1. 第一海经第一的注释
1. Paṭhamasamuddasuttavaṇṇanā
228228. 在《海品》第一经里说“诸比丘,人的眼就是大海”,这是从“难以填满”的意思来说,或者从“沉没、汇入”的意思来说,大海就是眼。因为从大地直到阿迦尼吒梵天界,青等所缘不断汇入眼中,却无法使它变得圆满满足,所以从“难以填满”的意思来说,眼就是大海。而且眼在种种青等所缘中沉没、汇入,不加防护地流注进去,就成了生起烦恼的原因,带着过失而流转,所以从“沉没、汇入”的意思来说,眼也是大海。所谓“它的色流”,应当理解为:就像大海有无量波浪之流一样,这眼海在青等各类所缘汇入时,也有不可计量的色流。所谓“能忍受那色流的人”,就是说能忍受汇入眼海中的色流:对悦意的色不生贪,对不悦意的色不生嗔,对未以舍心观察的不生痴,像这样不让贪等烦恼生起,以舍心而忍受。
228. Samuddavaggassa paṭhame cakkhu, bhikkhave, purisassa samuddoti yadi duppūraṇaṭṭhena yadi vā samuddanaṭṭhena samuddo, cakkhumeva samuddo. Tassa hi pathavito yāva akaniṭṭhabrahmalokā nīlādiārammaṇaṃ samosarantaṃ paripuṇṇabhāvaṃ kātuṃ na sakkoti, evaṃ duppūraṇaṭṭhenapi samuddo. Cakkhu ca tesu tesu nīlādīsu ārammaṇesu samuddati, asaṃvutaṃ hutvā osaramānaṃ kilesuppattiyā kāraṇabhāvena sadosagamanena gacchatīti samuddanaṭṭhenapi samuddo. Tassa rūpamayo vegoti samuddassa appamāṇo ūmimayo vego viya tassāpi cakkhusamuddassa samosarantassa nīlādibhedassa ārammaṇassa vasena appameyyo rūpamayo vego veditabbo. Yo taṃ rūpamayaṃ vegaṃ sahatīti yo taṃ cakkhusamudde samosaṭaṃ rūpamayaṃ vegaṃ, manāpe rūpe rāgaṃ, amanāpe dosaṃ, asamapekkhite mohanti evaṃ rāgādikilese anuppādento upekkhakabhāvena sahati.
在有浪等说法中,因为烦恼的波浪而说“有浪”,因为烦恼的漩涡而说“有漩涡”,因为烦恼的鳄鱼而说“有鳄鱼”,因为烦恼的罗刹而说“有罗刹”。又因为愤怒和绝望而说“有浪”,正如经文所说:“比丘们,‘浪的怖畏’就是愤怒和绝望的代名词。”(《如是语》109;《中部》2.162;《增支部》4.122)因为五种欲乐而说“有漩涡”,正如经文所说:“比丘们,‘漩涡的执取’就是五种欲乐的代名词。”(《相应部》4.241)因为女人而说“有鳄鱼”“有罗刹”,正如经文所说:“比丘们,‘鳄鱼罗刹’就是女人的代名词。”(《如是语》109)其余诸段亦同此理。“越度有怖畏难渡之海”:是以波浪怖畏而越度极难克服之险。“已达世间边”:已到达诸行所成世间之尽头;“名为到彼岸者”:被称为已至涅槃之人。
Saūmintiādīsu kilesaūmīhi saūmiṃ. Kilesāvaṭṭehi sāvaṭṭaṃ. Kilesagāhehi sagāhaṃ. Kilesarakkhasehi sarakkhasaṃ. Kodhūpāyāsassa ca vasena saūmiṃ. Vutañhetaṃ ‘‘ūmibhayanti kho, bhikkhave, kodhūpāyāsassetaṃ adhivacana’’nti (itivu. 109; ma. ni. 2.162; a. ni. 4.122). Kāmaguṇavasena sāvaṭṭaṃ. Vutañhetaṃ ‘‘āvaṭṭaggāhoti kho, bhikkhave, pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacana’’nti (saṃ. ni. 4.241). Mātugāmavasena sagāhaṃ sarakkhasaṃ. Vuttañhetaṃ ‘‘gāharakkhasoti kho, bhikkhave, mātugāmassetaṃ adhivacana’’nti (itivu. 109). Sesavāresupi eseva nayo. Sabhayaṃ duttaraṃ accatarīti ūmibhayena sabhayaṃ duratikkamaṃ atikkami. Lokantagūti saṅkhāralokassa antaṃ gato. Pāragatoti vuccatīti nibbānaṃ gatoti kathīyati.
2-3. 第二大海经等的注释
2-3. Dutiyasamuddasuttādivaṇṇanā
229-230229-230. 第二经中,“海”是因为汇入之义而称为海,是因为染污之义、浸湿之义而说。“大部分”是指除了圣弟子以外的人。“已浸没”就是已经湿透、浸透、沉没。“如乱丝、如打结”等文,前面已经详细解释过了。“已舍死者”是指舍离三种死而安住。“无依”是指对三种依无所执著。“为不再有”是为了证得涅槃。“令死王迷惑”是说死王不知道他的去处,他就这样令死王迷惑之后离去。第三经的解释也依照上面所说的方式。
229-230. Dutiye samuddoti samuddanaṭṭhena samuddo, kiledanaṭṭhena temanaṭṭhenāti vuttaṃ hoti. Yebhuyyenāti ṭhapetvā ariyasāvake. Samunnāti kilinnā tintā nimuggā. Tantākulakajātātiādi heṭṭhā vitthāritameva. Maccujahoti tayo maccū jahitvā ṭhito. Nirupadhīti tīhi upadhīhi anupadhi. Apunabbhavāyāti nibbānatthāya. Amohayī maccurājanti yathā tassa gatiṃ na jānāti, evaṃ maccurājānaṃ mohetvā gato. Tatiyaṃ vuttanayameva.
乳树譬喻经等的注释
4-6. Khīrarukkhopamasuttādivaṇṇanā
231-233第四经里,以“未断除”的意义而说“存在”,因此他说“它是未断除的”。“小”:即使像山那么大的色,只要是不可意、不诱人的,就叫做“小”,这说明这样的色也能占据他的心。那更何况是极强的呢?如果是可意的所缘、诱人的事物占据了他的心,在这里还有什么可说的?而且在这里,即使是指甲盖大小的珠宝、珍珠等诱人的事物,也应当知道它就是极强的所缘。“年轻的”等三个词,也只是彼此的同义词。“会击破”:就是会打击或会打碎。第五经里,“那两者”:就是那两者。第六经是直白易懂的。
231-233. Catutthe appahīnaṭṭhena atthi, tenevāha so appahīnoti. Parittāti, pabbatamattampi rūpaṃ aniṭṭhaṃ arajanīyaṃ parittaṃ nāma hoti, evarūpāpissa rūpā cittaṃ pariyādiyantīti dasseti. Ko pana vādo adhimattānanti iṭṭhārammaṇaṃ panassa rajanīyaṃ vatthu cittaṃ pariyādiyatīti ettha kā kathā? Ettha ca nakhapiṭṭhipamāṇampi maṇimuttādi rajanīyaṃ vatthu adhimattārammaṇamevāti veditabbaṃ. Daharotiādīni tīṇipi aññamaññavevacanāneva. Ābhindeyyāti pahareyya padāleyya vā. Pañcame tadubhayanti taṃ ubhayaṃ. Chaṭṭhaṃ uttānameva.
7. 《伍达义经》的注释
7. Udāyīsuttavaṇṇanā
234在第七经中,“以种种方式”是指以种种理由。“如此趣向”就是指这个。在这部经里,是通过无常来说明无我相的。
234. Sattame anekapariyāyenāti anekehi kāraṇehi. Itipāyanti itipi ayaṃ. Imasmiṃ sutte aniccena anattalakkhaṇaṃ kathitaṃ.
第8经《燃烧教说经》的注释
8. Ādittapariyāyasuttavaṇṇanā
235235. 在第八经中,“以随形好执取相”,意思是“手漂亮、脚漂亮”,像这样以随形好的方式执取相。因为“执取相”是整体地抓取,“执取随形好”是分别地抓取。执取相就像鳄鱼,把一切都整个抓住;执取随形好则像水蛭,会分别抓取手、脚等各个部分。不过,这两种执取即使在同一个速行过程中也能发生,在不同速行过程中就更不必说了。
235. Aṭṭhame anubyañjanaso nimittaggāhoti ‘‘hatthā sobhanā pādā sobhanā’’ti evaṃ anubyañjanavasena nimittaggāho. Nimittaggāhoti hi saṃsandetvā gahaṇaṃ, anubyañjanaggāhoti vibhattigahaṇaṃ. Nimittaggāho kumbhīlasadiso sabbameva gaṇhāti, anubyañjanaggāho rattapāsadiso vibhajitvā hatthapādādīsu taṃ taṃ koṭṭhāsaṃ. Ime pana dve gāhā ekajavanavārepi labbhanti, nānājavanavāre vattabbameva natthi.
被相的滋味所束缚:就是被对相的贪味捆住、绑住。识:指业识。如果他在那个时候命终:其实没有任何众生是以染污的心命终的,因为一切众生的命终都只靠有分识发生。这里是为了显示烦恼的可怕,才那样说;或者是按时机来说的。比如在眼门,当所缘出现在面前时,带着贪的心、带着嗔的心或带着痴的心尝受了所缘的滋味之后,就沉入有分;住在有分里之后,便命终。对于在那个时候命终的人,只能预期两种趣向,这句话就是按那个时机来说的。
Nimittassādagathitanti nimittassādena ganthitaṃ baddhaṃ. Viññāṇanti kammaviññāṇaṃ. Tasmiṃ ce samaye kālaṃ kareyyāti na koci saṃkiliṭṭhena cittena kālaṃ karonto nāma atthi. Sabbasattānañhi bhavaṅgeneva kālakiriyā hoti. Kilesabhayaṃ pana dassento evamāha. Samayavasena vā evaṃ vuttaṃ. Cakkhudvārasmiñhi āpāthagate ārammaṇe rattacittaṃ vā duṭṭhacittaṃ vā mūḷhacittaṃ vā ārammaṇarasaṃ anubhavitvā bhavaṅgaṃ otarati, bhavaṅge ṭhatvā kālakiriyaṃ karoti. Tasmiṃ samaye kālaṃ karontassa dveva gatiyo pāṭikaṅkhā, imassa samayassa vasenetaṃ vuttaṃ.
比丘们,我说这个过患,是因为我亲眼看见这要在地狱里承受无数百千年的苦,才这样说——就像有人想用烧得通红的铁棒去烫自己的眼睛。按照这个道理,各处的意思都应这样理解。“以铁锥”:就是用铁矛。“已被锤平”:是指用铁锥穿透两个耳孔之后,为了钉入地面而反复锤打,所以叫已被锤平。
Imaṃ khvāhaṃ, bhikkhave, ādīnavanti imaṃ anekāni vassasatasahassāni niraye anubhavitabbaṃ dukkhaṃ sampassamāno evaṃ vadāmi tattāya ayosalākāya akkhīni añjāpetukāmoti. Iminā nayena sabbattha attho veditabbo. Ayosaṅkunāti ayasūlena. Sampalimaṭṭhanti dvepi kaṇṇacchiddāni vinivijjhitvā pathaviyaṃ ākoṭanavasena sampalimaṭṭhaṃ.
第三轮里,“已被遍钉”是指:把指甲刀插进去,往上一挑,借着撕扯把它割断、让它倒下,这就叫已被遍钉。第四轮里,“已被遍钉”是指:割断绑缚的根部,让它倒下,这就叫已被遍钉。第五轮里,“已被遍钉”是指:用锋利的刀把身体的触觉器官挑起来,让它倒下,这就叫已被遍钉。这里说的“刀”,应当知道是指有大柄的刀。“睡眠”是指躺下来进入睡梦。“被具有如此性质的寻思之力所控制,会去破僧”这句话,是在显示寻思能把人带到破僧这种恶业的地步。这里剩下的内容,浅显易懂。
Tatiyavāre sampalimaṭṭhanti nakhacchedanaṃ pavesetvā ukkhipitvā sahadhunaṭṭhena chinditvā pātanavasena sampalimaṭṭhaṃ. Catutthavāre sampalimaṭṭhanti bandhanamūlaṃ chetvā pātanavasena sampalimaṭṭhaṃ. Pañcamavāre sampalimaṭṭhanti tikhiṇāya sattiyā kāyapasādaṃ uppāṭetvā patanavasena sampalimaṭṭhaṃ. Sattiyāti ettha mahatī daṇḍakavāsi veditabbā. Sottanti nipajjitvā niddokkamanaṃ. Yathārūpānaṃ vitakkānaṃ vasaṃ gato saṅghaṃ bhindeyyāti iminā vitakkānaṃ yāva saṅghabhedā pāpakammāvahanatā dassitā. Sesamettha uttānameva.
第9到第10经:第一手足譬喻经等的注释
9-10. Paṭhamahatthapādopamasuttādivaṇṇanā
236-237236-237. 第九经里说“诸比丘,手存在时”,意思是当手存在的时候。第十经里说“不存在”,这是根据能觉悟者的意乐来说的。在这两部经里,都只显示了果报上的苦与乐,借此说明了轮回与还灭。
236-237. Navame hatthesu, bhikkhave, satīti hatthesu vijjamānesu. Dasame na hotīti vuccamāne bujjhanakānaṃ ajjhāsayavasena vuttaṃ. Dvīsupi cetesu vipākasukhadukkhameva dassetvā vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitanti.