15. 新与旧品
15. Navapurāṇavaggo
1. 六处相应复注 · 18 段
《业灭经》的注释
1. Kammanirodhasuttavaṇṇanā
146146. 现在,因为当前存在的眼和引生这眼的业才是这里所指的,所以先说“眼不是旧的,只有业才是旧的”,然后说明这眼在什么意义上可以称为“旧的”,接着就说“然而从业的角度”等等。“以缘的名称”:因为业在前世就已成就,作为缘的业应当被称为“旧的”,也就是用作为缘的业的名称来称呼。“如此所说”:就是像这样说的“旧业”。“与诸缘会合而造作”:指与渴爱、无明等诸缘面对面地会合、聚集而产生。“以思”:指以业的思。“所策划的”:指所积聚的。“以受”:指依止自己而取所缘后生起的受。“处”:生起之因、住立之处,应以观慧照见。“以业的灭尽”:指以烦恼的不再生起灭尽所成就的业的灭尽。“触证解脱”:证得阿拉汉果的解脱。作为所缘的灭尽、涅槃,被称为“业的灭尽”,因为作“业在此灭尽”之故。由于说“诸比丘,你们要修禅,不要放逸”,所以说“说了前分观”。
146. Sampati vijjamānassa cakkhussa taṃnibbattassa kammassa ca adhippetattā ‘‘na cakkhu purāṇaṃ, kammameva purāṇa’’nti vatvā yathā tassa cakkhussa purāṇapariyāyo vutto, taṃ dassento āha – ‘‘kammato panā’’tiādi. Paccayanāmenāti purimajātisaṃsiddhattā ‘‘purāṇa’’nti vattabbassa paccayabhūtassa kammassa nāmena. Evaṃ vuttanti ‘‘purāṇakamma’’nti evaṃ vuttaṃ. Paccayehi abhisamāgantvā katanti taṇhāvijjādipaccayehi abhimukhabhāvena samāgantvā samecca nibbattitaṃ. Cetanāyāti kammacetanāya. Pakappitanti abhisamīhitaṃ. Vedanāyāti attānaṃ nissāya ārammaṇaṃ katvā pavattāya vedanāya. Vatthūti nibbattikāraṇaṃ pavattaṭṭhānanti vipassanāpaññāya passitabbaṃ. Kammassa nirodhenāti kilesānaṃ anuppādanirodhasiddhena kammassa nirodhena. Vimuttiṃ phusatīti arahattaphalavimuttiṃ pāpuṇāti. Ārammaṇabhūto nirodho nibbānaṃ ‘‘kammanirodho’’ti vuccati, ‘‘kammaṃ nirujjhati etthā’’ti katvā. ‘‘Jhāyatha, bhikkhave, mā pamādatthā’’ti vuttattā ‘‘pubbabhāgavipassanā kathitā’’ti vuttaṃ.
2-5. 《无常经》《适合涅槃经》等经的注释
2-5. Aniccanibbānasappāyasuttādivaṇṇanā
147-150“涅槃的”:指证得涅槃,或者就是指烦恼的涅槃。“有帮助的修行”:指能带来利益的修行。“在四者中”:指在第二等四者当中。因为开示了随顺涅槃的修行,所以就说“连同观,四道已经被宣说”。
147-150.Nibbānassāti nibbānādhigamassa, kilesanibbānasseva vā. Upakārapaṭipadanti upakārāvahaṃ paṭipadaṃ. Catūsūti dutiyādīsu catūsu. Nibbānasappāyā paṭipadā desitāti katvā ‘‘saha vipassanāya cattāro maggā kathitā’’ti vuttaṃ.
第6到第7节《弟子经》等的注释
6-7. Antevāsikasuttādivaṇṇanā
151-152151-152. “边”(anta)这个词用在表示“附近”的意思上,比如“水边”“林边”这类说法里。而烦恼住在离内心极近的地方,因为它是在内部活动的,所以被称为“学童”(antevāsika),这是通过省略格变化构成的,就像“林中善巧者”“岸树”那样。因此他说:“无学童者”就是指远离了住在内部的烦恼的人。“远离现行烦恼者”意思是远离了实际浮现出来的烦恼。它们住在里面,就是说它们住在这个人的内心之中、在内心生起、活动。那些压制此者,就是说那些烦恼征服了这个人之后,让他随自己的支配而转。因此他说:“也就是压倒,或是教诫。”那些老师,就是指那些被称为烦恼的、把众生安置在自己趣向中的老师。第七项和下面所说的方法是一样的,因为下面是以蕴的方式来做开示,而这里是以处的方式来做开示,这就是唯一的不同。
151-152. Anta-saddo samīpatthe vattati ‘‘udakantaṃ vananta’’ntiādīsu, kileso pana atiāsanne vasati abbhantaravuttitāyāti ‘‘antevāsika’’nti vutto vibhattialopena yathā ‘‘vanekusalo, kūlerukkhā’’ti. Tenāha – ‘‘anantevāsikanti antovasanakilesavirahita’’nti. Ācaraṇakakilesavirahitanti samudācaraṇakilesarahitaṃ. Antoassa vasantīti assa puggalassa anto abbhantare citte vasanti pavattanti. Te etaṃ adhibhavantīti te kilesā etaṃ puggalaṃ abhibhavitvā attano vase vattenti. Tenāha – ‘‘ajjhottharanti sikkhāpenti vā’’ti. Tehi ācariyehīti tehi kilesasaṅkhātehi satte attano gatiyaṃ ṭhapentehi ācariyehi. Sattamaṃ heṭṭhā kathitanayamevāti yasmā heṭṭhā khandhavasena desanā āgatā, idha āyatanavasenāti ayameva viseso.
《有无方便经》的注释
8. Atthinukhopariyāyasuttavaṇṇanā
153153. 因为能周遍、能遍及,所以是它的因,因此“pariyāya”就是因,所以他说:“所谓pariyāya,就是原因。”对于现前所见、没有颠倒的意义而生起的信,就是现前信,比如“世尊是正自觉者,法是善说”。像这样,据说依“据说如此”而生起的信,只是信的模样。这指的是“除了信之外”这句话。令喜欢:以自己的判断喜欢某个意义。令堪忍是它的同义词,就是让心那样堪忍。因此他说:“这就是执取的方式。”对于传来之义,这样听说,就是传闻。对于正在思维原因的人,即正在思维合理性的人,因对于自心显现为“萨度”的样态,这就是原因现前;以心执取“这个原因如此,这个意义如此合理”,就是执取方式;合理的构想,就是理审察;确定地执取,而这本身就是见,但由于是不如实的执取,故知唯是无明,这就是执见;此执见于我中生起、存在,以与理相应、合理的方式可得,这就是此义;这样执取的方式就是见审察堪忍,依最初生起的执见而称为见的审察、堪忍方式,就是见审察堪忍;如前所说的信等五种原因,就是五处。舍离、不执取。依下道所断的贪等不存在,而说“我内无贪嗔痴”,这是有学的省察;依完全不存在,而说无学的,因此他说:“有学、无学的省察已说。”依“内有”等语,说有学的省察;依“内无”等语,说无学的省察,应当如此理解。
153. Pariyāyati parigacchati phalaṃ etassāti pariyāyo hetūti āha – ‘‘yaṃ pariyāyanti yaṃ kāraṇa’’nti. Paccakkhadiṭṭhe aviparīte atthe pavattasaddhā paccakkhasaddhā yathā ‘‘sammāsambuddho bhagavā, svākhāto dhammo’’ti (ma. ni. 1.288) ca. Evaṃ kirāti iti kirāya uppanno saddahanākāro saddhāpatirūpako. Etanti ‘‘aññatreva saddhāyā’’ti etaṃ vacanaṃ . Rucāpetvāti kiñci atthaṃ attano matiyā rocetvā. Khamāpetvāti tasseva vevacanaṃ, cittaṃ tathā khamāpetvā. Tenāha – ‘‘atthetanti gahaṇākāro’’ti. Paramparāgatassa atthassa evaṃ kirassāti anussavanaṃ. Kāraṇaṃ cintentassāti yuttiṃ cintentassa. Kāraṇaṃ upaṭṭhātīti ‘‘sādhū’’ti attano cittassa upatiṭṭhati. Atthetanti ‘‘etaṃ kāraṇaṃ evamayamattho yujjatī’’ti cittena gahaṇaṃ. Ākāraparivitakkoti yuttiparikappanā. Laddhīti nicchayena gahaṇaṃ, sā ca kho diṭṭhi ayāthāvaggahaṇena aññāṇamevāti daṭṭhabbaṃ. Tanti laddhiṃ. Atthesāti esā laddhi mama uppannā atthi yuttarūpā hutvā upalabbhati. Evaṃ gahaṇākāro diṭṭhinijjhānakkhanti nāma, paṭhamuppannaladdhisaṅkhātāya diṭṭhiyā nijjhānaṃ khamanākāro diṭṭhinijjhānakkhanti nāma. Pañca ṭhānānīti yathāvuttāni saddhādīni pañca kāraṇāni. Muñcitvā aggahetvā. Heṭṭhimamaggavajjhānaṃ rāgādīnaṃ abhāvaṃ sandhāya ‘‘natthi me ajjhattaṃ rāgadosamoho’’ti ayaṃ sekkhānaṃ paccavekkhaṇā, sabbaso abhāvaṃ sandhāya asekkhānanti āha – ‘‘sekkhāsekkhānaṃ paccavekkhaṇā kathitā’’ti. ‘‘Santaṃ vā ajjhatta’’ntiādinā sekkhānaṃ, ‘‘asantaṃ vā ajjhatta’’ntiādinā asekkhānaṃ paccavekkhaṇā kathitāti daṭṭhabbaṃ.
9-10. 《根具足经》等的注释
9-10. Indriyasampannasuttādivaṇṇanā
154-155154-155. 就像“比丘们,你们要具足戒而安住”等经文里那样,这里“sampanna”(具足)一词的意思是“圆满”,所以注释说“根圆满”。因为具足诸根,所以叫“根圆满”,这就是两者的关联。如果只是这样,那就等于在说“具足的成就”,为了回应这个疑问,注释又说“或者指眼等”。所谓“关于这个”,是指后一种解释所说的意思。前面在蕴品里是按蕴来开示的,而这里按处来开示,所以说“就是前面说过的方式”。
154-155. ‘‘Sampannasīlā, bhikkhave, viharathā’’tiādīsu (ma. ni. 1.64) viya paripuṇṇattho idha sampanna-saddoti āha ‘‘paripuṇṇindriyo’’ti. Indriyehi samannāgatattā paripuṇṇindriyo nāma hotīti sambandho. Evaṃ sati samannāgamasampatti vuttā hotīti āsaṅkanto ‘‘cakkhādīni vā’’tiādimāha. Taṃ sandhāyāti dutiyavikappena vuttamatthaṃ sandhāya. Heṭṭhā khandhiyavagge khandhavasena desanā āgatā, idha āyatanavasenāti āha ‘‘vuttanayamevā’’ti.