15. 新与旧品
15. Navapurāṇavaggo
1. 六处相应 · 57 段
1. 业灭经
1. Kammanirodhasuttaṃ
146“比丘们,我将为你们开示旧业、新业、业的息灭,以及导向业息灭的道路。你们仔细聆听,善作意于心中,我这就说了。比丘们,什么是旧业呢?比丘们,眼是旧业,它是被造作而成的、为思所驱使的、能被感受的、应被如实观察的……舌是旧业,它是被造作而成的、为思所驱使的、能被感受的、应被如实观察的……意是旧业,它是被造作而成的、为思所驱使的、能被感受的、应被如实观察的。比丘们,这便称为旧业。比丘们,什么是新业呢?比丘们,凡是现在以身、语、意所造作的业,比丘们,这便称为新业。比丘们,什么是业的息灭呢?比丘们,凡是透过身业、语业、意业的息灭而触证解脱者,比丘们,这便称为业的息灭。比丘们,什么是导向业息灭的道路呢?正是这圣八支道,也就是:正见、正思惟、正语、正业、正命、正精进、正念、正定。比丘们,这便称为导向业息灭的道路。比丘们,如此,旧业已为你们开示,新业已为你们开示,业的息灭已为你们开示,导向业息灭的道路已为你们开示。比丘们,凡为导师者,出于悲悯、怀着慈愍,为弟子们的利益所当作之事,我皆已为你们作毕。比丘们,于此有树下,有寂静的空寂之处。比丘们,修习禅那吧,切勿放逸,莫待事后追悔。这便是对你们的教诫。”第一经。
‘‘Navapurāṇāni , bhikkhave, kammāni desessāmi kammanirodhaṃ kammanirodhagāminiñca paṭipadaṃ. Taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmīti. Katamañca, bhikkhave, purāṇakammaṃ? Cakkhu, bhikkhave, purāṇakammaṃ abhisaṅkhataṃ abhisañcetayitaṃ vedaniyaṃ daṭṭhabbaṃ…pe… jivhā purāṇakammā abhisaṅkhatā abhisañcetayitā vedaniyā daṭṭhabbā…pe… mano purāṇakammo abhisaṅkhato abhisañcetayito vedaniyo daṭṭhabbo. Idaṃ vuccati, bhikkhave, purāṇakammaṃ. Katamañca, bhikkhave, navakammaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, etarahi kammaṃ karoti kāyena vācāya manasā, idaṃ vuccati, bhikkhave, navakammaṃ. Katamo ca, bhikkhave, kammanirodho? Yo kho, bhikkhave, kāyakammavacīkammamanokammassa nirodhā vimuttiṃ phusati, ayaṃ vuccati, bhikkhave, kammanirodho. Katamā ca, bhikkhave, kammanirodhagāminī paṭipadā? Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati, sammāsamādhi – ayaṃ vuccati, bhikkhave, kammanirodhagāminī paṭipadā. Iti kho, bhikkhave, desitaṃ mayā purāṇakammaṃ, desitaṃ navakammaṃ, desito kammanirodho, desitā kammanirodhagāminī paṭipadā. Yaṃ kho, bhikkhave, satthārā karaṇīyaṃ sāvakānaṃ hitesinā anukampakena anukampaṃ upādāya, kataṃ vo taṃ mayā. Etāni, bhikkhave, rukkhamūlāni, etāni suññāgārāni. Jhāyatha, bhikkhave, mā pamādattha; mā pacchāvippaṭisārino ahuvattha. Ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanī’’ti. Paṭhamaṃ.
2. 无常为涅槃适宜经
2. Aniccanibbānasappāyasuttaṃ
147“比丘们,我将为你们开示趣向涅槃的修行之道,你们应当善听……比丘们,什么是趣向涅槃的修行之道呢?比丘们,你们认为:眼是常的,还是无常的?”
‘‘Nibbānasappāyaṃ vo, bhikkhave, paṭipadaṃ desessāmi. Taṃ suṇātha…pe… katamā ca sā, bhikkhave, nibbānasappāyā paṭipadā? Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, cakkhu niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?
“是无常的,尊者。
‘‘Aniccaṃ , bhante’’.
3. 苦涅槃适宜经
3. Dukkhanibbānasappāyasuttaṃ
148“诸比丘,我将为你们宣说导向涅槃的修行之道。你们仔细聆听……诸比丘,什么是导向涅槃的修行之道呢?诸比丘,于此,比丘见眼为无常,见色为无常,见眼识为无常,见眼触为无常;凡是依眼触为缘而生起的感受,或乐、或苦、或不苦不乐,他也同样见其为无常。……见舌为无常,见味为无常,见舌识为无常,见舌触为无常;凡是依舌触为缘而生起的感受,或乐、或苦、或不苦不乐,他也同样见其为无常。……见意为无常,见法为无常,见意识为无常,见意触为无常;凡是依意触为缘而生起的感受,或乐、或苦、或不苦不乐,他也同样见其为无常。诸比丘,这就是导向涅槃的修行之道。”第二经。
‘‘Nibbānasappāyaṃ vo, bhikkhave, paṭipadaṃ desessāmi. Taṃ suṇātha…pe… katamā ca sā, bhikkhave, nibbānasappāyā paṭipadā? Idha, bhikkhave, bhikkhu cakkhuṃ aniccanti passati, rūpā aniccāti passati, cakkhuviññāṇaṃ aniccanti passati, cakkhusamphasso aniccoti passati. Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccanti passati…pe… jivhā aniccāti passati, rasā aniccāti passati, jivhāviññāṇaṃ aniccanti passati, jivhāsamphasso aniccoti passati , yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccanti passati…pe… mano aniccoti passati, dhammā aniccāti passati, manoviññāṇaṃ aniccanti passati, manosamphasso aniccoti passati, yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccanti passati. Ayaṃ kho sā, bhikkhave, nibbānasappāyā paṭipadā’’ti. Dutiyaṃ.
4. 导向涅槃的无我经
4. Anattanibbānasappāyasuttaṃ
149“诸比丘,我将为你们宣说导向涅槃的修行之道。你们仔细聆听……诸比丘,什么是导向涅槃的修行之道呢?诸比丘,于此,比丘见眼为苦,见色为苦,见眼识为苦,见眼触为苦;凡是依眼触为缘而生起的感受,或乐、或苦、或不苦不乐,他也同样见其为苦。……见舌为苦,见味为苦,见舌识为苦,见舌触为苦;凡是依舌触为缘而生起的感受,或乐、或苦、或不苦不乐,他也同样见其为苦。……见意为苦,见法为苦,见意识为苦,见意触为苦;凡是依意触为缘而生起的感受,或乐、或苦、或不苦不乐,他也同样见其为苦。诸比丘,这就是导向涅槃的修行之道。”第三经。
‘‘Nibbānasappāyaṃ vo, bhikkhave, paṭipadaṃ desessāmi. Taṃ suṇātha…pe… katamā ca sā, bhikkhave, nibbānasappāyā paṭipadā? Idha, bhikkhave, cakkhuṃ dukkhanti passati, rūpā dukkhāti passati, cakkhuviññāṇaṃ dukkhanti passati, cakkhusamphasso dukkhoti passati, yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi dukkhanti passati…pe… jivhā dukkhāti passati…pe… mano dukkhoti passati, dhammā dukkhāti passati, manoviññāṇaṃ dukkhanti passati, manosamphasso dukkhoti passati, yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi dukkhanti passati. Ayaṃ kho sā, bhikkhave, nibbānasappāyā paṭipadā’’ti. Tatiyaṃ.
5. 涅槃适宜道经
5. Nibbānasappāyapaṭipadāsuttaṃ
150“诸比丘,我将为你们开示导向涅槃的修行。你们仔细谛听……诸比丘,什么是导向涅槃的修行呢?诸比丘,在此,比丘观见眼为无我,观见色为无我,观见眼识为无我,观见眼触为无我;以眼触为缘所生的感受——或乐、或苦、或不苦不乐,他也同样观见那是无我的……观见意为无我,观见法为无我,观见意识为无我,观见意触为无我;以意触为缘所生的感受——或乐、或苦、或不苦不乐,他也同样观见那是无我的。诸比丘,这就是导向涅槃的修行。”第四经。
‘‘Nibbānasappāyaṃ vo, bhikkhave, paṭipadaṃ desessāmi. Taṃ suṇātha…pe… katamā ca sā, bhikkhave, nibbānasappāyā paṭipadā? Idha, bhikkhave, bhikkhu cakkhuṃ anattāti passati, rūpā anattāti passati, cakkhuviññāṇaṃ anattāti passati, cakkhusamphasso anattāti passati, yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi anattāti passati…pe… mano anattāti passati, dhammā anattāti passati, manoviññāṇaṃ anattāti passati, manosamphasso anattāti passati, yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi anattāti passati. Ayaṃ kho sā, bhikkhave, nibbānasappāyā paṭipadā’’ti. Catutthaṃ.
“无常,尊者。”
‘‘Aniccaṃ , bhante’’.
“那么,凡是无常的,是苦还是乐呢?”
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?
“是苦,尊者。”
‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.
“是苦,尊者。”
‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.
“那么,无常、苦、变易之法,适宜作如是观:‘这是我的,这是我,这是我的自我’吗?”
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?
“不也,尊者。”
‘‘No hetaṃ, bhante’’.
“不也,尊者。”
‘‘No hetaṃ, bhante’’.
“诸色是常,还是无常?”
‘‘Rūpā niccā vā aniccā vā’’ti?
“无常,尊者。”……
‘‘Aniccā, bhante’’…pe….
“眼识、眼触……乃至缘意触而生起的感受——乐、苦或不苦不乐——这些是常,还是无常?”
‘‘Cakkhuviññāṇaṃ… cakkhusamphasso…pe… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?
“无常,尊者。”
‘‘Aniccaṃ, bhante’’.
“那么,凡是无常的,是苦还是乐呢?”
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?
“是苦的,尊者。”
‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.
“凡是无常、苦、变易之法,适宜如此观察吗:“这是我的,这是我,这是我的我”?”
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?
“不,尊者。”
‘‘No hetaṃ, bhante’’.
“诸比丘,多闻圣弟子这样观察时,于眼亦厌离,于诸色亦厌离,于眼识亦厌离,于眼触亦厌离……乃至缘意触所生的乐受、苦受或不苦不乐受,于彼亦厌离。厌离则离贪,离贪则解脱……他了知:“不再有后有”。诸比丘,这就是那条顺适涅槃的行道。”第五经。
‘‘Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati, rūpesupi nibbindati, cakkhuviññāṇepi nibbindati, cakkhusamphassepi nibbindati…pe… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati . Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati …pe… nāparaṃ itthattāyāti pajānāti. Ayaṃ kho sā, bhikkhave, nibbānasappāyā paṭipadā’’ti . Pañcamaṃ.
6. 弟子经
6. Antevāsikasuttaṃ
151“诸比丘,此梵行是无弟子、无老师而住。诸比丘,有弟子、有老师的比丘,住于苦与不安乐。诸比丘,无弟子、无老师的比丘,住于乐与安乐。那么,诸比丘,怎样的比丘是有弟子、有老师,而住于苦与不安乐呢?诸比丘,于此,比丘以眼见色后,生起邪恶不善、伴有忆念思惟并能结缚的诸法。这些法安住于他内心;因恶不善法安住于他内心,故他被称为‘有弟子’。这些法支配他;因恶不善法支配他,故他被称为‘有老师’……(中略)。
‘‘Anantevāsikamidaṃ , bhikkhave, brahmacariyaṃ vussati anācariyakaṃ. Santevāsiko, bhikkhave, bhikkhu sācariyako dukkhaṃ na phāsu viharati. Anantevāsiko, bhikkhave, bhikkhu anācariyako sukhaṃ phāsu viharati. Kathañca, bhikkhu, santevāsiko sācariyako dukkhaṃ na phāsu viharati? Idha, bhikkhave, bhikkhuno cakkhunā rūpaṃ disvā uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṃyojaniyā. Tyāssa anto vasanti, antassa vasanti pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā santevāsikoti vuccati. Te naṃ samudācaranti, samudācaranti naṃ pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā sācariyakoti vuccati…pe….
“复次,诸比丘,比丘以舌尝味后,生起邪恶不善法,即那些与贪意向相俱、能结缚的法。这些恶不善法安住于他内心;因恶不善法安住于他内心,故他被称为‘有弟子’。这些法支配他;因恶不善法支配他,故他被称为‘有老师’……(中略)。
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhuno jivhāya rasaṃ sāyitvā uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṃyojaniyā. Tyāssa anto vasanti, antassa vasanti pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā santevāsikoti vuccati. Te naṃ samudācaranti, samudācaranti naṃ pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā sācariyakoti vuccati…pe….
“再者,诸比丘,比丘以意了知法后,生起诸恶不善法——那些带有贪意向、能结缚的。那些恶不善法安住于他之内;由于恶不善法安住于他之内,便说他‘有弟子’;那些法支配他,由于恶不善法支配他,便说他‘有老师’。诸比丘,如此有弟子、有老师的比丘,便住于痛苦、不安乐。
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhuno manasā dhammaṃ viññāya uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṃyojaniyā. Tyāssa anto vasanti, antassa vasanti pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā santevāsikoti vuccati. Te naṃ samudācaranti, samudācaranti naṃ pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā sācariyakoti vuccati. Evaṃ kho , bhikkhave, bhikkhu santevāsiko sācariyako dukkhaṃ, na phāsu viharati.
“诸比丘,一位比丘如何无弟子、无老师,而能安乐而住呢?诸比丘,于此,比丘以眼见色后,不生起恶不善法——那些伴随忆念与思惟、能结缚的。这些法不居其内;由于恶不善法不居其内,便说他‘无弟子’;那些法不支配他,由于恶不善法不支配他,便说他‘无老师’……。
‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu anantevāsiko anācariyako sukhaṃ phāsu viharati? Idha, bhikkhave, bhikkhuno cakkhunā rūpaṃ disvā na uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṃyojaniyā. Tyāssa na anto vasanti, nāssa anto vasanti pāpakā akusalā dhammāti . Tasmā anantevāsikoti vuccati. Te naṃ na samudācaranti, na samudācaranti naṃ pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā anācariyakoti vuccati…pe….
“再者,诸比丘,比丘以舌尝味后,不生起恶不善法——那些带有贪意向、能结缚的。这些法不居其内;由于恶不善法不居其内,便说他‘无弟子’;那些法不支配他,由于恶不善法不支配他,便说他‘无老师’……。”
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhuno jivhāya rasaṃ sāyitvā na uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṃyojaniyā. Tyāssa na anto vasanti, nāssa anto vasanti pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā anantevāsikoti vuccati. Te naṃ na samudācaranti, na samudācaranti naṃ pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā anācariyakoti vuccati…pe….
“再者,比丘们,比丘以意知法时,那些伴随结缚、与烦恼相应的邪恶不善法便不现起。因此,这些不善法不住于他之内,不善法不住于他之内,故称之为“无弟子”。这些不善法不再侵扰他,不善法不再侵扰他,故称之为“无老师”。比丘们,如此,比丘无弟子、无老师,却能安住于安乐。比丘们,这梵行正是修习“无弟子”与“无老师”。比丘们,有弟子、有老师的比丘,则住于痛苦,不得安乐;比丘们,无弟子、无老师的比丘,便住于安乐舒适。”第六经。
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhuno manasā dhammaṃ viññāya na uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṃyojaniyā. Tyāssa na anto vasanti, nāssa anto vasanti pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā anantevāsikoti vuccati. Te naṃ na samudācaranti, na samudācaranti naṃ pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā anācariyakoti vuccati. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu anantevāsiko anācariyako sukhaṃ phāsu viharati. Anantevāsikamidaṃ, bhikkhave, brahmacariyaṃ vussati . Anācariyakaṃ santevāsiko , bhikkhave, bhikkhu sācariyako dukkhaṃ, na phāsu viharati. Anantevāsiko, bhikkhave, bhikkhu anācariyako sukhaṃ phāsu viharatī’’ti. Chaṭṭhaṃ.
7. 梵行目的经
7. Kimatthiyabrahmacariyasuttaṃ
152“诸比丘,若有其他教派的游方者这样问你们:‘朋友,在沙门乔达摩座下修习梵行,目的为何?’比丘们,被如此问时,你们应这样回答那些外道游方者:‘朋友,正是为了遍知苦,才在世尊座下修习梵行。’比丘们,如果那些外道游方者又这样问:‘朋友,那么,为了遍知怎样的苦,才在沙门乔达摩座下修习梵行呢?’比丘们,被如此问时,你们应这样回答那些外道游方者:”
‘‘Sace vo, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā evaṃ puccheyyuṃ – ‘kimatthiyaṃ, āvuso, samaṇe gotame brahmacariyaṃ vussatī’ti? Evaṃ puṭṭhā tumhe, bhikkhave, tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ byākareyyātha – ‘dukkhassa kho, āvuso, pariññāya bhagavati brahmacariyaṃ vussatī’ti. Sace pana vo, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā evaṃ puccheyyuṃ – ‘katamaṃ panāvuso, dukkhaṃ, yassa pariññāya samaṇe gotame brahmacariyaṃ vussatī’ti? Evaṃ puṭṭhā tumhe, bhikkhave, tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ byākareyyātha –
“朋友,眼是苦,为了遍知它,才于世尊处修梵行。色是苦,为了遍知它们,才于世尊处修梵行。眼识是苦,为了遍知它,才于世尊处修梵行。眼触是苦,为了遍知它,才于世尊处修梵行。凡是以眼触为缘而生起的受——乐受、苦受、不苦不乐受,那也是苦,为了遍知它,才于世尊处修梵行……舌是苦……意是苦,为了遍知它,才于世尊处修梵行……凡是以意触为缘而生起的受——乐受、苦受、不苦不乐受,那也是苦,为了遍知它,才于世尊处修梵行。朋友,正是为了遍知这样的苦,才于世尊处修梵行。”诸比丘,当被这样问时,你们应当这样回答那些外道游方者。 第七经。
‘‘Cakkhu kho, āvuso, dukkhaṃ; tassa pariññāya bhagavati brahmacariyaṃ vussati. Rūpā dukkhā ; tesaṃ pariññāya bhagavati brahmacariyaṃ vussati. Cakkhuviññāṇaṃ dukkhaṃ; tassa pariññāya bhagavati brahmacariyaṃ vussati. Cakkhusamphasso dukkho; tassa pariññāya bhagavati brahmacariyaṃ vussati. Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi dukkhaṃ; tassa pariññāya bhagavati brahmacariyaṃ vussati…pe… jivhā dukkhā… mano dukkho; tassa pariññāya bhagavati brahmacariyaṃ vussati…pe… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi dukkhaṃ; tassa pariññāya bhagavati brahmacariyaṃ vussati. Idaṃ kho, āvuso , dukkhaṃ; yassa pariññāya bhagavati brahmacariyaṃ vussatī’ti. Evaṃ puṭṭhā tumhe, bhikkhave, tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ byākareyyāthā’’ti. Sattamaṃ.
8. 有无方便经
8. Atthinukhopariyāyasuttaṃ
153“诸比丘,是否有这样一种方法,比丘依此方法,能够不依信仰、不依喜好、不依传闻、不依推理思辨、不依见地的审察认可,就能自证自知而宣称:‘生已尽,梵行已立,应作已作,不受后有’呢?”“尊者,我们的法是以世尊为根本,以世尊为导引,以世尊为皈依。恳请世尊为这句话开显其义,诸比丘听闻世尊所说,必将受持。”“那么,诸比丘,谛听,善加作意,我当宣说。”“是,尊者。”那些比丘回答世尊。世尊这样开示:“诸比丘,确实有这种方法,比丘依此方法,能够不依信仰、不依喜好、不依传闻、不依推理思辨、不依见地的审察认可,就能自证自知而宣称:‘生已尽,梵行已立,应作已作,不受后有。’”
‘‘Atthi nu kho, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma bhikkhu aññatreva saddhāya, aññatra ruciyā, aññatra anussavā, aññatra ākāraparivitakkā, aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā aññaṃ byākareyya – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti ? ‘‘Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā, bhagavaṃnettikā bhagavaṃpaṭisaraṇā. Sādhu vata, bhante, bhagavantaṃyeva paṭibhātu etassa bhāsitassa attho. Bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī’’ti. ‘‘Tena hi, bhikkhave, suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca – ‘‘atthi, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma bhikkhu aññatreva saddhāya, aññatra ruciyā, aññatra anussavā, aññatra ākāraparivitakkā, aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā aññaṃ byākareyya – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti.
“那么,诸比丘,什么是方法,依此方法,比丘能不由信仰、不由喜好、不由传闻、不由推理思辨、不由对见地的审察认可,即能自己证知而作此宣说:‘生已尽,梵行已立,应作已作,不受后有’呢?诸比丘,于此,比丘以眼观见色后,若内在有贪、嗔、痴,他便了知:‘我内在有贪、嗔、痴’;若内在无贪、嗔、痴,他便了知:‘我内在无贪、嗔、痴’。诸比丘,当比丘以眼观见色后,于内在有贪、嗔、痴时,了知‘我内在有贪、嗔、痴’;于内在无贪、嗔、痴时,了知‘我内在无贪、嗔、痴’——诸比丘,像这样的法,是由信仰而知的吗?是由喜好而知的吗?是由传闻而知的吗?是由推理思辨而知的吗?是由对见地的审察认可而知的吗?”“不,尊者。”“那么,诸比丘,这些法,是不是由智慧亲见而知的呢?”“是的,尊者。”“诸比丘,这就是方法,依此方法,比丘不由信仰、不由喜好、不由传闻、不由推理思辨、不由对见地的审察认可,即能自己证知而作此宣说:‘生已尽,梵行已立,应作已作,不受后有。’”
‘‘Katamo ca, bhikkhave, pariyāyo, yaṃ pariyāyaṃ āgamma bhikkhu aññatreva saddhāya…pe… aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyāti pajānāmī’ti? Idha, bhikkhave, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā santaṃ vā ajjhattaṃ rāgadosamohaṃ, atthi me ajjhattaṃ rāgadosamohoti pajānāti ; asantaṃ vā ajjhattaṃ rāgadosamohaṃ, natthi me ajjhattaṃ rāgadosamohoti pajānāti. Yaṃ taṃ, bhikkhave, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā santaṃ vā ajjhattaṃ rāgadosamohaṃ, atthi me ajjhattaṃ rāgadosamohoti pajānāti; asantaṃ vā ajjhattaṃ rāgadosamohaṃ, natthi me ajjhattaṃ rāgadosamohoti pajānāti. Api nume, bhikkhave, dhammā saddhāya vā veditabbā, ruciyā vā veditabbā, anussavena vā veditabbā, ākāraparivitakkena vā veditabbā, diṭṭhinijjhānakkhantiyā vā veditabbā’’ti? ‘‘No hetaṃ , bhante’’. ‘‘Nanume, bhikkhave, dhammā paññāya disvā veditabbā’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Ayaṃ kho, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma bhikkhu aññatreva saddhāya, aññatra ruciyā, aññatra anussavā, aññatra ākāraparivitakkā, aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti…pe….
“再者,诸比丘,比丘以舌尝味后,对于内在……有贪、嗔、痴,他即了知:‘我内在有贪、嗔、痴’;对于内在无贪、嗔、痴,他即了知:‘我内在没有贪、嗔、痴’。诸比丘,当比丘以舌尝味后,对于内在有贪、嗔、痴,他即了知:‘我内在有贪、嗔、痴’;对于内在无贪、嗔、痴,他即了知:‘我内在没有贪、嗔、痴’——诸比丘,像这样的法,是应依信仰而了知的吗?是依喜好而了知的吗?是依传闻而了知的吗?是依推理思辨而了知的吗?是依见地的审察认可而了知的吗?”“不,尊者。”“那么,诸比丘,这些法,是否依智慧亲见而了知的呢?”“是的,尊者。”“诸比丘,此亦是一种方法,依此方法,比丘不依信仰、不依喜好、不依传闻、不依推理思辨、不依见地的审察认可,便能如是自证知而宣说:‘生已尽,梵行已立,应作已作,不受后有。’”
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu jivhāya rasaṃ sāyitvā santaṃ vā ajjhattaṃ…pe… rāgadosamohoti pajānāti; asantaṃ vā ajjhattaṃ rāgadosamohaṃ, natthi me ajjhattaṃ rāgadosamohoti pajānāti . Yaṃ taṃ, bhikkhave, jivhāya rasaṃ sāyitvā santaṃ vā ajjhattaṃ rāgadosamohaṃ, atthi me ajjhattaṃ rāgadosamohoti pajānāti; asantaṃ vā ajjhattaṃ rāgadosamohaṃ, natthi me ajjhattaṃ rāgadosamohoti pajānāti; api nume, bhikkhave, dhammā saddhāya vā veditabbā, ruciyā vā veditabbā, anussavena vā veditabbā, ākāraparivitakkena vā veditabbā, diṭṭhinijjhānakkhantiyā vā veditabbā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Nanume, bhikkhave, dhammā paññāya disvā veditabbā’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Ayampi kho, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma bhikkhu aññatreva saddhāya, aññatra ruciyā, aññatra anussavā, aññatra ākāraparivitakkā, aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti …pe….
“再者,诸比丘,比丘以意觉知法之后,若内在存有贪、嗔、痴,他便了知:“我内在有贪、嗔、痴”;若内在没有贪、嗔、痴,他便了知:“我内在没有贪、嗔、痴”。诸比丘,当比丘以意觉知法之后,对于内在存有贪、嗔、痴,他了知:“我内在有贪、嗔、痴”;对于内在没有贪、嗔、痴,他了知:“我内在没有贪、嗔、痴”——诸比丘,这样的法,是应当凭信仰而了知的吗?是凭个人喜好而了知的吗?是凭传闻而了知的吗?是凭表面推敲而了知的吗?是凭见地的审察认可而了知的吗?”“不是的,尊者。”“那么,诸比丘,这些法,是不是凭智慧亲见而了知的呢?”“是的,尊者。”“诸比丘,这也是方法——藉由这个方法,比丘不凭信仰、不凭个人喜好、不凭传闻、不凭表面推敲、不凭见地的审察认可,便能作出肯定的宣言:‘生已灭尽,梵行已立,应做之事已做,不再有来生——我如此了知。’”第八经。
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu manasā dhammaṃ viññāya santaṃ vā ajjhattaṃ rāgadosamohaṃ, atthi me ajjhattaṃ rāgadosamohoti pajānāti; asantaṃ vā ajjhattaṃ rāgadosamohaṃ, natthi me ajjhattaṃ rāgadosamohoti pajānāti. Yaṃ taṃ, bhikkhave, bhikkhu manasā dhammaṃ viññāya santaṃ vā ajjhattaṃ rāgadosamohaṃ, atthi me ajjhattaṃ rāgadosamohoti pajānāti; asantaṃ vā ajjhattaṃ rāgadosamohaṃ, natthi me ajjhattaṃ rāgadosamohoti pajānāti; api nume, bhikkhave, dhammā saddhāya vā veditabbā, ruciyā vā veditabbā, anussavena vā veditabbā, ākāraparivitakkena vā veditabbā, diṭṭhinijjhānakkhantiyā vā veditabbā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Nanume, bhikkhave, dhammā paññāya disvā veditabbā’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Ayampi kho, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma bhikkhu aññatreva saddhāya, aññatra ruciyā, aññatra anussavā, aññatra ākāraparivitakkā, aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti. Aṭṭhamaṃ.
9. 根具足经
9. Indriyasampannasuttaṃ
154那时,有一位比丘来到世尊处……在一旁坐定后,那位比丘对世尊这样说:“尊者,如何知、如何见,方能断除邪见呢?”
Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami…pe… ekamantaṃ nisinno so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kathaṃ nu kho, bhante, jānato kathaṃ passato micchādiṭṭhi pahīyatī’’ti?
“比丘,若安住于观察眼根的生灭,便会对其生起厌离……若安住于观察舌根的生灭,便会对其生起厌离……若安住于观察意根的生灭,便会对其生起厌离。生起厌离之后,便离贪染……于解脱之际,生起“已解脱”的智慧。他如实了知:“生已灭尽,梵行已立,应作已作,不再有来生。”比丘,达到这一程度,便称为根具足。第九经。”
‘‘Cakkhundriye ce, bhikkhu, udayabbayānupassī viharanto cakkhundriye nibbindati…pe… jivhindriye ce, bhikkhu, udayabbayānupassī viharanto jivhindriye nibbindati…pe… manindriye ce, bhikkhu, udayabbayānupassī viharanto manindriye nibbindati. Nibbindaṃ virajjati…pe… vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāti. Ettāvatā kho, bhikkhu, indriyasampanno hotī’’ti. Navamaṃ.
10. 说法者问经
10. Dhammakathikapucchasuttaṃ
155那时,有一位比丘来到世尊跟前……在一边坐定后,那位比丘对世尊这样说:“尊者,常言‘根具足,根具足’,要具足到什么程度,才能称为根具足呢?”
Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami…pe… ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘‘indriyasampanno, indriyasampanno’ti, bhante, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, indriyasampanno hotī’’ti?
“比丘,若有比丘为了对眼厌离、离欲、灭尽而说法,他便足以被称为‘说法比丘’。比丘,若有比丘为了对眼厌离、离欲、灭尽而修行,他便足以被称为‘法随法行的比丘’。比丘,若有比丘对眼厌离、离欲、灭尽,无取著而得解脱,他便足以被称为‘现法涅槃的比丘’。……为了对舌厌离、离欲、灭尽而说法,他便足以被称为‘说法比丘’……为了对意厌离、离欲、灭尽而说法,他便足以被称为‘说法比丘’。比丘,若有比丘为了对意厌离、离欲、灭尽而修行,他便足以被称为‘法随法行的比丘’。比丘,若有比丘对意厌离、离欲、灭尽,无取著而得解脱,他便足以被称为‘现法涅槃的比丘’。”第十经。
‘‘Cakkhussa ce, bhikkhu nibbidāya virāgāya nirodhāya dhammaṃ deseti, ‘dhammakathiko bhikkhū’ti alaṃvacanāya. Cakkhussa ce, bhikkhu, nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti, ‘dhammānudhammappaṭipanno bhikkhū’ti alaṃvacanāya. Cakkhussa ce, bhikkhu, nibbidā virāgā nirodhā anupādāvimutto hoti, ‘diṭṭhadhammanibbānappatto bhikkhū’ti alaṃvacanāya…pe… jivhāya ce, bhikkhu, nibbidāya virāgāya nirodhāya dhammaṃ deseti, ‘dhammakathiko bhikkhū’ti alaṃvacanāya…pe… manassa ce, bhikkhu, nibbidāya virāgāya nirodhāya dhammaṃ deseti, ‘dhammakathiko bhikkhū’ti alaṃvacanāya. Manassa ce, bhikkhu, nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti, ‘dhammānudhammappaṭipanno bhikkhū’ti alaṃvacanāya. Manassa ce, bhikkhu, nibbidā virāgā nirodhā anupādāvimutto hoti, ‘diṭṭhadhammanibbānappatto bhikkhū’ti alaṃvacanāyā’’ti. Dasamaṃ.
业、四适宜、无住处弟子,目的何在?
可有由说根者所说的法门?
Kammaṃ cattāri sappāyā, anantevāsi kimatthiyā; Atthi nu kho pariyāyo, indriyakathikena cāti.
该品摄颂:
Tassa vagguddānaṃ –
安稳者与世间,居士与天臂。
新与旧合为五十经,是名第三品。
Yogakkhemi ca loko ca, gahapati devadahena ca; Navapurāṇena paṇṇāso, tatiyo tena vuccatīti.