṃ mantayantānaṃ, ariyānaṃ ariyavuttinaṃ; Paccadissatha nesādo, āturānamivantako. ‘‘Te sattumabhisañcikkha, dīgharattaṃ hitā dijā; Tuṇhīmāsittha ubhayo, na sañcalesumāsanā . ‘‘Dhataraṭṭhe ca disvāna, samuḍḍente tato tato; Abhikkamatha vegena, dijasattu dijādhipe. ‘‘So ca vegenabhikkamma, āsajja parame dije; Paccakamittha nesādo, baddhā iti vicintayaṃ. ‘‘Ekaṃva baddhamāsīnaṃ, abaddhañca punāparaṃ; Āsajja baddhamāsīnaṃ, pekkhamānamadīnavaṃ. ‘‘Tato so vimatoyeva, paṇḍare ajjhabhāsatha; Pavaḍḍhakāye āsīne, dijasaṅghagaṇādhipe. ‘‘Yaṃ nu pāsena mahatā, baddho na kurute disaṃ; Atha kasmā abaddho tvaṃ, balī pakkhi na gacchasi. ‘‘Kinnu tyāyaṃ dijo hoti, mutto baddhaṃ upāsasi; Ohāya sakuṇā yanti, kiṃ eko avahīyasi’’. ‘‘Rājā me so dijāmitta, sakhā pāṇasamo ca me; Neva naṃ vijahissāmi, yāva kālassa pariyāyaṃ. ‘‘Kathaṃ panāyaṃ vihaṅgo, nāddasa pāsamoḍḍitaṃ; Padañhetaṃ mahantānaṃ, boddhumarahanti āpadaṃ. ‘‘Yadā parābhavo hoti, poso jīvitasaṅkhaye; Atha jālañca pāsañca, āsajjāpi na bujjhati. ‘‘Api tveva mahāpañña, pāsā bahuvidhā tatā ; Guyhamāsajja bajjhanti, athevaṃ jīvitakkhaye’’. ‘‘Api nāyaṃ tayā saddhiṃ, saṃvāsassa sukhudrayo; Api no anumaññāsi, api no jīvitaṃ dade’’. ‘‘Na ceva me tvaṃ baddhosi, napi icchāmi te vadhaṃ; Kāmaṃ khippamito gantvā, jīva tvaṃ anigho ciraṃ’’. ‘‘Nevāhametamicchāmi , aññatretassa jīvitā; Sace ekena tuṭṭhosi, muñcetaṃ mañca bhakkhaya. ‘‘Ārohapariṇāhena, tulyāsmā vayasā ubho; Na te lābhena jīvatthi , etena niminā tuvaṃ. ‘‘Tadiṅgha samapekkhassu , hotu giddhi tavamhasu ; Maṃ pubbe bandha pāsena, pacchā muñca dijādhipaṃ. ‘‘Tāvadeva ca te lābho, katāssa yācanāya ca; Mitti ca dhataraṭṭhehi, yāvajīvāya te siyā’’. ‘‘Passantu no mahāsaṅghā, tayā muttaṃ ito gataṃ; Mittāmaccā ca bhaccā ca, puttadārā ca bandhavā. ‘‘Na ca te tādisā mittā, bahūnaṃ idha vijjati; Yathā tvaṃ dhataraṭṭhassa, pāṇasādhāraṇo sakhā. ‘‘So te sahāyaṃ muñcāmi, hotu rājā tavānugo; Kāmaṃ khippamito gantvā, ñātimajjhe virocatha’’. ‘‘So patīto pamuttena, bhattunā bhattugāravo; Ajjhabhāsatha vakkaṅgo , vācaṃ kaṇṇasukhaṃ bhaṇaṃ. ‘‘Evaṃ luddaka nandassu, saha sabbehi ñātibhi; Yathāhamajja nandāmi, muttaṃ disvā dijādhipaṃ’’. ‘‘Ehi taṃ anusikkhāmi, yathā tvamapi lacchase; Lābhaṃ tavāyaṃ dhataraṭṭho, pāpaṃ kiñci na dakkhati. ‘‘Khippamantepuraṃ netvā , rañño dassehi no ubho; Abaddhe pakatibhūte, kāje ubhayato ṭhite. ‘‘Dhataraṭṭhā mahārāja, haṃsādhipatino ime; Ayañhi rājā haṃsānaṃ, ayaṃ senāpatītaro. ‘‘Asaṃsayaṃ imaṃ disvā, haṃsarājaṃ narādhipo; Patīto sumano vitto , bahuṃ dassati te dhanaṃ’’. ‘‘Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, kammunā upapādayi; Khippamantepuraṃ gantvā, rañño haṃse adassayi; Abaddhe pakatibhūte, kāje ubhayato ṭhite. ‘‘Dhataraṭṭhā mahārāja, haṃsādhipatino ime; Ayañhi rājā haṃsānaṃ, ayaṃ senāpatītaro’’. ‘‘Kathaṃ panime vihaṅgā , tava hatthattamāgatā ; Kathaṃ luddo mahantānaṃ, issare idha ajjhagā’’. ‘‘Vihitā santime pāsā, pallalesu janādhipa; Yaṃ yadāyatanaṃ maññe, dijānaṃ pāṇarodhanaṃ. ‘‘Tādisaṃ pāsamāsajja, haṃsarājā abajjhatha; Taṃ abaddho upāsīno, mamāyaṃ ajjhabhāsatha. ‘‘Sudukkaraṃ anariyehi, dahate bhāvamuttamaṃ; Bhatturatthe parakkanto, dhammayutto vihaṅgamo. ‘‘Attanāyaṃ cajitvāna, jīvitaṃ jīvitāraho; Anutthunanto āsīno, bhattu yācittha jīvitaṃ. ‘‘Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, pasādamahamajjhagā; Tato naṃ pāmuciṃ pāsā, anuññāsiṃ sukhena ca. ‘‘‘So patīto pamuttena, bhattunā bhattugāravo; Ajjhabhāsatha vakkaṅgo, vācaṃ kaṇṇasukhaṃ bhaṇaṃ. ‘‘‘Evaṃ luddaka nandassu, saha sabbehi ñātibhi; Yathāhamajja nandāmi, muttaṃ disvā dijādhipaṃ. ‘‘‘Ehi taṃ anusikkhāmi, yathā tvamapi lacchase; Lābhaṃ tavāyaṃ dhataraṭṭho, pāpaṃ kiñci na dakkhati. ‘‘‘Khippamantepuraṃ netvā , rañño dassehi no ubho; Abaddhe pakatibhūte, kāje ubhayato ṭhite. ‘‘‘Dhataraṭṭhā mahārāja, haṃsādhipatino ime; Ayañhi rājā haṃsānaṃ, ayaṃ senāpatītaro. ‘‘‘Asaṃsayaṃ imaṃ disvā, haṃsarājaṃ narādhipo; Patīto sumano vitto, bahuṃ dassati te dhanaṃ’. ‘‘Evametassa vacanā, ānītāme ubho mayā; Ettheva hi ime āsuṃ , ubho anumatā mayā. ‘‘Soyaṃ evaṃ gato pakkhī, dijo paramadhammiko; Mādisassa hi luddassa, janayeyyātha maddavaṃ. ‘‘Upāyanañca te deva, nāññaṃ passāmi edisaṃ; Sabbasākuṇikāgāme, taṃ passa manujādhipa’’. ‘‘Disvā nisinnaṃ rājānaṃ, pīṭhe sovaṇṇaye subhe; Ajjhabhāsatha vakkaṅgo, vācaṃ kaṇṇasukhaṃ bhaṇaṃ. ‘‘Kaccinnu bhoto kusalaṃ, kacci bhoto anāmayaṃ; Kacci raṭṭhamidaṃ phītaṃ, dhammena manusāsasi’’. ‘‘Kusalañceva me haṃsa, atho haṃsa anāmayaṃ; Atho raṭṭhamidaṃ phītaṃ, dhammena manusāsahaṃ’’ . ‘‘Kacci bhoto amaccesu, doso koci na vijjati; Kacci ca te tavatthesu, nāvakaṅkhanti jīvitaṃ’’. ‘‘Athopi me amaccesu, doso koci na vijjati; Athopi te mamatthesu, nāvakaṅkhanti jīvitaṃ’’. ‘‘Kacci te sādisī bhariyā, assavā piyabhāṇinī; Puttarūpayasūpetā, tava chandavasānugā’’. ‘‘Atho me sādisī bhariyā, assavā piyabhāṇinī; Puttarūpayasūpetā, mama chandavasānugā’’. ‘‘Bhavantaṃ kacci nu mahā-sattuhatthattataṃ gato; Dukkhamāpajji vipulaṃ, tasmiṃ paṭhamamāpade. ‘‘Kacci yantāpatitvāna, daṇḍena samapothayi; Evametesaṃ jammānaṃ, pātikaṃ bhavati tāvade’’. ‘‘Khemamāsi mahārāja, evamāpadiyā sati ; Na cāyaṃ kiñci rasmāsu, sattūva samapajjatha. ‘‘Paccagamittha nesādo, pubbeva ajjhabhāsatha; Tadāyaṃ sumukhoyeva, paṇḍito paccabhāsatha. ‘‘Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, pasādamayamajjhagā; Tato maṃ pāmucī pāsā, anuññāsi sukhena ca. ‘‘Idañca sumukheneva, etadatthāya cintitaṃ; Bhoto sakāsegamanaṃ , etassa dhanamicchatā’’. ‘‘Svāgatañcevidaṃ bhavataṃ, patīto casmi dassanā; Eso cāpi bahuṃ vittaṃ, labhataṃ yāvadicchati’’ . ‘‘Santappayitvā nesādaṃ, bhogehi manujādhipo; Ajjhabhāsatha vakkaṅgaṃ, vācaṃ kaṇṇasukhaṃ bhaṇaṃ’’. ‘‘Yaṃ khalu dhammamādhīnaṃ, vaso vattati kiñcanaṃ; Sabbatthissariyaṃ tava , taṃ pasāsa yadicchatha. ‘‘Dānatthaṃ upabhottuṃ vā, yaṃ caññaṃ upakappati; Etaṃ dadāmi vo vittaṃ, issariyaṃ vissajāmi vo’’. ‘‘Yathā ca myāyaṃ sumukho, ajjhabhāseyya paṇḍito; Kāmasā buddhisampanno, taṃ myāssa paramappiyaṃ’’. ‘‘Ahaṃ khalu mahārāja, nāgarājārivantaraṃ; Paṭivattuṃ na sakkomi, na me so vinayo siyā. ‘‘Amhākañceva so seṭṭho, tvañca uttamasattavo; Bhūmipālo manussindo, pūjā bahūhi hetuhi. ‘‘Tesaṃ ubhinnaṃ bhaṇataṃ, vattamāne vinicchaye; Nantaraṃ paṭivattabbaṃ, pessena manujādhipa’’. ‘‘Dhammena kira nesādo, paṇḍito aṇḍajo iti; Na heva akatattassa, nayo etādiso siyā. ‘‘Evaṃ aggapakatimā, evaṃ uttamasattavo; Yāvatatthi mayā diṭṭhā, nāññaṃ passāmi edisaṃ. ‘‘Tuṭṭhosmi vo pakatiyā, vākyena madhurena ca; Eso cāpi mamacchando, ciraṃ passeyya vo ubho’’. ‘‘Yaṃ kiccaṃ parame mitte, katamasmāsu taṃ tayā; Pattā nissaṃsayaṃ tyāmhā , bhattirasmāsu yā tava. ‘‘Aduñca nūna sumahā, ñātisaṅghassa mantaraṃ; Adassanena asmākaṃ , dukkhaṃ bahūsu pakkhisu. ‘‘Tesaṃ sokavighātāya, tayā anumatā mayaṃ; Taṃ padakkhiṇato katvā, ñātiṃ passemurindama . ‘‘Addhāhaṃ vipulaṃ pītiṃ, bhavataṃ vindāmi dassanā; Eso cāpi mahā attho, ñātivissāsanā siyā’’. ‘‘Idaṃ vatvā dhataraṭṭho , haṃsarājā narādhipaṃ; Uttamaṃ javamanvāya , ñātisaṅghaṃ upāgamuṃ. ‘‘Te aroge anuppatte, disvāna parame dije; Kekāti makaruṃ haṃsā, puthusaddo ajāyatha. ‘‘Te patītā pamuttena, bhattunā bhattugāravā; Samantā parikiriṃsu , aṇḍajā laddhapaccayā’’. ‘‘Evaṃ mittavataṃ atthā, sabbe honti padakkhiṇā; Haṃsā yathā dhataraṭṭhā, ñātisaṅghaṃ upāgamu’’nti.
534. 《大天鹅本生·534》
534. Mahāhaṃsajātakaṃ (2)
89“这些天鹅,弯颈的,正被恐惧驱策着飞离而去;
金肤金容的苏穆科啊,你就随心所欲地飞走吧。
90“亲族们抛开我离去,留我独自落入罗网的束缚;
他们走得毫无顾念,为何你独自留下不去?
91“飞去吧,众飞翔者中最胜的,被缚之人何来同伴?
莫错失你安然脱身之机,善面者啊,你尽可去。”
92“纵然为痛苦所困,我也不会舍弃你,持国天王。
我的生或死,都会和你在一起。
93“纵然为痛苦所困,我也不会舍弃你,持国天王。
你不应当迫我参与非圣者所为之事。
94“我是您自幼相伴的朋友,亦常驻于您心。
天鹅中的至尊啊,我是您闻名遐迩的统帅。
95“我若就此离去,回到亲族之中,又如何能自夸呢?
舍你而去后,飞鸟之王啊,我还能对他们说些什么呢?
我宁可在此舍弃生命,也绝不敢行那非圣之事。”
96“苏木卡啊,这确是正法,你正安住于圣道之上。”
我不忍舍弃我的主人与挚友;
97当我凝望他时,心中恐惧全然不生。
“你这样做,便能保全我这一条命。”
98“正当这些行持圣洁的圣者们如此交谈之时,”
“猎人手持棍棒,迅猛急扑而来。”
99“善面见其扑来,便加倍奋力地劝说道:
他以天鹅之身,为令猎人安心,立于国王面前。
100“莫要畏惧,飞鸟中的至尊,如此高贵者从不畏惧;
我将致力于与法相应的修习;
依此方便,你便能疾速脱出罗网。”
101“听了善面这番善妙的话语,”
猎人身毛竖立,合掌俯身致敬。
102“我从未曾闻,也从未曾见,有鸟能说人语;
它说着圣洁的言语,曲颈俯身,却吐露着人声。
103“此鸟与汝何干?汝既解脱,何故亲就系缚;
群鸟舍此俱飞,汝何独留?”
104“那是我的王,鸟敌啊,我曾为他统领军队;
在那危难中,我不忍弃鸟王而去。
105“我主统领大众,莫教他孤身遭难;
猎人朋友,请这般照看于他,愿他近主欢喜安住。”
106“你过着圣洁的生活,瓦康伽,你恭敬所受的施食;
“我为你放走那位主上,你们二人便随愿去吧。”
107“若你是凭自身之力捕获了这些天鹅,”
朋友,我们接受你这份无畏的布施。
108“若这些天鹅并非你亲手所捕获,”
你无权擅自释放我们;猎人,你这是在行偷盗。
109“你是那位国王的仆人,便将我们带到他那里去吧。
在那里,那位善自克制的国王,将依他所证知而行。”
110“猎人听这两只身金色、绿肤的天鹅如此说完,
便用双手抓住两只,关进了笼中。
111“那两只落入笼中的鸟,两身光彩熠熠的羽毛;
善面与持国,就这样被猎人带走,离开了。”
112持国被掳而去,如是告善面言:
善面啊,我为那腿相端严的沙玛,忧惧难安。
她一旦得知我等死讯,便会结束自己的生命。
113“苏穆科啊,那洁白如雁、通身金黄、肌肤如金缕的她,
她想必正如海滨白鹤般,凄然哀号。”
114“您是世间如此伟大、无可称量、拥有广大徒众的导师;
却只为一个女人而忧愁,这并非具智慧者的所为。
115“风能带来气味,或好或坏,悉皆传送。
愚者犹如半生半熟之果,贪者好比盲者逐饵。
116“于诸事中不知抉择,你在我眼中便如痴人。”
你不辨何事当行、何事不当行,已到了生死关头。
117“你几近癫狂,口出此言,竟以为女人更胜一筹;
这些女人为众人所共有,犹如酒徒的酒馆。
118“她们是虚诳,是幻影,是忧恼、疾病与灾祸。
她们粗恶,是束缚,是死神的套索,藏在洞穴里;
若有人对她们生起信赖,便是众人中最卑劣之人。”
119长老所制,谁堪讥毁;
女人实如大种,出现世间。
120“嬉戏寄于她们,欲乐安于其中;
种子在她们之中生长,众生由此得以繁衍;
面对她们,有谁可生厌离?竟以手掌击打众生;
121“唯有您,苏穆卡,而非他人,为妇女之事费心操劳;
如今怖畏既生于彼,因惧乃生其智;
122凡陷疑惑者,怯懦唯有忍惧。
而智者与尊贵者,却投身于难为之事。
123“正因为如此,众国王寻求英勇的谋臣;
勇士能抵御降临于自身的厄难。
124“愿今日国王的厨子们,莫在御厨中宰割我们,
羽翼之色反害己身,犹如竹实自摧竹林;
125“纵得释放亦不肯飞,反自投身还就系缚。
如今他已心生疑惑,应把握要义,莫只逞口舌。”
126“所以,你就去用那个方便吧,那个适当又与法相应的方式。
凭你的能力,为我寻一条活路吧。”
127“不要害怕,鸟中之王,像你这样的,不会怀有恐惧。”
我将致力于与法相应的修习;
“凭我的善巧,你很快就能从罗网中脱身。”
128“那猎人担着天鹅,来到王宫门前。
请启禀国王:持陀罗吒到来。”
129见彼二天鹅,宛如福德所化、具足瑞相;
散阎摩王乃告诸大臣如是言。
130“你们可将衣服、食物、饮品与饭菜给予猎人;
他想要多少金子,就随他去取吧。”
131“迦尸王看见满怀欢喜的猎人,便对他说:
贤友Khemaka,若此处天鹅群集,
132“手持套索者,如何来到这欢聚之处?
他被亲族围绕,身处群中,他是怎样被捉住的?”
133“今夜是我守候在觅食处的第七夜。
为寻它的足迹,我不放逸,精勤努力。
134“而后,我见到了它的足迹——它游步觅食之时。
我便在那里布下套索,就这样捉住了那只鸟。”
135“残忍的家伙,这里明明有两只鸟,你却只说一只;
是你的心颠倒了吗?还是你想得到什么?”
136其双掌鲜红似血,灿若真金,殊妙可爱;
彼拍胸而立者,已自堕我缚网。
137“这时,这只羽毛鲜亮的鸟,自身无束缚,却面向那被缚的受苦者……
他站在那里宣说圣者之语,发出人类的言语。”
138“那么现在,苏目佉,你为何紧合下巴站在那里?
你已来到我的集会,却因恐惧而不敢言语?”
139“迦尸王,我并非因恐惧而步入你的集会,
亦不会因害怕而沉默不语,尤其是在话语有其意义的场合。”
140战车步卒之间,不见汝之随从;
盾甲亦复不见,披甲持弓亦然。
141“没有黄金,没有珍宝,也没有筑造完好的城池,
护城河深险环绕,地势险峻,城墙与塔楼坚固无比;
入此之后,俊美者,应畏惧处你却无所畏惧。”
142“我并非因需要援军、城池或财富而来;
我们行于无路之路,游走于虚空之中。
143“我们的确博学、智慧,心思细密,善察于义利;
当说饶益之语,且安立于真实;
144“你若不实非圣,此语于你何益?
纵是妄语猎夫之言,言若善说亦为善说;”
145他承婆罗门之语,令此处得成安稳。
而你所宣称的无畏,遍及这十方。
146“潜入你的莲池,其水澄净清澈,
彼处饮食丰饶,飞禽亦无所害;
147闻此嘉声美誉,我等来至汝前。
你用套索将我们束缚,而你所说的这番话,尽是虚妄。
148“以妄语和邪恶的贪欲为首要——
二者俱逾越界限,遂投生于苦处。”
149“苏穆科,我等并未犯错,亦非为贪欲所执取。”
多闻智者,于此善巧思惟义理:
150“愿来至此地之人,能说饶益之言;
如是善友苏木卡,猎人闻已即领受;”
151迦尸王,纵身命垂危,我等亦无所怖畏。
死亡来临之际,我们应说有益之语。
152“凡是以鹿杀鹿,或以鸟杀鸟;
以听闻换取听闻,还有什么比这更非圣的呢?
153“若有人妄称圣者之言,耽著非圣者法,
此人于此世来世,二俱退失福祉;
154得享名声莫骄傲,遭逢苦厄莫生疑。
所作当精勤,闭塞诸缝隙;
155彼衰迈已越,已临命尽时。
在此世间行持正法后,他们便这样往生三十三天。
156“迦尸王,听了此言,你应当在自身中守护正法。
也请释放持国,那鹅群中最尊最胜者。”
157“请取来洗足水,以及极为尊贵的座位;
我当自笼中放脱声名远播的持国,
158也放出那位贤明聪慧、善于谋虑义利的将军。
国王安乐时他安乐,国王忧苦时他忧苦。
159“如此之人,实堪受用施主之食;
就像这位苏木珂,是国王生死与共的挚友。”
160“那张通体纯金、八足安立、令人见而欢喜的座椅,
座上铺着柔软的迦尸布,持国便坐了上去。
161“还有那张纯金打造、覆着虎皮的座椅,
善面依持国天王侧畔凝眸谛观:
162“彼迦尸众人,纷纷各取金钵持去;
熏香之食献与群鹅,乃大王所遣之供;”
163见迦尸王遣送殊胜供品,上妙之食已奉现前。
精通刹帝利法者便随即问:
164“尊者是否安乐?尊者是否康健无病?
是否以法御世,令此国繁荣昌盛?”
165“天鹅,我确然安康,亦无病痛,”
而且这国土繁荣富足,我以正法治理人民。
166“先生,您的大臣之中,全无任何过失吧?
“再者,他们为了您的事务,难道不贪恋生命吗?”
167“再者,在我的大臣当中,也未见任何过失。
“他们为我的事业,亦不惜舍命。”
168“你的妻子可像你一样,柔顺而言语亲切吗?”
“她有子有貌有声誉,事事都随顺你的心意吗?”
169“是啊,我的妻子性情与我相似,温顺听话,言辞令人喜爱;”
“她有子有貌有声誉,凡我所愿她都随顺。”
170“您治理国家,是否不施压迫,令国家没有忧患与灾祸?”
以非暴力的正法,以平等的方式教导人民吗?
171“而且,我使国家免于压迫,没有任何祸患忧恼,
我以不暴、以法、以平等而治民:”
172“贤善者是否蒙敬,凶恶者是否被弃?
莫非你已舍弃正法,转而随顺非法?”
173“善者我礼敬,不善者我远离;
我唯随顺于法,非法已弃无余;”
174“刹帝利,你岂不审观久远之未来?
你是否沉溺于迷醉之物,而不畏惧他世?”
175“我不去观察那飞逝的遥远未来。
安住于十法之中,我不畏惧他世。
176“布施、持戒、舍离、正直、柔和、苦行,
无瞋、不害、忍辱,及不违逆。
177“我见这些善法安住于我自身中;
于是,我便生起喜悦与无量欢喜。
178“善面不假思索,便说出了粗暴的话语;
飞鸟未察我等心意有无过失,
179“彼怀瞋怒,非理而发粗恶之言。
那些在我们身上根本不存在的,这绝不是有智慧者的行持。”
180“大王,我有此过失,只因一时匆忙。
当达答拉塔(雁王)被缚时,我遭受了极大的痛苦。
181“你之于我们,犹如父亲之于儿子,犹如大地之于一切众生。
我们已然冒犯于您,请宽恕我们吧,大国王。”
182“你不掩藏这样的性情,我们为此随喜。
你已打破内心的荒地,你已变得正直,飞鸟啊。”
183“在迦尸王的宫殿里,无论有什么宝物,
白银、黄金,还有大量的珍珠和琉璃。
184“宝石、螺贝、珍珠,还有黄檀木与布料,
兽皮、象牙制品,及大量的铜、铁,
这些财富,我悉数给予你们;我王权,也一并舍予你们。”
185“战车之尊啊,我们确实已受到您的恭敬与尊重;
我等依法而住,请您成为我们的导师。
186“导师,我们已蒙您准许,已为您所认可;
调伏怨敌者啊,我们行右绕礼敬之后,便去见亲人。”
187“(迦尸王)整夜思惟,如实商议,
迦尸王应允了他,这位天鹅中的至上者。”
188“此后,一夜尽,太阳升起之际。
在迦尸国王的注视中,他们自王宫飞离而去。”
189见彼殊胜禽鸟安然来至,天鹅竞作克卡之鸣;
一时广长音声纷然并起。
190“他们因为主人获释而满心欢喜,对主人怀着恭敬。
卵生者得到了依怙,周匝围绕。”
191“如此,拥有朋友者,一切悉皆顺遂成就。
犹如持国天王归于亲族群中。”
‘‘Ete haṃsā pakkamanti, vakkaṅgā bhayameritā; Harittaca hemavaṇṇa, kāmaṃ sumukha pakkama. ‘‘Ohāya maṃ ñātigaṇā, ekaṃ pāsavasaṃ gataṃ; Anapekkhamānā gacchanti, kiṃ eko avahīyasi. ‘‘Pateva patataṃ seṭṭha, natthi baddhe sahāyatā; Mā anīghāya hāpesi, kāmaṃ sumukha pakkama’’. ‘‘Nāhaṃ dukkhaparetopi , dhataraṭṭha tuvaṃ jahe; Jīvitaṃ maraṇaṃ vā me, tayā saddhiṃ bhavissati. ‘‘Nāhaṃ dukkhaparetopi, dhataraṭṭha tuvaṃ jahe; Na maṃ anariyasaṃyutte, kamme yojetumarahasi. ‘‘Sakumāro sakhā tyasmi, sacitte casmi te ṭhito; Ñāto senāpati tyāhaṃ, haṃsānaṃ pavaruttama. ‘‘Kathaṃ ahaṃ vikatthissaṃ , ñātimajjhe ito gato; Taṃ hitvā patataṃ seṭṭha, kiṃ te vakkhāmito gato; Idha pāṇaṃ cajissāmi, nānariyaṃ kattumussahe’’. ‘‘Eso hi dhammo sumukha, yaṃ tvaṃ ariyapathe ṭhito; Yo bhattāraṃ sakhāraṃ maṃ, na pariccattumussahe. ‘‘Tañhi me pekkhamānassa, bhayaṃ natveva jāyati; Adhigacchasi tvaṃ mayhaṃ, evaṃ bhūtassa jīvitaṃ’’. ‘‘Iccevaṃ mantayantānaṃ, ariyānaṃ ariyavuttinaṃ; Daṇḍamādāya nesādo, āpatī turito bhusaṃ. ‘‘Tamāpatantaṃ disvāna, sumukho atibrūhayi ; Aṭṭhāsi purato rañño, haṃso vissāsayaṃ byadhaṃ . ‘‘Mā bhāyi patataṃ seṭṭha, na hi bhāyanti tādisā; Ahaṃ yogaṃ payuñjissaṃ, yuttaṃ dhammūpasaṃhitaṃ; Tena pariyāpadānena , khippaṃ pāsā pamokkhasi’’. ‘‘Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, sumukhassa subhāsitaṃ; Pahaṭṭhalomo nesādo, añjalissa paṇāmayi. ‘‘Na me sutaṃ vā diṭṭhaṃ vā, bhāsanto mānusiṃ dijo; Ariyaṃ bruvāno vakkaṅgo, cajanto mānusiṃ giraṃ. ‘‘Kinnu tāyaṃ dijo hoti, mutto baddhaṃ upāsasi; Ohāya sakuṇā yanti, kiṃ eko avahīyasi’’. ‘‘Rājā me so dijāmitta, senāpaccassa kārayiṃ; Tamāpade pariccattuṃ, nussahe vihagādhipaṃ. ‘‘Mahāgaṇāya bhattā me, mā eko byasanaṃ agā; Tathā taṃ samma nesāda, bhattāyaṃ abhito rame’’. ‘‘Ariyavattasi vakkaṅga, yo piṇḍamapacāyasi; Cajāmi te taṃ bhattāraṃ, gacchathūbho yathāsukhaṃ’’. ‘‘Sace attappayogena, ohito haṃsapakkhinaṃ; Paṭigaṇhāma te samma, etaṃ abhayadakkhiṇaṃ. ‘‘No ce attappayogena, ohito haṃsapakkhinaṃ; Anissaro muñcamamhe, theyyaṃ kayirāsi luddaka’’. ‘‘Yassa tvaṃ bhatako rañño, kāmaṃ tasseva pāpaya; Tattha saṃyamano rājā, yathābhiññaṃ karissati’’. ‘‘Iccevaṃ vutto nesādo, hemavaṇṇe harittace; Ubho hatthehi saṅgayha , pañjare ajjhavodahi. ‘‘Te pañjaragate pakkhī, ubho bhassaravaṇṇine; Sumukhaṃ dhataraṭṭhañca, luddo ādāya pakkami’’. ‘‘Harīyamāno dhataraṭṭho, sumukhaṃ etadabravi; Bāḷhaṃ bhāyāmi sumukha, sāmāya lakkhaṇūruyā; Asmākaṃ vadhamaññāya, athattānaṃ vadhissati. ‘‘Pākahaṃsā ca sumukha, suhemā hemasuttacā; Koñcī samuddatīreva, kapaṇā nūna rucchati’’. ‘‘Evaṃ mahanto lokassa, appameyyo mahāgaṇī; Ekitthimanusoceyya, nayidaṃ paññavatāmiva. ‘‘Vātova gandhamādeti, ubhayaṃ chekapāpakaṃ; Bālo āmakapakkaṃva, lolo andhova āmisaṃ. ‘‘Avinicchayaññu atthesu, mandova paṭibhāsi maṃ; Kiccākiccaṃ na jānāsi, sampatto kālapariyāyaṃ. ‘‘Aḍḍhummatto udīresi, yo seyyā maññasitthiyo; Bahusādhāraṇā hetā, soṇḍānaṃva surāgharaṃ. ‘‘Māyā cesā marīcī ca, soko rogo cupaddavo; Kharā ca bandhanā cetā, maccupāsā guhāsayā ; Tāsu yo vissase poso, so naresu narādhamo’’. ‘‘Yaṃ vuddhehi upaññātaṃ, ko taṃ ninditumarahati; Mahābhūtitthiyo nāma, lokasmiṃ udapajjisuṃ. ‘‘Khiḍḍā paṇihitā tyāsu, rati tyāsu patiṭṭhitā; Bījāni tyāsu rūhanti, yadidaṃ sattā pajāyare; Tāsu ko nibbide poso, pāṇamāsajja pāṇibhi . ‘‘Tvameva nañño sumukha, thīnaṃ atthesu yuñjasi; Tassa tyajja bhaye jāte, bhītena jāyate mati. ‘‘Sabbo hi saṃsayaṃ patto, bhayaṃ bhīru titikkhati; Paṇḍitā ca mahantāno , atthe yuñjanti duyyuje. ‘‘Etadatthāya rājāno, sūramicchanti mantinaṃ; Paṭibāhati yaṃ sūro, āpadaṃ attapariyāyaṃ. ‘‘Mā no ajja vikantiṃsu, rañño sūdā mahānase; Tathā hi vaṇṇo pattānaṃ, phalaṃ veḷuṃva taṃ vadhi. ‘‘Muttopi na icchi uḍḍetuṃ , sayaṃ bandhaṃ upāgami; Sopajja saṃsayaṃ patto, atthaṃ gaṇhāhi mā mukhaṃ’’. ‘‘So taṃ yogaṃ payuñjassu, yuttaṃ dhammūpasaṃhitaṃ ; Tava pariyāpadānena, mama pāṇesanaṃ cara’’. ‘‘Mā bhāyi patataṃ seṭṭha, na hi bhāyanti tādisā; Ahaṃ yogaṃ payuñjissaṃ, yuttaṃ dhammūpasaṃhitaṃ ; Mama pariyāpadānena, khippaṃ pāsā pamokkhasi’’. ‘‘So luddo haṃsakājena , rājadvāraṃ upāgami; Paṭivedetha maṃ rañño, dhataraṭṭhāyamāgato’’. ‘‘Te disvā puññasaṃkāse, ubho lakkhaṇasammate ; Khalu saṃyamano rājā, amacce ajjhabhāsatha. ‘‘Detha luddassa vatthāni, annaṃ pānañca bhojanaṃ; Kāmaṃ karo hiraññassa, yāvanto esa icchati’’. ‘‘Disvā luddaṃ pasannattaṃ, kāsirājā tadabravi; Yadyāyaṃ samma khemaka, puṇṇā haṃsehi tiṭṭhati. ‘‘Kathaṃ rucimajjhagataṃ, pāsahattho upāgami; Okiṇṇaṃ ñātisaṅghehi, nimmajjhimaṃ kathaṃ gahi’’. ‘‘Ajja me sattamā ratti, adanāni upāsato ; Padametassa anvesaṃ, appamatto ghaṭassito. ‘‘Athassa padamaddakkhiṃ, carato adanesanaṃ; Tatthāhaṃ odahiṃ pāsaṃ, evaṃ taṃ dijamaggahiṃ’’. ‘‘Ludda dve ime sakuṇā, atha ekoti bhāsasi; Cittaṃ nu te vipariyattaṃ , adu kinnu jigīsasi’’ . ‘‘Yassa lohitakā tālā, tapanīyanibhā subhā; Uraṃ saṃhacca tiṭṭhanti, so me bandhaṃ upāgami. ‘‘Athāyaṃ bhassaro pakkhī, abaddho baddhamāturaṃ; Ariyaṃ bruvāno aṭṭhāsi, cajanto mānusiṃ giraṃ’’. ‘‘Atha kiṃ dāni sumukha, hanuṃ saṃhacca tiṭṭhasi; Adu me parisaṃ patto, bhayā bhīto na bhāsasi’’. ‘‘Nāhaṃ kāsipati bhīto, ogayha parisaṃ tava; Nāhaṃ bhayā na bhāsissaṃ, vākyaṃ atthamhi tādise’’. ‘‘Na te abhisaraṃ passe, na rathe napi pattike; Nāssa cammaṃ va kīṭaṃ vā, vammite ca dhanuggahe. ‘‘Na hiraññaṃ suvaṇṇaṃ vā, nagaraṃ vā sumāpitaṃ; Okiṇṇaparikhaṃ duggaṃ, daḷhamaṭṭālakoṭṭhakaṃ; Yattha paviṭṭho sumukha, bhāyitabbaṃ na bhāyasi’’. ‘‘Na me abhisarenattho, nagarena dhanena vā; Apathena pathaṃ yāma, antalikkhecarā mayaṃ. ‘‘Sutā ca paṇḍitā tyamhā, nipuṇā atthacintakā ; Bhāsematthavatiṃ vācaṃ, sacce cassa patiṭṭhito. ‘‘Kiñca tuyhaṃ asaccassa, anariyassa karissati; Musāvādissa luddassa, bhaṇitampi subhāsitaṃ’’. ‘‘Taṃ brāhmaṇānaṃ vacanā, imaṃ khemamakārayi ; Abhayañca tayā ghuṭṭhaṃ, imāyo dasadhā disā. ‘‘Ogayha te pokkharaṇiṃ, vippasannodakaṃ suciṃ; Pahūtaṃ cādanaṃ tattha, ahiṃsā cettha pakkhinaṃ. ‘‘Idaṃ sutvāna nigghosaṃ, āgatamha tavantike; Te te bandhasma pāsena, etaṃ te bhāsitaṃ musā. ‘‘Musāvādaṃ purakkhatvā, icchālobhañca pāpakaṃ; Ubho sandhimatikkamma, asātaṃ upapajjati’’. ‘‘Nāparajjhāma sumukha, napi lobhāva maggahiṃ; Sutā ca paṇḍitātyattha, nipuṇā atthacintakā. ‘‘Appevatthavatiṃ vācaṃ, byāhareyyuṃ idhāgatā; Tathā taṃ samma nesādo, vutto sumukha maggahi’’. ‘‘Neva bhītā kāsipati, upanītasmi jīvite; Bhāsematthavatiṃ vācaṃ, sampattā kālapariyāyaṃ. ‘‘Yo migena migaṃ hanti, pakkhiṃ vā pana pakkhinā; Sutena vā sutaṃ kiṇyā , kiṃ anariyataraṃ tato. ‘‘Yo cāriyarudaṃ bhāse, anariyadhammavassito ; Ubho so dhaṃsate lokā, idha ceva parattha ca. ‘‘Na majjetha yasaṃ patto, na byādhe pattasaṃsayaṃ; Vāyametheva kiccesu, saṃvare vivarāni ca. ‘‘Ye vuddhā abbhatikkantā , sampattā kālapariyāyaṃ; Idha dhammaṃ caritvāna, evaṃte tidivaṃ gatā. ‘‘Idaṃ sutvā kāsipati, dhammamattani pālaya; Dhataraṭṭhañca muñcāhi, haṃsānaṃ pavaruttamaṃ’’. ‘‘Āharantudakaṃ pajjaṃ, āsanañca mahārahaṃ; Pañjarato pamokkhāmi, dhataraṭṭhaṃ yasassinaṃ. ‘‘Tañca senāpatiṃ dhīraṃ, nipuṇaṃ atthacintakaṃ; Yo sukhe sukhito raññe , dukkhite hoti dukkhito. ‘‘Ediso kho arahati, piṇḍamasnātu bhattuno; Yathāyaṃ sumukho rañño, pāṇasādhāraṇo sakhā’’. ‘‘Pīṭhañca sabbasovaṇṇaṃ, aṭṭhapādaṃ manoramaṃ; Maṭṭhaṃ kāsikamatthannaṃ , dhataraṭṭho upāvisi. ‘‘Kocchañca sabbasovaṇṇaṃ, veyyagghaparisibbitaṃ; Sumukho ajjhupāvekkhi, dhataraṭṭhassanantarā . ‘‘Tesaṃ kañcanapattehi, puthū ādāya kāsiyo; Haṃsānaṃ abhihāresuṃ, aggarañño pavāsitaṃ’’. ‘‘Disvā abhihaṭaṃ aggaṃ, kāsirājena pesitaṃ; Kusalo khattadhammānaṃ, tato pucchi anantarā. ‘‘Kaccinnu bhoto kusalaṃ, kacci bhoto anāmayaṃ; Kacci raṭṭhamidaṃ phītaṃ, dhammena manusāsasi’’. ‘‘Kusalañceva me haṃsa, atho haṃsa anāmayaṃ; Atho raṭṭhamidaṃ phītaṃ, dhammenaṃ manusāsahaṃ. ‘‘Kacci bhoto amaccesu, doso koci na vijjati; Kacci ca te tavatthesu, nāvakaṅkhanti jīvitaṃ’’. ‘‘Athopi me amaccesu, doso koci na vijjati; Athopi te mamatthesu, nāvakaṅkhanti jīvitaṃ’’. ‘‘Kacci te sādisī bhariyā, assavā piyabhāṇinī; Puttarūpayasūpetā, tava chandavasānugā’’. ‘‘Atho me sādisī bhariyā, assavā piyabhāṇinī; Puttarūpayasūpetā, mama chandavasānugā’’. ‘‘Kacci raṭṭhaṃ anuppīḷaṃ, akutociupaddavaṃ; Asāhasena dhammena, samena manusāsasi’’. ‘‘Atho raṭṭhaṃ anuppīḷaṃ, akutociupaddavaṃ; Asāhasena dhammena, samena manusāsahaṃ’’. ‘‘Kacci santo apacitā, asanto parivajjitā; No ce dhammaṃ niraṃkatvā, adhammamanuvattasi’’. ‘‘Santo ca me apacitā, asanto parivajjitā; Dhammamevānuvattāmi, adhammo me niraṅkato’’. ‘‘Kacci nānāgataṃ dīghaṃ, samavekkhasi khattiya; Kacci matto madanīye, paralokaṃ na santasi’’. ‘‘Nāhaṃ anāgataṃ dīghaṃ, samavekkhāmi pakkhima; Ṭhito dasasu dhammesu, paralokaṃ na santase . ‘‘Dānaṃ sīlaṃ pariccāgaṃ, ajjavaṃ maddavaṃ tapaṃ; Akkodhaṃ avihiṃsañca, khantiñca avirodhanaṃ. ‘‘Iccete kusale dhamme, ṭhite passāmi attani; Tato me jāyate pīti, somanassañcanappakaṃ. ‘‘Sumukho ca acintetvā, visajji pharusaṃ giraṃ; Bhāvadosamanaññāya, asmākāyaṃ vihaṅgamo. ‘‘So kuddho pharusaṃ vācaṃ, nicchāresi ayoniso; Yānasmāsu na vijjanti, nayidaṃ paññavatāmiva’’. ‘‘Atthi me taṃ atisāraṃ, vegena manujādhipa; Dhataraṭṭhe ca baddhasmiṃ, dukkhaṃ me vipulaṃ ahu. ‘‘Tvaṃ no pitāva puttānaṃ, bhūtānaṃ dharaṇīriva; Asmākaṃ adhipannānaṃ, khamassu rājakuñjara’’. ‘‘Etaṃ te anumodāma, yaṃ bhāvaṃ na nigūhasi; Khilaṃ pabhindasi pakkhi, ujukosi vihaṅgama’’. ‘‘Yaṃ kiñci ratanaṃ atthi, kāsirāja nivesane; Rajataṃ jātarūpañca, muttā veḷuriyā bahū. ‘‘Maṇayo saṅkhamuttañca, vatthakaṃ haricandanaṃ; Ajinaṃ dantabhaṇḍañca, lohaṃ kāḷāyasaṃ bahuṃ; Etaṃ dadāmi vo vittaṃ, issariyaṃ vissajāmi vo’’. ‘‘Addhā apacitā tyamhā, sakkatā ca rathesabha; Dhammesu vattamānānaṃ, tvaṃ no ācariyo bhava. ‘‘Ācariya samanuññātā, tayā anumatā mayaṃ; Taṃ padakkhiṇato katvā, ñātiṃ passemurindama’’ . ‘‘Sabbarattiṃ cintayitvā, mantayitvā yathātathaṃ; Kāsirājā anuññāsi, haṃsānaṃ pavaruttamaṃ’’. ‘‘Tato ratyā vivasāne, sūriyuggamanaṃ pati; Pekkhato kāsirājassa, bhavanā te vigāhisuṃ’’. ‘‘Te aroge anuppatte, disvāna parame dije; Kekāti makaruṃ haṃsā, puthusaddo ajāyatha. ‘‘Te patītā pamuttena, bhattunā bhattugāravā; Samantā parikiriṃsu, aṇḍajā laddhapaccayā’’. ‘‘Evaṃ mittavataṃ atthā, sabbe honti padakkhiṇā; Haṃsā yathā dhataraṭṭhā, ñātisaṅghaṃ upāgamu’’nti.