13. 居士品
13. Gahapativaggo
1. 六处相应复注 · 29 段
1-3. 《毗舍离经》等的注释
1-3. Vesālīsuttādivaṇṇanā
124-126“于二”指的是:在居士品中,第一、第二和第三经里所说的内容,只是经文本身的读法不同,并没有新的含义。
124-126.Dvīsūti imasmiṃ gahapativagge paṭhamadutiyesu tatiye ca vuttatthameva pāṭhajātaṃ apubbaṃ natthīti attho.
4-5. 《跋拉瓦迦经》等的注释
4-5. Bhāradvājasuttādivaṇṇanā
127-128确实,其他出家人也会在适当的时候托着钵到处乞食,但这个人却是个肚饱的家伙。为了说明他正是因为这个原因才出家,所以经文说“托着钵”等等。“摩擦着放”是指把钵在地上摩擦着放下。“已尽”是指从四面八方彻底用尽。葫芦钵等……已出现,是因为禁止放置多余的钵,所以他不接受别的钵。有人说,“根修习”是指眼等五根的修习,意思是:在专注于观之后,再增长更上层的观。另一些人则说:“以信等五根的力量专注于观,借着那种快乐,成就神通与断除,这样来修习根。”
127-128. Kāmaṃ aññepi pabbajitā yuttakāle piṇḍaṃ ulamānā carantiyeva, ayaṃ pana odarito, teneva kāraṇena pabbajitoti dassento ‘‘piṇḍaṃ ulamāno’’tiādimāha. Ghaṃsantovāti bhūmiyaṃ ghaṃsanto eva pattaṃ ṭhapeti. Parikkhīṇanti samantato parikkhīṇaṃ. Nāḷiko …pe… jātaṃ, atirekapattaṭṭhapanassa paṭikkhittattā aññaṃ na gaṇhāti. ‘‘Indriyabhāvananti cakkhādipañcindriyabhāvana’’nti keci vadanti, tathā vipassanābhinivesaṃ katvā uparivipassanaṃ vaḍḍhitvāti adhippāyo. Apare pana ‘‘saddhāpañcamānaṃ indriyānaṃ vasena vipassanābhinivesaṃ katvā tena sukhena abhiññāpahānānaṃ sampādanavasena indriyaṃ bhāvetvā’’ti vadanti.
“近前”在这里,为了说明那位国王是怎样近前的,从他一到来就开始展示,于是说“据说长老……”等。“大饮”是指不做别的业,一味耽溺于饮酒,七天里与相应的随从饮酒。因此说“喝了所谓大饮”。“用红稻壳”是指用红色的稻壳。“像被烧着一样”是指被蚂蚁咬等所产生的苦受。“用口矛刺”是因为宠爱,因为那位国王贪恋女人。
Upasaṅkamatīti ettha yathā so rājā upasaṅkami, taṃ āgamanato paṭṭhāya dassetuṃ ‘‘thero kirā’’tiādi āraddhaṃ. Mahāpānaṃ nāma aññaṃ kammaṃ akatvā pānapasuto hutvā sattāhaṃ tadanurūpaparijanassa surāpivanaṃ. Tenāha ‘‘mahāpānaṃ nāma pivitvā’’ti. Sālithusehīti rattasālithusehi. Ḍayhamānaṃ viya kipillikadaṃsanajātāhi dukkhavedanāhi. Mukhasattīhi vijjhiṃsu vallabhatāya. Itthilolo hi so rājā.
传承:指他们所受持的传承,也就是梵行的相续。令行:就是令实践、令成就。重所缘:指应当尊重、不可违越的所缘,这就是它的意思。他的:指国王的。心不入:指心不进入、不趋入信解之道。恼害:指逼迫。
Paveṇinti tesaṃ samādānapaveṇiṃ brahmacariyapabandhaṃ. Paṭipādentīti sampādenti. Garukārammaṇanti garukātabbaārammaṇaṃ, avītikkamitabbārammaṇanti attho. Assāti rañño. Cittaṃ anotarantanti pasādavīthiṃ anotarantaṃ anupagacchantaṃ. Viheṭhetunti vibādhituṃ.
贪法之所以用复数形式说成“贪法”,是因为贪一次又一次地生起。这里的意思也就是“生起”:因为正在生起的贪法在摄持自己的因缘时,就像在让人知道它一样,能够持续地运转起来。关于“即此身”这一句,“身”这个词在这里就是“聚集”的意思,因为它指向的是在子宫等处生起的诸法的聚集;而其他那些则应理解为以身体为标志,所以称为“身”。这一点很清楚,因为下面的说法方式已经说明了。
Lobhassa aparāparuppattiyā bahuvacanavasena ‘‘lobhadhammā’’ti vuttaṃ. Uppajjantītipi attho yeva, yasmā uppajjamāno lobhadhammo attano hetupaccaye pariggahāpento jānāpento viya sahati pavattatīti. Imameva kāyanti ettha samūhatthe eva kāya-saddo gabbhāsayādiṭṭhānesu uppajjanadhammasamūhavisayattā, itare pana kāyūpalakkhitatāya ‘‘kāyo’’ti veditabbā. Uttānameva heṭṭhā vuttanayattā.
《科斯达经》的注释
6. Ghositasuttavaṇṇanā
129“悦意的色”是指青等不同种类的色法,以及以心而悦意、令人欢喜的色法存在;这是为了显示乐受触的自性。同样,在“悦意的色,是舍受所缘”等处,也应当按各自情况说明。“眼识……触”是这样说的。因为与眼识相应的触,是从亲依止缘的角度而成为乐受,不是从俱生缘的角度。因此说:“依一个触,由速行之力而生起乐受。”其余诸句,则是在“居士,确实有耳界……”等所说的五个部分中。
129.Rūpā ca manāpāti nīlādibhedā rūpadhammā ca manasā manuññā piyarūpā saṃvijjanti, idañca sukhavedanīyassa phassassa sabhāvadassanatthaṃ. Evaṃ ‘‘rūpā ca manāpā upekkhāvedaniyā’’ti etthāpi yathārahaṃ vattabbaṃ. Cakkhuviññāṇa…pe… phassanti vuttaṃ. Upanissayakoṭiyā hi cakkhuviññāṇasampayuttaphasso sukhavedanīyo, na sahajātakoṭiyā. Tenāha – ‘‘ekaṃ phassaṃ paṭicca javanavasena sukhavedanā uppajjatī’’ti. Sesapadesūti ‘‘saṃvijjati kho, gahapati, sotadhātū’’ti āgatesu pañcasu koṭṭhāsesu.
二十三种界,是依六门分别而说的。“依于所依处”:就是依止于心脏所依处。在五门中有二十种,在意门中有三种,这样就是二十三种。
Tevīsatidhātuyo kathitā channaṃ dvārānaṃ vasena vibhajjagahaṇena. Vatthunissitanti hadayavatthunissitaṃ. Pañcadvāre vīsati, manodvāre tisso evaṃ tevīsati.
7-8. 《哈离迪咖尼经》等的注释
7-8. Hāliddikānisuttādivaṇṇanā
130-131130-131.“它就是如此”的意思是:通过眼睛看到的色,就是“它就是如此”。所谓“缘乐受者”,是指作为乐受的亲依止缘而成为缘的眼识,以及那个触——它按各自的情况,或者作为亲依止缘,或者作为无间缘,或者作为俱生缘和相应缘,成为乐受的缘。依于那个缘乐受的触,乐受生起——这是句子的连接。这个道理也适用于其余七个转起中的每一个。或者,按阿毗达摩的方式说,它就是与意界相同;但按经的方式说,因为空、无众生、无命我的意义,它同样获得“意界”这个名称。第八个转起本身就很清楚,因为道理已如前面所说。
130-131.Taṃitthetanti cakkhunā yaṃ rūpaṃ diṭṭhaṃ, taṃ itthanti attho. Taṃ sukhavedaniyanti taṃ sukhavedanāya upanissayakoṭiyā paccayabhūtaṃ cakkhuviññāṇañceva, yo ca yathārahaṃ upanissayakoṭiyā vā, anantaro ce anantarakoṭiyā vā, sahajāto ce sampayuttakoṭiyā vā, sukhavedanāya paccayo phasso. Taṃ sukhavedaniyañca phassaṃ paṭicca uppajjati sukhavedanāti yojanā. Esa nayo sabbattha sabbesu sesesu sattasu vāresu. Manodhātuyeva vā samānāti abhidhammanayena. Suttantanayena pana suññataṭṭhena nissattanijjīvaṭṭhena ca manodhātusamaññaṃ labhateva. Aṭṭhamaṃ uttānameva heṭṭhā vuttanayattā.
第9章《罗希恰经》的注释
9. Lohiccasuttavaṇṇanā
132他们也被称为“年轻人”而已,并非只是被称为婆罗门族的青年。“Seleyyakāni”是指互相黏在一起、跳跃跨越的嬉戏。
132.Tepi māṇavakātveva vuttā, na brāhmaṇakumārā eva. Seleyyakānīti aññamaññaṃ silissanalaṅghanakīḷanāni.
因为随侍在旁而搬运象的,叫“ibbhā”,也就是管象的人。不过,他们因为依靠微贱之家的受用,又具有居士的身份,所以也被称为“居士”,因此说“居士”。“Kaṇhā”就是黑种姓的人。“维持国土”是说:他们住在哪个国土,就通过向那个国土缴纳赋税,或者通过维持自己的家业来维持生活。“游行者”是说他们四处走动,到处玩耍。
Upaṭṭhānavasena ibhaṃ harantīti ibbhā, hatthigopakā. Te pana nihīnakuṭumbassa bhoggaṃ upādāya gahapatibhāvaṃ upādāya ‘‘gahapatikā’’tipi vuccantīti āha ‘‘gahapatikā’’ti. Kaṇhāti kaṇhābhijātikā. Raṭṭhaṃ bharantīti yasmiṃ raṭṭhe vasanti, tassa raṭṭhassa baliṃ bharaṇena, attano vā kuṭumbassa bharaṇena bharatā. Pariyāyantāti parito saṃcarantā kīḷanti.
以戒为尊,就是以戒为首要。那些能忆念古法的人,就是过去戒行最殊胜的人。诸门,就是眼等感官之门。
Sīlajeṭṭhakāti sīlappadhānā. Ye purāṇaṃ saranti, te sīluttamā ahesuṃ. Dvārāni cakkhādidvārāni.
离开之后,已经离去、脱离、别去。不平坦的,就是失去了平坦,具有恶行的性质。种种杖罚,就是种种棍棒的击打。
Apakkamitvā apetā virahitā hutvā. Visamānīti vigatasamāni duccaritasabhāvāni. Nānāvidhadaṇḍā nānāvidhadaṇḍanipātā.
不进食者,就是完全不吃任何东西的人。就像泥沼里的泥一样,那是污垢。牙齿的泥垢,因为前一个词被省略,就只说成泥,所以说泥就是齿垢。以山羊所应做的方式去做,不加以扰动,这是以受持誓愿的方式来实践。这个道理在其余各项上也同样适用。所谓欺诈,就是掩盖自己身上确实存在的过失,却宣扬实际上并不具备的功德,因此说覆藏……以及欺诈。资具器物之释,就是适宜的资具器物。而那些器物是为自己的生计,为了用利养把别人系缚住、绑在自己身边、不让他们解脱,才被做成的。
Anāhārakāti kiñci abhuñjanakā. Paṅko viya paṅko, malaṃ. Dantapaṅko purimapadalopena paṅkoti vuttoti ‘‘paṅko nāma dantamala’’nti vuttaṃ. Ajehi kātabbakānaṃ akopetvā karaṇaṃ samādānavasena vataṃ. Esa nayo sesesupi. Kohaññaṃ nāma attani vijjamānadosaṃ paṭicchādetvā asantaguṇapakāsanāti āha – ‘‘paṭicchanna…pe… kohaññañcevā’’ti. Parikkhārabhaṇḍakavaṇṇāti parikkhārabhaṇḍā kappakāti. Te ca kho attano jīvikatthāya āmisakiñjakkhassa attanibandhanatthāya amocanatthāya katā.
所谓无硬结,即依梵住而远离心的硬结。因此说“柔软而不僵硬”。
Akhilanti cetokhilarahitaṃ brahmavihāravasena. Tenāha ‘‘mudu athaddha’’nti.
倾向:因为喜爱而投入专注。心狭小:心从各方面都被割裂、破碎。心无量:在这里,是能够拒绝“这是谁”这种念头的心。
Adhimuttoti abhirativasena yuttapayutto. Parittacittoti parito khaṇḍitacitto. Appamāṇacittoti ettha ‘‘ko aya’’nti paṭikkhituṃ sakkuṇeyyacitto.
10. 《韦拉哈佳尼经》的注释
10. Verahaccānisuttavaṇṇanā
133年轻人为了催那位婆罗门女去听法,说道“yagghe”。所以注释里说:“yagghe 是一个表示催促意思的虚词。”
133. Brāhmaṇiṃ dhammasavanāya codento māṇavako ‘‘yagghe’’ti avoca. Tenāha ‘‘yaggheti codanatthe nipāto’’ti.