未调伏者与未守护者的注释巴利
1. Adantaaguttavaṇṇanā
94 94. 在《六处品》的第一篇注释里,“未调伏”就是没有调伏。“未守护”就是没有守护。“无护”就是没有被保护。“未抑制”就是没有关闭。“它们带来苦”是指它们会招来地狱等种种极重的苦。“它们带来乐”是指它们会招来禅那、道、果等种种极大的乐。也有写成 adhivahā 的读法,意思是一样的。巴利
94. Saḷavaggassa paṭhame adantāti adamitā. Aguttāti agopitā. Arakkhitāti na rakkhitā. Asaṃvutāti apihitā. Dukkhādhivāhā hontīti nerayikādibhedaṃ adhikadukkhaṃ āvahanakā honti. Sukhādhivāhā hontīti jhānamaggaphalapabhedaṃ adhikasukhaṃ āvahanakā honti. Adhivahātipi pāṭho, esevattho.
“就是这六处”,意思是正好六个。“没有防护的人,就在那里受苦”:是说在那些处上没有防护、缺少约束,就会遭受痛苦。“而他们当中有人懂得了对那些处的防护”:是说他们得到了、证得了对那些处的防护和约束。“安住于无染”:意思是安住于没有染着、没有漏泄的状态。巴利
Saḷevāti cha eva. Asaṃvuto yattha dukkhaṃ nigacchatīti yesu āyatanesu saṃvaravirahito dukkhaṃ pāpuṇāti. Tesañca ye saṃvaraṇaṃ avedisunti ye tesaṃ āyatanānaṃ saṃvaraṃ vindiṃsu paṭilabhiṃsu. Viharantānavassutāti viharanti anavassutā atintā.
已经尝到过滋味、觉得甜美的,就是有滋味而且甘甜的。对于乐触和苦触这两种触,应当保持舍心;意思是说,在这里应当生起舍。或者另一种读法是“对乐苦两种触保持舍”,也就是由触所生的苦乐都应以舍对待;对乐不贪恋,对苦不抗拒,成为具有舍心的人。对任何人不偏袒也不对抗,就是跟任何人都不亲近也不敌对。巴利
Asāditañca sādunti assādavantañca madhurañca. Phassadvayaṃ sukhadukkhe upekkheti sukhaphassañca dukkhaphassañcāti idaṃ phassadvayaṃ upekkhe, upekkhāmevettha uppādeyyāti attho. Phassadvayaṃ sukhadukkhaṃ upekkhoti vā pāṭho, phassahetukaṃ sukhadukkhaṃ upekkho, sukhe anurodhaṃ dukkhe ca virodhaṃ anuppādento upekkhako bhaveyyātipi attho. Anānuruddhoaviruddho kenacīti kenaci saddhiṃ neva anuruddho na viruddho bhaveyya.
被称为“戏论想”,是因为它成了烦恼想。那些低劣的众生——凡夫们——不断戏论、执取,就这样在戏论中流转于轮回。有想者,就是具有想的众生。一切依于家的意所作,就是指完全依止于五欲之家、由心意所造的一切寻思。驱除,就是去除、舍弃之后。安住于出离之行,就是说一位坚定的比丘,以出离之行而安住、而行。巴利
Papañcasaññāti kilesasaññāya papañcasaññā nāma hutvā. Itarītarā narāti lāmakasattā papañcayantā upayantīti papañcayamānā vaṭṭaṃ upagacchanti. Saññinoti sasaññā sattā. Manomayaṃ gehasitañca sabbanti sabbameva pañcakāmaguṇagehanissitaṃ manomayaṃ vitakkaṃ. Panujjāti panuditvā nīharitvā. Nekkhammasitaṃ irīyatīti dabbajātiko bhikkhu nekkhammasitaṃ iriyena irīyati.
在六种所缘上,当它被真正修习好时,被乐触或苦触所接触者的心,对任何境都不动摇、不颤抖。你们应当成为超越生死的彼岸者,也就是到达生死彼岸——涅槃的人。巴利
Chassu yadāsubhāvitoti chasu ārammaṇesu yadā suṭṭhu bhāvito. Phuṭṭhassa cittaṃ na vikampatekvacīti sukhaphassena vā dukkhaphassena vā phuṭṭhassa kismiñci cittaṃ na kampati na vedhati. Bhavattha jātimaraṇassa pāragāti jātimaraṇānaṃ pāraṃ nibbānaṃ gamakā hotha.
《玛伦亚之子经》的注释巴利
2. Mālukyaputtasuttavaṇṇanā
95 95. 在第二部经中,“玛伦亚之子”是指摩罗迦婆罗门女的儿子。“于此”是指在你请求教诫的这件事上。世尊借此既贬斥了这位长老,也激励了他。怎么说的呢?据说这位长老年轻时在色等欲境中放逸度日,到了晚年才想住到林野去,于是来求取禅修业处。这时世尊心里想的是:“说到这个,对年轻人还有什么好说的?你们也会像玛伦亚之子一样,年轻时放逸,到了晚年才进入林野去修沙门法。”世尊带着这个用意说这番话,就是在贬斥这位长老。巴利
95. Dutiye mālukyaputtoti mālukyabrāhmaṇiyā putto. Etthāti etasmiṃ tava ovādāyācane. Iminā theraṃ apasādetipi ussādetipi. Kathaṃ? Ayaṃ kira daharakāle rūpādīsu pamajjitvā pacchā mahallakakāle araññavāsaṃ patthento kammaṭṭhānaṃ yācati. Atha bhagavā ‘‘ettha dahare kiṃ vakkhāma? Mālukyaputto viya tumhepi taruṇakāle pamajjitvā mahallakakāle araññaṃ pavisitvā samaṇadhammaṃ kareyyāthā’’ti iminā adhippāyena bhaṇanto theraṃ apasādeti nāma.
不过,这位长老虽然年纪已经很大,还是想进森林去修沙门法。所以世尊说这番话,用意是在激励他:“在这里,对那些年轻人还有什么好说的呢?我们这位玛伦亚之子,年纪都这么大了,还想进森林修沙门法,还来求禅修业处;可你们呢,年纪轻轻却不肯用功。”世尊这样说,就是在策励这位长老。巴利
Yasmā pana thero mahallakakālepi araññaṃ pavisitvā samaṇadhammaṃ kātukāmo, tasmā bhagavā ‘‘ettha dahare kiṃ vakkhāma? Ayaṃ amhākaṃ mālukyaputto mahallakakālepi araññaṃ pavisitvā samaṇadhammaṃ kattukāmo kammaṭṭhānaṃ yācati, tumhe nāma taruṇakālepi vīriyaṃ na karothā’’ti iminā adhippāyena bhaṇanto theraṃ ussādeti nāma.
“真是稀有啊”这句话,说的是“竟然有这样的人”。所谓“我虽然已经老了”,意思是“虽然我知道自己已经年迈”。他心里想的是:“如果我年纪大了,就算老了也还能修沙门法,请世尊为我说法。”他就是这样不把年老当成障碍,反而赞叹世尊的教导,于是说了这番话。巴利
Yatra hi nāmāti yo nāma. Kiñcāpāhanti kiñcāpi ‘‘ahaṃ mahallako’’ti ñātaṃ. Yadi ahaṃ mahallako, mahallako samānopi sakkhissāmi samaṇadhammaṃ kātuṃ, desetu me, bhante, bhagavāti adhippāyena mahallakabhāvaṃ anuggaṇhanto ovādañca pasaṃsanto evamāha.
“未见、以前从未见过”:就是在此生没见过,在过去生也从未见过。“你也不见”:是说你现在也看不见。“你也不会生起‘我应当见’这样的想法”:这是在问——你连这样的作意都没有,那么对那个对象,你的欲贪等还会生起吗?巴利
Adiṭṭhā adiṭṭhapubbāti imasmiṃ attabhāve adiṭṭhā atītepi adiṭṭhapubbā. Na ca passasīti etarahipi na passasi. Na ca te hoti passeyyanti evaṃ samannāhāropi te yattha natthi, api nu te tattha chandādayo uppajjeyyunti pucchati.
在所见中只停留在所见:当眼识在色处看到色时,就只是所见而已。因为眼识对诸色,只是看到色本身,并不认知它是常还是无常等本质。因此,对于其余诸识,我也要让心在这里只停留在所见而已,这就是这句话的意思。或者也可以说,在所见中的“见”就是指眼识,意思是在诸色中认知色。mattā 是量度、标准的意思;所见成为量度,就是“所见而已”,这里指心,意思是我的心只以眼识为量度。这里说的是:就像眼识面对出现在眼前的色时,不贪、不瞋、不迷,同样,我要让速行心也远离贪等烦恼,只以眼识为量度,也就是说,我要把速行心安立在眼识的标准之内。或者也可以说,“所见”是指由眼识所看到的色;在所见中只停留在所见,是指就在那里生起的领受、推度、确定这三种心。就像它们不贪、不瞋、不迷那样,对于出现在眼前的色,我也要以同样的领受等为标准来生起速行心,不会让它在超出这个标准之后以贪染等方式生起。这就是这里的意思。对所闻、所觉也应同样理解。巴利
Diṭṭhe diṭṭhamattanti rūpāyatane cakkhuviññāṇena diṭṭhe diṭṭhamattaṃ bhavissati. Cakkhuviññāṇañhi rūpe rūpamattameva passati, na niccādisabhāvaṃ, iti sesaviññāṇehipi me ettha diṭṭhamattameva cittaṃ bhavissatīti attho. Atha vā diṭṭhe diṭṭhaṃ nāma cakkhuviññāṇaṃ, rūpe rūpavijānananti attho. Mattāti pamāṇaṃ, diṭṭhaṃ mattā assāti diṭṭhamattaṃ, cittaṃ, cakkhuviññāṇamattameva me cittaṃ bhavissatīti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā āpāthagatarūpe cakkhuviññāṇaṃ na rajjati na dussati na muyhati, evaṃ rāgādivirahena cakkhuviññāṇamattameva javanaṃ bhavissati, cakkhuviññāṇapamāṇeneva javanaṃ ṭhapessāmīti. Atha vā diṭṭhaṃ nāma cakkhuviññāṇena diṭṭharūpaṃ, diṭṭhe diṭṭhamattaṃ nāma tattheva uppannaṃ sampaṭicchanasantīraṇavoṭṭhabbanasaṅkhātaṃ cittattayaṃ. Yathā taṃ na rajjati, na dussati, na muyhati, evaṃ āpāthagate rūpe teneva sampaṭicchanādippamāṇena javanaṃ uppādessāmi, nāhaṃ taṃ pamāṇaṃ atikkamitvā rajjanādivasena uppajjituṃ dassāmīti ayamettha attho. Eseva nayo sutamutesu.
在“于所知处,唯是所知”这一句里,所谓“所知”,指的是被意门转向心所识知的所缘。对于那个所知,说“于所知处,唯是所知”,就是以转向心为衡量标准。就像转向心对所缘不生贪、不生瞋、不迷失一样,我也不让心以贪染等方式生起,而只把心安立在转向心的衡量标准上。这就是这里的含义。巴利
Viññāte viññātamattanti ettha pana viññātaṃ nāma manodvārāvajjanena viññātārammaṇaṃ, tasmiṃ viññāte viññātamattanti āvajjanapamāṇaṃ. Yathā āvajjanena na rajjati na dussati na muyhati, evaṃ rajjanādivasena uppajjituṃ adatvā āvajjanapamāṇeneva cittaṃ ṭhapessāmīti ayamettha attho.
“Yato”是指“当……的时候”,“tato”是指“那时”。“Na tena”是说:不会因为那份贪而染着,不会因为那份嗔而恼怒,也不会因为那份痴而昏昧。“Tato tvaṃ, mālukyaputta, na tattha”的意思是:玛伦亚之子,当你不会因为那份贪、嗔、痴而染着、恼怒或昏昧时,那时你就不会在所见、所闻、所觉、所知的那些对象上被系缚、黏附、安住。至于“Nevidha……”等句,含义如前所说。巴利
Yatoti yadā. Tatoti tadā. Na tenāti tena rāgena vā ratto, dosena vā duṭṭho, mohena vā mūḷho na bhavissati. Tato tvaṃ mālukyaputta na tatthāti yadā tvaṃ tena rāgena vā dosamohehi vā ratto vā duṭṭho vā mūḷho vā na bhavissasi, tadā tvaṃ na tattha tasmiṃ diṭṭhe vā sutamutaviññāte vā paṭibaddho allīno patiṭṭhito nāma bhavissasi. Nevidhātiādi vuttatthameva.
正念忘失了,就是说正念消失了。而“执取那个”是指把那个所缘吞下去、紧紧抓住。“贪欲与烦扰”则是指贪欲和恼害。或者,也可以和“对他增长”这一句连在一起理解:贪欲和烦扰这两种法,会在他身上不断增长。巴利
Sati muṭṭhāti sati naṭṭhā. Tañca ajjhosāti taṃ ārammaṇaṃ gilitvā. Abhijjhā ca vihesā cāti abhijjhāya ca vihiṃsāya ca. Atha vā ‘‘tassa vaḍḍhantī’’ti padenāpi saddhiṃ yojetabbaṃ, abhijjhā ca vihesā cāti imepi dve dhammā tassa vaḍḍhantīti attho.
他的心被贪欲和害意所恼害。“不断积集”指的是正在积集的人。对这样的人,涅槃可以说离他非常遥远。“嗅后”就是闻过之后。“食后”就是吃过、尝过、舔过之后。“触后”就是碰过之后。“具念”是指具备称为正念的念。“体验”是指体验与四道相应、生起的出世间感受。“被灭尽”就是走向灭尽。灭尽的是什么?是痛苦,也是烦恼这一类东西。“某一位”是指八十位大弟子当中的一位。就这样,在这部经里,也以偈阐述了轮回与解脱。巴利
Cittamassūpahaññatīti abhijjhāvihesāhi assa cittaṃ upahaññati. Ācinatoti ācinantassa. Ārā nibbāna vuccatīti evarūpassa puggalassa nibbānaṃ nāma dūre pavuccati. Ghatvāti ghāyitvā. Bhotvāti bhutvā sāyitvā lehitvā. Phussāti phusitvā. Paṭissatoti paṭissatisaṅkhātāya satiyā yutto. Sevato cāpi vedananti catumaggasampayuttaṃ nibbattitalokuttaravedanaṃ sevantassa. Khīyatīti khayaṃ gacchati. Kiṃ taṃ? Dukkhampi kilesajātampi. Aññataroti asītiyā mahāsāvakānaṃ abbhantaro eko. Iti imasmiṃ sutte gāthāhipi vaṭṭavivaṭṭameva kathitaṃ.
3. 《退法经》的注释巴利
3. Parihānadhammasuttavaṇṇanā
96 96. 在第三退失法方面,“退失法”指具有退失的性质。“胜处”指已被征服的处所。“有念之思”中,“有念”意为忆念,也就是追逐不舍的意思。这些既是念又是思,所以叫“有念之思”。“应被结缚”指能系缚、是系缚的因缘。“如果比丘”指对如此生起的烦恼,或对那样的所缘,采取“忍受”的态度,即把它放进心里并安住其中;“不舍断”指不以断除欲贪的方式来断除它。这一段应当套用到所有相关的句子上。“这是世尊所说的胜处”,意思是:这是佛陀——世尊——所说的已被征服的处所。在这里,先提出法的问题,再由解析的人阐明这个法义。巴利
96. Tatiye parihānadhammanti parihānasabhāvaṃ. Abhibhāyatanānīti abhibhavitāni āyatanāni. Sarasaṅkappāti ettha sarantīti sarā, dhāvantīti attho. Sarā ca te saṅkappā ca sarasaṅkappā. Saṃyojaniyāti bandhaniyā bandhanassa paccayabhūtā. Tañce bhikkhūti taṃ evaṃ uppannaṃ kilesajātaṃ, taṃ vā ārammaṇaṃ. Adhivāsetīti citte āropetvā vāseti. Nappajahatīti chandarāgappahānena na pajahati. Evaṃ sabbapadehi yojetabbaṃ. Abhibhāyatanañhetaṃ vuttaṃ bhagavatāti etaṃ buddhena bhagavatā abhibhavitaṃ āyatananti kathitaṃ. Idha dhammaṃ pucchitvā vibhajantena puggalena dhammo dassito.
第4经 放逸住者经的注释巴利
4. Pamādavihārīsuttavaṇṇanā
97 97. 在第四经中,“asaṃvuta”(未防护)的意思是:没有遮盖、没有关闭、没有覆盖地放着。“Byāsiñcati”(流散)就是 viāsiñcati,也就是被烦恼浸透而运作。“Pāmojja”(喜悦)指微弱的喜。“Pīti”(喜)指强烈的喜。“Passaddhi”(轻安)指内心躁动的平息。“Dhammā na pātubhavanti”(诸法不显现)是指止与观之法不生起。在这部经里,先问及补特伽罗,然后以分别之法开示补特伽罗。巴利
97. Catutthe asaṃvutassāti apihitassa na pidahitvā sañchāditvā ṭhapitassa. Byāsiñcatīti viāsiñcati, kilesatintaṃ hutvā vattati. Pāmojjanti dubbalapīti. Pītīti balavapīti. Passaddhīti darathapassaddhi. Dhammā na pātubhavantīti samathavipassanādhammā na uppajjanti. Imasmiṃ sutte puggalaṃ pucchitvā vibhajantena dhammena puggalo dassito.
第5经 律仪经的注释巴利
5. Saṃvarasuttavaṇṇanā
98 98. 在第五经中,“诸比丘,怎样是无防护”这一句,应当这样理解:它并非按开示的先后次第来说,而是出于说法的善巧,先以说明应断之法的形式来宣说;就如对一个熟知道路的人,先宣说应舍之路,说“你该放开左边,抓住右边”。在这里,问了法之后,就对法本身作了分别。巴利
98. Pañcame kathañca, bhikkhave, asaṃvaroti idaṃ maggakusalassa vāmaṃ muñcitvā dakkhiṇaṃ gaṇheyyāsīti paṭhamaṃ pahātabbamaggakkhānaṃ viya uddesakkamena avatvā desanākusalatāya paṭhamaṃ pahātabbadhammakkhānavasena vuttanti veditabbaṃ. Idha dhammaṃ pucchitvā dhammova vibhatto.
6. 《定经》的注释巴利
6. Samādhisuttavaṇṇanā
99 在第六经中,“定”指的是心一境性。这部经是看到这些比丘的心一境性正在退失,知道“如果他们获得心一境性,他们的业处将会增长”之后才说的。巴利
99. Chaṭṭhe samādhinti cittekaggataṃ. Idañhi suttaṃ cittekaggatāya parihāyamāne disvā, ‘‘imesaṃ cittekaggataṃ labhantānaṃ kammaṭṭhānaṃ phātiṃ gamissatī’’ti ñatvā kathitaṃ.
第7篇 独坐经的注释巴利
7. Paṭisallānasuttavaṇṇanā
100 第七经里说的“独处”,是指身体上的远离。这部经是因为看到有些人在身体远离这方面退失了,知道“如果这些人能得到身体远离,他们的业处就会增长兴盛”,所以才宣说的。巴利
100. Sattame paṭisallānanti kāyavivekaṃ. Idañhi suttaṃ kāyavivekena parihāyamāne disvā, ‘‘imesaṃ kāyavivekaṃ labhantānaṃ kammaṭṭhānaṃ phātiṃ gamissatī’’ti ñatvā kathitaṃ.
第8至9经的注释:第一,关于“非你们所有”等经的注释巴利
8-9. Paṭhamanatumhākaṃsuttādivaṇṇanā
101-102 第八经是以譬喻环绕而说的,是为能觉悟的人而说;第九经则是纯粹以清净方式,依能觉悟者的意乐而说。不过,这两处的含义,都应该按照《蕴品》里讲过的方式来理解。巴利
101-102. Aṭṭhamaṃ upamāya parivāretvā kathite bujjhanakānaṃ, navamaṃ suddhikavaseneva bujjhanakānaṃ ajjhāsayavasena vuttaṃ. Attho pana ubhayatthāpi khandhiyavagge vuttanayeneva veditabbo.
第10经《伍达咖经》的注释巴利
10. Udakasuttavaṇṇanā
103 第十经中,“Udako sudan”这里的“sudan”只是个虚词,“Udako”是他的名字。“Idaṃ jātu vedagū”这里的“idaṃ”也只是个虚词。或者,他这样说,是为了表达“请听我这句话”。“Jātu vedagū”的意思是:我毫无疑问就是极智者,也就是通过被称为“明”的智慧而到达应知之境,或者说已经达到、证得了“明”,意思就是“我是智者”。“Sabbajī”的意思是:他宣称“我毫无疑问已经战胜、克服了一切轮回,而安住”。“Apalikhataṃ gaṇḍamūlaṃ”即未挖断的苦根。“Palikhaṇin”:“已被我挖断”,表明他已挖掘而住。巴利
103. Dasame udako sudanti ettha sudanti nipātamattaṃ. Udakoti tassa nāmaṃ. Idaṃ jātu vedagūti ettha idanti nipātamattaṃ. Atha vā idaṃ mama vacanaṃ suṇāthāti dīpento evamāha. Jātu vedagūti ahaṃ ekaṃseneva vedagū, vedasaṅkhātena ñāṇena neyyesu gato, vedaṃ vā gato adhigato, paṇḍitohamasmīti attho. Sabbajīti ekaṃsena sabbavaṭṭaṃ jinitvā abhibhavitvā ṭhitosmīti vadati. Apalikhataṃ gaṇḍamūlanti apalikhataṃ dukkhamūlaṃ. Palikhaṇinti palikhataṃ mayā, khanitvā ṭhitosmīti dīpeti.
由父母所生:是从母亲和父亲所生的,由父母的精血生成。依靠米饭和粥来滋养增长:是靠米饭和粥来积聚、长大的。是无常、需要涂油、需要按摩、会坏灭、会消散之法:在这里,这个身体——因为存在之后终归消失,所以是无常之法;为了消除臭味等难闻的气味,用细腻的油膏涂抹,所以是需要涂油之法;为了消除身体各肢节的病痛,用轻柔的揉按来按压,所以是需要按摩之法;或者小时候让人躺在腿上,为了矫正因住胎而长得不正的各处肢体,通过拉伸、按压等方式来揉按,也是需要按摩之法。即使这样保养,它仍然是会坏灭、会消散之法,也就是会破碎、会离散。这就是它的本性。巴利
Mātāpettikasambhavassāti mātito ca pitito ca nibbattena mātāpettikena sukkasoṇitena sambhūtassa. Odanakummāsūpacayassāti odanena ceva kummāsena ca upacitassa vaḍḍhitassa. Aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṃsanadhammassāti ettha ayaṃ kāyo hutvā abhāvaṭṭhena aniccadhammo , duggandhavighātatthāya tanuvilepanena ucchādanadhammo, aṅgapaccaṅgābādhavinodanatthāya khuddakasambāhanena parimaddanadhammo, daharakāle vā ūrūsu sayāpetvā gabbhavāsena dussaṇṭhitānaṃ tesaṃ tesaṃ aṅgānaṃ saṇṭhānasampādanatthaṃ añchanapīḷanādīnaṃ vasena parimaddanadhammo, evaṃ pariharitopi ca bhedanaviddhaṃsanadhammo bhijjati ceva vikirati ca, evaṃ sabhāvoti attho.
在这里,用“父母所生”“靠米饭和粥团积长”“需要揉搓”这些词句,说明身体的增长;用“无常”“会坏”“会消散”这些词句,说明身体的衰退。或者也可以说,前三句显示“生起”,后几句显示“灭去”。这样就说明了这四大种所成的身体有增长、衰退、产生和破坏。剩下的内容,意思都很浅显明白。巴利
Tattha mātāpettikasambhavaodanakummāsūpacayaparimaddanapadehi vaḍḍhi kathitā, aniccabhedanaviddhaṃsanapadehi parihāni. Purimehi vā tīhi samudayo, pacchimehi atthaṅgamoti. Evaṃ cātumahābhūtikassa kāyassa vaḍḍhiparihāninibbattibhedā dassitā. Sesaṃ uttānatthamevāti.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19