1. 无明断除经
1. Avijjāpahānasuttaṃ
53如是我闻:一时,世尊在舍卫城。那时,有一位比丘来到世尊面前,向世尊行礼后,坐在一旁。坐定之后,那位比丘对世尊说:“尊者,应如何知、如何见,方能断除无明,令明生起?”
Sāvatthinidānaṃ . Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kathaṃ nu kho, bhante, jānato kathaṃ passato avijjā pahīyati, vijjā uppajjatī’’ti?
“比丘,若人了知眼为无常、彻见眼为无常,无明即断除,明便生起。若人了知色为无常、彻见色为无常,无明即断除,明便生起。若人了知眼识为无常、彻见眼识为无常……了知眼触为无常、彻见眼触为无常……乃至以眼触为缘所生起的感受——或乐、或苦、或不苦不乐,同样了知彼为无常、彻见彼为无常,无明即断除,明便生起。耳……鼻……舌……身……意亦复如是。若人了知意为无常、彻见意为无常,无明即断除,明便生起;若人了知法为无常、彻见法为无常……了知意识为无常、彻见意识为无常……了知意触为无常、彻见意触为无常……乃至以意触为缘所生起的感受——或乐、或苦、或不苦不乐,同样了知彼为无常、彻见彼为无常,无明即断除,明便生起。比丘,正如此知、如此见,无明即断除,明即生起。” 第一经。
‘‘Cakkhuṃ kho, bhikkhu, aniccato jānato passato avijjā pahīyati, vijjā uppajjati. Rūpe aniccato jānato passato avijjā pahīyati, vijjā uppajjati. Cakkhuviññāṇaṃ… cakkhusamphassaṃ… yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccato jānato passato avijjā pahīyati, vijjā uppajjati. Sotaṃ… ghānaṃ… jivhaṃ… kāyaṃ… manaṃ aniccato jānato passato avijjā pahīyati, vijjā uppajjati. Dhamme … manoviññāṇaṃ… manosamphassaṃ… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccato jānato passato avijjā pahīyati, vijjā uppajjati. Evaṃ kho, bhikkhu, jānato evaṃ passato avijjā pahīyati, vijjā uppajjatī’’ti. Paṭhamaṃ.
2. 断除结缚经
2. Saṃyojanapahānasuttaṃ
54“尊者,如何知、如何见,诸结缚即得断除?”“比丘,当知见眼为无常时,诸结缚即断;当知见色为无常时……当知见眼识为无常时……当知见眼触为无常时……当知见以眼触为缘而生起的感受——不论是乐、苦或不苦不乐,亦为无常时,诸结缚即断。当知见耳……鼻……舌……身……意为无常时……当知见法为无常时……当知见意识为无常时……当知见意触为无常时……当知见以意触为缘而生起的感受——不论是乐、苦或不苦不乐,亦为无常时,诸结缚即断。比丘,如此知、如此见,诸结缚即得断除。” 第二经。
‘‘Kathaṃ nu kho, bhante, jānato, kathaṃ passato, saṃyojanā pahīyantī’’ti? ‘‘Cakkhuṃ kho, bhikkhu, aniccato jānato passato saṃyojanā pahīyanti. Rūpe… cakkhuviññāṇaṃ… cakkhusamphassaṃ… yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccato jānato passato saṃyojanā pahīyanti. Sotaṃ… ghānaṃ… jivhaṃ… kāyaṃ… manaṃ… dhamme… manoviññāṇaṃ… manosamphassaṃ… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccato jānato passato saṃyojanā pahīyanti. Evaṃ kho, bhikkhu, jānato evaṃ passato saṃyojanā pahīyantī’’ti. Dutiyaṃ.
3. 根除诸结经
3. Saṃyojanasamugghātasuttaṃ
55“尊者,如何知、如何见,诸结缚方能根除呢?”“比丘,当知见眼为无我时,结缚即被根除;知见色为无我……知见眼识为无我……知见眼触为无我……知见以眼触为缘而生起的感受——乐、苦或不苦不乐——为无我时,结缚即被根除。知见耳……鼻……舌……身……意为无我时……知见法为无我时……知见意识为无我时……知见意触为无我时……知见以意触为缘而生起的感受——乐、苦或不苦不乐——为无我时,结缚即被根除。比丘,如此知、如此见,诸结缚便得根除。” 第三经。
‘‘Kathaṃ nu kho, bhante, jānato, kathaṃ passato saṃyojanā samugghātaṃ gacchantī’’ti? ‘‘Cakkhuṃ kho, bhikkhu, anattato jānato passato saṃyojanā samugghātaṃ gacchanti. Rūpe anattato… cakkhuviññāṇaṃ… cakkhusamphassaṃ… yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi anattato jānato passato saṃyojanā samugghātaṃ gacchanti. Sotaṃ… ghānaṃ… jivhaṃ… kāyaṃ… manaṃ… dhamme… manoviññāṇaṃ… manosamphassaṃ… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi anattato jānato passato saṃyojanā samugghātaṃ gacchanti. Evaṃ kho, bhikkhu, jānato evaṃ passato saṃyojanā samugghātaṃ gacchantī’’ti. Tatiyaṃ.
4. 漏断除经
4. Āsavapahānasuttaṃ
56“尊者,如何知、如何见,诸漏方能断除呢?”……“比丘,当知见眼为无常时,诸漏即被断除;知见色为无常……知见眼识为无常……知见眼触为无常……知见以眼触为缘而生起的感受——乐、苦或不苦不乐——为无常时,诸漏即被断除。知见耳……鼻……舌……身……意为无常时……知见法为无常时……知见意识为无常时……知见意触为无常时……知见以意触为缘而生起的感受——乐、苦或不苦不乐——为无常时,诸漏即被断除。比丘,如此知、如此见,诸漏便得断除。第四经。”
‘‘Kathaṃ nu kho, bhante, jānato, kathaṃ passato āsavā pahīyantī’’ti…pe…. Catutthaṃ.
5. 断诸漏经
5. Āsavasamugghātasuttaṃ
57“尊者,如何知、如何见,方能令诸漏根除呢?”……“比丘,当知见眼为无我时,诸漏即得根除;当知见色为无我时……当知见眼识为无我时……当知见眼触为无我时……当知见以眼触为缘而生的乐、苦或不苦不乐受亦为无我时,诸漏即得根除。当知见耳为无我时……当知见声为无我时……当知见耳识为无我时……当知见耳触为无我时……当知见以耳触为缘而生的乐、苦或不苦不乐受亦为无我时,诸漏即得根除。当知见鼻为无我时……当知见香为无我时……当知见鼻识为无我时……当知见鼻触为无我时……当知见以鼻触为缘而生的乐、苦或不苦不乐受亦为无我时,诸漏即得根除。当知见舌为无我时……当知见味为无我时……当知见舌识为无我时……当知见舌触为无我时……当知见以舌触为缘而生的乐、苦或不苦不乐受亦为无我时,诸漏即得根除。当知见身为无我时……当知见触为无我时……当知见身识为无我时……当知见身触为无我时……当知见以身触为缘而生的乐、苦或不苦不乐受亦为无我时,诸漏即得根除。当知见意为无我时……当知见法为无我时……当知见意识为无我时……当知见意触为无我时……当知见以意触为缘而生的乐、苦或不苦不乐受亦为无我时,诸漏即得根除。比丘,如是知、如是见,诸漏便得根除。第五经。”
‘‘Kathaṃ nu kho, bhante, jānato, kathaṃ passato āsavā samugghātaṃ gacchantī’’ti…pe… . Pañcamaṃ.
6. 断随眠经
6. Anusayapahānasuttaṃ
58“尊者,如何知、如何见,诸随眠方得断除?” … “比丘,当知见眼无常时,诸随眠即得断除;当知见色无常时……当知见眼识无常时……当知见眼触无常时……当知见以眼触为缘所生之受——乐、苦或不苦不乐,亦无常时,诸随眠即得断除。当知见耳……(中略)……意无常时……当知见法无常时……当知见意识无常时……当知见意触无常时……当知见以意触为缘所生之受——乐、苦或不苦不乐,亦无常时,诸随眠即得断除。比丘,如是知、如是见,诸随眠即得断除。第六经。”
‘‘Kathaṃ nu kho…pe… anusayā pahīyantī’’ti…pe…. Chaṭṭhaṃ.
7. 随眠根除经
7. Anusayasamugghātasuttaṃ
59“尊者,如何知、如何见,诸随眠方得根除?” “比丘,当知见眼为无我时,诸随眠即得根除;当知见色为无我时……当知见眼识为无我时……当知见眼触为无我时……当知见以眼触为缘所生之受——乐、苦或不苦不乐,亦为无我时,诸随眠即得根除。当知见耳……(中略)……意为无我时……当知见法为无我时……当知见意识为无我时……当知见意触为无我时……当知见以意触为缘所生之受——乐、苦或不苦不乐,亦为无我时,诸随眠即得根除。比丘,如是知、如是见,诸随眠即得根除。” 第七经。
‘‘Kathaṃ nu kho…pe… anusayā samugghātaṃ gacchantī’’ti? ‘‘Cakkhuṃ kho, bhikkhu, anattato jānato passato anusayā samugghātaṃ gacchanti…pe… sotaṃ… ghānaṃ… jivhaṃ… kāyaṃ… manaṃ… dhamme… manoviññāṇaṃ… manosamphassaṃ… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi anattato jānato passato anusayā samugghātaṃ gacchanti. Evaṃ kho, bhikkhu, jānato evaṃ passato anusayā samugghātaṃ gacchantī’’ti. Sattamaṃ.
8. 一切取遍知经
8. Sabbupādānapariññāsuttaṃ
60“诸比丘,我将为你们宣说遍知一切取的法。你们谛听。诸比丘,什么是为遍知一切取的法呢?以眼与色为缘,生起眼识。这三者和合为触,以触为缘而有受。诸比丘,多闻圣弟子如此观察时,于眼生厌离,于色生厌离,于眼识生厌离,于眼触生厌离,于受生厌离。因厌离而离贪,因离贪而解脱。于解脱时,他如是了知:‘我已遍知诸取。’以耳与声为缘……以鼻与香为缘……以舌与味为缘……以身与触为缘……以意与法为缘,生起意识。这三者和合为触,以触为缘而有受。诸比丘,多闻圣弟子如此观察时,于意生厌离,于法生厌离,于意识生厌离,于意触生厌离,于受生厌离。因厌离而离贪,因离贪而解脱。于解脱时,他如是了知:‘我已遍知诸取。’诸比丘,这就是为遍知一切取的法。”第八经。
‘‘Sabbupādānapariññāya vo, bhikkhave, dhammaṃ desessāmi. Taṃ suṇātha. Katamo ca, bhikkhave, sabbupādānapariññāya dhammo? Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā. Evaṃ passaṃ , bhikkhave, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati, rūpesupi nibbindati, cakkhuviññāṇepi nibbindati, cakkhusamphassepi nibbindati, vedanāyapi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimokkhā ‘pariññātaṃ me upādāna’nti pajānāti. Sotañca paṭicca sadde ca uppajjati… ghānañca paṭicca gandhe ca… jivhañca paṭicca rase ca… kāyañca paṭicca phoṭṭhabbe ca… manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā. Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako manasmimpi nibbindati , dhammesupi nibbindati, manoviññāṇepi nibbindati, manosamphassepi nibbindati, vedanāyapi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimokkhā ‘pariññātaṃ me upādāna’nti pajānāti. Ayaṃ kho, bhikkhave, sabbupādānapariññāya dhammo’’ti. Aṭṭhamaṃ.
9. 第一一切取遍尽经
9. Paṭhamasabbupādānapariyādānasuttaṃ
61“诸比丘,我将为你们宣说灭尽一切取的法。你们应当善加聆听。那么,诸比丘,什么是灭尽一切取的法呢?缘眼与色而眼识生起,三者和合即是触,以触为缘而有受。诸比丘,多闻的圣弟子如此观察时,于眼生厌离,于色生厌离,于眼识生厌离,于眼触生厌离,于受生厌离。由厌离而离贪,由离贪而解脱。解脱时,他了知:‘于取我已灭尽。’……缘舌与味而舌识生起……缘意与法而意识生起。三者和合即是触,以触为缘而有受。诸比丘,多闻的圣弟子如此观察时,于意生厌离,于法生厌离,于意识生厌离,于意触生厌离,于受生厌离。由厌离而离贪,由离贪而解脱。解脱时,他了知:‘于取我已灭尽。’诸比丘,这就是灭尽一切取的法。”第九经。
‘‘Sabbupādānapariyādānāya vo, bhikkhave, dhammaṃ desessāmi. Taṃ suṇātha. Katamo ca, bhikkhave, sabbupādānapariyādānāya dhammo? Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā. Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati, rūpesupi nibbindati, cakkhuviññāṇepi nibbindati, cakkhusamphassepi nibbindati, vedanāyapi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimokkhā ‘pariyādinnaṃ me upādāna’nti pajānāti…pe… jivhañca paṭicca rase ca uppajjati jivhāviññāṇaṃ…pe… manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā. Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako manasmimpi nibbindati, dhammesupi nibbindati, manoviññāṇepi nibbindati manosamphassepi nibbindati, vedanāyapi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimokkhā ‘pariyādinnaṃ me upādāna’nti pajānāti. Ayaṃ kho, bhikkhave, sabbupādānapariyādānāya dhammo’’ti. Navamaṃ.
10. 第二一切取遍尽经
10. Dutiyasabbupādānapariyādānasuttaṃ
62“诸比丘,我将为你们宣说灭尽一切取的法。你们应当善加聆听。那么,诸比丘,什么是灭尽一切取的法呢?
‘‘Sabbupādānapariyādānāya vo, bhikkhave, dhammaṃ desessāmi. Taṃ suṇātha . Katamo ca, bhikkhave, sabbupādānapariyādānāya dhammo’’?
“诸比丘,你们认为如何?眼是常的,还是无常的?”
‘‘Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, cakkhu niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?
“尊者,是无常。”
‘‘Aniccaṃ, bhante’’.
“那么,凡是无常的,是苦还是乐呢?”
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?
“是苦,尊者。
‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.
“那么,凡是无常、苦、变易之法,适合把它看作“这是我的,我是此,这是我的我”吗?”
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?
“不,尊者,这不合适。
‘‘No hetaṃ, bhante’’.
“诸色……乃至眼识,是常还是无常?”
‘‘Rūpā…pe… cakkhuviññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?
“是无常的,尊者。”……(耳触等也是如此说。)
‘‘Aniccaṃ, bhante’’…pe….
“眼触是常还是无常?”
‘‘Cakkhusamphasso nicco vā anicco vā’’ti?
“是苦,尊者。”
‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.
“无常的,尊者。……
‘‘Anicco, bhante’’…pe….
“那么,这个依眼触为缘而生起的感受——或乐、或苦、或不苦不乐——它是常,还是无常?”
‘‘Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?
“是无常的,尊者。……
‘‘Aniccaṃ, bhante’’…pe….
“耳、鼻、舌、身、意,法、意识、意触,以及依意触为缘而生起的感受——或乐、或苦、或不苦不乐,是常还是无常?”
‘‘Sotaṃ… ghānaṃ… jivhā… kāyo… mano… dhammā… manoviññāṇaṃ… manosamphasso… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā, tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?
“是无常的,尊者。”
‘‘Aniccaṃ , bhante’’.
“那么,凡是无常的,是苦还是乐呢?”
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?
“是苦,尊者。”
‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.
“那么,凡是无常、苦、变易之法,适合这样去看待吗:‘这是我的,这是我,这是我的我’?”
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?
“不合适的,尊者。”
‘‘No hetaṃ, bhante’’.
“诸比丘,如此观见时,多闻圣弟子于眼生厌离,于色生厌离,于眼识生厌离,于眼触生厌离。凡缘眼触所生之受,或乐、或苦、或不苦不乐,于彼也生厌离……于舌生厌离,于味生厌离,于舌识生厌离,于舌触生厌离,凡缘舌触所生之受……于意生厌离,于法生厌离,于意识生厌离,于意触生厌离。凡缘意触所生之受,或乐、或苦、或不苦不乐,于彼也生厌离。因厌离而离贪,因离贪而得解脱;于解脱时,生起‘解脱了’之智。他了知:‘生已尽,梵行已立,应作已作,不受后有。’诸比丘,此即遍尽一切取之法。第十经。”
‘‘Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati, rūpesupi nibbindati, cakkhuviññāṇepi nibbindati, cakkhusamphassepi nibbindati. Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati…pe… jivhāyapi nibbindati, rasesupi nibbindati, jivhāviññāṇepi nibbindati, jivhāsamphassepi nibbindati, yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati…pe… manasmimpi nibbindati, dhammesupi nibbindati, manoviññāṇepi nibbindati, manosamphassepi nibbindati. Yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāti. Ayaṃ kho, bhikkhave, sabbupādānapariyādānāya dhammo’’ti. Dasamaṃ.
无明与二结,依漏说二种。
随眠又有二种,遍知亦有二种灭尽;
此品即依此而得名。
Avijjā saṃyojanā dve, āsavena duve vuttā; Anusayā apare dve, pariññā dve pariyādinnaṃ; Vaggo tena pavuccatīti.