7. 弥迦阇罗品
7. Migajālavaggo
1. 六处相应义注 · 22 段
《米嘎迦拉经》第一的注释
1. Paṭhamamigajālasuttavaṇṇanā
6363. 在《米嘎迦拉品》第一经中,“眼所识”是指能被眼识看见的。“耳所识”等也依此类推。“可爱的”:不管有没有被追求,只要成为可爱所缘,就是这个意思。“可喜的”:令人喜爱的。“满意的”:能使心增长的。“可意的形态”:属于可爱种类的事物。“与欲相应的”:以它为所缘而生起欲贪,因此与欲相伴;“诱骗的”:能诱骗人,意思是成为贪欲生起的原因。“喜”:指渴爱的喜。“结”:指束缚。“喜结相应”:被喜的束缚绑住。“阿兰若与林野”:指阿兰若和林野。其中,虽然阿毗达摩中直接说“出了门槛以外,这一切都是阿兰若”(《分别论》529),但应当知道,这里指的是为了成就森林支的坐卧具而说的“至少五百弓的坐卧具”(《律藏·巴拉基格》654)。“林野”:指越过村落边界之后,人们不靠近的地方,那里既不耕作也不播种。对此也有这样的说法:
63. Migajālavaggassa paṭhame cakkhuviññeyyāti cakkhuviññāṇena passitabbā. Sotaviññeyyādīsupi eseva nayo. Iṭṭhāti pariyiṭṭhā vā hontu mā vā, iṭṭhārammaṇabhūtāti attho. Kantāti kamanīyā. Manāpāti manavaḍḍhanakā. Piyarūpāti piyajātikā. Kāmūpasaṃhitāti ārammaṇaṃ katvā uppajjamānena kāmena upasaṃhitā rajanīyāti rañjanīyā, rāguppattikāraṇabhūtāti attho. Nandīti taṇhānandī. Saṃyogoti saṃyojanaṃ. Nandisaṃyojanasaṃyuttoti nandībandhanena baddho. Araññavanapatthānīti araññāni ca vanapatthāni ca. Tattha kiñcāpi abhidhamme nippariyāyena ‘‘nikkhamitvā bahi indakhīlā sabbametaṃ arañña’’nti (vibha. 529) vuttaṃ, tathāpi yaṃ taṃ ‘‘pañcadhanusatikaṃ pacchima’’nti (pārā. 654) araññakaṅganipphādakaṃ senāsanaṃ vuttaṃ, tadeva adhippetanti veditabbaṃ. Vanapatthanti gāmantaṃ atikkamitvā manussānaṃ anupacāraṭṭhānaṃ, yattha na kasīyati na vapīyati. Vuttampi cetaṃ –
“林野”是那些偏远坐卧处的别名。“林野”是那些森林丛林的称呼,“林野”是那些令人恐惧之处的称呼,“林野”是那些令人毛骨悚然之处的称呼,“林野”是那些边远之处的称呼,“林野”是非人出没的坐卧处的别名。
‘‘Vanapatthanti dūrānametaṃ senāsanānaṃ adhivacanaṃ. Vanapatthanti vanasaṇḍānametaṃ, vanapatthanti bhiṃsanakānametaṃ, vanapatthanti salomahaṃsānametaṃ, vanapatthanti pariyantānametaṃ, vanapatthanti amanussūpacārānaṃ senāsanānametaṃ adhivacana’’nti (vibha. 531).
在这里,除了“边地”这一种说法之外,应以其余的说法来理解“林野”。“边远的”,就是边地的、极其遥远的。“少有声音的”,是因为没有杵臼、舂杵、儿童等声音,所以少有声音。“少喧杂的”,是因为没有那些回荡的大音声,所以少喧杂。“无人风处的”,是指没有来往行人的身体气息。“适合人隐密的”,是适合人们做隐密之事。“适合隐居的”,是适合隐居。
Ettha ca pariyantānanti imaṃ ekaṃ pariyāyaṃ ṭhapetvā sesapariyāyehi vanapatthāni veditabbāni. Pantānīti pariyantāni atidūrāni. Appasaddānīti udukkhalamusaladārakasaddādīnaṃ abhāvena appasaddāni. Appanigghosānīti tesaṃ tesaṃ ninnādamahānigghosassa abhāvena appanigghosāni. Vijanavātānīti sañcaraṇajanassa sarīravātavirahitāni. Manussarāhasseyyakānīti manussānaṃ rahokammassa anucchavikāni. Paṭisallānasāruppānīti nilīyanasāruppāni.
2. 第二米嘎迦拉经的注释。
2. Dutiyamigajālasuttavaṇṇanā
64在第二经中,“由于欢喜的灭尽,所以有苦的灭尽”:意思是,因为渴爱之欢喜的灭尽,所以轮回之苦也就灭尽。
64. Dutiye nandinirodhā dukkhanirodhoti taṇhānandiyā nirodhena vaṭṭadukkhassa nirodho.
以第一萨密帝经、魔问经等经为始的注释:第3至第5经。
3-5. Paṭhamasamiddhimārapañhāsuttādivaṇṇanā
65-67第三经中,“萨米提”这个名字,是因为身体圆满才得到的。据说那位长老的身体非常俊美、庄严,就像高高举起的花束,又像装饰过的花房,因为一切方面都圆满具足,所以圆满。因此就被称为“萨米提”。魔,是指问死亡。“魔的施设”,就是“魔”这个施设、名称、称号。那里有魔或魔的施设,意思是说:那里有死亡,或者有“死亡”这个名称。第四经的意思很明白,第五经也一样。
65-67. Tatiye samiddhīti attabhāvassa samiddhatāya evaṃ laddhanāmo. Tassa kira therassa attabhāvo abhirūpo ahosi pāsādiko, ukkhittamālāpuṭo viya alaṅkatamālāgabbho viya ca sabbākārapāripūriyā samiddho. Tasmā samiddhitveva saṅkhaṃ gato. Māroti maraṇaṃ pucchati. Mārapaññattīti māroti paññatti nāmaṃ nāmadheyyaṃ. Atthi tattha māro vā mārapaññatti vāti tattha maraṇaṃ vā maraṇanti idaṃ nāmaṃ vā atthīti dasseti. Catutthaṃ uttānameva, tathā pañcamaṃ.
6. 《萨米提世间问经》的注释
6. Samiddhilokapañhāsuttavaṇṇanā
68第六经中说到“世间”:因为具有破坏、毁坏的意义,所以叫世间。就这样,从米嘎迦拉长老所请的那部经开始,这五部经里讲的,都只是流转与还灭。
68. Chaṭṭhe lokoti lujjanapalujjanaṭṭhena loko. Iti migajālattherassa āyācanasuttato paṭṭhāya pañcasupi suttesu vaṭṭavivaṭṭameva kathitaṃ.
7. 伍巴塞那毒蛇经的注释
7. Upasenaāsīvisasuttavaṇṇanā
69第七经的注释:在名叫“清凉林”的那片坟场树林里。“蛇首窟”:因为形状像蛇的颈部,所以得到这个名字。“伍巴塞那”:是法将(舍利弗尊者)的弟弟伍巴塞那长老。毒蛇掉下来了:据说长老吃完饭、做完该做的事,拿着大袈裟,在石窟的阴凉处坐下,微风吹拂,就在双层僧衣上做针线活。那时,石窟顶上正好有两条小毒蛇在玩耍。其中一条掉了下来,落在长老的肩膀上。那条蛇毒性很强,从掉落的地方开始,毒液就像灯芯被火焰吞噬一样蔓延到长老全身。长老看到毒液这样蔓延——虽然从掉落处开始就按一定范围扩散——便以自己的神通力决意:“不要让这个身体在石窟里毁坏。”然后对比丘们说:“趁这个身体还在这里、还没散坏,你们把它抬到外面去。”意思是:在它还没散坏的时候,把它抬到外面去。“异离”:就是变得不同。“诸根的转变”:就是眼、耳等诸根失去常态。就在那里散坏:抬到外面放好后,就在那张床上散坏了。
69. Sattame sītavaneti evaṃnāmake susānavane. Sappasoṇḍikapabbhāreti sappaphaṇasadisatāya evaṃladdhanāme pabbhāre. Upasenassāti dhammasenāpatino kaniṭṭhabhātikaupasenattherassa. Āsīviso patito hotīti thero kira katabhattakicco mahācīvaraṃ gahetvā leṇacchāyāya mandamandena vātapānavātena bījiyamāno nisīditvā dupaṭṭanivāsane sūcikammaṃ karoti. Tasmiṃ khaṇe leṇacchadane dve āsīvisapotakā kīḷanti. Tesu eko patitvā therassa aṃsakūṭe avatthāsi. So ca phuṭṭhaviso hoti. Tasmā patitaṭṭhānato paṭṭhāya therassa kāye dīpasikhā viya vaṭṭiṃ pariyādiyamānamevassa visaṃ otiṇṇaṃ. Thero visassa tathāgamanaṃ disvā kiñcāpi taṃ patitamattameva yathāparicchedena gataṃ, attano pana iddhibalena ‘‘ayaṃ attabhāvo leṇe mā vinassatū’’ti adhiṭṭhahitvā bhikkhū āmantesi. Purāyaṃ kāyo idheva vikiratīti yāva na vikirati, tāva naṃ bahiddhā nīharathāti attho. Aññathattanti aññathābhāvaṃ. Indriyānaṃ vā vipariṇāmanti cakkhusotādīnaṃ indriyānaṃ pakativijahanabhāvaṃ. Tattheva vikirīti bahi nīharitvā ṭhapitaṭṭhāne mañcakasmiṃyeva vikiri.
8. 优波婆那现见经的注释
8. Upavāṇasandiṭṭhikasuttavaṇṇanā
70第八经中,觉知色的人:当他确定青、黄等种种所缘时,就是在觉知色,因此称为觉知色的人。觉知色贪的人:因为烦恼还存在,他就是在觉知色贪,因此称为觉知色贪的人。现见等词的意思,和《清净道论》中所说的完全一样。不覺知色贪的人:因为烦恼已经不存在,他不再觉知色贪,因此称为不覺知色贪的人。这部经里讲的是有学和无学圣者的省察。
70. Aṭṭhame rūpappaṭisaṃvedīti nīlapītādibhedaṃ ārammaṇaṃ vavatthāpento rūpaṃ paṭisaṃviditaṃ karoti, tasmā rūpappaṭisaṃvedī nāma hoti. Rūparāgappaṭisaṃvedīti kilesassa atthibhāveneva pana rūparāgaṃ paṭisaṃviditaṃ karoti nāma, tasmā rūparāgappaṭisaṃvedīti vuccati. Sandiṭṭhikotiādīni visuddhimagge vuttatthāneva. Noca rūparāgappaṭisaṃvedīti kilesassa natthibhāveneva na rūparāgaṃ paṭisaṃviditaṃ karoti nāma, tasmā ‘‘no ca rūparāgappaṭisaṃvedī’’ti vuccati. Imasmiṃ sutte sekhāsekhānaṃ paccavekkhaṇā kathitā.
9. 第一六触处经的注释
9. Paṭhamachaphassāyatanasuttavaṇṇanā
7171. 在第九经中,“触处”是指产生触的处所。“未住”是指没有住下来。“远离”是指遥远。那位比丘说:“尊者,我在这里已经消失了,名叫灭亡。”世尊心想:“这位比丘说‘我在这教法中名叫已亡’,他是不是在别的界业处、遍业处等方面有精勤修行呢?”世尊看不到他有那样的精勤,就又思惟:“到底哪种业处适合他呢?”随后看到只有“处业处”适合他,于是为他说法时问道:“比丘,你对此怎么想?”等等。“萨度”是对他回答的随喜赞叹。“这就是苦的尽头”:这就是轮回苦的尽头和边际,也就是涅槃。
71. Navame phassāyatanānanti phassākarānaṃ. Avusitanti avuṭṭhaṃ. Ārakāti dūre. Etthāhaṃ, bhante, anassasanti, bhante, ahaṃ ettha anassasiṃ, naṭṭho nāma ahanti vadati. Bhagavā – ‘‘ayaṃ bhikkhu ‘ahaṃ nāma imasmiṃ sāsane naṭṭho’ti vadati, kinnu khvassa aññesu dhātukammaṭṭhāna-kasiṇakammaṭṭhānādīsu abhiyogo atthī’’ti cintetvā, tampi apassanto – ‘‘kataraṃ nu kho kammaṭṭhānaṃ imassa sappāyaṃ bhavissatī’’ti cintesi. Tato ‘‘āyatanakammaṭṭhānameva sappāya’’nti disvā taṃ kathento taṃ kiṃ maññasi bhikkhūtiādimāha. Sādhūti tassa byākaraṇe sampahaṃsanaṃ. Esevanto dukkhassāti ayameva vaṭṭadukkhassanto paricchedo, nibbānanti attho.
10. 《第二六触处经》的注释
10. Dutiyachaphassāyatanasuttavaṇṇanā
7272. 在第十经中,“我已消失”即我已灭尽,我已不存在,这就是它的意思。“为未来不再有生”中,所谓“未来不再有生”就是涅槃;意思是:为了涅槃而舍弃,就会成就涅槃。
72. Dasame anassasanti nassasiṃ, naṭṭho nāmamhi icceva attho. Āyatiṃ apunabbhavāyāti ettha āyatiṃ apunabbhavo nāma nibbānaṃ, nibbānatthāya pahīnaṃ bhavissatīti attho.
11. 《第三六触处经》的注释
11. Tatiyachaphassāyatanasuttavaṇṇanā
73第十一经中,“anassasanti”是指灭去,“panassasanti”是指彻底灭去。其余内容应当依照前面所说的方式来了知。
73. Ekādasame anassasanti naṭṭho, panassasanti atinaṭṭho. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbanti.