《败坏法经》的注释
1. Palokadhammasuttavaṇṇanā
8484. 在恰那品的第一部经里,“坏灭法”是指会坏灭的本性。这样一来,这里就只说了无常相。
84. Channavaggassa paṭhame palokadhammanti bhijjanakasabhāvaṃ. Evamettha aniccalakkhaṇameva kathitaṃ.
2. 《空世间经》的注释
2. Suññatalokasuttavaṇṇanā
85在第二部经里,“我所拥有的”是指属于自己的用具。这样一来,这里其实只讲到了无我的特征。
85. Dutiye attaniyenāti attano santakena parikkhārena. Evamettha anattalakkhaṇameva kathitaṃ.
3. 《略说法经》的注释
3. Saṃkhittadhammasuttavaṇṇanā
86第三经应当依照《蕴品》中《阿难教诫经》(《相应部》3.83)所说的方法来理解。
86. Tatiyaṃ khandhiyavagge ānandovāde (saṃ. ni. 3.83) vuttanayeneva veditabbaṃ.
第4篇 恰那经的注释
4. Channasuttavaṇṇanā
8787. 在第四经中,“恰那”:这是一位名叫恰那的长老,不是那位出家离去的长老。“独处”:指从果等至中出来。“探病者”:就是照顾病人的人。照顾病人是佛陀所赞叹、佛陀所称赞的,所以这样说。“应给头巾”:头巾就是缠在头上的布,也应该给这个。“刀”:指夺命的刀。“我不期望”:就是我不想要。“已承事”:就是已经服侍了。“以可意者”:指以令心欢喜的身业等。在这里,七位有学称为“侍奉者”,阿拉汉称为“承事者”,世尊称为“所受承事者”。
87. Catutthe channoti evaṃnāmako thero, na abhinikkhamanaṃ nikkhantathero. Paṭisallānāti phalasamāpattito. Gilānapucchakāti gilānupaṭṭhākā. Gilānupaṭṭhānaṃ nāma buddhapasatthaṃ buddhavaṇṇitaṃ, tasmā evamāha. Sīsaveṭhaṃ dadeyyāti sīse veṭhanaṃ sīsaveṭhaṃ, tañca dadeyya. Satthanti jīvitahārakasatthaṃ. Nāvakaṅkhāmīti na icchāmi. Pariciṇṇoti paricarito. Manāpenāti manavaḍḍhanakena kāyakammādinā. Ettha ca satta sekhā paricaranti nāma, arahā paricārī nāma, bhagavā pariciṇṇo nāma.
贤友,这正是弟子所应做的;贤友,对弟子来说,这才是合适的。无可指责,就是不再生起、不再结生。贤友舍利弗,请提问,我听了之后就会知道——这叫作弟子的邀请。像“这是我的”这类说法,是就渴爱、慢、见这三种执取而说的。见灭尽,就是了知坏灭与消逝。我观察“这不是我的,这不是我,这不是我的自我”,就是观察无常、苦、无我。在这些地方,恰那长老把舍利弗长老所问的问题归入阿拉汉果来解说。但舍利弗长老虽然知道他是凡夫,也没有说他是凡夫或漏已尽者,只是保持沉默。而春达长老心想“我要让他知道自己是凡夫”,就给了他教诫。
Etañhi, āvuso, sāvakassa patirūpanti, āvuso, sāvakassa nāma etaṃ anucchavikaṃ. Anupavajjanti appavattikaṃ appaṭisandhikaṃ. Pucchāvuso sāriputta, sutvā vedissāmāti ayaṃ sāvakapavāraṇā nāma. Etaṃmamātiādīni taṇhāmānadiṭṭhiggāhavasena vuttāni. Nirodhaṃ disvāti khayavayaṃ ñatvā. Netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attāti samanupassāmīti aniccaṃ dukkhaṃ anattāti samanupassāmi. Ettakesu ṭhānesu channatthero sāriputtattherena pucchitaṃ pañhaṃ arahatte pakkhipitvā kathesi. Sāriputtatthero pana tassa puthujjanabhāvaṃ ñatvāpi taṃ ‘‘puthujjano’’ti vā ‘‘khīṇāsavo’’ti vā avatvā tuṇhīyeva ahosi. Cundatthero panassa puthujjanabhāvaṃ saññāpessāmīti cintetvā ovādaṃ adāsi.
这里,“因此”是说:因为忍受不了临终的感受,他说“我要拿刀来”,所以这位具寿是凡夫;由此也点明“因此,你也要对这一点作意”。或者,因为你说“看到六处的灭尽之后,我不再以三种执取来看待眼等”,所以,具寿,你也应当对那位世尊的教法在这一点上作意——这样说,正是在指出他仍是凡夫。“恒常持”就是一切时。“有依者”就是被渴爱、慢、见所依止的人。“动摇”就是挣扎扰动。就像现在,这位具寿忍受不了生起的感受,因为没有断除执取,还抓着“我在感受,这是我的感受”,所以现在就挣扎扰动起来。他也正是用这一点对他说:“你就是凡夫。”
Tattha tasmāti yasmā māraṇantikaṃ vedanaṃ adhivāsetuṃ asakkonto satthaṃ āharāmīti vadati, tasmā puthujjano āyasmā, tena idampi manasikarohīti dīpeti. Yasmā vā channaṃ āyatanānaṃ nirodhaṃ disvā cakkhādīni tiṇṇaṃ gāhānaṃ vasena na samanupassāmīti vadasi. Tasmā idampi tassa bhagavato sāsanaṃ āyasmatā manasikātabbantipi puthujjanabhāvameva dīpento vadati. Niccakappanti niccakālaṃ. Nissitassāti taṇhāmānadiṭṭhīhi nissitassa. Calitanti vipphanditaṃ hoti. Yathayidaṃ āyasmato uppannaṃ vedanaṃ adhivāsetuṃ asakkontassa ‘‘ahaṃ vedayāmi, mama vedanā’’ti appahīnaggāhassa idāni vipphanditaṃ hoti, imināpi naṃ ‘‘puthujjanova tva’’nti vadati.
“轻安”是指身轻安和心轻安,也就是烦恼的轻安,这就是它的意思。“无倾向”是指渴爱的无倾向。“不存在”是指:当对“有”的希求和执著现起不存在时。“没有来去”是指:以结生来说的“来”不存在,以死亡来说的“去”也不存在。“死没与再生”是指:以死亡来说的死没,以再生来说的再生。“不在此处,不在彼处,也不在两者之间”是指:不在此世间,不在他世间,也不在两者之中。“这就是苦的终结”是指:轮回之苦和烦恼之苦,它的终点、它的边界、它的彻底止息,就在这里。这里的意思正是如此。至于那些抓住“两者之间”这个说法而主张有“中有”的人,他们的说法没有意义。因为“中有”的存在,在阿毗达摩中已经被明确否定了。而“之间”这个词,是在说明另一种解释。所以这里的意思是:“不在此处,不在彼处”,另一种解释就是“不在两者之间”。
Passaddhīti kāyacittapassaddhi, kilesapassaddhi nāma hotīti attho. Natiyāti taṇhānatiyā. Asatīti bhavatthāya ālayanikantipariyuṭṭhāne asati. Āgatigati na hotīti paṭisandhivasena āgati nāma, cutivasena gamanaṃ nāma na hoti. Cutūpapātoti cavanavasena cuti, upapajjanavasena upapāto. Nevidha na huraṃ na ubhayamantarenāti na idhaloke na paraloke na ubhayattha hoti. Esevanto dukkhassāti vaṭṭadukkhakilesadukkhassa ayameva anto ayaṃ paricchedo parivaṭumabhāvo hoti. Ayameva hi ettha attho. Ye pana ‘‘ubhayamantarenā’’ti vacanaṃ gahetvā antarābhavaṃ icchanti, tesaṃ vacanaṃ niratthakaṃ. Antarābhavassa hi bhāvo abhidhamme paṭikkhittoyeva. ‘‘Antarenā’’ti vacanaṃ pana vikappantaradīpanaṃ. Tasmā ayamettha attho – neva idha na huraṃ, aparo vikappo na ubhayanti.
他拿起刀,也就是那把夺命的刀,拿起来后割断了自己的喉咙。就在那一刻,死亡的恐惧袭上他心头,趣相显现出来。他意识到自己还是凡夫,内心生起警醒,于是开始修观,观察诸行,证得了阿拉汉果,成为等首者,然后般涅槃了。“当面记说为无可非难”——虽然这是长老还在凡夫位时得到的记说,但正是凭着这个记说,他毫无障碍地般涅槃了。因此,世尊就拿这个记说来宣说。
Satthaṃ āharesīti jīvitahārakasatthaṃ āhari, āharitvā kaṇṭhanāḷaṃ chindi. Athassa tasmiṃ khaṇe maraṇabhayaṃ okkami, gatinimittaṃ upaṭṭhāsi. So attano puthujjanabhāvaṃ ñatvā, saṃviggacitto vipassanaṃ paṭṭhapetvā, saṅkhāre pariggaṇhanto arahattaṃ patvā, samasīsī hutvā parinibbuto. Sammukhāyeva anupavajjatā byākatāti kiñcāpi idaṃ therassa puthujjanakāle byākaraṇaṃ hoti; etena pana byākaraṇena anantarāyamassa parinibbānaṃ ahosi. Tasmā bhagavā tadeva byākaraṇaṃ gahetvā kathesi.
“可亲近之家”是指应当去拜访的家庭。长老借此问道:“尊者,在这样有男施主和女施主存在的情况下,那位比丘会在您的教法中般涅槃吗?”他这样问,是要在前行修行的阶段指出与家庭交往的过失。于是世尊为了说明他并未与那些家庭交往,便说了“舍利弗,这些……”等等。据说正是在这一点上,长老与家庭没有交往的事实变得很明显。其余各处都清楚易懂。
Upavajjakulānīti upasaṅkamitabbakulāni. Iminā thero, ‘‘bhante, evaṃ upaṭṭhākesu ca upaṭṭhāyikāsu ca vijjamānāsu so bhikkhu tumhākaṃ sāsane parinibbāyissatī’’ti pubbabhāgapaṭipattiyaṃ kulasaṃsaggadosaṃ dassento pucchati. Athassa bhagavā kulesu saṃsaggābhāvaṃ dīpento honti hete sāriputtātiādimāha. Imasmiṃ kira ṭhāne therassa kulesu asaṃsaṭṭhabhāvo pākaṭo ahosi. Sesaṃ sabbattha uttānameva.
5-6. 《布纳经》等的注释
5-6. Puṇṇasuttādivaṇṇanā
88-8988-89. 在第五项中,“tañca”指的是那个眼和那个色。“喜贪集起则苦集起”的意思是,由于渴爱的汇集,五取蕴之苦也就汇集起来。这样,在六个根门中,通过“喜贪集起则苦集起”这句话,依二谛展示了流转的顶点。在第二种方式中,通过“灭与道”,依二谛展示了还灭的顶点。“以此,你,布纳”是一个单独的连结。如此,先以流转与还灭的方式把说法引导到阿拉汉果,现在为了让布纳长老在七个场合发出狮子吼,于是开始说“以此你……”等等。
88-89. Pañcame tañceti taṃ cakkhuñceva rūpañca. Nandisamudayā dukkhasamudayoti taṇhāya samodhānena pañcakkhandhadukkhassa samodhānaṃ hoti. Iti chasu dvāresu ‘‘nandisamudayā dukkhasamudayo’’ti iminā dvinnaṃ saccānaṃ vasena vaṭṭaṃ matthakaṃ pāpetvā dassesi. Dutiyanaye nirodho maggoti dvinnaṃ saccānaṃ vasena vivaṭṭaṃ matthakaṃ pāpetvā dassesi. Iminā tvaṃ puṇṇāti pāṭiyekko anusandhi. Evaṃ tāva vaṭṭavivaṭṭavasena desanaṃ arahatte pakkhipitvā idāni puṇṇattheraṃ sattasu ṭhānesu sīhanādaṃ nadāpetuṃ iminā tvantiādimāha.
凶恶是指心怀嗔怒、造下罪过。粗恶是指言语粗暴刺人,也就是他们用十种骂人的事由来辱骂。责骂是指他们威胁说:“你算是什么沙门?我们要这样那样收拾你。”在此处如此,是指在我这里将会这样发生。以杖,是指用四肘长的杖、金合欢木杖或槌杵。以刀,是指单刃刀之类的刀具。寻找持刀者,是指寻觅能夺人性命的持刀之人。长老这句话,是针对在第三巴拉基格事中,比丘们听了不净的教说之后厌患自身、因而寻找持刀者一事而说的。在以调伏与寂止这一句中,调伏是根律仪等的名称。
Caṇḍāti duṭṭhā kibbisā. Pharusāti kakkhaḷā akkosissantīti dasahi akkosavatthūhi akkosissanti. Paribhāsissantīti ‘‘kiṃ samaṇo nāma tvaṃ, idañcidañca te karissāmā’’ti tajjessanti. Evametthāti evaṃ mayhaṃ ettha bhavissati. Daṇḍenāti catuhatthadaṇḍena vā khadiradaṇḍena vā ghaṭikamuggarena vā. Satthenāti ekatodhārādinā satthena. Satthahārakaṃ pariyesantīti jīvitahārakasatthaṃ pariyesanti. Idaṃ thero tatiyapārājikavatthusmiṃ asubhakathaṃ sutvā attabhāvena jigucchantānaṃ bhikkhūnaṃ satthahārakapariyesanaṃ sandhāyāha. Damūpasamenāti ettha damoti indriyasaṃvarādīnaṃ etaṃ nāmaṃ.
“以真理调伏,具足自制。
已到达吠陀的终极,已经圆满梵行。”
‘‘Saccena danto damasā upeto, Vedantagū vusitabrahmacariyo’’ti. (saṃ. ni. 1.195; su. ni. 467) –
在这里,根律仪确实被称为“调伏”。在“若有比真实、调伏、舍离更殊胜者,则由忍耐于此处得见”这句中,慧被称为“调伏”。在“以布施、调伏、自制、说真实语”这句中,伍波萨他甘马被称为“调伏”。但在这部经里,忍耐应当被理解为“调伏”。“寂止”就是它的同义词。
Ettha hi indriyasaṃvaro damoti vutto. ‘‘Yadi saccā damā cāgā, khantyā bhiyyodha vijjatī’’ti (su. ni. 191; saṃ. ni. 1.246) ettha paññā damoti vuttā. ‘‘Dānena damena saṃyamena saccavajjenā’’ti (dī. ni. 1.165; ma. ni. 2.226) ettha uposathakammaṃ damoti vuttaṃ. Imasmiṃ pana sutte khanti damoti veditabbo. Upasamoti tasseva vevacanaṃ.
那么,这位具寿布纳又是谁呢?他为什么想去那里呢?他本来就是苏那巴兰答的居民,不过在舍卫城察觉到住处不合适,所以就想离开那里去别处。
Atha kho āyasmā puṇṇoti ko panesa puṇṇo, kasmā ca panettha gantukāmo ahosīti? Sunāparantavāsiko eva esa, sāvatthiyaṃ pana asappāyavihāraṃ sallakkhetvā tattha gantukāmo ahosi.
关于这件事,有一个渐次展开的因缘故事:据说,在苏那巴兰答地区的一个商人村里,住着两兄弟。他们当中,有时候是哥哥带着五百辆车,到各地乡间去,把货物运回来;有时候是弟弟去。而这一次,弟弟被留在家中,哥哥带着五百辆车,在各地乡间经商游历,一路辗转来到舍卫城。他把商队安顿在离祇园不太远的地方,吃过早饭以后,在随从们的围绕下,坐在一个舒适的地方。
Tatrāyaṃ anuppubbikathā – sunāparantaraṭṭhe kira ekasmiṃ vāṇijagāme ete dve bhātaro. Tesu kadāci jeṭṭho pañca sakaṭasatāni gahetvā janapadaṃ gantvā bhaṇḍaṃ āharati, kadāci kaniṭṭho. Imasmiṃ pana samaye kaniṭṭhaṃ ghare ṭhapetvā, jeṭṭhabhātiko pañca sakaṭasatāni gahetvā, janapadacārikaṃ caranto anupubbena sāvatthiṃ patvā, jetavanassa nātidūre sakaṭasatthaṃ nivesetvā bhuttapātarāso parijanaparivuto phāsukaṭṭhāne nisīdi.
那时,舍卫城的居民吃过早饭后,决意持守伍波萨他日的学处,换上洁净的上衣,手里拿着香、花等供物,一心朝向佛、朝向法、朝向僧,心意归向、倾向、投向那边。他们从南门出城,前往祇园。他看见这些人,就问一个人:“他们要去哪里?”那人说:“贤者,您不知道吗?世间已经出现了佛、法、僧这三样珍宝。这些大众都是要去导师面前听法的。”一听到“佛”这个字,这话就像穿透皮肤、肌肉,一直触到骨髓一样,他整个人愣在那里。他在随从的簇拥下,跟那群人一起去了精舍,站在听导师用甜美声音说法的大众边上。听完法后,他生起了出家的心。这时如来知道时机到了,就遣散了大众。他走到导师面前,顶礼之后,邀请世尊第二天接受供养。第二天,他搭好棚子,铺好座位,对以佛陀为首的僧团做了盛大的布施。吃完早饭后,他决意持守伍波萨他日的学处,叫来管家,把情况一一交代清楚:“这些财物已经布施出去了,这些财物还没有布施出去。”他把所有财产都交托出去,说:“这些财产都给我弟弟。”然后在导师面前出家,以业处为依止。
Tena ca samayena sāvatthivāsino bhuttapātarāsā uposathaṅgāni adhiṭṭhāya suddhuttarāsaṅgā gandhapupphādihatthā yena buddho, yena dhammo, yena saṅgho, tanninnā tappoṇā tappabbhārā hutvā, dakkhiṇadvārena nikkhamitvā jetavanaṃ gacchanti. So te disvā ‘‘kahaṃ ime gacchantī’’ti ekaṃ manussaṃ pucchi. Kiṃ tvaṃ, ayyo, na jānāsi? Loke buddhadhammasaṅgharatanāni nāma uppannāni, icceso mahājano satthu santikaṃ dhammakathaṃ sotuṃ gacchatīti. Tassa ‘‘buddho’’ti vacanaṃ chavicammādīni chinditvā aṭṭhimiñjaṃ āhacca aṭṭhāsi. So attano parijanaparivuto tāya parisāya saddhiṃ vihāraṃ gantvā, satthu madhurassarena dhammaṃ desentassa parisapariyante ṭhito, dhammaṃ sutvā pabbajjāya cittaṃ uppādesi. Atha tathāgatena kālaṃ viditvā parisāya uyyojitāya satthāraṃ upasaṅkamitvā, vanditvā, svātanāya nimantetvā, dutiyadivase maṇḍapaṃ kāretvā, āsanāni paññāpetvā, buddhappamukhassa saṅghassa mahādānaṃ datvā, bhuttapātarāso uposathaṅgāni adhiṭṭhāya bhaṇḍāgārikaṃ pakkosāpetvā, ‘‘ettakaṃ dhanaṃ vissajjitaṃ, ettakaṃ dhanaṃ na vissajjita’’nti sabbaṃ ācikkhitvā, ‘‘imaṃ sāpateyyaṃ mayhaṃ kaniṭṭhassa dehī’’ti sabbaṃ niyyātetvā, satthu santike pabbajitvā, kammaṭṭhānaparāyaṇo ahosi.
那时,他作意业处时,业处却无法显现。于是他心想:“这个地方对我并不合适,不如我到导师面前领受业处,然后回到自己的国家去。”于是,他在上午进城托钵,傍晚从独处禅修中起来后,前往世尊那里,请世尊为他讲说业处,发出七声狮子吼之后,便离开了。因此经中说:“那时,具寿布纳……居住。”
Athassa kammaṭṭhānaṃ manasikarontassa kammaṭṭhānaṃ na upaṭṭhāti. Tato cintesi – ‘‘ayaṃ janapado mayhaṃ asappāyo, yaṃnūnāhaṃ satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā sakaraṭṭhameva gaccheyya’’nti. Atha pubbaṇhasamaye piṇḍāya caritvā, sāyanhe paṭisallānā vuṭṭhahitvā, bhagavantaṃ upasaṅkamitvā, kammaṭṭhānaṃ kathāpetvā, satta sīhanāde naditvā, pakkāmi. Tena vuttaṃ, ‘‘atha kho āyasmā puṇṇo…pe… viharatī’’ti.
那么,他住在哪里呢?他住在四个地方。首先,他进入苏那巴兰答地区国,到了一个叫阿布哈塔山的地方,就进商人村去乞食。那时,他的弟弟认出了他,供养了食物,然后请求说:“尊者,请不要去别处,就住在这里吧。”让他答应之后,就安排他住在那里。
Kattha panāyaṃ vihāsīti? Catūsu ṭhānesu vihāsi. Sunāparantaraṭṭhaṃ tāva pavisitvā ca abbuhatthapabbataṃ nāma patvā vāṇijagāmaṃ piṇḍāya pāvisi. Atha naṃ kaniṭṭhabhātā sañjānitvā bhikkhaṃ datvā, ‘‘bhante, aññattha agantvā idheva vasathā’’ti paṭiññaṃ kāretvā tattheva vasāpesi.
之后,他去了一个叫海山寺的地方。那里有一条用磁石围成的经行道,没有人能在上面行走。海浪涌过来,打在磁石上,发出巨大的声响。长老心想:“愿这里成为修习业处的人安住舒适的地方。”于是决意让大海安静下来。
Tato samuddagirivihāraṃ nāma agamāsi. Tattha ayakantapāsāṇehi paricchinditvā katacaṅkamo atthi, koci taṃ caṅkamituṃ samattho nāma natthi. Tattha samuddavīciyo āgantvā ayakantapāsāṇesu paharitvā mahāsaddaṃ karonti. Thero ‘‘kammaṭṭhānaṃ manasikarontānaṃ phāsuvihāro hotū’’ti samuddaṃ nissaddaṃ katvā adhiṭṭhāsi.
之后,他去了一个叫“舅父山”的地方。那里也是鸟群聚集,日夜不停地叫,声音连成一片。长老觉得“这个地方住着不舒服”,就又去了一个叫“花苞园寺”的寺院。那里离商人村不太远也不太近,来往方便,僻静而少喧闹。长老觉得“这个地方住着舒服”,就在那里安排了夜间住处、白天住处和经行道等,然后入雨安居。就这样,他在四个地方住过。
Tato mātulagiriṃ nāma agamāsi. Tatthapi sakuṇasaṅgho ussanno rattiñca divā ca saddo ekābaddhova ahosi. Thero ‘‘idaṃ ṭhānaṃ na phāsuka’’nti tato makulakārāmavihāraṃ nāma gato. So vāṇijagāmassa nātidūro naccāsanno gamanāgamanasampanno vivitto appasaddo. Thero ‘‘imaṃ ṭhānaṃ phāsuka’’nti tattha rattiṭṭhānadivāṭṭhānacaṅkamanādīni kāretvā vassaṃ upagacchi. Evaṃ catūsu ṭhānesu vihāsi.
有一天,就在那个雨安居期间,五百个商人想着“我们要去海外”,把货物装上了船。登船那天,长老的弟弟先供养了长老,又在长老面前受了学处,顶礼之后说:“尊者,大海实在不可信赖,一路上危险重重,请您惦记着我们。”说完就上了船。船以极快的速度行驶,到了一座小岛。人们说:“我们吃早饭吧。”就上了那座岛。可那座岛上别的什么都没有,只有一片栴檀林。
Athekadivasaṃ tasmiṃyeva antovasse pañca vāṇijasatāni ‘‘parasamuddaṃ gacchāmā’’ti nāvāya bhaṇḍaṃ pakkhipiṃsu. Nāvārohanadivase therassa kaniṭṭhabhātā theraṃ bhojetvā, therassa santike sikkhāpadāni gahetvā, vanditvā, ‘‘bhante, samuddo nāma asaddheyyo anekantarāyo, amhe āvajjeyyāthā’’ti vatvā nāvaṃ āruhi. Nāvā uttamajavena gacchamānā aññataraṃ dīpakaṃ pāpuṇi. Manussā ‘‘pātarāsaṃ karissāmā’’ti dīpake uttiṇṇā. Tasmiṃ pana dīpake aññaṃ kiñci natthi, candanavanameva ahosi.
那时,有一个人用斧头砍了砍树,认出这是红栴檀,就说:“贤者们,我们是为了求财才去远洋的,再也没有比这更大的收获了——四指宽的一小段就值十万。我们把该扔的货物扔掉,装满栴檀吧。”他们就照做了。住在栴檀林里的非人很生气,心想:“这些人毁了我们的栴檀林,我们把他们杀了吧。”但又想:“如果在这里杀掉他们,会留下一堆尸体,不如让他们的船在大海中间沉掉。”于是,商人们上了船,刚开出去一会儿,非人就掀起了灾变,还现出各种恐怖的形象。商人们吓坏了,各自向自己信奉的神明礼拜祈求。长老的弟弟小本纳居士心里念着“愿我哥哥做我的依靠”,一边向长老礼敬,一边站在那里。
Atheko vāsiyā rukkhaṃ ākoṭetvā lohitacandanabhāvaṃ ñatvā āha – ‘‘bho, mayaṃ lābhatthāya parasamuddaṃ gacchāma, ito ca uttari lābho nāma natthi, caturaṅgulamattā ghaṭikā satasahassaṃ agghati. Hāretabbayuttakaṃ bhaṇḍaṃ hāretvā candanassa pūressāmā’’ti te tathā kariṃsu . Candanavane adhivatthā amanussā kujjhitvā, ‘‘imehi amhākaṃ candanavanaṃ nāsitaṃ ghātessāma ne’’ti cintetvā – ‘‘idheva ghātitesu sabbaṃ ekakuṇapaṃ bhavissati, samuddamajjhe nesaṃ nāvaṃ osīdessāmā’’ti āhaṃsu. Atha nesaṃ nāvaṃ āruyha muhuttaṃ gatakāleyeva uppātikaṃ uṭṭhapetvā sayampi te amanussā bhayānakāni rūpāni dassayiṃsu. Bhītā manussā attano attano devatānaṃ namassanti. Therassa kaniṭṭho cūḷapuṇṇakuṭumbiko ‘‘mayhaṃ bhātā avassayo hotū’’ti therassa namassamāno aṭṭhāsi.
据说长老就在那一刹那作意,知道他们遭遇了灾祸,便腾空而起,面对他们站立。那些非人一看见长老,就说“布纳长老来了”,随即退去,灾祸也平息了。长老安慰他们说“别害怕”,然后问:“你们想去哪里?”他们回答:“尊者,我们只想回自己的家乡。”长老踏上船板,决意:“让这船开往他们想去的地方。”商人们回到家乡后,把这件事告诉了妻子儿女,又说:“来吧,我们皈依长老。”于是五百个商人连同五百个妻子一起皈依了三宝,并表明自己成为近事男、近事女。之后他们把船上的货物卸下来,分出一份给长老,说:“尊者,这是您的一份。”长老说:“我不需要单独的一份。不过,你们见过世尊吗?”他们回答:“没见过,尊者。”长老说:“那么,就用这一份为世尊建一座圆堂吧。这样你们就能见到世尊了。”他们说:“萨度,尊者。”便用那一份财物,再加上各自拿出的份额,开始动手建造圆堂。
Theropi kira tasmiṃyeva khaṇe āvajjetvā, tesaṃ byasanuppattiṃ ñatvā, vehāsaṃ uppatitvā, abhimukho aṭṭhāsi. Amanussā theraṃ disvāva ‘‘ayyo puṇṇatthero etī’’ti apakkamiṃsu, uppātikaṃ sannisīdi. Thero ‘‘mā bhāyathā’’ti te assāsetvā ‘‘kahaṃ gantukāmatthā’’ti pucchi. Bhante, amhākaṃ sakaṭṭhānameva gacchāmāti. Thero nāvaṅgaṇe akkamitvā ‘‘etesaṃ icchitaṭṭhānaṃ gacchatū’’ti adhiṭṭhāsi. Vāṇijā sakaṭṭhānaṃ gantvā, taṃ pavattiṃ puttadārassa ārocetvā, ‘‘etha theraṃ saraṇaṃ gacchāmā’’ti pañcasatāpi attano pañcahi mātugāmasatehi saddhiṃ tīsu saraṇesu patiṭṭhāya upāsakattaṃ paṭivedesuṃ. Tato nāvāya bhaṇḍaṃ otāretvā therassa ekaṃ koṭṭhāsaṃ katvā, ‘‘ayaṃ, bhante, tumhākaṃ koṭṭhāso’’ti āhaṃsu. Thero mayhaṃ visuṃ koṭṭhāsakiccaṃ natthi. Satthā pana tumhehi diṭṭhapubboti. Na diṭṭhapubbo, bhanteti. Tena hi iminā satthu maṇḍalamāḷaṃ karotha. Evaṃ satthāraṃ passissathāti. Te sādhu, bhanteti. Tena ca koṭṭhāsena attano ca koṭṭhāsehi maṇḍalamāḷaṃ kātuṃ ārabhiṃsu.
据说世尊从圆堂动工那时起,就已经开始享用它了。夜里巡逻的人看见光亮,心里想:“这里有大威力的天神。”近事男们把圆堂和比丘僧团的住处建好,备齐了布施的物资,就向长老报告:“尊者,我们该做的事都做完了,请您去邀请世尊吧。”长老在傍晚时分以神通力去到舍卫城,向世尊请求:“世尊,商人村的居民很想见到您,请您慈悯他们。”世尊默然答应了。长老就回到了自己原来的住处。
Satthāpi kira taṃ āraddhakālato paṭṭhāya paribhogaṃ akāsi. Ārakkhamanussā rattiṃ obhāsaṃ disvā, ‘‘mahesakkhā devatā atthī’’ti saññaṃ kariṃsu. Upāsakā maṇḍalamāḷañca bhikkhusaṅghassa ca senāsanāni niṭṭhāpetvā dānasambhāraṃ sajjetvā, ‘‘kataṃ, bhante, amhehi attano kiccaṃ, satthāraṃ pakkosathā’’ti therassa ārocesuṃ. Thero sāyanhasamaye iddhiyā sāvatthiṃ gantvā, ‘‘bhante, vāṇijagāmavāsino tumhe daṭṭhukāmā , tesaṃ anukampaṃ karothā’’ti bhagavantaṃ yāci. Bhagavā adhivāsesi. Thero sakaṭṭhānameva paccāgato.
世尊也吩咐阿难长老:“阿难,明天我们到苏那巴兰答的商人村去乞食,你给四百九十九位比丘分发筹。”长老说:“萨度,尊者。”他把这件事告诉了比丘僧团,然后说:“能在空中行走的比丘请取筹。”那天,军头丹长老第一个取了筹。商人村的居民听说“明天导师要来”,就在村子中间搭起棚子,准备好了布施的场所。世尊清晨料理好身体,进入香室,入果定而坐。帝释天神的黄色毛毯石座变热了。他心想“这是怎么回事”,观察之后,看到世尊要去苏那巴兰答,便召来毗首羯磨,说:“孩子,今天世尊要走大约三十由旬去乞食。你化出五百座尖顶屋,安置在祇园门楼上,准备好出行的事。”毗首羯磨就照办了。世尊的尖顶屋有四个门,两位上首弟子的各有两个门,其余的各有一个门。世尊从香室出来,进入那些按次序安放的尖顶屋中最前面的那座尖顶屋。以两位上首弟子为首,四百九十九位比丘也都进入了尖顶屋。有一座尖顶屋空着。五百座尖顶屋升到了空中。
Bhagavāpi ānandattheraṃ āmantesi, ‘‘ānanda, sve sunāparante vāṇijagāme piṇḍāya carissāma, tvaṃ ekūnapañcasatānaṃ bhikkhūnaṃ salākaṃ dehī’’ti. Thero ‘‘sādhu, bhante’’ti bhikkhusaṅghassa tamatthaṃ ārocetvā, ‘‘ākāsacārī bhikkhū salākaṃ gaṇhantū’’ti āha. Taṃdivasaṃ kuṇḍadhānatthero paṭhamaṃ salākaṃ aggahesi. Vāṇijagāmavāsinopi ‘‘sve kira satthā āgamissatī’’ti gāmamajjhe maṇḍapaṃ katvā dānaggaṃ sajjayiṃsu. Bhagavā pātova sarīrapaṭijagganaṃ katvā, gandhakuṭiṃ pavisitvā, phalasamāpattiṃ appetvā, nisīdi. Sakkassa paṇḍukambalasilāsanaṃ uṇhaṃ ahosi. So ‘‘kiṃ ida’’nti āvajjetvā satthu sunāparantagamanaṃ disvā, vissakammaṃ āmantesi, ‘‘tāta, ajja bhagavā tiṃsamattāni yojanasatāni piṇḍacāraṃ gamissati. Pañca kūṭāgārasatāni māpetvā jetavanadvārakoṭṭhakamatthake gamanasajjāni katvā ṭhapehī’’ti. So tathā akāsi. Bhagavato kūṭāgāraṃ catumukhaṃ ahosi, dvinnaṃ aggasāvakānaṃ dvimukhāni, sesāni ekamukhāni, satthā gandhakuṭito nikkhamitvā paṭipāṭiyā ṭhapitakūṭāgāresu dhurakūṭāgāraṃ pāvisi. Dve aggasāvake ādiṃ katvā ekūnapañcabhikkhusatānipi kūṭāgāragatāni ahesuṃ. Ekaṃ tucchaṃ kūṭāgāraṃ ahosi, pañcapi kūṭāgārasatāni ākāse uppattiṃsu.
导师到了名叫真实缚山的地方,把尖顶屋安置在空中。那座山上住着一个叫真实缚的邪见苦行者,他教导大众接受邪见,获得了利养和名声。但他内心里,就像瓶中的灯焰一样,阿拉汉果的亲依止缘正在燃烧。导师看到后,心想“我要为他说法”,就前去说法。开示结束时,苦行者证得了阿拉汉果,神通也随着道而生起。他成为善来比丘,拿着神通所化的钵和衣,进入了那间空着的尖顶屋。
Satthā saccabandhapabbataṃ nāma patvā kūṭāgāraṃ ākāse ṭhapesi. Tasmiṃ pabbate saccabandho nāma micchādiṭṭhikatāpaso mahājanaṃ micchādiṭṭhiṃ uggaṇhāpento lābhaggayasaggappatto hutvā vasati, abbhantare cassa antocāṭiyaṃ padīpo viya arahattaphalassa upanissayo jalati. Taṃ disvā ‘‘dhammamassa kathessāmī’’ti gantvā dhammaṃ desesi. Tāpaso desanāpariyosāne arahattaṃ pāpuṇi. Maggenevassa abhiññā āgatā. So ehibhikkhu hutvā iddhimayapattacīvaradharo tucchakūṭāgāraṃ pāvisi.
世尊和住在尖顶屋里的五百位比丘一起前往商人村。他让那些尖顶屋隐没不见,然后进入商人村。商人们向以佛陀为首的僧团作了盛大的布施,之后把导师请到摩古拉园。导师走进圆堂。大众趁着导师还在消化食物、缓解饭后的困倦,各自吃完早餐,受持伍波萨他戒,带着许多香和花,为了听法回到园中。导师宣说了法。大众从束缚中解脱出来,于是响起了巨大的赞叹佛陀的喧哗声。
Bhagavā kūṭāgāragatehi pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ vāṇijagāmaṃ gantvā, kūṭāgārāni adissamānakāni katvā, vāṇijagāmaṃ pāvisi. Vāṇijā buddhappamukhassa saṅghassa mahādānaṃ datvā satthāraṃ makulakārāmaṃ nayiṃsu. Satthā maṇḍalamāḷaṃ pāvisi. Mahājano yāva satthā bhattadarathaṃ paṭippassambheti, tāva pātarāsaṃ katvā uposathaṅgāni samādāya bahuṃ gandhañca pupphañca ādāya dhammassavanatthāya ārāmaṃ paccāgamāsi. Satthā dhammaṃ desesi. Mahājanassa bandhanamokkho jāto, mahantaṃ buddhakolāhalaṃ ahosi.
导师为了摄受大众,就在那里住了七天,但黎明仍是在大香室里度过的。七天说法结束时,有八万四千众生通达了法。在那里住满七天后,他到商人村去托钵,然后对满慈长老说“你就住在这里吧”,让他留下,自己则前往中间一条叫难摩陀的河,到了那河的岸边。龙王难摩陀前来迎接导师,把导师请进龙宫,对三宝作了供养。导师为他说法后,从龙宫出来。龙王请求说:“尊者,请给我一个可以供养的对象。”世尊便在难摩陀河畔示现了一个足印塔。波浪涌来时,它被淹没;波浪退去时,它又显现。它得到了盛大的供养。导师从那里离开,到了真实缚山,对真实缚说:“你曾把许多人引入邪道。你就住在这里,让他们舍弃那些见解,把他们安立在涅槃之道上。”他也请求了一个可以供养的对象。世尊在坚硬的石板上,像在湿泥团上按印一样,示现了一个足印塔。然后他就回到了祇园。正是针对这件事,才说“就在那个雨安居期间”等等。
Satthā mahājanassa saṅgahatthāya sattāhaṃ tattheva vasi, aruṇaṃ pana mahāgandhakuṭiyaṃyeva uṭṭhapesi. Sattāhampi dhammadesanāpariyosāne caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Tattha sattāhaṃ vasitvā, vāṇijagāme piṇḍāya caritvā, ‘‘tvaṃ idheva vasāhī’’ti puṇṇattheraṃ nivattetvā antare nammadānadī nāma atthi, tassā tīraṃ agamāsi. Nammadā nāgarājā satthu paccuggamanaṃ katvā, nāgabhavanaṃ pavesetvā, tiṇṇaṃ ratanānaṃ sakkāraṃ akāsi. Satthā tassa dhammaṃ kathetvā nāgabhavanā nikkhami. So ‘‘mayhaṃ, bhante, paricaritabbaṃ dethā’’ti yāci. Bhagavā nammadānadītīre padacetiyaṃ dassesi. Taṃ vīcīsu āgatāsu pidhīyati, gatāsu vivarīyati. Mahāsakkārapattaṃ ahosi. Satthā tato nikkhamitvā saccabandhapabbataṃ gantvā saccabandhaṃ āha – ‘‘tayā mahājano apāyamagge otārito. Tvaṃ idheva vasitvā, etesaṃ laddhiṃ vissajjāpetvā, nibbānamagge patiṭṭhāpehī’’ti. Sopi paricaritabbaṃ yāci. Satthā ghanapiṭṭhipāsāṇe allamattikapiṇḍamhi lañchanaṃ viya padacetiyaṃ dassesi. Tato jetavanameva gato. Etamatthaṃ sandhāya teneva antaravassenātiādi vuttaṃ.
般涅槃的意思是:他以无余涅槃界而般涅槃。大众为长老的遗体做了七天的供养,聚集了许多香木,火化遗体后,收取舍利,建起了塔庙。众多比丘,指的是站在长老火葬处的比丘们。其余部分在各处都浅显易懂。第六品也浅显易懂。
Parinibbāyīti anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi. Mahājano therassa satta divasāni sarīrapūjaṃ katvā, bahūni gandhakaṭṭhāni samodhānetvā, sarīraṃ jhāpetvā dhātuyo ādāya cetiyaṃ akāsi. Sambahulā bhikkhūti therassa āḷāhanaṭṭhāne ṭhitabhikkhū. Sesaṃ sabbattha uttānameva. Chaṭṭhaṃ uttānameva.
第7-8节的注释:第一贪爱经等
7-8. Paṭhamaejāsuttādivaṇṇanā
90-9190-91. 在第七首偈颂中,“动”指的是渴爱。因为它有动摇的性质,所以称为“动”。这同一个东西,因为有恼害的性质,所以是病;因为有内在败坏的性质,所以是疮;因为有切割的性质,所以是箭。因此——因为这“动”既是病,又是疮,也是箭,所以说“因此”。“不应妄想眼”等句,解释方式如前所述,这里也只是把前面已经讲过的内容全部汇集起来一并说明。第八首偈颂也采用同样的解释方式。
90-91. Sattame ejāti taṇhā. Sā hi calanaṭṭhena ejāti vuccati. Sāva ābādhanaṭṭhena rogo, anto dussanaṭṭhena gaṇḍo, nikantanaṭṭhena sallaṃ. Tasmāti yasmā ejā rogo ceva gaṇḍo ca sallañca, tasmā. Cakkhuṃ na maññeyyātiādi vuttanayameva, idhāpi sabbaṃ heṭṭhā gahitameva saṃkaḍḍhitvā dassitaṃ. Aṭṭhamaṃ vuttanayameva.
第9至10经:第一双经等的注释
9-10. Paṭhamadvayasuttādivaṇṇanā
92-93第九:“二”是指两个两个的部分。第十:“此即是二”意思是,这就是那两样。“动摇且不安”:因为依自己的本性无法安住,所以既动摇又不安。“所谓因、所谓缘”:眼识的依处和所缘,既是因也是缘。“怎么会是常呢?”:凭什么理由会是常呢?就像女奴所生的儿子生来就是奴隶,意思是必定是无常。“俱行”:一起运作。“集会”:一起聚集。“合会”:一起会合。之所以说“这称为眼触”,是因为它由名为俱行、集会、合会的缘而生起,所以就直接借用缘的名称,称为俱行、集会、合会;正因如此,才说它是眼触。
92-93. Navame dvayanti dve dve koṭṭhāse. Dasame itthetaṃ dvayanti evametaṃ dvayaṃ. Calañceva byathañcāti attano sabhāvena asaṇṭhahanato calati ceva byathati ca. Yopi hetu yopi paccayoti cakkhuviññāṇassa vatthārammaṇaṃ hetu ceva paccayo ca. Kuto niccaṃ bhavissatīti kena kāraṇena niccaṃ bhavissati. Yathā pana dāsassa dāsiyā kucchismiṃ jāto putto parova dāso hoti, evaṃ aniccameva hotīti attho. Saṅgatīti sahagati. Sannipātoti ekato sannipatanaṃ. Samavāyoti ekato samāgamo. Ayaṃ vuccati cakkhusamphassoti iminā saṅgatisannipātasamavāyasaṅkhātena paccayena uppannattā paccayanāmeneva saṅgati sannipāto samavāyoti ayaṃ vuccati cakkhusamphasso.
它也有因:触的所依处、所缘,以及俱生的三蕴,这就是因。“触了”:这里用的是受格意义而作主格,意思是,被触所触的所缘境,受在感受,思在造作,想在识别。“触了”也可以指具有触的人,也就是说,被触触及所缘后,再由受等去感受、造作、识别。这样,在这部经里就说了三十种蕴。怎么算呢?先说眼门:所依处和所缘是色蕴;“触了在感受”是受蕴;“在造作”是行蕴;“在识别”是想蕴;“在了别”是识蕴。其余各门也是这样。在意门,所依的色必定是色蕴;如果所缘是色,所缘也是色蕴。这样就有六组五蕴,共三十种。简略地说,这六门中其实只有五蕴;当以“有缘”的方式详细说明五蕴是无常时,这部经是随顺应当觉悟者的根机意乐而说的。
Sopi hetūti phassassa vatthu ārammaṇaṃ sahajātā tayo khandhāti ayaṃ hetu. Phuṭṭhoti upayogatthe paccattaṃ, phassena phuṭṭhameva gocaraṃ vedanā vedeti, cetanā ceteti, saññā sañjānātīti attho. Phuṭṭhoti vā phassasamaṅgīpuggalo , phassena phuṭṭhārammaṇameva vedanādīhi vedeti ceteti sañjānātītipi vuttaṃ hoti. Iti imasmiṃ sutte samatiṃsakkhandhā kathitā honti. Kathaṃ? Cakkhudvāre tāva vatthu ceva ārammaṇañca rūpakkhandho, phuṭṭho vedetīti vedanākkhandho, cetetīti saṅkhārakkhandho, sañjānātīti saññākkhandho, vijānātīti viññāṇakkhandhoti. Sesadvāresupi eseva nayo. Manodvārepi hi vatthurūpaṃ ekantato rūpakkhandho, rūpe pana ārammaṇe sati ārammaṇampi rūpakkhandhoti cha pañcakātiṃsa honti. Saṅkhepena panete chasupi dvāresu pañceva khandhāti sapaccaye pañcakkhandhe aniccāti vitthāretvā vuccamāne bujjhanakānaṃ ajjhāsayena idaṃ suttaṃ desitanti.