13. 居士品
13. Gahapativaggo
1. 六处相应义注 · 30 段
1-3. 《毗舍离经》等的注释
1-3. Vesālīsuttādivaṇṇanā
124-126124-126. 在《居士品》的第一经里,“伍嘎”是指专门布施精美物品的人当中排第一的那位伍嘎,世尊把他列为最上首,这样说:“比丘们,在我的声闻弟子中,专门布施精美物品的人里,伍嘎居士排第一。”其余两经和第三经里说的内容,也和这里一样。
124-126. Gahapativaggassa paṭhame uggoti paṇītadāyakānaṃ aggauggo, so bhagavatā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ paṇītadāyakānaṃ yadidaṃ uggo gahapatī’’ti evaṃ etadagge ṭhapito. Sesametesu ceva dvīsu, tatiye ca vuttatthameva.
4-5. 《跋拉瓦迦经》等的注释
4-5. Bhāradvājasuttādivaṇṇanā
127-128第四种里,为了乞食而到处寻找、四处求讨,因此出家的人,就叫“宾头罗”。据说他本来是个把家产败光的婆罗门。后来他看到比丘僧团得到很多供养和恭敬,就为了乞食而出家。他拿一个大陶钵到处走,用满满一钵喝粥,用满满一钵吃薄饼,用满满一钵吃饭。比丘们把他食量很大的事告诉了导师,导师不允许他用钵袋。他就把钵倒扣着放在床座下面。可是放的时候也磨着地推过去,拿的时候也磨着地拽出来。走来走去之间,钵被磨坏了,最后变得只能装一勺饭那么多。大家又把这事告诉导师,导师这才允许他用钵袋。这位长老后来修习根修习,证得了最高的果位——阿拉汉果。就这样,因为他为了乞食而出家,所以叫“宾头罗”;又因为他的族姓是“跋拉瓦迦”,把这两个合在一起,就叫“宾头罗跋拉瓦迦”。
127-128. Catutthe piṇḍaṃ ulamāno pariyesamāno pabbajitoti piṇḍolo. So kira parijiṇṇabhogo brāhmaṇo ahosi. Atha bhikkhusaṅghassa lābhasakkāraṃ disvā piṇḍatthāya nikkhamitvā pabbajito. So mahantaṃ kapallapattaṃ gahetvā carati, tena kapallapūraṃ yāguṃ pivati, kapallapūre pūve khādati, kapallapūraṃ bhattaṃ bhuñjati. Athassa mahagghasabhāvaṃ satthu ārocayiṃsu. Satthā tassa pattatthavikaṃ nānujāni. Heṭṭhāmañce pattaṃ nikkujjitvā ṭhapeti. So ṭhapentopi ghaṃsantova paṇāmetvā ṭhapeti, gaṇhantopi ghaṃsantova ākaḍḍhitvā gaṇhāti. Taṃ gacchante kāle dhaṃsanena parikkhīṇaṃ nāḷikodanamattameva gaṇhanakaṃ jātaṃ. Tato satthu ārocesuṃ, athassa satthā pattatthavikaṃ anujāni. Thero aparena samayena indriyabhāvanaṃ bhāvetvā aggaphale arahatte patiṭṭhāsi. Iti so piṇḍatthāya pabbajitattā piṇḍolo, gottena pana bhāradvājoti ubhayaṃ ekato katvā piṇḍolabhāradvājoti vuccati.
“上前”的意思是:他被地位极高的大臣们簇拥着走上前去。据说有一天,长老在舍卫城乞食,吃完饭,正值酷暑,他心想:“我找个凉快的地方午休吧。”于是从空中飞到恒河岸边。那里有伍迭那王的一座园林,名叫“井苑”。长老进去后,在一棵树下坐下午休,清凉的水风吹拂着他。
Upasaṅkamīti uggatuggatehi mahāamaccehi parivuto upasaṅkami. Thero kira ekadivasaṃ sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā katabhattakicco nidāghasamaye sītaṭhāne divāvihāraṃ nisīdissāmīti ākāsena gantvā gaṅgātīre udenassa rañño udapānaṃ nāma uyyānaṃ atthi, tattha pavisitvā aññatarasmiṃ rukkhamūle divāvihāraṃ nisīdi sītena udakavātena bījiyamāno.
伍迭那王连续喝了七天烈酒,到第七天,他让人把园林收拾好,带着大批随从进了园子,在吉祥石板上铺好卧具,躺了下来。他身边有个侍女坐着给他按摩双脚。国王渐渐睡着了。见他睡熟,那些舞女心想:“我们本来是为了给他表演歌舞才来的,现在他都睡着了,这时候也不该弄出大动静。”于是各自放下乐器,散到园子里去了。她们在园中到处吃着各种果子,摘花戴在身上,四处游逛,看见长老后,互相提醒说:“别出声!”然后上前顶礼,坐到一边。长老就以“应当断除嫉妒,应当舍弃悭吝”等话头,为她们讲了与她们根机相应的佛法。
Udenopi kho nāma rājā sattāhaṃ mahāpānaṃ pivitvā sattame divase uyyānaṃ paṭijaggāpetvā mahājanaparivāro uyyānaṃ gantvā maṅgalasilāpaṭṭe atthatāya seyyāya nipajji. Tassa ekā paricārikā pāde sambāhamānā nisinnā. Rājā kamena niddaṃ okkami. Tasmiṃ niddaṃ okkante nāṭakitthiyo ‘‘yassatthāya mayaṃ gītādīni payojeyyāma, so niddaṃ upagato, na ca niddākāle mahāsaddaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti attano attano tūriyāni ṭhapetvā uyyānaṃ pakkantā. Tā tattha tattha phalāphalāni khādamānā pupphāni piḷandhamānā vicarantiyo theraṃ disvā ‘‘mā saddaṃ karitthā’’ti aññamaññaṃ nivārayamānā vanditvā nisīdiṃsu. Thero ‘‘issā pahātabbā, maccheraṃ vinodetabba’’ntiādinā nayena tāsaṃ anurūpaṃ dhammakathaṃ kathesi.
那个正坐着给国王按摩双脚的女人,动了动国王的脚,把他弄醒了。国王问:“她们都去哪儿了?”她回答说:“您管她们干什么?她们都围着一个沙门坐在那儿呢。”国王大怒,像被扔进火炉里的盐一样噼里啪啦地炸响,跳起来说:“我要让红蚂蚁咬死他!”他一边走,一边看见一棵无忧树上有红蚂蚁窝,就伸手去拽那根树枝,却没抓稳。蚂蚁窝断了,整个掉在国王头上,他全身就像撒满了稻壳,又像被火把烧着一样。长老知道国王起了恶念,就以神通腾空而起。那些女人也站起来走到国王身边,假装帮他擦身体,一边捡起掉在地上的蚂蚁往他身上扔,一边全都用话刺他:“这算什么事啊!别的国王见到出家人都会礼拜、问法,这位国王倒好,竟然想把蚂蚁窝砸到人家头上!”
Sāpi kho rañño pāde sambāhamānā nisinnā itthī pāde cāletvā rājānaṃ pabodhesi. So ‘‘kahaṃ tā gatā’’ti pucchi. Kiṃ tāsaṃ tumhehi? Tā ekaṃ samaṇaṃ parivāretvā nisinnāti. Rājā kuddho uddhane pakkhittaloṇaṃ viya taṭataṭāyamāno uṭṭhahitvā ‘‘tambakipillikāhi naṃ khādāpessāmī’’ti gacchanto ekasmiṃ asokarukkhe tambakipillikānaṃ puṭaṃ disvā hatthenākaḍḍhitvā sākhaṃ gaṇhituṃ nāsakkhi. Kipillikapuṭo chijjitvā rañño sīse pati, sakalasarīraṃ sālithusehi parikiṇṇaṃ viya daṇḍadīpikāhi ḍayhamānaṃ viya ca ahosi. Thero rañño paduṭṭhabhāvaṃ ñatvā iddhiyā ākāsaṃ pakkhandi. Tāpi itthiyo uṭṭhāya rañño santikaṃ gantvā sarīraṃ puñchantiyo viya bhūmiyaṃ patitapatitā kipillikāyo gahetvā sarīre khipamānā sabbā mukhasattīhi vijjhiṃsu – ‘‘kiṃ nāmetaṃ, aññe rājāno pabbajite disvā vandanti, pañhaṃ pucchanti, ayaṃ pana rājā kipillikapuṭaṃ sīse bhinditukāmo jāto’’ti.
国王看到是自己的过错,就把守园人叫来问道:“这个出家人是谁?他别的日子也来这里吗?”守园人回答:“是的,大王。”国王说:“他来的那天,你要来告诉我。”长老没过多久又来了,坐在树下。守园人看见后,心想:“这可是我得到的一份大礼!”于是赶紧跑去报告国王。国王立刻起身,命人停下螺号、鼓等一切声响,带着地位极高的大臣们一起去了园林。因此说“他走近前去”。
Rājā attano aparādhaṃ disvā uyyānapālaṃ pakkosāpetvā pucchi – ‘‘kiṃ esa pabbajito? Aññesupi divasesu idha āgacchatī’’ti? Āma, devāti. Idha tvaṃ āgatadivase mayhaṃ āroceyyāsīti. Theropi katipāheneva puna āgantvā rukkhamūle nisīdi. Uyyānapālo disvā – ‘‘mahanto me ayaṃ paṇṇākāro’’ti vegena gantvā rañño ārocesi. Rājā uṭṭhahitvā saṅkhapaṇavādisaddaṃ nivāretvā uggatuggatehi amaccehi saddhiṃ uyyānaṃ agamāsi. Tena vuttaṃ ‘‘upasaṅkamī’’ti.
“不曾沉迷欲乐的人”是指:在诸欲中从未有过欲乐嬉戏,也就是从未享受过欲乐的意思。“又使人走上长途”是指让人踏上世代相续之路,使人在漫长岁月中不断延续。“对如母者等”是指对相当于母亲那样的女性。因为在世间,母亲、姐妹、女儿这三类被称为三种应受尊重的对象。长老这样说,是为了表明:心被这应受尊重的对象系缚时,就无法解脱。那时,长老见他的心不能借这个问题深入,为了让他的心系住,便依厌恶作意开示了世尊所说的三十二身分业处。
Anikīḷitāvino kāmesūti yā kāmesu kāmakīḷā, taṃ akīḷitapubbā, aparibhuttakāmāti attho. Addhānañca āpādentīti paveṇiṃ paṭipādenti, dīgharattaṃ anubandhāpenti. Mātumattīsūti mātupamāṇāsu. Lokasmiñhi mātā bhaginī dhītāti idaṃ tividhaṃ garukārammaṇaṃ nāma , iti garukārammaṇe upanibandhaṃ cittaṃ vimocetuṃ na labhatīti dassento evamāha. Athassa tena pañhena cittaṃ anotarantaṃ disvā bhagavatā paṭikūlamanasikāravasena cittūpanibandhanatthaṃ vuttaṃ dvattiṃsākārakammaṭṭhānaṃ kathesi.
“未修习身”是指没有修习五门的身。对这些人来说,修不净业处很难,也就是说,他们修习不净业处很困难。长老见此情形,知道他的心即使凭这个也没能深入,于是便讲了根律仪戒。因为心安住在根律仪上时,烦恼就没办法扰乱它。国王听了之后,心就投了进去,说:“真是稀奇啊,跋拉瓦迦尊者!”等等。
Abhāvitakāyāti abhāvitapañcadvārikakāyā. Tesaṃ taṃ dukkaraṃ hotīti tesaṃ taṃ asubhakammaṭṭhānaṃ bhāvetuṃ dukkaraṃ hoti. Itissa imināpi cittaṃ anotarantaṃ disvā indriyasaṃvarasīlaṃ kathesi . Indriyasaṃvarasmiñhi upanibandhacittaṃ viheṭhetuṃ na labhati. Rājā taṃ sutvā tattha otiṇṇacitto acchariyaṃ, bho bhāradvājātiādimāha.
在“以不防护的身”等句里,玩弄手脚、转动脖子,就叫不防护身;说各种粗恶的话,就叫不防护语;生起欲寻等念头,就叫不防护心。在“以已防护的身”等句里,意思应当反过来理解。
Arakkhiteneva kāyenātiādīsu hatthapāde kīḷāpento gīvaṃ parivattento kāyaṃ na rakkhati nāma, nānappakāraṃ duṭṭhullaṃ kathento vacanaṃ na rakkhati nāma, kāmavitakkādayo vitakkento cittaṃ na rakkhati nāma. Rakkhiteneva kāyenātiādīsu vuttavipariyāyena attho veditabbo.
那时,贪法极其强烈地压制我,意思是:那时贪欲越过了我,把我完全控制住。以现起的念,是指已经很好地安立在身体上的念。那时我不像那样,意思是:那时贪欲不再像以前那样越过我、生起。困扰这个词也有生起的意思。这样,在这部经里说了三种身。怎么说的呢?在即此身这句里,说的是业生身;在已修习身这句里,说的是五门身;在由防护身这句里,说的是动转身,也就是身表;第五经的注释是显而易见的。
Ativiya maṃ tasmiṃ samaye lobhadhammā parisahantīti maṃ tasmiṃ samaye atikkamitvā lobho adhibhavatīti attho. Upaṭṭhitāya satiyāti kāyagatāya satiyā supaṭṭhitāya. Na maṃ tathā tasmiṃ samayeti tasmiṃ samaye maṃ yathā pubbe, na tathā lobho atikkamitvā uppajjatīti attho. Parisahantīti padassa uppajjantītipi atthoyeva. Iti imasmiṃ sutte tayo kāyā kathitā. Kathaṃ ? ‘‘Imameva kāya’’nti ettha hi karajakāyo kathito, ‘‘bhāvitakāyo’’ti ettha pañcadvārikakāyo, ‘‘rakkhiteneva kāyenā’’ti ettha copanakāyo, kāyaviññattīti attho. Pañcamaṃ uttānameva.
科斯达经的注释
6. Ghositasuttavaṇṇanā
129第六经里,“悦意的色”是说有悦意的色存在;“眼识”是说有眼识存在;“能生乐受的触”是指与眼识相应、作为亲依止缘、在速行时成为乐受之因的那个触;“乐受”是指依靠这个触、由速行的力量而生起的乐受。其余几句也应这样理解。
129. Chaṭṭhe rūpā ca manāpāti rūpā ca manāpā saṃvijjanti. Cakkhuviññāṇañcāti cakkhuviññāṇañca saṃvijjati. Sukhavedaniyaṃ phassanti cakkhuviññāṇasampayuttaṃ upanissayavasena javanakāle sukhavedanāya paccayabhūtaṃ phassaṃ. Sukhā vedanāti ekaṃ phassaṃ paṭicca javanavasena sukhavedanā uppajjati. Sesapadesupi eseva nayo.
这样,在这部经里就讲了二十三种界。怎么讲的呢?这里,眼净色是眼界,它的所缘是色界,眼识是识界,与眼识界俱生的三个蕴是法界;这样在五个门里,各按四种来算,就是二十种。在意门里,“意界”指的是转向心;所缘和心所依处是法界;依止心所依处的,则是意识界。这样一共就是二十三种。世尊就是这样依二十三种界,宣说了界的差别。
Iti imasmiṃ sutte tevīsati dhātuyo kathitā. Kathaṃ? Ettha hi cakkhupasādo cakkhudhātu, tassa ārammaṇaṃ rūpadhātu, cakkhuviññāṇaṃ viññāṇadhātu, cakkhuviññāṇadhātuyā sahajātā tayo khandhā dhammadhātu, evaṃ pañcasu dvāresu catunnaṃ catunnaṃ vasena vīsati. Manodvāre ‘‘manodhātū’’ti āvajjanacittaṃ gahitaṃ, ārammaṇañceva hadayavatthu ca dhammadhātu, vatthunissitaṃ manoviññāṇadhātūti evaṃ tevīsati honti. Evaṃ tevīsatiyā dhātūnaṃ vasena dhātunānattaṃ vuttaṃ bhagavatāti dasseti.
7-8. 哈离迪咖尼经等的注释
7-8. Hāliddikānisuttādivaṇṇanā
130-131130-131. 在第七经中,“了知‘悦意即可爱’”:对于自己所见的悦意色,他了知“这就是可爱,这就是悦意的”。关于“依眼识与能生乐受的触”——即依眼识,以及依作为乐受之缘的触(无论是以亲依止缘、无间缘、等无间缘还是相应缘的方式),依那能生乐受的触而生起乐受。此理于一切处皆然。因此,在这两部经中,应当知道:唯作意识界执行的是转向作用,或者它其实就是意界,只是以“意界”之名而说。第八经则是浅显易懂的。
130-131. Sattame manāpaṃ itthetanti pajānātīti yaṃ anena manāpaṃ rūpaṃ diṭṭhaṃ, taṃ itthetanti evametaṃ manāpameva tanti pajānāti. Cakkhuviññāṇaṃ sukhavedaniyañca phassaṃ paṭiccāti cakkhuviññāṇañceva, yo ca upanissayakoṭiyā vā anantarakoṭiyā vā samanantarakoṭiyā vā sampayuttakoṭiyā vā sukhavedanāya paccayo phasso, taṃ sukhavedaniyaṃ phassañca paṭicca uppajjati sukhavedanāti. Esa nayo sabbattha. Iti imesu dvīsu suttesu kiriyāmanoviññāṇadhātu āvajjanakiccā, manodhātuyeva vā samānā manodhātunāmena vuttāti veditabbā. Aṭṭhamaṃ uttānameva.
《罗希恰经》的注释
9. Lohiccasuttavaṇṇanā
132第九经中,“玛咖喇咖答”:一个叫玛咖喇咖答的城市。“在阿兰若小屋”:指在森林里建的一间独处小屋,不是在精舍旁边的小屋。“学童们”:即使那里有年长的人,因为他们还是以学童的身份待着,所以即使年纪大了也仍然叫学童。“他们前往”:早上学完技艺后,傍晚时说“我们去给老师捡柴火”,就进入森林四处走动,来到了那间小屋那里。“小屋的四周”:就是那间小屋的四面八方。“跳跃嬉戏”:互相搭着背,跳来跳去,到处走动玩耍。
132. Navame makkarakateti evaṃnāmake nagare araññakuṭikāyanti araññe katāya pāṭiyekkāya kuṭiyaṃ, na vihārapaccantakuṭiyaṃ. Māṇavakāti yepi tattha mahallakā, te mahallakakālepi antevāsikatāya māṇavakātveva vuttā. Tenupasaṅkamiṃsūti pāto sippaṃ uggaṇhitvā sāyaṃ ‘‘ācariyassa kaṭṭhāni āharissāmā’’ti araññaṃ pavisitvā vicarantā yena sā kuṭikā, tenupasaṅkamiṃsu. Parito parito kuṭikāyāti tassā kuṭikāya samantato samantato. Seleyyakānīti aññamaññassa piṭṭhiṃ gahetvā laṅghitvā ito cito caṅkamanakīḷanāni.
在“剃头者”等称呼中,本来应该说“剃头的啊剃头的,沙门啊沙门”,但这些人出于轻蔑,就说“剃头佬、小沙门”。“Ibbhā”指家主们。“Kaṇhā”就是黑,意思是黝黑。“Bandhupādāpaccā”这里,“bandhu”指的是梵天神,因为婆罗门称梵天神为祖父。“足的子孙”就是“足下子孙”,意思是从梵天神的脊足所生。据说他们有这样的主张:“婆罗门从梵天神口中生出,刹帝利从胸口生出,吠舍从肚脐生出,首陀罗从膝盖生出,沙门从脊足生出。”“Bharatakā”指家主们。家主们因为养活国家,所以被称为“bharatā”(供养者),但这些人带着轻蔑说成“bharatakā”(小供养者)。
Muṇḍakātiādīsu muṇḍe muṇḍāti, samaṇe ca samaṇāti vattuṃ vaṭṭeyya, ime pana hīḷentā ‘‘muṇḍakā samaṇakā’’ti āhaṃsu. Ibbhāti gahapatikā. Kaṇhāti kaṇhā, kāḷakāti attho. Bandhupādāpaccāti ettha bandhūti brahmā adhippeto. Tañhi brāhmaṇā pitāmahoti voharanti. Pādānaṃ apaccā pādāpaccā, brahmuno piṭṭhipādato jātāti adhippāyo. Tesaṃ kira ayaṃ laddhi ‘‘brāhmaṇā brahmuno mukhato nikkhantā, khattiyā urato, vessā nābhito, suddā jāṇuto, samaṇā piṭṭhipādato’’ti. Bharatakānanti kuṭimbikānaṃ. Kuṭimbikā hi yasmā raṭṭhaṃ bharanti, tasmā bharatāti vuccanti. Ime pana paribhavaṃ katvā vadamānā ‘‘bharatakāna’’nti āhaṃsu.
他心里想:“这些年轻人在这座精舍里玩得实在太疯了——夜里清扫过的庭院,铺着像银片一样均匀细散的沙子,那么好看。他们把柴捆扎起来互相扔着玩,把沙子扬得到处都是,手拉着手绕着小叶屋转圈,一遍又一遍地喊:‘这些是供养家主们的!这些是供养家主们的!’他们根本不知道精舍里有比丘在。我要让他们看到有比丘在这里。”想完之后,他从叶屋走了出来。
Vihārā nikkhamitvāti ‘‘rattiṭṭhakāparicchanne rajatapaṭṭasannibhasamavippakiṇṇavālike ramaṇīye pariveṇe kaṭṭhakalāpe bandhitvā khipamānā vālikaṃ āluḷetvā, hatthena hatthaṃ ādāya paṇṇakuṭiṃ pariyāyantā ‘ime imesaṃ bharatakānaṃ sakkatā, ime imesaṃ bharatakānaṃ sakkatā’ti punappunaṃ viravantā ativiya ime māṇavakā kīḷaṃ karonti, vihāre bhikkhūnaṃ atthibhāvampi na jānanti, dassessāmi nesaṃ bhikkhūnaṃ atthibhāva’’nti cintetvā paṇṇakuṭito nikkhami.
戒为最上、戒为最初:在讲说具德者的功德时,无德者没有功德这件事自然就会显露出来,所以他讲说古婆罗门的功德时,说了这番话。其中,戒为最上指以戒为尊长;对他们来说,戒是最高的,不是出身和种姓。那些忆念古代的,指忆念古代婆罗门法的人。降伏了嗔怒,指战胜嗔怒之后,他们的根门善加守护、善加防护。乐于法和禅那,指乐于十善业道之法以及八等至的禅那。
Sīluttamā pubbatarā ahesunti guṇavantānaṃ guṇe kathite nigguṇānaṃ guṇābhāvo pākaṭova bhavissatīti porāṇakabrāhmaṇānaṃ guṇe kathento evamāha. Tattha sīluttamāti sīlajeṭṭhakā. Sīlañhi tesaṃ uttamaṃ, na jātigottaṃ. Ye purāṇaṃ sarantīti ye porāṇakaṃ brāhmaṇadhammaṃ saranti. Abhibhuyya kodhanti kodhaṃ abhibhavitvā tesaṃ dvārāni suguttāni surakkhitāni ahesuṃ. Dhamme ca jhāne ca ratāti dasavidhe kusalakammapathadhamme aṭṭhasamāpattijhānesu ca ratā.
这样讲了古人的功德之后,为了压伏如今婆罗门的骄慢,说了“这些人偏离之后,我们诵习……”等话。其中,“偏离”是指从这些功德上退开。“我们诵习”是说我们在念诵、在背诵,仅仅凭这一点就以为“我们就是婆罗门”,这些婆罗门因为这种出身而陶醉,行为不正,做出种种不正当的身业等,这就是这段话的意思。“多执杖”是指各自拿着种种杖,也就是手里握着各种不同的杖。“对有贪与无贪者”就是对有贪的人和离贪的人。“不护根门者的一切都徒劳”:这是在说明,对不守护根门的人来说,所有誓愿和戒行都成了徒劳。就像什么呢?就像一个人在梦里得到的财富一样——正如人在梦中得到摩尼珠、珍珠等各种财富,醒来后什么也看不到,那些财富全是空的;同样,这些人的誓愿也是徒劳无果的。
Evaṃ porāṇānaṃ guṇaṃ kathetvā athetarahi brāhmaṇānaṃ mānaṃ nimmaddento ime ca vokkamma japāmasetiādimāha. Tattha vokkammāti etehi guṇehi apakkamitvā. Japāmaseti mayaṃ japāma sajjhāyāmāti ettakeneva brāhmaṇamhāti maññamānā brāhmaṇā mayanti iminā gottena mattā hutvā visamaṃ caranti, visamāni kāyakammādīni karontīti attho. Puthuattadaṇḍāti puthu attā daṇḍā etehīti puthuattadaṇḍā, gahitanānāvidhadaṇḍāti attho. Sataṇhātaṇhesūti sataṇhanittaṇhesu. Aguttadvārassa bhavanti moghāti asaṃvutadvārassa sabbepi vatasamādānā moghā bhavantīti dīpeti. Yathā kinti? Supineva laddhaṃ purisassa vittanti yathā supine purisassa laddhaṃ maṇimuttādinānāvidhaṃ vittaṃ moghaṃ hoti, pabujjhitvā kiñci na passati, evaṃ moghā bhavantīti attho.
不食者是指按一日、两日等天数不进食的人。卧地者是指睡在铺着绿草的地面上,还有清晨沐浴和三吠陀——也就是清早进入水中沐浴,以及念诵三吠陀。粗鹿皮、发髻、泥垢是指触感粗糙的鹿皮、束起的发髻和泥垢;泥垢就是牙垢。咒语、戒禁、苦行是指咒语,以及称为羊戒、牛戒的戒条和称为羊行、牛行的禁戒。这里说的是现今婆罗门的苦行。诡诈、曲杖与吝啬是指像隐藏的水井一样掩盖过失的诡诈、曲杖与吝啬;曲杖就是从优昙跋罗叶、贝卢树等任一种树取材制成的曲杖。洗漱水是指用水洗漱。这些是婆罗门的装束。这些是婆罗门的资具物品装束。作微小修习是指已作的微小修习。或者这正是原文,意思是为增长资具微小之物而作。
Anāsakāti ekāhadvīhādivasena anāhārakā. Thaṇḍilasāyikā cāti haritakusasanthate bhūmibhāge sayanaṃ, pāto sinānañcatayo ca vedāti pātova udakaṃ pavisitvā nhānañceva tayo ca vedā. Kharājinaṃ jaṭā paṅkoti kharasamphassaṃ ajinacammañceva jaṭākalāpo ca paṅko ca, paṅko nāma dantamalaṃ. Mantā sīlabbataṃ tapoti mantā ca ajasīlagosīlasaṅkhātaṃ sīlaṃ ajavatagovatasaṅkhātaṃ vatañca. Ayaṃ idāni brāhmaṇānaṃ tapoti vadati. Kuhanā vaṅkadaṇḍā cāti paṭicchannakūpo viya paṭicchannadosaṃ kohaññañceva vaṅkadaṇḍo, ca udumbarapalāsabeḷuvarukkhānaṃ aññatarato gahitaṃ vaṅkadaṇḍañcāti attho. Udakācamanāni cāti udakena mukhaparimajjanāni. Vaṇṇā ete brāhmaṇānanti ete brāhmaṇānaṃ parikkhārabhaṇḍakavaṇṇāti dasseti. Kata kiñcikkhabhāvanāti katā kiñcikkhabhāvanā. Ayameva vā pāṭho, āmisakiñcikkhassa vaḍḍhanatthāya katanti attho.
如来现在这样先压下了婆罗门的骄慢,接着又讲起古代婆罗门的德行,于是说出“心也善定”等话。其中,“善定”是说那些婆罗门的心依靠近行定和安止定而变得善定。“无硬结”就是柔软、不僵硬。“那是通往梵天的道路”,是说那是通往最胜之处的道路;而你们又凭什么算是婆罗门呢?为了说明这一点,他这样说道。
Evaṃ etarahi brāhmaṇānaṃ mānaṃ nimmadditvā puna porāṇakabrāhmaṇānaṃ vaṇṇaṃ kathento cittañca susamāhitantiādimāha. Tattha susamāhitanti tesaṃ brāhmaṇānaṃ cittaṃ upacārappanāsamādhīhi susamāhitaṃ ahosīti dasseti. Akhilanti mudu athaddhaṃ. So maggo brahmapattiyāti so seṭṭhapattiyā maggo, tumhe pana kiṃ brāhmaṇā nāmāti dīpento evamāha.
他们是否来到了这里呢?就是问:他们是否确实来到了这里。执取是指被烦恼的力量所驱使而倾心、贪著。心怀恶意是指被嗔恨的力量所驱使,心变得腐坏。心量狭小是因为念没有现前,以染污的心而成为心量狭小。心解脱是指果定。慧解脱是指果慧。心无量是因为念已现前,以远离烦恼的心而成为心无量。
Āgamaṃsu nu khvidhāti āgamaṃsu nu kho idha. Adhimuccatīti kilesavasena adhimutto giddho hoti. Byāpajjatīti byāpādavasena pūticittaṃ hoti. Parittacetasoti anupaṭṭhitasatitāya saṃkilesacittena parittacitto. Cetovimuttinti phalasamādhiṃ. Paññāvimuttinti phalapaññaṃ. Appamāṇacetasoti upaṭṭhitasatitāya nikkilesacittena appamāṇacitto.
10. 《韦拉哈佳尼经》的注释
10. Verahaccānisuttavaṇṇanā
133第十经:在迦曼达城——就是那座同名的城市。“当”是表示催促的语气词。其余部分容易理解。
133. Dasame kāmaṇḍāyanti evaṃnāmake nagare. Yaggheti codanatthe nipāto. Sesaṃ uttānamevāti.