《未调伏、未守护经》的注释
1. Adantaaguttasuttavaṇṇanā
94“未调伏”是指没有达到调伏、不随顺的状态。“不守护”是指没有被名为念的篱笆保护。“未关闭”是指没有被名为念的门闩关闭。他用这四个词说明了诸根没有被遮障。“增上承载者”就是额外背负者,苦的增上承载者就是苦重负者。“地狱的”是指在地狱中生起。而“等”这个词涵盖了其余的文句。
94.Adamitāti damaṃ nibbisevanabhāvaṃ anītā. Agopitāti satisaṅkhātāya vatiyā na rakkhitā. Apihitāti satikavāṭena na pihitā. Catūhipi padehi indriyānaṃ anāvaraṇamevāha. Adhikaṃ vahantīti adhivāhā, dukkhassa adhivāhā dukkhādhivāhā. Nirayesu uppajjanakaṃ nerayikaṃ. Ādi-saddena sesapāḷiṃ saṅgaṇhāti.
Saḷevāti:把 cha 这个音变成 sa 音,再插入 ḷa 音来连接两个词。Yatthāti:这是处格,表示“相/所缘”的意思。Anavassutā atintāti:意思是还没有被贪欲渗透、浸染。
Saḷevāti cha-kārassa sa-kāro, ḷa-kāro padasandhikaro. Yatthāti nimittatthe bhummaṃ. Anavassutā atintāti rāgena atemitā.
已尝味者,就是已经到达了乐味。因此他说“具有乐味”。“乐与苦”,指可意和不可意。“随转”,就是因。触是它的随转,所以他说“触随转”,也就是“以触为因”。“不相违”这个说法,是省略了格尾来表达的。
Assāditanti assādaṃ itaṃ upagataṃ. Tenāha ‘‘assādavanta’’nti. Sukhadukkhanti iṭṭhāniṭṭhaṃ. Anvayatīti anvayo, hetu. Phassoti anvayo etassāti phassanvayanti āha – ‘‘phassahetuka’’nti. ‘‘Aviruddha’’iti vibhattilopena niddeso.
戏论想,就是与渴爱等混杂在一起的想。因此说“戏论想名为烦恼想而成为”。这些众生有戏论想,所以叫戏论想者,也就是各类众生。戏论著,就是在轮回中不断造作戏论、让它长久延续。有想者,就是怀着居家之想的人。意所成的寻,就是纯粹由心所生起的邪寻。行动,就是践行其行为方式。
Papañcasaññāti taṇhādisamadhūpasaṃhatasaññā. Tenāha ‘‘kilesasaññāya papañcasaññā nāma hutvā’’ti. Papañcasaññā etesaṃ atthīti papañcasaññā, itarītarā narā. Papañcayantāti saṃsāre papañcaṃ cirāyanaṃ karontā. Saññinoti gehassitasaññāya saññāvanto. Manomayaṃ vitakkanti kevalaṃ manasā sambhāvitaṃ micchāvitakkaṃ. Irīyatīti iriyaṃ paṭipattiṃ irīyati paṭipajjati.
善修习,就是通过这里的善修习而达到善修习的状态。被触者的心,就是他的心被前面所说的触所触。于任何处皆不动摇,就是在任何可意或不可意的所缘上都不动摇。到彼岸者,就是你们要成为到彼岸的人。
Suṭṭhu bhāvitoti suṭṭhubhāvaṃ subhāvanaṃ ito bhāvitabhāvito. Phuṭṭhassa cittanti tena yathāvuttaphassena phuṭṭhaṃ assa cittaṃ. Na vikampate kvacīti kismiñci iṭṭhāniṭṭhārammaṇe na kampati. Pāragāti pāragāmino bhavatha.
《玛伦亚之子经》的注释
2. Mālukyaputtasuttavaṇṇanā
95贬抑就是呵斥,推崇就是赞扬。据说这位长老就是玛伦亚之子。放逸之后:意思是由于没有致力于如理作意,所以放逸了。
95.Apasādetīti tajjeti. Ussādetīti ukkaṃseti. Ayaṃ kira thero mālukyaputto. Pamajjitvāti yonisomanasikārassa ananuyujjanena pamajjitvā.
“Yatra(在……当中)”这个说法,是用于强调各自本身的修辞表达。“名(nāma)”这个词,在表示不认可、贬低的时候用,而在表示推崇、赞许的时候则用。“成了什么”意思是:凭那副老迈之身,他还能成什么?——他连长老的身份都视如草芥,这样说道。因此他说:“如果……(中略)……不顾念。”“不顾念”就是不这样思量。他这是在称赞当下的教诫:“像我这样的人,世尊的教诫确实能带来利益。”
Yatrāti paccattaṃ vacanālaṅkāre. Nāmāti asambhāvane apasādanapakkhe, ussādanapakkhe pana sambhāvane. Kiṃ jātanti kiṃ tena mahallakabhāvena jātanti mahallakabhāvaṃ tiṇāyapi amaññamāno vadati. Tenāha ‘‘yadi…pe… anuggaṇhanto’’ti. Anuggaṇhantoti acintento. Mādisānaṃ bhagavato ovādo upakārāvahoti etarahi ovādañca pasaṃsanto.
以“未见、以前从未见过”等说法,通过假设的方式所作的说明,是为了实行这样的方法:正如在这些事物中没有欲等,同样,在其余已被遍知的事物中也没有;因为那些事物也应当与这些同等看待。因此说:“诸欲如梦。”
‘‘Adiṭṭhā adiṭṭhapubbā’’tiādinā parikappavasena vuttanidassanaṃ ‘‘yathā etesu chandādayo na honti, evamitaresupi pariññātesū’’ti nayapaṭipajjanatthaṃ, tesampi imehi samānetabbattā. Tena vuttaṃ ‘‘supinakūpamā kāmā’’ti (ma. ni. 1.234; 2.46; pāci. 417; cūḷava. 65).
眼识对所见的,仅仅停留在所见本身,意思是:眼识对色处的取境方式有多少,就只是那么多。那它的量到底是多少呢?这是只有自己才能体验、无法给别人看的,只是概念假立出来的色。因此说“因为眼识……”等等。“于色”是指在色处上。“唯色而已”是指仅仅就是色处本身这个层面,而不是青、黄等具体的差别。这里的“仅”字正是为了排除那些差别。如果这样的话,那“唯”字又有什么用呢?因为眼识虽然在色处上能够取到对象,但并不会去执取“这是青色,这是黄色”之类的差别。又怎么会去执取常、无常等自性呢?为了排除这种疑惑,连已经结合在一起的也要排除,所以采用了“唯”字。因此说“并非恒常等自性”。“其余诸识亦然”是说即使在速行识中也是如此。
Cakkhuviññāṇena diṭṭhe diṭṭhamattanti cakkhuviññāṇassa rūpāyatanaṃ yattako gahaṇākāro, tattakaṃ. Kittakaṃ pamāṇanti attasaṃvediyaṃ parassa na disitabbaṃ, kappanāmattaṃ rūpaṃ. Tenāha ‘‘cakkhuviññāṇaṃ hī’’tiādi. Rūpeti rūpāyatane. Rūpamattamevāti nīlādibhedaṃ rūpāyatanamattaṃ, na nīlādi. Visesanivattanattho hi ayaṃ matta-saddo. Yadi evaṃ, eva-kāro kimatthiyo? Cakkhuviññāṇañhi rūpāyatane labbhamānampi nīlādivisesaṃ ‘‘idaṃ nīlaṃ nāma, idaṃ pītaṃ nāmā’’ti na gaṇhāti. Kuto niccāniccādisabhāvatthanti saṃhitassapi nivattanatthaṃ evakāraggahaṇaṃ. Tenāha ‘‘na niccādisabhāva’’nti. Sesaviññāṇehipīti javanaviññāṇehipi.
所谓“所见”,是指眼识对色处的看见,因此说“在诸色中识别色”。意思是:眼识对色处的取境有多少,我的心就只停留在那么多。也有写成“以无贪等”的版本。从词义上说,“所见”就是被眼识所见的色。“就在那里”是指在眼识仅仅看见色的那个地方。所谓“三种心仅止于所见”,是说它们像眼识一样,因为远离贪等而生起。因此说“正如那样……”等等。
Diṭṭhaṃ nāma cakkhuviññāṇaṃ rūpāyatanassa dassananti katvā. Tenāha ‘‘rūpe rūpavijānana’’nti. Cakkhuviññāṇamattamevāti yattakaṃ cakkhuviññāṇaṃ rūpāyatane gahaṇamattaṃ, taṃmattameva me sabbaṃ cittaṃ bhavissatīti attho. ‘‘Rāgādirahenā’’ti vā pāṭho. Diṭṭhaṃ nāma padatthato cakkhuviññāṇena diṭṭhaṃ rūpaṃ. Tatthevāti cakkhuviññāṇena diṭṭhamatte rūpe. Cittattayaṃ diṭṭhamattaṃ nāma cakkhuviññāṇaṃ viya rāgādivirahena pavattanato. Tenāha ‘‘yathā ta’’nti ādi.
以意门转向而了知的所缘,就是这里所说的“已了知”,因为它是从远离贪等、可以被了知的角度来说的。因此说“如同以转向……”等等。
Manodvārāvajjanenaviññātārammaṇaṃ viññātanti adhippetaṃ rāgādivirahena viññeyyato. Tenāha ‘‘yathā āvajjanenā’’tiādi.
“那时”是指在那个时刻,不是指从那时以后——这里要表达的就是这个意思。以“仅止于所见”等说法所要遮除的那些贪等烦恼,在这里是用“彼”这个词来指代它们,所以说“被那贪所染……”等。“于彼处”是处格,表示领域;而领域的状态,必须通过它与具有领域者的关系来理解,因此说“被系缚……”等。
Tadāti tasmiṃ kāle, na tato paṭṭhāyāti ayamettha atthoti dasseti. ‘‘Diṭṭhamatta’’ntiādinā yesaṃ rāgādīnaṃ nivattanaṃ adhippetaṃ, te ‘‘tenā’’ti ettha ta-saddena paccāmasīyantīti ‘‘tena rāgena vā ratto’’tiādi vuttaṃ. Tatthāti visaye bhummaṃ, visayabhāvo ca visayinā sambandhavasena icchitabboti vuttaṃ ‘‘paṭibaddho’’tiādi.
所谓“念”,就是对色法如实地把握其特征。因为当念忘失时,由于对可爱相作意,念便不能生起,所以念不显现、不运作。“执取”就是牢牢抓住,也就是吞下、彻底消化之后,把它当成自己的东西。
Satīti rūpassa yathāsabhāvasallakkhaṇā sati muṭṭhā piyanimittamanasikārena anuppajjanato na dissati nappavattati. Ajjhosāti ajjhosāya. Gilitvā pariniṭṭhapetvā attaniyakaraṇena.
贪欲和恼害,这里用的是表示具格义的主格形式,所以经文说“以贪欲和恼害”。接着又按含义把格的形式作了转换,所以说“以贪欲和恼害”。累积的人,就是增长的人。具念的人,就是在一切处都与念相应的人。至于“及随顺者”中的“及”字和“亦”字,它们只是不变词,所以意思就直接说成“对于随顺的人”。
Abhijjhā ca vihesā cāti karaṇatthe paccattavacananti āha – ‘‘abhijjhāya ca vihesāya cā’’ti. Atthavasena vibhattipariṇāmoti āha – ‘‘abhijjhāvihesāhī’’ti. Ācinantassāti vaḍḍhentassa. Paṭissatoti patissato sabbattha satiyā yutto. Sevato cāpīti ettha ca-saddo api-saddo ca nipātamattanti ‘‘sevantassa’’icceva attho vutto.
3. 《衰退经》的注释
3. Parihānasuttavaṇṇanā
96“退失的本质”是指从无过失的诸法中退失的本质。“已被征服”是指以不再被亲近受用的方式被征服。“自己的意图”是指心在种种所缘境上不能安住而生的意图。“应被结缚的”是指应被结缚的所缘。因为一再给结缚的生起提供机会,所以就说他是在忍受烦恼类。烦恼本身就是烦恼类。而在心中执取所缘,就叫做忍受。他不是通过舍断欲贪来舍弃所缘,而是通过让烦恼不再生起的法性来舍弃。“已被征服的处”是依“忍受”等道理而说的。世尊先问法:“诸比丘,什么是退失法呢?”然后以“如果那位比丘忍受那个”等语加以分别,通过补特伽罗、以补特伽罗为立足点,显示了此法。
96.Parihānasabhāvanti anavajjadhammehi parihāyanasabhāvaṃ. Abhibhavitānīti abhibhūtāni nibbisevanabhāvākārena. Sarasaṅkappāti tasmiṃ tasmiṃ visaye anavaṭṭhitabhāvena saṅkappā. Saṃyojaniyāti saṃyojetabbā. Saṃyojanānañhi punappunaṃ uppattiyā okāsaṃ dento kilesajātaṃ adhivāseti nāma. Kileso eva kilesajātaṃ. Ārammaṇaṃ pana citte karonto adhivāseti nāma. Chandarāgappahānena na pajahati ārammaṇaṃ, kilesaṃ pana anuppattidhammatāpādanena eva. Abhibhavitaṃ āyatananti kathitaṃ adhivāsanādinā. ‘‘Kathañca, bhikkhave, parihānadhammo hotī’’ti dhammaṃ pucchitvā taṃ vibhajantena bhagavatā ‘‘tañce bhikkhu adhivāsetī’’tiādinā puggalena puggalādhiṭṭhānena dhammo dassito.
《放逸住者经》的注释
4. Pamādavihārīsuttavaṇṇanā
97没有守护眼根、没有遮蔽、没有覆盖眼根而安住的人,烦恼就特别地浇灌他。被烦恼浸透,就是被烦恼漏泄。弱喜,是指初生、还没达到强盛的喜。强喜,是指已经生起踊跃并遍满全身的喜。除恼轻安,是指以止息身心躁动为特征的轻安。这些喜和轻安不生起,是因为其生起所需的因缘次第还不具足。世尊先用“诸比丘,什么是放逸住者?”等问题问及这个人,接着又通过“没有欢悦,欢悦生起”等说法,并以“放逸住者”和“不放逸住者”的法义来阐明这个人。
97.Napidahitvā cakkhundriyaṃ na pidahitvā sañchāditvā ṭhitassa. Byāsiñcatīti kilesehi visesena āsiñcati. Kilesatintanti kilesehi avassutaṃ. Dubbalapīti taruṇā na balappattā. Balavapīti ubbegā pharaṇappattā ca pīti. Darathappassaddhīti kāyacittadarathavūpasamalakkhaṇā passaddhi. Na uppajjanti paccayaparamparāya asiddhattā. ‘‘Kathañca, bhikkhave, pamādavihārī hotī’’tiādinā puggalaṃ pucchitvā ‘‘pāmojjaṃ na hoti, pāmojjaṃ jāyatī’’tiādinā ca, dhammena ‘‘pamādavihārī appamādavihārī’’ti ca puggalo dassito.
5. 《律仪经》的注释
5. Saṃvarasuttavaṇṇanā
98这里的“此”指的是“诸比丘,怎样是非防护?”这句话。这是从宣说应断之法的角度来说的,也就是只说了应断之法。先问“诸比丘,怎样是非防护?”这个法,然后以“诸比丘,有眼所识之色”等来分别法本身。
98.Idanti ‘‘kathañca, bhikkhave, asaṃvaro’’ti? Idaṃ vacanaṃ. Pahātabbadhammakkhānavasenāti pahātabbadhammasseva kathanaṃ vuttaṃ. ‘‘Kathañca, bhikkhave, asaṃvaro hotī’’ti dhammaṃ pucchitvā ‘‘santi, bhikkhave, cakkhuviññeyyā rūpā’’tiādinā dhammova vibhatto.
6. 《定经》的注释
6. Samādhisuttavaṇṇanā
99“心一境性”是指依靠止(奢摩他)而得到的心一境性。“衰退时”是指因为得不到它而衰退的时候。“业处”是指观业处,或者就只是指止本身。
99.Cittekaggatāyāti samathavasena cittekaggatāya. Parihāyamāneti tassa alābhena parihāyamāne. Kammaṭṭhānanti vipassanākammaṭṭhānaṃ, samathameva vā.
第7《独坐经》的注释
7. Paṭisallānasuttavaṇṇanā
100业处,就是止与观的修行业处。
100.Kammaṭṭhānanti samathavipassanākammaṭṭhānaṃ.
8-9. 第一《非你们所有经》等的注释
8-9. Paṭhamanatumhākaṃsuttādivaṇṇanā
101-102把譬喻放在一边,意思是抛开譬喻。以纯粹的方式,意思是离开譬喻,仅仅如此。
101-102.Upamaṃ parivāretvāti upamaṃ pariharitvā. Suddhikavasenāti upamāya vinā kevalameva.
《伍达咖经》的注释
10. Udakasuttavaṇṇanā
103水是那个人的名字。吠陀指智慧。胜一切者的意思是已经战胜了一切。埋入的指被埋入的。应涂抹的法指具有应被涂抹的性质。应揉搓的法指具有应被揉搓的性质。被保护的指已受到保护。本来应该说以米饭、凝乳食品、积聚、涂抹、揉搓等词句。但这里只取了涂抹或揉搓本身的含义,所以没有采用那种说法。
103.Udakoti tassa nāmaṃ. Vedaṃ ñāṇaṃ. Sabbaṃ jitavāti sabbaji. Avakhatanti nikhataṃ. Ucchādanadhammoti ucchādetabbasabhāvo. Parimaddanadhammoti parimadditabbasabhāvo. Parihatoti pariharito. Odanakummāsūpacayucchādanaparimaddanapadehīti vattabbaṃ. Ucchādanaṃ vā parimaddanamattamevāti katvā na gahitaṃ.