14. 《速疾经分别》巴利
14. Tuvaṭṭakasuttaniddeso
现在,将解说《迅速经》的义释——巴利
Atha tuvaṭṭakasuttaniddesaṃ vakkhati –
“我问你,太阳族之裔”:问有三种:未见解明的提问、所见对照的提问、断除疑惑的提问。什么是未见解明的提问?对于法的本来特征,原本未知、未见、未衡量、未审察、未明了、未显现,为了知、见、衡量、审察、明了、显现而提出问题——这就是未见解明的提问。什么是所见对照的提问?对于法的本来特征,已经知、见、衡量、审察、明了、显现,为了与其他智者相互印证而提出问题——这就是所见对照的提问。什么是断除疑惑的提问?对于法的本来特征,原本深陷怀疑、犹豫、两难,心里想着“是这样吗?不是这样吗?到底是什么?怎么回事?”,为了断除疑惑而提出问题——这就是断除疑惑的提问。这就是三种提问。巴利
Pucchāmi taṃ ādiccabandhū ti. Pucchā ti tisso pucchā – adiṭṭhajotanā pucchā, diṭṭhasaṃsandanā pucchā, vimaticchedanā pucchā. Katamā adiṭṭhajotanā pucchā? Pakatiyā lakkhaṇaṃ aññātaṃ hoti adiṭṭhaṃ atulitaṃ atīritaṃ avibhūtaṃ avibhāvitaṃ, tassa ñāṇāya dassanāya tulanāya tīraṇāya vibhāvanāya pañhaṃ pucchati – ayaṃ adiṭṭhajotanā pucchā. Katamā diṭṭhasaṃsandanā pucchā? Pakatiyā lakkhaṇaṃ ñātaṃ hoti diṭṭhaṃ tulitaṃ tīritaṃ vibhūtaṃ vibhāvitaṃ, aññehi paṇḍitehi saddhiṃ saṃsandanatthāya pañhaṃ pucchati – ayaṃ diṭṭhasaṃsandanā pucchā. Katamā vimaticchedanā pucchā? Pakatiyā saṃsayapakkhando hoti vimatipakkhando dveḷhakajāto, ‘‘evaṃ nu kho, na nu kho, kiṃ nu kho, kathaṃ nu kho’’ti so vimaticchedanatthāya pañhaṃ pucchati – ayaṃ vimaticchedanā pucchā. Imā tisso pucchā.
又有另外三种提问:人的提问、非人的提问、化现者的提问。什么是人的提问?人类来到佛陀、世尊面前请教问题——比丘请教,比丘尼请教,近事男请教,近事女请教,国王们请教,刹帝利们请教,婆罗门们请教,吠舍们请教,首陀罗们请教,在家人请教,出家者请教——这就是人的提问。什么是非人的提问?非人来到佛陀、世尊面前请教问题——龙请教,金翅鸟请教,夜叉请教,阿修罗请教,乾达婆请教,四大天王请教,因陀罗请教,梵天请教,天人们请教——这就是非人的提问。什么是化现者的提问?世尊化现出一个由意所成、具足一切大肢小肢、六根无缺的色身,那个化现者来到佛陀、世尊面前请教问题,世尊为他解说——这就是化现者的提问。这就是三种提问。巴利
Aparāpi tisso pucchā – manussapucchā, amanussapucchā, nimmitapucchā. Katamā manussapucchā? Manussā buddhaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchanti, bhikkhū pucchanti, bhikkhuniyo pucchanti, upāsakā pucchanti, upāsikāyo pucchanti, rājāno pucchanti, khattiyā pucchanti, brāhmaṇā pucchanti, vessā pucchanti, suddā pucchanti, gahaṭṭhā pucchanti, pabbajitā pucchanti – ayaṃ manussapucchā. Katamā amanussapucchā? Amanussā buddhaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchanti, nāgā pucchanti, supaṇṇā pucchanti, yakkhā pucchanti, asurā pucchanti, gandhabbā pucchanti, mahārājāno pucchanti, indā pucchanti, brahmāno pucchanti, devatāyo pucchanti – ayaṃ amanussapucchā. Katamā nimmitapucchā? Yaṃ bhagavā rūpaṃ abhinimmināti manomayaṃ sabbaṅgapaccaṅgaṃ ahīnindriyaṃ taṃ so nimmito buddhaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchati, bhagavā tassa visajjeti – ayaṃ nimmitapucchā. Imā tisso pucchā.
另有三类提问:关于自利的提问、关于利他的提问、关于自他两利的提问。
另有三类提问:关于现世利益的提问、关于来世利益的提问、关于究竟利益的提问。
另有三类提问:关于无过失的提问、关于离杂染的提问、关于清净的提问。
另有三类提问:关于过去的提问、关于未来的提问、关于现在的提问。
另有三类提问:关于内的提问、关于外的提问、关于内外的提问。
另有三类提问:关于善的提问、关于不善的提问、关于无记的提问。
另有三类提问:关于蕴的提问、关于界的提问、关于处的提问。
另有三类提问:关于念处的提问、关于正勤的提问、关于神足的提问。
另有三类提问:关于根的提问、关于力的提问、关于觉支的提问。
另有三类提问:关于道的提问、关于果的提问、关于涅槃的提问。巴利
Aparāpi tisso pucchā – attatthapucchā, paratthapucchā, ubhayatthapucchā. Aparāpi tisso pucchā – diṭṭhadhammikatthapucchā, samparāyikatthapucchā, paramatthapucchā. Aparāpi tisso pucchā – anavajjatthapucchā, nikkilesatthapucchā , vodānatthapucchā. Aparāpi tisso pucchā – atītapucchā, anāgatapucchā, paccuppannapucchā. Aparāpi tisso pucchā – ajjhattapucchā, bahiddhāpucchā, ajjhattabahiddhāpucchā. Aparāpi tisso pucchā – kusalapucchā, akusalapucchā, abyākatapucchā. Aparāpi tisso pucchā – khandhapucchā, dhātupucchā, āyatanapucchā. Aparāpi tisso pucchā – satipaṭṭhānapucchā, sammappadhānapucchā, iddhipādapucchā. Aparāpi tisso pucchā – indriyapucchā, balapucchā, bojjhaṅgapucchā. Aparāpi tisso pucchā – maggapucchā, phalapucchā, nibbānapucchā.
我询问你,请求你,请教你,请你为我阐明。‘请告诉我’——我这样问你。Ādicco,即是指太阳。太阳以种姓而言,是乔达摩;世尊以种姓而言,也是乔达摩。世尊是太阳的种姓亲属,同一种姓。因此,佛陀是太阳的亲属——太阳的亲属,我这样问你。巴利
Pucchāmi ta nti pucchāmi taṃ yācāmi taṃ ajjhesāmi taṃ pasādemi taṃ, ‘‘kathayassu me’’ti – pucchāmi taṃ. Ādiccabandhū ti. Ādicco vuccati sūriyo . Sūriyo gotamo gottena, bhagavāpi gotamo gottena, bhagavā sūriyassa gottañātako gottabandhu; tasmā buddho ādiccabandhūti – pucchāmi taṃ ādiccabandhu.
“大仙宣说远离与寂静之处”:有三种远离:身远离、心远离、依著远离。什么是身远离?此处,比丘亲近远离的住处:山林、树下、山岳、山谷、山洞、坟场、林野、露地、草堆。他以身远离而住。他独自去,独自站,独自坐,独自卧,独自入村托钵,独自返回,独自在隐蔽处坐着,独自经行,独自行走、住止、行动、运作、守护、延续、维持——这即是身远离。巴利
Vivekaṃ santipadañca mahesī ti. Vivekā ti tayo vivekā – kāyaviveko , cittaviveko, upadhiviveko. Katamo kāyaviveko? Idha bhikkhu vivittaṃ senāsanaṃ bhajati araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ kāyena vivittena viharati. So eko gacchati, eko tiṭṭhati, eko nisīdati, eko seyyaṃ kappeti, eko gāmaṃ piṇḍāya pavisati, eko paṭikkamati, eko raho nisīdati, eko caṅkamaṃ adhiṭṭhāti, eko carati viharati iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti – ayaṃ kāyaviveko.
什么是心远离?证入初禅那者,其心远离五盖;证入第二禅那者,其心远离寻伺;证入第三禅那者,其心远离喜;证入第四禅那者,其心远离乐与苦;证入空无边处者,其心远离色想、有对想、种种想;证入识无边处者,其心远离空无边处想;证入无所有处者,其心远离识无边处想;证入非想非非想处者,其心远离无所有处想。入流者心远离有身见、疑、戒禁取,以及见随眠、疑随眠与相应烦恼。一来者心远离粗的欲贪结、瞋恚结,以及粗的欲贪随眠、瞋恚随眠与相应烦恼。不来者心远离微细伴起的欲贪结、瞋恚结,以及微细伴起的欲贪随眠、瞋恚随眠与相应烦恼。阿拉汉心远离色贪、无色贪、慢、掉举、无明,以及慢随眠、有贪随眠、无明随眠与相应烦恼,并于外远离一切相——这是心远离。巴利
Katamo cittaviveko? Paṭhamaṃ jhānaṃ samāpannassa nīvaraṇehi cittaṃ vivittaṃ hoti, dutiyaṃ jhānaṃ samāpannassa vitakkavicārehi cittaṃ vivittaṃ hoti, tatiyaṃ jhānaṃ samāpannassa pītiyā cittaṃ vivittaṃ hoti, catutthaṃ jhānaṃ samāpannassa sukhadukkhehi cittaṃ vivittaṃ hoti, ākāsānañcāyatanaṃ samāpannassa rūpasaññāya paṭighasaññāya nānattasaññāya cittaṃ vivittaṃ hoti, viññāṇañcāyatanaṃ samāpannassa ākāsānañcāyatanasaññāya cittaṃ vivittaṃ hoti, ākiñcaññāyatanaṃ samāpannassa viññāṇañcāyatanasaññāya cittaṃ vivittaṃ hoti , nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpannassa ākiñcaññāyatanasaññāya cittaṃ vivittaṃ hoti. Sotāpannassa sakkāyadiṭṭhiyā vicikicchāya sīlabbataparāmāsā diṭṭhānusayā vicikicchānusayā, tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṃ vivittaṃ hoti. Sakadāgāmissa oḷārikā kāmarāgasaññojanā paṭighasaññojanā oḷārikā kāmarāgānusayā paṭighānusayā, tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṃ vivittaṃ hoti. Anāgāmissa anusahagatā kāmarāgasaññojanā paṭighasaññojanā anusahagatā kāmarāgānusayā paṭighānusayā, tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṃ vivittaṃ hoti. Arahato rūparāgā arūparāgā mānā uddhaccā avijjāya mānānusayā bhavarāgānusayā avijjānusayā, tadekaṭṭhehi ca kilesehi bahiddhā ca sabbanimittehi cittaṃ vivittaṃ hoti – ayaṃ cittaviveko.
什么是依著远离?依著,即烦恼、诸蕴与诸行。依著远离,即那不死、涅槃。也就是一切行的寂止、一切依著的舍离、渴爱的灭尽、离染、灭、涅槃——这便是依著远离。身远离,乃那些身住远离、乐于出离者所行;心远离,乃那些心得纯净、已达最胜清净者所行;依著远离,乃那些无所依著、已至离行之境界者所行。如此,寂静与寂静之处,即是那不死、涅槃——也就是一切行的寂止、一切依著的舍离、渴爱的灭尽、离染、灭、涅槃。世尊曾这样说过:“那是寂静之处,那是殊胜之处,即一切行的寂止、一切依著的舍离、渴爱的灭尽、离染、灭、涅槃。”又以另一种方式说,那些导向证得寂静、触及寂静、实现寂静的法,便是四念处、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、圣八支道——这些被称为寂静之处、救护之处、庇护之处、皈依之处、无畏之处、不动之处、不死之处、涅槃之处。巴利
Katamo upadhiviveko? Upadhi vuccati kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca. Upadhiviveko vuccati amataṃ nibbānaṃ. Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ – ayaṃ upadhiviveko. Kāyaviveko ca vivekaṭṭhakāyānaṃ nekkhammābhiratānaṃ, cittaviveko ca parisuddhacittānaṃ paramavodānapattānaṃ, upadhiviveko ca nirupadhīnaṃ puggalānaṃ visaṅkhāragatānaṃ. Santīti ekena ākārena santipi santipadampi taṃyeva amataṃ nibbānaṃ, yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘santametaṃ padaṃ, paṇītametaṃ padaṃ, yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbāna’’nti. Atha aparena ākārena ye dhammā santādhigamāya santiphusanāya santisacchikiriyāya saṃvattanti, seyyathidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo – ime vuccanti santipadaṃ tāṇapadaṃ leṇapadaṃ saraṇapadaṃ abhayapadaṃ accutapadaṃ amatapadaṃ nibbānapadaṃ.
如此,世尊是大圣者。他寻求、探索、遍求广大的戒蕴,故为大圣者;他寻求、探索、遍求广大的定蕴……广大的慧蕴……广大的解脱蕴……广大的解脱知见蕴,故为大圣者。他寻求、探索、遍求:击破广大的黑暗之聚,破坏广大的颠倒,拔除广大的渴爱之箭,解开广大的见之结缚,击落广大的慢之旗帜,平息广大的造作,度越广大的暴流,放下广大的重担,截断广大的轮回流转,熄灭广大的炽燃,止息广大的热恼,竖起广大的法幢,故为大圣者。他寻求、探索、遍求广大的念处、广大的正勤、广大的神足、广大的根、广大的力、广大的觉支、广大的圣八支道、广大的胜义、不死、涅槃,故为大圣者。又,他为那些具有广大影响力的人所寻求、探索、遍求:“佛陀在何处?世尊在何处?天中之天在何处?人中之雄在何处?”因此,他是大圣者——远离与寂静处的大圣者。巴利
Mahesī ti mahesi bhagavā. Mahantaṃ sīlakkhandhaṃ esī gavesī pariyesīti mahesi, mahantaṃ samādhikkhandhaṃ…pe… mahantaṃ paññākkhandhaṃ… mahantaṃ vimuttikkhandhaṃ… mahantaṃ vimuttiñāṇadassanakkhandhaṃ esī gavesī pariyesīti mahesi; mahato tamokāyassa padālanaṃ, mahato vipallāsassa bhedanaṃ, mahato taṇhāsallassa abbahanaṃ , mahato diṭṭhisaṅghātassa viniveṭhanaṃ, mahato mānadhajassa papātanaṃ , mahato abhisaṅkhārassa vūpasamaṃ, mahato oghassa nittharaṇaṃ, mahato bhārassa nikkhepanaṃ, mahato saṃsāravaṭṭassa upacchedaṃ, mahato santāpassa nibbāpanaṃ , mahato pariḷāhassa paṭipassaddhiṃ, mahato dhammadhajassa ussāpanaṃ esī gavesī pariyesīti mahesi, mahante satipaṭṭhāne mahante sammappadhāne mahante iddhipāde mahantāni indriyāni mahantāni balāni mahante bojjhaṅge mahantaṃ ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ mahantaṃ paramatthaṃ amataṃ nibbānaṃ esī gavesī pariyesīti mahesi; mahesakkhehi vā sattehi esito gavesito pariyesito kahaṃ buddho kahaṃ bhagavā kahaṃ devadevo kahaṃ narāsabhoti mahesīti – vivekaṃ santipadañca mahesi.
如何通过见、观察、衡量、判定、明了、令其彰现之后,来熄灭自心的贪,熄灭嗔,熄灭痴,熄灭忿、恨、覆、恼、嫉、悭、诳、谄、傲、激愤、慢、过慢、憍、放逸,熄灭一切烦恼、一切恶行、一切恐惧、一切热恼、一切炽燃、一切不善的造作,使它们宁静、止息、平息、寂止、止灭?比丘,无论是善凡夫,还是有学比丘,如何通过见而熄灭?巴利
Kathaṃ disvā nibbāti bhikkhū ti. Kathaṃ disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā attano rāgaṃ nibbāpeti, dosaṃ nibbāpeti, mohaṃ nibbāpeti, kodhaṃ…pe… upanāhaṃ… makkhaṃ… paḷāsaṃ… issaṃ… macchariyaṃ… māyaṃ… sāṭheyyaṃ… thambhaṃ… sārambhaṃ… mānaṃ… atimānaṃ… madaṃ… pamādaṃ… sabbe kilese… sabbe duccarite… sabbe darathe… sabbe pariḷāhe… sabbe santāpe … sabbākusalābhisaṅkhāre nibbāpeti sameti upasameti vūpasameti paṭipassambheti. Bhikkhū ti puthujjanakalyāṇako vā bhikkhu sekho vā bhikkhūti – kathaṃ disvā nibbāti bhikkhu.
对于四种取,他不执取、不抓取、不执著、不固执。所谓“世间”,指恶趣世间、人世间、天世间、蕴世间、界世间、处世间。所谓“任何事物”,指任何属于色、受、想、行、识的事物——这便是于世间任何事物都无所执取。巴利
Anupādiyāno lokasmiṃ kiñcī ti. Catūhi upādānehi anupādiyamāno agaṇhayamāno aparāmasamāno anabhinivisamāno. Lokasmi nti apāyaloke manussaloke devaloke, khandhaloke dhātuloke āyatanaloke. Kiñcī ti kiñci rūpagataṃ vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagatanti – anupādiyāno lokasmiṃ kiñci.
因此,那位化现者这样说道:巴利
Tenāha so nimmito –
150 “ 我请问您,太阳族的亲人,关于远离与寂静的境界,大圣者啊;
比丘如何观见,而得寂灭,于世间不执取任何事物?”巴利 注疏 1
‘‘Pucchāmi taṃ ādiccabandhu, vivekaṃ santipadañca mahesi; Kathaṃ disvā nibbāti bhikkhu, anupādiyāno lokasmiṃ kiñcī’’ti.
“世尊说:以慧知戏论之根本‘我是’,应遮止一切戏论”:“戏论”即是戏论之概念。有渴爱戏论之概念,也有邪见戏论之概念。何为渴爱戏论的根源?无明为其根源,不如理作意为其根源,我慢为其根源,无惭为其根源,无愧为其根源,掉举为其根源——这便是渴爱戏论的根源。何为邪见戏论的根源?无明为其根源,不如理作意为其根源,我慢为其根源,无惭为其根源,无愧为其根源,掉举为其根源——这便是邪见戏论的根源。巴利
Mūlaṃ papañcasaṅkhāya, [iti bhagavā] mantā asmīti sabbamuparundhe ti. Papañcāyeva papañcasaṅkhā. Taṇhāpapañcasaṅkhā diṭṭhipapañcasaṅkhā. Katamaṃ taṇhāpapañcassa mūlaṃ? Avijjāmūlaṃ, ayonisomanasikāro mūlaṃ, asmimāno mūlaṃ, ahirikaṃ mūlaṃ , anottappaṃ mūlaṃ, uddhaccaṃ mūlaṃ – idaṃ taṇhāpapañcassa mūlaṃ. Katamaṃ diṭṭhipapañcassa mūlaṃ? Avijjāmūlaṃ, ayonisomanasikāro mūlaṃ, asmimāno mūlaṃ, ahirikaṃ mūlaṃ, anottappaṃ mūlaṃ, uddhaccaṃ mūlaṃ – idaṃ diṭṭhipapañcassa mūlaṃ.
“世尊”(Bhagavā)是表示恭敬的称呼。又,“世尊”乃已断贪者,已断嗔者,已断痴者,已断慢者,已断见者,已断刺者,已断烦恼者;已分享、分别、详分法宝者,故为“世尊”;作诸有之终结者,故为“世尊”;已修身、修戒、修心、修慧者,故为“世尊”。或者,“世尊”是阿兰若、林野、边远坐卧处——少声、少喧、离人风、堪作人隐密静居、适合独处——的受用者,故为“世尊”;又或者,“世尊”是衣、钵食、坐卧处、病缘药具的受用者,故为“世尊”;又或者,“世尊”是义味、法味、解脱味、增上戒、增上心、增上慧的受用者,故为“世尊”;又或者,“世尊”是四禅那、四无量、四无色定的受用者,故为“世尊”;又或者,“世尊”是八解脱、八胜处、九次第住定的受用者,故为“世尊”;又或者,“世尊”是十想修习、十遍处定、入出息念定、不净观的受用者,故为“世尊”;又或者,“世尊”是四念处、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、圣八支道的受用者,故为“世尊”;又或者,“世尊”是十如来力、四无所畏、四无碍解、六神通、六佛法的受用者,故为“世尊”。“世尊”这名号不是母亲所取,不是父亲所取,不是兄弟所取,不是姊妹所取,不是朋友同僚所取,不是亲族血亲所取,不是沙门、婆罗门所取,也不是天神所取;这是诸佛世尊于菩提树下,与一切知智的获得同时,所现证、所安立的解脱究竟之名号——即“世尊”。——如是,于根本之戏论计量中,“世尊”如是。巴利
Bhagavā ti gāravādhivacanaṃ. Api ca bhaggarāgoti bhagavā, bhaggadosoti bhagavā, bhaggamohoti bhagavā, bhaggamānoti bhagavā, bhaggadiṭṭhīti bhagavā, bhaggakaṇḍakoti bhagavā, bhaggakilesoti bhagavā, bhaji vibhaji pavibhaji dhammaratananti bhagavā, bhavānaṃ antakaroti bhagavā, bhāvitakāyo bhāvitasīlo bhāvitacitto bhāvitapaññoti bhagavā; bhāgī vā bhagavā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppānīti bhagavā, bhāgī vā bhagavā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā attharasassa dhammarasassa vimuttirasassa adhisīlassa adhicittassa adhipaññāyāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā catunnaṃ jhānānaṃ catunnaṃ appamaññānaṃ catunnaṃ arūpasamāpattīnanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā aṭṭhannaṃ vimokkhānaṃ aṭṭhannaṃ abhibhāyatanānaṃ navannaṃ anupubbavihārasamāpattīnanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā dasannaṃ saññābhāvanānaṃ dasannaṃ kasiṇasamāpattīnaṃ ānāpānassatisamādhissa asubhasamāpattiyāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ catunnaṃ sammappadhānānaṃ catunnaṃ iddhipādānaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ pañcannaṃ balānaṃ sattannaṃ bojjhaṅgānaṃ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā dasannaṃ tathāgatabalānaṃ catunnaṃ vesārajjānaṃ catunnaṃ paṭisambhidānaṃ channaṃ abhiññānaṃ channaṃ buddhadhammānanti bhagavā, bhagavāti netaṃ nāmaṃ mātarā kataṃ na pitarā kataṃ na bhātarā kataṃ na bhaginiyā kataṃ na mittāmaccehi kataṃ na ñātisālohitehi kataṃ na samaṇabrāhmaṇehi kataṃ na devatāhi kataṃ; vimokkhantikametaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ bodhiyā mūle saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti yadidaṃ bhagavāti – mūlaṃ papañcasaṅkhāya iti bhagavā.
此即名为慧。那慧是了知、……(中略)……不痴、择法、正见。于色有“我是”的慢、“我是”的欲、“我是”的随眠;于受……想……行……于识有“我是”的慢、“我是”的欲、“我是”的随眠。这便是戏论想量的根本。世尊如此说。以慧了知戏论想量的根本与“我是”之慢后,应当阻断、遮止、灭除、平息、令终止、令寂静一切——世尊说,这便是“戏论想量的根本”;以慧了知“我是”之后,阻断一切。巴利
Mantā asmīti sabbamuparundhe ti. Mantā vuccati paññā. Yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi. Asmī ti rūpe asmīti māno asmīti chando asmīti anusayo; vedanāya… saññāya… saṅkhāresu… viññāṇe asmīti māno asmīti chando asmīti anusayoti. Mūlaṃ papañcasaṅkhāya iti bhagavā. Mantā asmīti sabbamuparundhe ti. Papañcasaṅkhāya mūlañca asmimānañca mantāya sabbaṃ rundheyya uparundheyya nirodheyya vūpasameyya atthaṅgameyya paṭipassambheyyāti – mūlaṃ papañcasaṅkhāya iti bhagavā, mantā asmīti sabbamuparundhe.
“任何内在的渴爱”——“任何”一词,指尽所有、一切方式、无余、彻底、穷尽地含摄。“内在的渴爱”,即色渴爱……(中略)……法渴爱。若此渴爱从内而生,便称为“内在”。或者,“内在”说的是心:那心、意、思、心脏、净白意、意处、意根、识、识蕴、依此而生起的意识界。此渴爱与心俱行、俱生、相杂、相应,同生、同灭、同依处、同所缘,因此也称为“内在”。这就是任何内在的渴爱。巴利
Yā kāci taṇhā ajjhatta nti. Yā kācī ti sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ asesaṃ nissesaṃ pariyādiyanavacanametaṃ – yā kācīti. Taṇhā ti rūpataṇhā…pe… dhammataṇhā. Ajjhatta nti ajjhattasamuṭṭhānā vā sā taṇhāti – ajjhattaṃ . Atha vā ajjhattikaṃ vuccati cittaṃ. Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ hadayaṃ paṇḍaraṃ mano manāyatanaṃ manindriyaṃ viññāṇaṃ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu. Cittena sā taṇhā sahagatā sahajātā saṃsaṭṭhā sampayuttā ekuppādā ekanirodhā ekavatthukā ekārammaṇātipi ajjhattanti – yā kāci taṇhā ajjhattaṃ.
“时常”。时常是指:恒常地、于一切时、于一切时间、于相续不绝的时光中、于持续不断的时光中,相续不绝、次第相承、如水波连续生起而无间断相续触击,于饭前、于饭后,于初夜、中夜、后夜,于黑月分、白月分,于雨季、冬季、夏季,于生命的早期、中期、后期阶段。“具念者”,由四种因缘而具念:修习身随观念处而具念;修习受随观念处……(中略)……心随观念处……(中略)……法随观念处而具念。又由另四种因缘而具念:以远离失念而具念,以圆满应修之念事而具念,以断除与念相违之诸法而具念,以不忘失念所缘之相而具念。又由另四种因缘而具念:以具足念而具念,以善持念而具念,以于念通达善巧而具念,以于念无退失而具念。又由另四种因缘而具念:以安住故具念,以寂静故具念,以止息故具念,以成就寂静法故具念。以佛随念而具念,以法随念而具念,以僧随念而具念,以戒随念而具念,以施随念而具念,以天随念而具念,以入出息随念而具念,以死随念而具念,以身至念而具念,以寂止随念而具念。此念、随念、忆念,即念的记持性、执持性、不漂散性、不忘失性,是谓念根、念力、正念、念觉支、一乘道——是名为念。以此念而具备、完全具备,亲近、完全亲近,具足、完全具足,成就此念者,则被称为“具念者”。巴利
Tāsaṃ vinayā sadā sato sikkhe ti. Sadā ti sadā sabbadā sabbakālaṃ niccakālaṃ dhuvakālaṃ, satataṃ samitaṃ abbokiṇṇaṃ poṅkhānupoṅkhaṃ udakūmigajātaṃ avīcisantatisahitaṃ phusitaṃ, purebhattaṃ pacchābhattaṃ , purimaṃ yāmaṃ majjhimaṃ yāmaṃ pacchimaṃ yāmaṃ, kāḷe juṇhe, vasse hemante gimhe, purime vayokhandhe majjhime vayokhandhe pacchime vayokhandhe. Sato ti catūhi kāraṇehi sato – kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato, vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato. Aparehipi catūhi kāraṇehi sato – asati parivajjanāya sato, satikaraṇīyānaṃ dhammānaṃ katattā sato, satipaṭipakkhānaṃ dhammānaṃ hatattā sato, satinimittānaṃ asammuṭṭhattā sato. Aparehipi catūhi kāraṇehi sato – satiyā samannāgatattā sato, satiyā vasitattā sato, satiyā pāguññatāya sato, satiyā apaccorohanatāya sato. Aparehipi catūhi kāraṇehi sato – sattattā sato, santattā sato, samitattā sato, santadhammasamannāgatattā sato. Buddhānussatiyā sato, dhammānussatiyā sato, saṅghānussatiyā sato, sīlānussatiyā sato, cāgānussatiyā sato, devatānussatiyā sato, ānāpānassatiyā sato, maraṇassatiyā sato, kāyagatāsatiyā sato, upasamānussatiyā sato. Yā sati anussati paṭissati, sati saraṇatā dhāraṇatā apilāpanatā asammussanatā, sati satindriyaṃ satibalaṃ sammāsati satisambojjhaṅgo ekāyanamaggo – ayaṃ vuccati sati. Imāya satiyā upeto samupeto, upagato samupagato, upapanno samupapanno, samannāgato so vuccati sato.
有三种学:增上戒学、增上心学、增上慧学。什么是增上戒学?在此,比丘持戒,依巴帝摩卡防护而安住,具足行与行处,于微细罪亦见怖畏,受持学处而修学。这便是小戒蕴……大戒蕴。戒是基础、开端、行持、防护、律仪、入口、首要,是为了证得诸善法的途径——这就是增上戒学。巴利
Sikkhe ti tisso sikkhā – adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā. Katamā adhisīlasikkhā? Idha bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu, khuddako sīlakkhandho… mahanto sīlakkhandho, sīlaṃ patiṭṭhā ādi caraṇaṃ saṃyamo saṃvaro mukhaṃ pamukhaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā – ayaṃ adhisīlasikkhā.
什么是增上心学?于此,比丘远离欲乐、远离不善法,有寻有伺,由远离而生起的喜与乐,进入并安住于初禅。随着寻与伺的止息,内心清净,心得一境,无寻无伺,定中生起喜与乐,进入并安住于第二禅。随着喜的消退,他安住于舍,具念正知,以身感受快乐,进入并安住于圣者们所称的“舍、念、住于乐”的第三禅。由舍离乐、舍离苦,更因先前的喜悦与忧恼已灭尽,进入并安住于不苦不乐、舍念清净的第四禅。这就是增上心学。巴利
Katamā adhicittasikkhā? Idha bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti ‘‘upekkhako satimā sukhavihārī’’ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati – ayaṃ adhicittasikkhā.
什么是增上慧学?于此,比丘具有智慧,他具足能通达生灭、圣洁、具穿透性、并能正确导向苦灭尽的智慧。他如实了知“此是苦”,如实了知“此是苦之集”,如实了知“此是苦之灭”,如实了知“此是导至苦灭之道”。他如实了知“此是漏”,如实了知“此是漏之集”,如实了知“此是漏之灭”,如实了知“此是导至漏灭之道”。这就是增上慧学。巴利
Katamā adhipaññāsikkhā? Idha bhikkhu paññavā hoti, udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā. So idaṃ dukkhanti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ dukkhasamudayoti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ dukkhanirodhoti yathābhūtaṃ pajānāti , ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṃ pajānāti, ime āsavāti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ āsavasamudayoti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ āsavanirodhoti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṃ pajānāti – ayaṃ adhipaññāsikkhā.
为调伏、对治、断除、平息、舍离、寂止这些渴爱,他应学习增上戒,也应学习增上心,也应学习增上慧。他应作意这三学而学习,应以了知而学习,应以观察而学习,应以省察而学习,应以决意之心而学习,应以信心胜解而学习,应策励精进而学习,应建立念而学习,应令心入定而学习,应以慧了知而学习。对应证的,应证知而学习;应遍知的,应遍知而学习;应断除的,应断除而学习;应修习的,应修习而学习;应作证的,应作证而学习。他应当奉行、正确奉行、受持而转起。为调伏那些渴爱,他应恒持正念而学习。巴利
Tāsaṃ vinayā sadā sato sikkhe ti. Tāsaṃ taṇhānaṃ vinayāya paṭivinayāya pahānāya vūpasamāya paṭinissaggāya paṭipassaddhiyā adhisīlampi sikkheyya, adhicittampi sikkheyya, adhipaññampi sikkheyya; imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya, pajānanto sikkheyya, passanto sikkheyya, paccavekkhanto sikkheyya, cittaṃ adhiṭṭhahanto sikkheyya, saddhāya adhimuccanto sikkheyya, vīriyaṃ paggaṇhanto sikkheyya, satiṃ upaṭṭhapento sikkheyya, cittaṃ samādahanto sikkheyya, paññāya pajānanto sikkheyya, abhiññeyyaṃ abhijānanto sikkheyya, pariññeyyaṃ parijānanto sikkheyya, pahātabbaṃ pajahanto sikkheyya, bhāvetabbaṃ bhāvento sikkheyya, sacchikātabbaṃ sacchikaronto sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti – tāsaṃ vinayā sadā sato sikkhe.
因此,世尊这样说——巴利
Tenāha bhagavā –
151 “ 遍了知戏论的根本之后,世尊这样说——
以慧[断除]‘我是’,便阻断一切;
对于任何内在的渴爱,为调伏它,应恒常具念而修学。”巴利 注疏 1
‘‘Mūlaṃ papañcasaṅkhāya, [iti bhagavā] Mantā asmīti sabbamuparundhe; Yā kāci taṇhā ajjhattaṃ, tāsaṃ vinayā sadā sato sikkhe’’ti.
凡是他了知自己任何德行,无论是善法或无记法。什么是自己的德行呢?如:“我出身高贵家族而出家”、“我出身大富家族而出家”、“我出身巨富家族而出家”、“我在在家与出家众中知名而有声誉”、“我是衣、食、住处、医药资具的获得者”、“我是通晓经教者”、“我是持律者”、“我是说法者”、“我是林野住者”、“我是常乞食者”、“我是着粪扫衣者”、“我是但三衣者”、“我是次第乞食者”、“我是时后不食者”、“我是常坐不卧者”、“我是随遇而安者”、“我是初禅的获得者”、“我是第二禅的获得者”、“我是第三禅的获得者”、“我是第四禅的获得者”、“我是空无边处定的获得者”、“我是识无边处定的获得者”、“我是无所有处定的获得者”、“我是非想非非想处定的获得者”——这些称为自己的德行。凡是他了知、通达、识别、遍知、证知任何自己的德行,他便证知了内在的法。或者,那些属于亲教师或老师的德行,即是外在的。巴利
Yaṃ kiñci dhammamabhijaññā ajjhatta nti. Yaṃ kiñci attano guṇaṃ jāneyya kusale vā dhamme abyākate vā dhamme. Katame attano guṇā? Uccā kulā pabbajito vā assaṃ , mahābhogakulā pabbajito vā assaṃ, uḷārabhogakulā pabbajito vā assaṃ, ñāto yasassī sagahaṭṭhapabbajitānanti vā assaṃ, lābhimhi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti vā assaṃ, suttantiko vā assaṃ, vinayadharo vā assaṃ, dhammakathiko vā assaṃ, āraññiko vā assaṃ, piṇḍapātiko vā assaṃ, paṃsukūliko vā assaṃ, tecīvariko vā assaṃ, sapadānacāriko vā assaṃ, khalupacchābhattiko vā assaṃ, nesajjiko vā assaṃ, yathāsanthatiko vā assaṃ, paṭhamassa jhānassa lābhīti vā assaṃ, dutiyassa jhānassa lābhīti vā assaṃ, tatiyassa jhānassa lābhīti vā assaṃ, catutthassa jhānassa lābhīti vā assaṃ, ākāsānañcāyatanasamāpattiyā lābhīti vā assaṃ, viññāṇañcāyatanasamāpattiyā… ākiñcaññāyatanasamāpattiyā… nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā assaṃ – ime vuccanti attano guṇā . Yaṃ kiñci attano guṇaṃ jāneyya ājāneyya vijāneyya paṭivijāneyya paṭivijjheyyāti – yaṃ kiñci dhammamabhijaññā ajjhattaṃ. Atha vāpi bahiddhā ti. Upajjhāyassa vā ācariyassa vā te guṇā assūti – atha vāpi bahiddhā.
不应因自己的德行或他人的德行而生起傲慢、顽固、自大、抬高自己、趾高气扬;不应因此生起慢心,不应因此变得僵硬傲慢、高昂着头——总之,不应因此而生慢。巴利
Na tena thāmaṃ kubbethā ti. Attano vā guṇena paresaṃ vā guṇena thāmaṃ na kareyya, thambhaṃ na kareyya, mānaṃ na kareyya, unnatiṃ na kareyya, unnamaṃ na kareyya, na tena mānaṃ janeyya, na tena thaddho assa patthaddho paggahitasiroti – na tena thāmaṃ kubbetha.
对于具念者、寂静者、善士、佛陀、佛弟子、独觉佛们,那种寂灭未曾宣说、未曾讲述、未曾解说、未曾教示、未曾确立、未曾安立、未曾开显、未曾分别、未曾阐明、未曾昭示——因为那种寂灭,确实未曾为具念者们所宣说。巴利
Na hi sā nibbuti sataṃ vuttā ti. Satānaṃ santānaṃ sappurisānaṃ buddhānaṃ buddhasāvakānaṃ paccekabuddhānaṃ sā nibbutīti na vuttā na pavuttā na ācikkhitā na desitā na paññapitā na paṭṭhapitā na vivaṭā na vibhattā na uttānīkatā nappakāsitāti – na hi sā nibbuti sataṃ vuttā.
因此,世尊如是说:巴利
Tenāha bhagavā –
152 “ 凡所证知诸法,或内或外;
切莫因此生起我慢,因为具念者们并未称说那样的寂灭。”巴利 注疏 1
‘‘Yaṃ kiñci dhammamabhijaññā, ajjhattaṃ atha vāpi bahiddhā; Na tena thāmaṃ kubbetha, na hi sā nibbuti sataṃ vuttā’’ti.
不应依出身、种姓、家世、容貌殊胜、财富、学识、职业、技艺、知识、多闻、辩才,或依其他任何缘由,生起“我较他人殊胜”的慢心。不应以此自以为胜。巴利
Seyyo na tena maññeyyā ti. ‘‘Seyyohamasmī’’ti atimānaṃ na janeyya jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunāti – seyyo na tena maññeyya.
不应因出身、种姓……或其他任何缘由,而生起“我是低贱的”这样的卑慢;也不应因出身、种姓、家世、容貌、财富、学问、职业领域、技能领域、知识领域、多闻、辩才,或其他任何缘由,而生起“我是同等的”这样的慢。这就是“低贱的,或同等的”。巴利
Nīceyyo atha vāpi sarikkho ti. ‘‘Hīnohamasmī’’ti omānaṃ na janeyya jātiyā vā gottena vā…pe… aññataraññatarena vā vatthunā. ‘‘Sadisohamasmī’’ti mānaṃ na janeyya jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunāti – nīceyyo atha vāpi sarikkho.
被种种相、种种形态所触、所遍及、所笼罩、所具足——也就是说,“被种种形态所触”。
此处称为“自己”。对自己不应构想、不应虚妄分别、不应陷入虚妄分别而安住——亦即“不构想自己而安住”。巴利
Phuṭṭho anekarūpehī ti. Anekavidhehi ākārehi phuṭṭho pareto samohito samannāgatoti – phuṭṭho anekarūpehi. Nātumānaṃ vikappayaṃ tiṭṭhe ti. Ātumā vuccati attā. Attānaṃ kappento vikappento vikappaṃ āpajjanto na tiṭṭheyyāti – nātumānaṃ vikappayaṃ tiṭṭhe.
因此,世尊说:巴利
Tenāha bhagavā –
153 “ 不应以此认为自己殊胜,也不应认为自己卑下或等同;
为种种形相所触时,不应自我计度而安住。”巴利 注疏 1
‘‘Seyyo na tena maññeyya, nīceyyo atha vāpi sarikkho; Phuṭṭho anekarūpehi, nātumānaṃ vikappayaṃ tiṭṭhe’’ti.
他应平息内在的贪,平息内在的嗔,平息内在的痴;平息忿、恨、覆、恼、嫉、悭、诳、谄、顽、诤、慢、过慢、憍、放逸;平息、寂止、止息、熄灭、灭尽一切烦恼、一切恶行、一切粗重、一切热恼、一切灼烧、一切不善行。这即是唯于内在而得寂止。巴利
Ajjhattamevupasame ti. Ajjhattaṃ rāgaṃ sameyya, dosaṃ sameyya, mohaṃ sameyya, kodhaṃ…pe… upanāhaṃ… makkhaṃ… paḷāsaṃ… issaṃ… macchariyaṃ… māyaṃ… sāṭheyyaṃ… thambhaṃ… sārambhaṃ … mānaṃ… atimānaṃ… madaṃ… pamādaṃ… sabbe kilese… sabbe duccarite… sabbe darathe… sabbe pariḷāhe… sabbe santāpe… sabbākusalābhisaṅkhāre sameyya upasameyya vūpasameyya nibbāpeyya paṭipassambheyyāti – ajjhattamevupasame.
不从其他途径——从不净道、从邪行道、从不出离道;若不依四念处,不依四正勤,不依四神足,不依五根,不依五力,不依七觉支,不依八圣道,便不应寻求、追求、寻找寂静、寂止、究竟止息、涅槃清凉、寂灭。这就是说,比丘不应从外在寻找寂静。巴利
Na aññato bhikkhu santimeseyyā ti. Aññato asuddhimaggena, micchāpaṭipadāya, aniyyānapatena, aññatra satipaṭṭhānehi, aññatra sammappadhānehi, aññatra iddhipādehi, aññatra indriyehi, aññatra balehi, aññatra bojjhaṅgehi, aññatra ariyā aṭṭhaṅgikā maggā santiṃ upasantiṃ vūpasantiṃ nibbutiṃ paṭipassaddhiṃ na eseyya na gaveseyya na pariyeseyyāti – na aññato bhikkhu santimeseyya.
内在的贪已平息者,内在的嗔已平息者,内在的痴已平息者……乃至一切不善行已平息、已寂止、已究竟止息、已涅槃清凉、证得止灭。这便是内在已寂静者。巴利
Ajjhattaṃ upasantassā ti. Ajjhattaṃ rāgaṃ santassa, dosaṃ santassa, mohaṃ santassa…pe… sabbākusalābhisaṅkhāre santassa upasantassa vūpasantassa nibbutassa paṭipassaddhiyāti – ajjhattaṃ upasantassa.
“不”表示否定我见,没有“是我”之见;“不”更表示否定断灭见。“没有执取”便没有“应舍”。若还有执取,才会有应舍的对象。而阿拉汉已超越执取之取与舍离之舍,超越增长与退失。他安住圆满,行持圆满……渡越生死轮回,对他来说,不再有再生。巴利
Natthi attā kuto nirattā vā ti. Natthī ti paṭikkhepo. Attā ti attadiṭṭhi natthi; nirattā ti ucchedadiṭṭhi natthi. Attā ti gahitaṃ natthi; nirattā ti muñcitabbaṃ natthi. Yassatthi gahitaṃ, tassatthi muñcitabbaṃ. Tassa gahitaṃ gāhaṃ muñcanaṃ samatikkanto arahā vuddhipārihānivītivatto. So vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo…pe… jātimaraṇasaṃsāro, natthi tassa punabbhavoti – natthi attā kuto nirattā vā.
因此,世尊说:巴利
Tenāha bhagavā –
154 “ 比丘唯当于内求平息,不应向外寻求寂静。”
于内已然寂静者,既无“自我”,又何有“无我”可得?巴利 注疏 1
‘‘Ajjhattamevupasame, na aññato bhikkhu santimeseyya; Ajjhattaṃ upasantassa, natthi attā kuto nirattā vā’’ti.
大海深八万四千由旬。其最下方四万由旬之水,为鱼与龟所扰动;最上方四万由旬之水,为风所扰动;中间四万由旬之水,则不摇动、不摇摆、不晃动、不震动、不颤栗、不战栗。它不被推动、不被撞击、不动摇、不被搅乱、不迷茫,全然止息。于此,波浪不起,安住不动,这便是大海。同样,恰如大海的中间部分,波浪不起,安住不动。巴利
Majjhe yathā samuddassa, ūmi no jāyatī ṭhito hotī ti. Samuddo caturāsītiyojanasahassāni ubbedhena gambhīro. Heṭṭhā cattārīsayojanasahassāni udakaṃ macchakacchapehi kampati. Upari cattārīsayojanasahassāni udakaṃ vātehi kampati. Majjhe cattārīsayojanasahassāni udakaṃ na kampati na vikampati na calati na vedhati nappavedhati na sampavedhati. Anerito aghaṭṭito acalito aluḷito abhanto vūpasanto tatra ūmi no jāyati, ṭhito hoti samuddoti. Evampi majjhe yathā samuddassa ūmi no jāyatī ṭhito hoti.
再者,七座山之间,有七个深渊大海。其水不摇动、不摇摆、不晃动、不震动、不颤栗、不战栗。不被推动、不被撞击、不动摇、不被搅乱、不迷茫,全然止息。于此,波浪不起,安住不动,这便是大海。同样,恰如大海的中间部分,波浪不起,安住不动。巴利
Atha vā sattannaṃ pabbatānaṃ antarikāsu sattasīdantarā mahāsamuddā. Tatra udakaṃ na kampati na vikampati na calati na vedhati nappavedhati na sampavedhati. Anerito aghaṭṭito acalito aluḷito abhanto vūpasanto tatra ūmi no jāyati, ṭhito hoti samuddoti. Evampi majjhe yathā samuddassa ūmi no jāyatī ṭhito hoti.
“如是安住于无动摇者”——“如是”,是譬喻的应用。“安住”:他得时不摇动,失时不摇动;有名时不摇动,无名时不摇动;受称赞时不摇动,遭指责时不摇动;快乐时不摇动,痛苦时不摇动、不摇摆、不晃动、不震动、不颤栗、不战栗——如是安住。“无动摇者”——“动摇”是指渴爱。那种贪、贪染……(中略)……贪求、贪欲、不善根。若一位修行者,其这种动摇、渴爱已被舍断、斩断、完全斩断,止息、平息,不可能再生起,被智慧之火焚烧殆尽,便称为“无动摇者”。因动摇已舍断,故为无动摇者。这样的无动摇者,他得时不被扰动,失时不被扰动;有名时不被扰动,无名时不被扰动;受称赞时不被扰动,遭指责时不被扰动;快乐时不被扰动,痛苦时不被扰动。他不晃动、不震动、不颤栗、不战栗。如是,即是“无动摇者已到达安稳”之状态。巴利
Evaṃ ṭhito anejassā ti. Eva nti opammasampaṭipādanaṃ. Ṭhito ti lābhepi na kampati, alābhepi na kampati, yasepi na kampati, ayasepi na kampati, pasaṃsāyapi na kampati, nindāyapi na kampati, sukhepi na kampati, dukkhepi na kampati na vikampati na calati na vedhati nappavedhati na sampavedhatīti – evaṃ ṭhito. Anejassā ti ejā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. Yassesā ejā taṇhā pahīnā ucchinnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati anejo. Ejāya pahīnattā anejo ; so lābhepi na iñjati, alābhepi na iñjati, yasepi na iñjati, ayasepi na iñjati, pasaṃsāyapi na iñjati, nindāyapi na iñjati, sukhepi na iñjati, dukkhepi na iñjati, na calati na vedhati nappavedhati na sampavedhatīti – evaṃ ṭhito anejassa.
“比丘不应制造膨胀”:即不应制造、不应产生、不应令生、不应造作、不应令造作七种膨胀——贪的膨胀、嗔的膨胀、痴的膨胀、慢的膨胀、邪见的膨胀、烦恼的膨胀、业的膨胀。“在任何地方”:于何处、于何地、于任何情境,无论是自身内部、外部,或是内外之间——比丘于任何处都不应制造膨胀。巴利
Ussadaṃ bhikkhu na kareyya kuhiñcī ti. Ussadā ti sattussadā – rāgussadaṃ , dosussadaṃ, mohussadaṃ, mānussadaṃ, diṭṭhussadaṃ, kilesussadaṃ, kammussadaṃ na kareyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyya. Kuhiñcī ti kuhiñci kismiñci katthaci ajjhattaṃ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti – ussadaṃ bhikkhu na kareyya kuhiñci.
因此,世尊如是宣说:巴利
Tenāha bhagavā –
155 “ 譬如大海中央,不起波浪,安住不动;
如是安住、无动摇的比丘,不应于任何处滋生我慢。”巴利 注疏 1
‘‘Majjhe yathā samuddassa, ūmi no jāyatī ṭhito hoti; Evaṃ ṭhito anejassa, ussadaṃ bhikkhu na kareyya kuhiñcī’’ti.
所谓“宣说、讲述、开示、安立、建立、揭示、分别、显明、阐明”——此即是“已宣告”。世尊以五种眼成为开眼者:以肉眼也是开眼者,以天眼也是开眼者,以慧眼也是开眼者,以佛眼也是开眼者,以一切眼也是开眼者。巴利
Akittayī vivaṭacakkhū ti. Akittayī ti kittitaṃ ācikkhitaṃ desitaṃ paññapitaṃ paṭṭhapitaṃ vivaṭaṃ vibhattaṃ uttānīkataṃ pakāsitanti – akittayi . Vivaṭacakkhū ti bhagavā pañcahi cakkhūhi vivaṭacakkhu – maṃsacakkhunāpi vivaṭacakkhu, dibbena cakkhunāpi vivaṭacakkhu, paññācakkhunāpi vivaṭacakkhu, buddhacakkhunāpi vivaṭacakkhu, samantacakkhunāpi vivaṭacakkhu.
世尊如何以肉眼而为开眼者?世尊的肉眼具有五种色泽:青色、黄色、赤色、黑色与白色。世尊的眼睫毛及其所依之处,呈青色,极为青净,令人悦意,值得观看,如同亚麻花。其外侧呈黄色,极为黄净,色泽如金,令人悦意,值得观看,如同迦尼迦罗花。世尊两边的眼角呈赤色,极为赤净,令人悦意,值得观看,如同胭脂虫。中间呈黑色,极为黑净,不粗涩有润泽,令人悦意,值得观看,如同阿达利塔迦果。其外侧呈白色,极为白净,洁白明亮,令人悦意,值得观看,如同晨星。凭借此自然、自身、由过去善行之业所生的肉眼,世尊无论昼夜,皆能遍见周围一由旬。即使在四支具足的黑暗中——太阳已落、黑半月布萨日、密林深重、大黑云涌起——于这般四支具足的黑暗里,他亦能遍见周围一由旬。没有任何墙壁、门扇、围墙、山、树丛或藤蔓能障碍他对色法的观见。若有人将一粒芝麻作上标记,投入一车芝麻中,他也能从中取出那粒芝麻。世尊自然的肉眼即如此清净。世尊便是这样以肉眼而为开眼者的。巴利
Kathaṃ bhagavā maṃsacakkhunāpi vivaṭacakkhu? Maṃsacakkhumhipi bhagavato pañca vaṇṇā saṃvijjanti – nīlo ca vaṇṇo, pītako ca vaṇṇo, lohitako ca vaṇṇo, kaṇho ca vaṇṇo, odāto ca vaṇṇo. Akkhilomāni ca bhagavato yattha ca akkhilomāni patiṭṭhitāni taṃ nīlaṃ hoti sunīlaṃ pāsādikaṃ dassaneyyaṃ umāpupphasamānaṃ . Tassa parato pītakaṃ hoti supītakaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ pāsādikaṃ dassaneyyaṃ kaṇikārapupphasamānaṃ. Ubhayato ca akkhikūṭāni bhagavato lohitakāni honti sulohitakāni pāsādikāni dassaneyyāni indagopakasamānāni. Majjhe kaṇhaṃ hoti sukaṇhaṃ alūkhaṃ siniddhaṃ pāsādikaṃ dassaneyyaṃ addāriṭṭhakasamānaṃ . Tassa parato odātaṃ hoti suodātaṃ setaṃ paṇḍaraṃ pāsādikaṃ dassaneyyaṃ osadhitārakasamānaṃ. Tena bhagavā pākatikena maṃsacakkhunā attabhāvapariyāpannena purimasucaritakammābhinibbattena samantā yojanaṃ passati divā ceva rattiñca. Yadā hipi caturaṅgasamannāgato andhakāro hoti. Sūriyo vā atthaṅgato hoti. Kāḷapakkho ca uposatho hoti. Tibbo ca vanasaṇḍo hoti. Mahā ca kāḷamegho abbhuṭṭhito hoti. Evarūpepi caturaṅgasamannāgate andhakāre samantā yojanaṃ passati. Natthi so kuṭṭo vā kavāṭaṃ vā pākāro vā pabbato vā gaccho vā latā vā āvaraṇaṃ rūpānaṃ dassanāya. Ekañce tilaphalaṃ nimittaṃ katvā tilavāhe pakkhipeyya. Taññeva tilaphalaṃ uddhareyya. Evaṃ parisuddhaṃ bhagavato pākatikaṃ maṃsacakkhu. Evaṃ bhagavā maṃsacakkhunāpi vivaṭacakkhu.
世尊如何以天眼也成为开眼者?世尊以清净、超越凡人的天眼,看见众生或死或生,或低贱或尊贵,或美丽或丑陋,或往善趣或堕恶趣;他了知众生随业流转:“这些尊者众生具足身恶行,具足语恶行,具足意恶行,诽谤圣者,持有邪见,受持邪见业;他们身坏命终之后,投生于苦界、恶趣、堕处、地狱。而这些尊者众生具足身善行,具足语善行,具足意善行,不诽谤圣者,持有正见,受持正见业;他们身坏命终之后,投生于善趣、天界。”如此,他以清净、超越凡人的天眼,看见众生或死或生,或低贱或尊贵,或美丽或丑陋,或往善趣或堕恶趣;了知众生随业流转。若世尊愿意,能看见一个世界界,能看见两个世界界,能看见三个世界界,能看见四个世界界,能看见五个世界界,能看见十个世界界,能看见二十个世界界,能看见三十个世界界,能看见四十个世界界,能看见五十个世界界,能看见百个世界界,能看见千个小千世界界,能看见二千个中千世界界,能看见三千世界界,能看见大千世界界;凡是世尊愿意见到多少,他就能见到多少。世尊的天眼便是如此清净。世尊正是这样以天眼也成为开眼者。巴利
Kathaṃ bhagavā dibbena cakkhunāpi vivaṭacakkhu? Bhagavā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate. Yathākammūpage satte pajānāti – ‘‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā , te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā. Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā’’ti . Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate; yathākammūpage satte pajānāti. Ākaṅkhamāno ca bhagavā ekampi lokadhātuṃ passeyya, dvepi lokadhātuyo passeyya, tissopi lokadhātuyo passeyya, catassopi lokadhātuyo passeyya, pañcapi lokadhātuyo passeyya, dasapi lokadhātuyo passeyya, vīsampi lokadhātuyo passeyya, tiṃsampi lokadhātuyo passeyya, cattālīsampi lokadhātuyo passeyya, paññāsampi lokadhātuyo passeyya, satampi lokadhātuyo passeyya, sahassimpi cūḷanikaṃ lokadhātuṃ passeyya, dvisahassimpi majjhimikaṃ lokadhātuṃ passeyya, tisahassimpi lokadhātuṃ passeyya, mahāsahassimpi lokadhātuṃ passeyya. Yāvatakaṃ vā pana ākaṅkheyya tāvatakaṃ passeyya. Evaṃ parisuddhaṃ bhagavato dibbacakkhu. Evaṃ bhagavā dibbena cakkhunāpi vivaṭacakkhu.
世尊如何也以慧眼而为明眼者?世尊是大慧者、广慧者、喜慧者、速慧者、利慧者、择法慧者,善于慧的分别,已得分别智,已证无碍解,已得四无畏,持十力,是人中牛王、人中狮子、人中龙、人中良马、人中重担荷负者,是无量智者、无量威力者、无量名声者,是富者、大富者、具财者,是导师、调御者、随导者、教导者、令悟者、令见者、令欢喜者。世尊是未生之道的令生起者,是未现之道的令现起者,是未说之道的宣言者,是道的知者、道的见者、道的善巧者;而今诸弟子是随道而住者,是后得圆满者。巴利
Kathaṃ bhagavā paññācakkhunāpi vivaṭacakkhu? Bhagavā mahāpañño puthupañño hāsapañño javanapañño tikkhapañño nibbedhikapañño paññāpabhedakusalo pabhinnañāṇo adhigatapaṭisambhido catuvesārajjappatto dasabaladhārī purisāsabho purisasīho purisanāgo purisājañño purisadhorayho anantañāṇo anantatejo anantayaso aḍḍho mahaddhano dhanavā netā vinetā anunetā paññāpetā anijjhāpetā pekkhetā pasādetā. So hi bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovido maggānugā ca pana etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā.
诚然,彼世尊以知者的方式知,以见者的方式见;他已成眼者、智体、法体、梵体,是义的解说者与开显者,是不死的施与者,是法主,是如来。对彼世尊而言,没有任何事物是未知、未见、未了、未证、未被智慧所触及的。举凡过去、未来、现在的所有法,以一切方式,皆现前于佛陀世尊的智慧门前。凡有任何名为“所应引导而了知”的事物——不论是关于己利的事、关于他利的事,或是关于自他双方利益的事;不论是现世的利益,或是来世的利益;不论是浅显的事,或是深奥的事;不论是隐藏的事,还是遮蔽的事;不论是应被引导的事,还是已被引导的事;不论是无过失的事、无烦恼的事、清净的事,还是究竟的事——所有这一切,皆在佛陀的智慧中现起。巴利
So hi bhagavā jānaṃ jānāti passaṃ passati, cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato. Natthi tassa bhagavato aññātaṃ adiṭṭhaṃ aviditaṃ asacchikataṃ aphassitaṃ paññāya. Atītaṃ anāgataṃ paccuppannaṃ upādāya sabbe dhammā sabbākārena buddhassa bhagavato ñāṇamukhe āpāthaṃ āgacchanti. Yaṃ kiñci neyyaṃ nāma atthi jānitabbaṃ attattho vā parattho vā ubhayattho vā diṭṭhadhammiko vā attho samparāyiko vā attho uttāno vā attho gambhīro vā attho gūḷho vā attho paṭicchanno vā attho neyyo vā attho nīto vā attho anavajjo vā attho nikkileso vā attho vodāno vā attho paramattho vā attho, sabbaṃ taṃ antobuddhañāṇe parivattati.
佛陀世尊的一切身业,皆随智慧而转;一切语业……一切意业……于过去,佛陀世尊的智慧无有障碍;于未来、于现在,智慧亦无有障碍。有多少所应了知的事物,便有多少智慧;有多少智慧,便有多少所应了知的事物。智慧以所应了知的事物为边际,所应了知的事物以智慧为边际。若超越所应了知的事物,智慧便不再生起;若超越智慧,则无所应了知的事物之范畴。这些法互相以对方为界限而安住。犹如两只匣子的底与盖,当它们紧密合拢时,下方的匣盖不逾越上方,上方的匣盖也不逾越下方,彼此互相以对方为边界而安住;同样地,佛陀世尊的所应了知的事物与智慧,也互相以对方为边界而安住。有多少所应了知的事物,便有多少智慧;有多少智慧,便有多少所应了知的事物。智慧以所应了知的事物为边际,所应了知的事物以智慧为边际。若超越所应了知的事物,智慧便不再生起;若超越智慧,则无所应了知的事物之范畴。这些法互相以对方为界限而安住。巴利
Sabbaṃ kāyakammaṃ buddhassa bhagavato ñāṇānuparivatti sabbaṃ vacīkammaṃ… sabbaṃ manokammaṃ… atīte buddhassa bhagavato appaṭihataṃ ñāṇaṃ, anāgate paccuppanne appaṭihataṃ ñāṇaṃ. Yāvatakaṃ neyyaṃ tāvatakaṃ ñāṇaṃ, yāvatakaṃ ñāṇaṃ tāvatakaṃ neyyaṃ; neyyapariyantikaṃ ñāṇaṃ ñāṇapariyantikaṃ neyyaṃ, neyyaṃ atikkamitvā ñāṇaṃ nappavattati, ñāṇaṃ atikkamitvā neyyapatho natthi. Aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā. Yathā dvinnaṃ samuggapaṭalānaṃ sammāphusitānaṃ heṭṭhimaṃ samuggapaṭalaṃ uparimaṃ nātivattati, uparimaṃ samuggapaṭalaṃ heṭṭhimaṃ nātivattati, aññamaññapariyantaṭṭhāyino; evameva buddhassa bhagavato neyyañca ñāṇañca aññamaññapariyantaṭṭhāyino. Yāvatakaṃ neyyaṃ tāvatakaṃ ñāṇaṃ, yāvatakaṃ ñāṇaṃ tāvatakaṃ neyyaṃ; neyyapariyantikaṃ ñāṇaṃ ñāṇapariyantikaṃ neyyaṃ. Neyyaṃ atikkamitvā ñāṇaṃ nappavattati, ñāṇaṃ atikkamitvā neyyapatho natthi. Aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā.
佛陀世尊的智慧遍行于一切法。一切法皆与佛陀世尊的转向、愿望、作意、心的生起相系属。佛陀世尊的智慧遍行于一切众生。世尊了知一切众生的习性,了知他们的随眠,了知他们的行为方式,了知他们的意乐。他清晰地照见:哪些众生尘垢微少、哪些尘垢深重,哪些根性锐利、哪些根性迟钝,哪些品质良善、哪些品质低劣,哪些容易教授、哪些难以教导,以及哪些是堪能者、哪些是不堪能者。包含天、魔、梵天的世间,以及沙门、婆罗门、天人、人类在内的一切众生,悉皆在佛陀的智慧之内运作。巴利
Sabbadhammesu buddhassa bhagavato ñāṇaṃ pavattati. Sabbe dhammā buddhassa bhagavato āvajjanapaṭibaddhā ākaṅkhapaṭibaddhā manasikārapaṭibaddhā cittuppādapaṭibaddhā. Sabbasattesu buddhassa bhagavato ñāṇaṃ pavattati. Sabbesaṃ sattānaṃ bhagavā āsayaṃ jānāti, anusayaṃ jānāti, caritaṃ jānāti, adhimuttiṃ jānāti, apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye bhabbābhabbe satte pajānāti. Sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati .
犹如一切鱼龟,乃至巨大的鲸鱼,都在大海之中游弋;同样地,含天、魔、梵天的世间,以及所有沙门、婆罗门、天、人等众生,都在佛陀的智慧之内运作。犹如一切鸟类,乃至毗那多之子金翅鸟,都在天空的范围内翱翔;同样地,即使是那些智慧如同舍利弗一般的人,他们的智慧也仅在佛陀智慧的一隅活动。佛陀的智慧遍覆天、人智慧之上而安住,超迈其表。那些刹帝利智者、婆罗门智者、居士智者、沙门智者,精微敏锐,善于辩论,犹如能射穿毛发的箭手,他们似乎以智慧摧破种种邪见,反复构设问题,前往如来面前,探问那些隐蔽与覆藏之义。世尊为他们解说、回答,揭示缘由;他们听闻之后,便都成为世尊的弟子。那时,世尊就在那里,以智慧显得格外卓越。世尊正是以这样的慧眼,成为具足明澈之眼者。巴利
Yathā ye keci macchakacchapā antamaso timitimiṅgalaṃ upādāya antomahāsamudde parivattanti; evameva sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati . Yathā ye keci pakkhī antamaso garuḷaṃ venateyyaṃ upādāya ākāsassa padese parivattanti; evameva yepi te sāriputtasamā paññāya tepi buddhañāṇassa padese parivattanti; buddhañāṇaṃ devamanussānaṃ paññaṃ pharitvā abhibhavitvā tiṭṭhati. Yepi te khattiyapaṇḍitā brāhmaṇapaṇḍitā gahapatipaṇḍitā samaṇapaṇḍitā nipuṇā kataparappavādā vālavedhirūpā vobhindantā maññe caranti paññāgatena diṭṭhigatāni, te pañhaṃ abhisaṅkharitvā abhisaṅkharitvā tathāgataṃ upasaṅkamitvā pucchanti gūḷhāni ca paṭicchannāni ca. Kathitā visajjitā ca te pañhā bhagavatā honti niddiṭṭhakāraṇā. Upakkhittakā ca te bhagavato sampajjanti. Atha kho bhagavā tattha atirocati yadidaṃ paññāyāti. Evaṃ bhagavā paññācakkhunāpi vivaṭacakkhu.
世尊是如何以佛眼而成为具明澈之眼者的?他以佛眼观察世间时,见到众生:或有尘垢轻微者,或有尘垢深重者;或有根性敏锐者,或有根性迟钝者;或有品质优良者,或有品质低劣者;或有易受教导者,或有难受教导者;或有安住于见其他世间过患与恐怖者,或有未安住于见其他世间过患与恐怖者。正如在青莲花池、红莲花池或白莲花池中,有些青莲花、红莲花或白莲花生于水中、长于水中,尚未长出水面,浸没于水下生长养育;有些青莲花、红莲花或白莲花生于水中、长于水中,恰与水面齐平而安住;有些青莲花、红莲花或白莲花生于水中、长于水中,高高伸出水面,不沾水滴而住立。同样地,世尊以佛眼观察世间时,见到众生:或有尘垢轻微者,或有尘垢深重者;或有根性敏锐者,或有根性迟钝者;或有品质优良者,或有品质低劣者;或有易受教导者,或有难受教导者;或有安住于见其他世间过患与恐怖者,或有未安住于见其他世间过患与恐怖者。世尊了知:“此人是贪欲行者,此人是嗔恚行者,此人是愚痴行者,此人是寻思行者,此人是信行者,此人是智行者。”于贪欲行者,世尊为其宣说不净之法;于嗔恚行者,世尊教导修习慈心;于愚痴行者,世尊令安住于讽诵、提问、适时闻法、适时论义及亲近善知识;于寻思行者,世尊授以入出息念;于信行者,世尊指示能生净信之对象,即佛陀的无上正觉、法的善妙、僧团的善行与戒律;于智行者,世尊指示观禅的所缘——无常相、苦相、无我相。巴利
Kathaṃ bhagavā buddhacakkhunāpi vivaṭacakkhu? Bhagavā buddhacakkhunā lokaṃ volokento addasa satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvino viharante, appekacce na paralokavajjabhayadassāvino viharante. Seyyathāpi nāma uppaliniyaṃ vā paduminiyaṃ vā puṇḍarīkiniyaṃ vā appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṃvaḍḍhāni udakā anuggatāni antonimuggaposīni, appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṃvaḍḍhāni samodakaṃ ṭhitāni, appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṃvaḍḍhāni udakā accuggamma tiṭṭhanti anupalittāni udakena; evameva bhagavā buddhacakkhunā lokaṃ volokento addasa satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvino viharante, appekacce na paralokavajjabhayadassāvino viharante. Jānāti bhagavā – ‘‘ayaṃ puggalo rāgacarito, ayaṃ dosacarito, ayaṃ mohacarito, ayaṃ vitakkacarito, ayaṃ saddhācarito, ayaṃ ñāṇacarito’’ti. Rāgacaritassa bhagavā puggalassa asubhakathaṃ katheti; dosacaritassa bhagavā puggalassa mettābhāvanaṃ ācikkhati; mohacaritassa bhagavā puggalassa uddese paripucchāya kālena dhammassavane kālena dhammasākacchāya garusaṃvāse niveseti; vitakkacaritassa bhagavā puggalassa ānāpānassatiṃ ācikkhati; saddhācaritassa bhagavā puggalassa pasādanīyaṃ nimittaṃ ācikkhati buddhasubodhiṃ dhammasudhammataṃ saṅghasuppaṭipattiṃ sīlāni ca; attano ñāṇacaritassa bhagavā puggalassa ācikkhati vipassanānimittaṃ aniccākāraṃ dukkhākāraṃ anattākāraṃ.
“ 犹如立于山顶岩石之上,遍见四方众人;
善慧者登上那譬喻般的法所成楼阁,一切眼者啊,
您已远离忧愁,请看看那些陷溺于忧、被生老所制伏的人们吧。”巴利
‘‘Sele yathā pabbatamuddhaniṭṭhito, yathāpi passe janataṃ samantato; Tathūpamaṃ dhammamayaṃ sumedha, pāsādamāruyha samantacakkhu; Sokāvatiṇṇaṃ janatamapetasoko, avekkhassu jātijarābhibhūta’’nti.
如此,世尊以佛眼,亦是明澈之眼。巴利
Evaṃ bhagavā buddhacakkhunāpi vivaṭacakkhu.
如何说世尊以一切眼而为明澈眼者?那即是一切知智。世尊以此一切知智,具足、圆满具足、到达、圆满到达、证得、圆满证得、成就。巴利
Kathaṃ bhagavā samantacakkhunāpi vivaṭacakkhu? Samantacakkhu vuccati sabbaññutañāṇaṃ. Bhagavā sabbaññutañāṇena upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato.
“ 于他,此处无有任何未见之物,亦无未了知或不当了知者;
如来已遍知一切应知应导之法,因此,他被称为全眼者。”巴利
‘‘Na tassa adiṭṭhamidhatthi kiñci, atho aviññātamajānitabbaṃ; Sabbaṃ abhiññāsi yadatthi neyyaṃ, tathāgato tena samantacakkhū’’ti.
如是,世尊以一切眼,也称为“开眼”——他宣说了“开眼”。巴利
Evaṃ bhagavā samantacakkhunāpi vivaṭacakkhūti – akittayi vivaṭacakkhu.
不是凭“据说如此”,不是凭“传闻如此”;不是凭代代相传,不是凭经藏传承;不是凭逻辑推理,不是凭演绎推理,不是凭思辨审察,也不是凭观察思择后的认同;而是自己以证智亲自了知、亲自现见的法——这便称为“现证的法”。
危难的调伏:危难有两种——明显的危难与隐蔽的危难。哪些是明显的危难?狮子、老虎、豹、熊、鬣狗、狼、水牛、大象、蛇、蝎子、蜈蚣;盗贼、作恶的歹徒或未作恶的歹徒;眼病、耳病、鼻病、舌病、身病、头痛、耳痛、口病、牙病;咳嗽、气喘、鼻炎、发热、衰老症、腹痛、昏厥、痢疾、绞痛、霍乱、麻风、脓疮、白斑、肺痨、癫痫、癣、痒、疥疮、疱疹、溃疡;出血热、糖尿病、痔疮、疖子、瘘管;由胆汁引起的病、由痰引起的病、由风引起的病、众因集合所生的病;因气候变迁引起的病、因环境不适引起的病、因外力伤害引起的病、因业报引起的病;寒冷、炎热、饥饿、渴迫、大便、小便;蚊虫、蝇虫、风、日晒、爬虫类的触恼——这些就称为明显的危难。巴利
Sakkhidhammaṃ parissayavinaya nti. Sakkhidhamma nti na itihitihaṃ, na itikirāya, na paramparāya, na piṭakasampadāya, na takkahetu, na nayahetu, na ākāraparivitakkena, na diṭṭhinijjhānakkhantiyā sāmaṃ sayamabhiññātaṃ attapaccakkhaṃ dhammanti – sakkhidhammaṃ. Parissayavinaya nti. Parissayā ti dve parissayā – pākaṭaparissayā ca paṭicchannaparissayā ca. Katame pākaṭaparissayā? Sīhā byagghā dīpī acchā taracchā kokā mahiṃsā hatthī ahi vicchikā satapadī, corā vā assu mānavā vā katakammā vā akatakammā vā, cakkhurogo sotarogo ghānarogo jivhārogo kāyarogo sīsarogo kaṇṇarogo mukharogo dantarogo kāso sāso pināso ḍāho jaro kucchirogo mucchā pakkhandikā sūlā visūcikā kuṭṭhaṃ gaṇḍo kilāso soso apamāro daddu kaṇḍu kacchu rakhasā vitacchikā lohitapittaṃ madhumeho aṃsā piḷakā bhagandalā, pittasamuṭṭhānā ābādhā semhasamuṭṭhānā ābādhā vātasamuṭṭhānā ābādhā sannipātikā ābādhā utupariṇāmajā ābādhā visamaparihārajā ābādhā opakkamikā ābādhā kammavipākajā ābādhā, sītaṃ uṇhaṃ jighacchā pipāsā uccāro passāvo ḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassā iti vā – ime vuccanti pākaṭaparissayā.
什么是隐蔽的危难?身恶行、语恶行、意恶行;欲贪盖、嗔恚盖、昏沉睡眠盖、掉举恶作盖、疑盖;贪、嗔、痴;忿、恨、覆、恼、嫉、悭、谄、诳、犟、逞、慢、过慢、憍、放逸;一切烦恼、一切恶行、一切不安、一切热恼、一切炽然,以及一切不善行——这些便称为隐蔽的危难。巴利
Katame paṭicchannaparissayā? Kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritaṃ kāmacchandanīvaraṇaṃ byāpādanīvaraṇaṃ thinamiddhanīvaraṇaṃ uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ vicikicchānīvaraṇaṃ rāgo doso moho kodho upanāho makkho paḷāso issā macchariyaṃ māyā sāṭheyyaṃ thambho sārambho māno atimāno mado pamādo, sabbe kilesā sabbe duccaritā sabbe darathā sabbe pariḷāhā sabbe santāpā sabbākusalābhisaṅkhārā – ime vuccanti paṭicchannaparissayā.
“危难”是在什么意义上称为危难呢?它们压迫故,称为危难;它们导致退失故,称为危难;它们栖息于其中故,称为危难。如何是它们压迫而称为危难呢?那些危难逼迫、压迫、制伏、淹没、耗尽、碾碎那个人。如此压迫故,便是危难。巴利
Parissayā ti kenaṭṭhena parissayā? Parisahantīti parissayā, parihānāya saṃvattantīti parissayā, tatrāsayāti parissayā. Kathaṃ parisahantīti parissayā? Te parissayā taṃ puggalaṃ sahanti parisahanti abhibhavanti ajjhottharanti pariyādiyanti maddanti. Evaṃ parisahantīti – parissayā.
为何说它们“导向退堕”而名为障碍呢?那些障碍导致善法的阻碍与退堕。哪些善法?正道、随顺道、不违逆道、不相违道、随义道、法随法道,戒之圆满、根门守护、饮食知量、精勤觉醒、念与正知,以及精勤修习四念处、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、八圣道支——对于这些善法,它们构成阻碍,导致退堕。如此,也即是导向退堕,故称障碍。巴利
Kathaṃ parihānāya saṃvattantīti parissayā? Te parissayā kusalānaṃ dhammānaṃ antarāyāya parihānāya saṃvattanti. Katamesaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ? Sammāpaṭipadāya anulomapaṭipadāya apaccanīkapaṭipadāya aviruddhapaṭipadāya anvatthapaṭipadāya dhammānudhammapaṭipadāya sīlesu paripūrakāritāya indriyesu guttadvāratāya bhojane mattaññutāya jāgariyānuyogassa satisampajaññassa catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ bhāvanānuyogassa catunnaṃ sammappadhānānaṃ catunnaṃ iddhipādānaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ pañcannaṃ balānaṃ sattannaṃ bojjhaṅgānaṃ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa bhāvanānuyogassa – imesaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ antarāyāya parihānāya saṃvattanti. Evampi parihānāya saṃvattantīti – parissayā.
何以“以彼处为住处”即称为危难?那些邪恶不善法即于此处生起,依附于自体而住。犹如穴居者居于穴,水居者居于水,林居者居于林,树居者居于树;同样,那些邪恶不善法即于此处生起,依附于自体而住。如是,“以彼处为住处”即是危难。巴利
Kathaṃ tatrāsayāti parissayā? Tatthete pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayā. Yathā bile bilāsayā pāṇā sayanti, dake dakāsayā pāṇā sayanti, vane vanāsayā pāṇā sayanti, rukkhe rukkhāsayā pāṇā sayanti; evameva tatthete pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayāti. Evampi tatrāsayāti – parissayā.
世尊曾这样说:“诸比丘,有弟子、有老师的比丘,便苦恼而住不安乐。诸比丘,为何有弟子、有老师的比丘苦恼而住不安乐呢?诸比丘,在此,比丘眼见到色后,便生起邪恶不善之法,随伴着忆念与意向,能生结缚。那些邪恶不善法便住于他之内、随逐流注于他之内,因此称为‘有弟子’。那些邪恶不善法一再侵袭他、逼迫他,因此称为‘有老师’。”巴利
Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘sāntevāsiko, bhikkhave, bhikkhu sācariyako dukkhaṃ na phāsu viharati. Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṃ na phāsu viharati? Idha, bhikkhave, bhikkhuno cakkhunā rūpaṃ disvā uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saññojaniyā, tyassa anto vasanti anvāssavanti pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā sāntevāsikoti vuccati. Te naṃ samudācaranti, samudācaranti naṃ pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā sācariyakoti vuccati.
“再者,诸比丘,比丘耳闻声……鼻嗅香……舌尝味……身感触……意知法之后,便会生起伴随忆念与意向、能系缚的邪恶不善之法。那些邪恶不善之法安住于他内心,并随逐流注,因此称为‘有弟子’。那些邪恶不善之法反复侵袭他、一再侵袭他,因此称为‘有老师’。诸比丘,正是如此,比丘便是有弟子、有老师而住于苦,不得安乐。如是,即是潜伏其中——是为险难。”巴利
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhuno sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā … manasā dhammaṃ viññāya uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saññojaniyā, tyassa anto vasanti anvāssavanti pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā sāntevāsikoti vuccati. Te naṃ samudācaranti, samudācaranti naṃ pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā sācariyakoti vuccati. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṃ na phāsu viharatī’’ti. Evampi tatrāsayāti – parissayā.
世尊曾这样说:“诸比丘,有此三种内在的垢秽、内在的怨敌、内在的仇雠、内在的杀戮者、内在的对立面。哪三种呢?诸比丘,贪是内在的垢秽、内在的怨敌、内在的仇雠、内在的杀戮者、内在的对立面;诸比丘,嗔亦如是;诸比丘,痴是内在的垢秽、内在的怨敌、内在的仇雠、内在的杀戮者、内在的对立面。诸比丘,此即三种内在的垢秽、内在的怨敌、内在的仇雠、内在的杀戮者、内在的对立面。”巴利
Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘tayome, bhikkhave, antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā. Katame tayo? Lobho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko; doso, bhikkhave…pe… moho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko. Ime kho, bhikkhave, tayo antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā’’ti.
“ 贪能生损害,贪能扰乱心;
内在生起的恐惧,人们却不觉察。
“ 贪著者不知利益,不见法;
当贪欲征服人时,那时便是全然黑暗。
“ 嗔怒能生损害,嗔怒令心扰恼;
恐惧从内心深处生起,人们却不觉察。
“ 忿怒者不知真义,忿怒者不见法;
当人被嗔恚所制伏时,那便是盲目的黑暗。
“ 痴产生不利,痴扰乱心神;
恐惧自内生起,世人却不觉了知。
“ 愚痴的人不明了义利,愚痴的人看不见法;
当愚痴征服人时,便是一片盲目的黑暗。”巴利
‘‘Anatthajanano lobho, lobho cittappakopano; Bhayamantarato jātaṃ, taṃ jano nāvabujjhati. ‘‘Luddho atthaṃ na jānāti, luddho dhammaṃ na passati; Andhantamaṃ tadā hoti, yaṃ lobho sahate naraṃ. ‘‘Anatthajanano doso, doso cittappakopano; Bhayamantarato jātaṃ, taṃ jano nāvabujjhati. ‘‘Kuddho atthaṃ na jānāti, kuddho dhammaṃ na passati; Andhantamaṃ tadā hoti, yaṃ doso sahate naraṃ. ‘‘Anatthajanano moho, moho cittappakopano; Bhayamantarato jātaṃ, taṃ jano nāvabujjhati. ‘‘Mūḷho atthaṃ na jānāti, mūḷho dhammaṃ na passati; Andhantamaṃ tadā hoti, yaṃ moho sahate nara’’nti.
如此即是那里的种种过患。巴利
Evampi tatrāsayāti – parissayā.
这是世尊曾亲口说过的——“大王,一个人内心生起三种法时,必定为他带来不利、痛苦与不安稳的生活。哪三种?大王,贪这种法在一个人的内心中生起时,必定为他带来不利、痛苦与不安稳的生活;大王,嗔这种法……(中略)……大王,痴这种法在一个人的内心中生起时,必定为他带来不利、痛苦与不安稳的生活。大王,正是这三种法,在一个人的内心中生起时,必定为他带来不利、痛苦与不安稳的生活。”巴利
Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘tayo kho, mahārāja, purisassa dhammā ajjhattaṃ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Katame tayo? Lobho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṃ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya; doso kho, mahārāja…pe… moho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṃ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Ime kho, mahārāja, tayo purisassa dhammā ajjhattaṃ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.
“ 贪、嗔与痴,对于心怀邪恶的人;
从自身生起之物会伤害自己,犹如竹子被自己的果实所毁。”巴利
‘‘Lobho doso ca moho ca, purisaṃ pāpacetasaṃ; Hiṃsanti attasambhūtā, tacasāraṃva samphala’’nti.
同样,“栖身其中者”即指诸危难。巴利
Evampi tatrāsayāti – parissayā.
此是世尊所宣说:巴利
Vuttañhetaṃ bhagavatā –
“ 贪与嗔以此为缘,不喜与喜、身毛竖立,也都从这里生起;
从这里生起后,心的种种寻思,就如男孩们放出乌鸦一般。”巴利
‘‘Rāgo ca doso ca ito nidānā, aratī ratī lomahaṃso itojā; Ito samuṭṭhāya manovitakkā, kumārakā dhaṅkamivossajantī’’ti.
同样地,“在那里潜伏者”即指种种危险。巴利
Evampi tatrāsayāti – parissayā.
所谓:调伏诸危险、断除诸危险、平息诸危险、舍离诸危险、止息诸危险——也就是不死,涅槃。这是现证之法,即危险的调伏。巴利
Parissayavinaya nti parissayavinayaṃ parissayappahānaṃ parissayavūpasamaṃ parissayapaṭinissaggaṃ parissayapaṭipassaddhiṃ amataṃ nibbānanti – sakkhidhammaṃ parissayavinayaṃ.
“请说明行道:正确的行道、随顺的行道、不违逆的行道、不冲突的行道、如义的行道、法随法的行道;于戒完全奉行、于根门善守护、于食知量、专修警寤、具足念与正知;四念处、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、圣八支道,以及涅槃和导向涅槃的行道。请说明、开示、宣说、建立、揭示、分别、阐明、指明——请说明行道。”那位化现的天神对世尊佛陀这样说。或者说:“您所开示、宣说、建立、揭示、分别、阐明、指明的所有法,都是善妙、吉祥、完善、无过失、应当遵行的。尊者,请说明行道吧。”巴利
Paṭipadaṃ vadehi bhaddante ti. Paṭipadaṃ vadehi – sammāpaṭipadaṃ anulomapaṭipadaṃ apaccanīkapaṭipadaṃ aviruddhapaṭipadaṃ anvatthapaṭipadaṃ dhammānudhammapaṭipadaṃ sīlesu paripūrakāritaṃ indriyesu guttadvārataṃ bhojane mattaññutaṃ jāgariyānuyogaṃ satisampajaññaṃ cattāro satipaṭṭhāne cattāro sammappadhāne cattāro iddhipāde pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅge ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṃ vadehi ācikkha desehi paññapehi paṭṭhapehi vivara vibhaja uttānīkarohi pakāsehīti – paṭipadaṃ vadehi. Bhaddante ti so nimmito buddhaṃ bhagavantaṃ ālapati. Atha vā yaṃ tvaṃ dhammaṃ ācikkhasi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesi sabbaṃ taṃ sundaraṃ bhaddakaṃ kalyāṇaṃ anavajjaṃ sevitabbanti – paṭipadaṃ vadehi bhaddante.
“防护”是戒,“防护”是依止处、起始、修行、调御、律仪,是诸善法证得的入口与先导。“定”是心的安住、等住、坚住、不散乱、不分散、内心不涣散的状态、寂止、定根、定力、正定。巴利
Pātimokkhaṃ atha vāpi samādhi nti. Pātimokkha nti sīlaṃ patiṭṭhā ādi caraṇaṃ saṃyamo saṃvaro mukhaṃ pamukhaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā. Atha vāpi samādhi nti yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro avikkhepo avisāhatamānasatā samatho samādhindriyaṃ samādhibalaṃ sammāsamādhīti – pātimokkhaṃ atha vāpi samādhiṃ.
于是,那位化现的天神说道:巴利
Tenāha so nimmito –
156 “ 开显法眼者,已宣说现证之法——能调伏诸险难;”
“ 尊者,请开示行道:是防护戒,还是定?”巴利 注疏 1
‘‘Akittayī vivaṭacakkhu, sakkhidhammaṃ parissayavinayaṃ; Paṭipadaṃ vadehi bhaddante, pātimokkhaṃ atha vāpi samādhi’’nti.
“不以眼放逸。”怎样是眼放逸?在此,有人具有眼放逸,心想:“未见的应当去看,已见的应当跨越而再看更多。”于是他游走于一座园林又一座园林、一座公园又一座公园、一座村庄又一座村庄、一座村落又一座村落、一座城市又一座城市、一个地区又一个地区、一个邦国又一个邦国,心向长途漫游与居无定所的游走,只为观看种种色相。如此也是眼放逸。巴利
Cakkhūhi neva lolassā ti. Kathaṃ cakkhuloloti? Idhekacco cakkhuloliyena samannāgato hoti – ‘‘adiṭṭhaṃ dakkhitabbaṃ , diṭṭhaṃ samatikkamitabba’’nti ārāmena ārāmaṃ uyyānena uyyānaṃ gāmena gāmaṃ nigamena nigamaṃ nagarena nagaraṃ raṭṭhena raṭṭhaṃ janapadena janapadaṃ dīghacārikaṃ anavaṭṭhitacārikaṃ anuyutto ca hoti rūpassa dassanāya. Evampi cakkhulolo hoti.
又或者,比丘进入村落,行于街上时,不防护根门而行,他看大象,看马,看车,看步兵,看女人,看男人,看男孩,看女孩,看市场,看各家各户的门前,向上看,向下看,向四方张望而行。如此也是眼放逸。巴利
Atha vā bhikkhu antaragharaṃ paviṭṭho vīthiṃ paṭipanno asaṃvuto gacchati hatthiṃ olokento, assaṃ olokento, rathaṃ olokento, pattiṃ olokento, itthiyo olokento, purise olokento, kumārake olokento, kumārikāyo olokento, antarāpaṇaṃ olokento , gharamukhāni olokento, uddhaṃ olokento, adho olokento, disāvidisaṃ vipekkhamāno gacchati. Evampi cakkhulolo hoti.
又或者,比丘以眼见色之后,执取总相,执取别相。由于不防护眼根而住,贪欲、忧恼及种种不善法便会渗入。他既不为防护眼根而修习,也不守护眼根,于眼根不加以防护。如此也是眼放逸。巴利
Atha vā bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya na paṭipajjati, na rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye na saṃvaraṃ āpajjati. Evampi cakkhulolo hoti.
再者,有些沙门、婆罗门享用信众供养的食物之后,便热衷于观看种种表演,并以此为乐,诸如:舞蹈、歌唱、奏乐、戏剧、传说讲述、手击乐、响铃、铜鼓、杂耍、贱民表演、竹竿戏、沐浴戏、象斗、马斗、水牛斗、公牛斗、山羊斗、绵羊斗、斗鸡、斗鹌鹑、棍棒格斗、拳击、摔跤、模拟战、军队集结、列阵、阅兵等。这也属于眼根的放逸。巴利
Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṃ visūkadassanaṃ anuyuttā viharanti, seyyathidaṃ – naccaṃ gītaṃ vāditaṃ pekkhaṃ akkhānaṃ pāṇissaraṃ vetāḷaṃ kumbhathūṇaṃ sobhanakaṃ caṇḍālaṃ vaṃsaṃ dhovanaṃ hatthiyuddhaṃ assayuddhaṃ mahiṃsayuddhaṃ usabhayuddhaṃ ajayuddhaṃ meṇḍayuddhaṃ kukkuṭayuddhaṃ vaṭṭakayuddhaṃ daṇḍayuddhaṃ muṭṭhiyuddhaṃ nibbuddhaṃ uyyodhikaṃ balaggaṃ senābyūhaṃ anīkadassanaṃ iti vā . Evampi cakkhulolo hoti.
如何是眼根不放逸?此处,比丘进入村落,在街巷中行走时,防护而行:不注视大象,不注视马,不注视车,不注视步兵,不注视女人,不注视男人,不注视男孩,不注视女孩,不注视市场,不注视各家门口,不向上望,不向下望,不东张西望而行。如此,便非眼根放逸。巴利
Kathaṃ na cakkhulolo hoti? Idha bhikkhu antaragharaṃ paviṭṭho vīthiṃ paṭipanno saṃvuto gacchati na hatthiṃ olokento, na assaṃ olokento, na rathaṃ olokento, na pattiṃ olokento, na itthiyo olokento, na purise olokento, na kumārake olokento, na kumārikāyo olokento, na antarāpaṇaṃ olokento, na gharamukhāni olokento, na uddhaṃ olokento, na adho olokento, na disāvidisāvipekkhamāno gacchati. Evampi na cakkhulolo hoti.
又或,比丘眼见色之后,不执取整体相,不执取细部相。若他住于不防护眼根,贪欲、忧恼及恶不善法便会流入。为防护这些法,他精勤修行,守护眼根,于眼根安住防护。如此,便非眼根放逸。巴利
Atha vā bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati. Evampi na cakkhulolo hoti.
而有受人敬重的沙门与婆罗门,受用了由净信所施的食物之后,不耽著于观看种种杂戏演艺,即:舞蹈、歌唱、音乐、表演、故事……乃至军阵演练等。他从这类杂戏演艺中远离、回避。如此,便非眼根放逸。巴利
Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṃ visūkadassanaṃ ananuyuttā viharanti, seyyathidaṃ – naccaṃ gītaṃ vāditaṃ pekkhaṃ akkhānaṃ…pe… anīkadassanaṃ iti vā. Evarūpā visūkadassanā paṭivirato hoti. Evampi na cakkhulolo hoti.
他应当舍弃、除去、断除眼中的贪求,令它彻底消失;对于眼中的贪求,应当远离、隔离、回避、出离、脱出、解脱、解缚,以无界限的心而住。这就是:不以双眼去贪求。巴利
Cakkhūhi neva lolassā ti. Cakkhuloliyaṃ pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyya, cakkhuloliyā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti – cakkhūhi neva lolassa.
所谓“村野之谈”,指的是三十二种无意义的世俗言论,即:谈论国王、谈论盗贼、谈论大臣、谈论军队、谈论恐怖、谈论战争、谈论食物、谈论饮品、谈论衣物、谈论车乘、谈论床具、谈论花鬘、谈论香料、谈论亲戚、谈论村庄、谈论城镇、谈论城市、谈论国土、谈论女人、谈论英雄、谈论街道、谈论井边、谈论先亡祖先、谈论各种琐事、谈论世间起源、谈论海洋起源、谈论“有与无”等。他应当阻断、阻止、防护、守护、保卫、遮蔽对村野之谈的听闻,彻底断除它——这就是:应令耳根不闻村野之谈。巴利
Gāmakathāya āvaraye sota nti. Gāmakathā vuccati bāttiṃsa tiracchānakathā, seyyathidaṃ – rājakathā corakathā mahāmattakathā senākathā bhayakathā yuddhakathā annakathā pānakathā vatthakathā yānakathā sayanakathā mālākathā gandhakathā ñātikathā gāmakathā nigamakathā nagarakathā janapadakathā itthikathā sūrakathā visikhākathā kumbhaṭṭhānakathā pubbapetakathā nānattakathā lokakkhāyikā samuddakkhāyikā itibhavābhavakathā iti vā. Gāmakathāya āvaraye sota nti . Gāmakathāya sotaṃ āvareyya nivāreyya saṃvareyya rakkheyya gopeyya pidaheyya pacchindeyyāti – gāmakathāya āvaraye sotaṃ.
有这些味道:根味、茎味、皮味、叶味、花味、果味,以及酸、甜、苦、辣、咸、碱、涩、可口、不可口、冷、热。有些沙门与婆罗门贪著于味,他们以舌尖遍寻种种味之精华,四处游走。他们得到了酸的又去寻求非酸的,得到了非酸的又去寻求酸的……乃至得到了冷的去寻求热的,得到了热的又去寻求冷的。无论得到什么,他们都不满足,不断地逐求一个又一个。对于合意的味道,他们染著、贪求、沉迷、昏醉、固执、黏着、被系缚、受障碍。而若有人已将这种“味渴爱”断除、彻底根除……乃至被智火焚烧,他便如理思惟之后受用食物,不为嬉戏……而是为了无过失与安稳的安住。巴利
Rase ca nānugijjheyyā ti. Rase cā ti mūlaraso khandharaso tacaraso pattaraso puppharaso phalaraso ambilaṃ madhuraṃ tittakaṃ kaṭukaṃ loṇikaṃ khārikaṃ lambikaṃ kasāvo sādu asādu sītaṃ uṇhaṃ. Santeke samaṇabrāhmaṇā rasagiddhā; te jivhaggena rasaggāni pariyesantā āhiṇḍanti, te ambilaṃ labhitvā anambilaṃ pariyesanti, anambilaṃ labhitvā ambilaṃ pariyesanti…pe… sītaṃ labhitvā uṇhaṃ pariyesanti, uṇhaṃ labhitvā sītaṃ pariyesanti. Te yaṃ yaṃ labhitvā tena tena na tussanti, aparāparaṃ pariyesanti, manāpikesu rasesu rattā giddhā gadhitā mucchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhā. Yassesā rasataṇhā pahīnā samucchinnā…pe… ñāṇagginā daḍḍhā, so paṭisaṅkhā yoniso āhāraṃ āhāreti neva davāya…pe… anavajjatā ca phāsuvihāro cāti.
正如为令伤口愈合而涂抹药膏,正如为运载货物而给车轴上油,正如为穿越荒漠而食亲子之肉;同样地,比丘如理思惟后受用食物,不为嬉戏……而是为了无过失与安稳的安住。他应舍弃、除去、灭尽味渴爱,令其不复存在;对于味渴爱应保持远离、隔离、回避、出离、脱离、解脱、解缚,以无界限之心而住——这便是:于诸味不应贪求。巴利
Yathā vaṇaṃ ālimpeyya yāvadeva āruhaṇatthāya , yathā vā pana akkhaṃ abbhañjeyya yāvadeva bhārassa nittharaṇatthāya, yathā vā puttamaṃsaṃ āhāraṃ āhāreyya yāvadeva kantārassa nittharaṇatthāya; evamevaṃ bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso āhāraṃ āhāreti neva davāya…pe… anavajjatā ca phāsuvihāro cāti rasataṇhaṃ pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyya, rasataṇhāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti – rase ca nānugijjheyya.
有两种“我执”:渴爱的我执与邪见的我执……这就是渴爱的我执……这就是邪见的我执。舍弃了渴爱的我执,放下了邪见的我执之后,他对于眼不应执取为“我的”,不抓取、不执持、不固著;对于耳……鼻……舌……身……色……声……香……味……触……家族……群党……住所……利养……名声……赞叹……快乐……衣服……饮食……坐卧处……病缘药资具……欲界……色界……无色界……欲有……色有……无色有……想有……无想有……非想非非想有……一蕴有……四蕴有……五蕴有……过去……未来……现在……所见、所闻、所觉、所识的诸法,都不应执取为“我的”,不抓取、不执持、不固著。所谓“世间中的任何事物”,是指属于色、受、想、行、识的一切。“世间”指的是恶趣世间……乃至处世间——对于这世间中的任何事物,都不应执取为“我的”。巴利
Na ca mamāyetha kiñci lokasmi nti. Mamattā ti dve mamattā – taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca …pe… idaṃ taṇhāmamattaṃ…pe… idaṃ diṭṭhimamattaṃ. Taṇhāmamattaṃ pahāya diṭṭhimamattaṃ paṭinissajjitvā cakkhuṃ na mamāyeyya na gaṇheyya na parāmaseyya nābhiniviseyya; sotaṃ… ghānaṃ… jivhaṃ… kāyaṃ… rūpe… sadde… gandhe… rase… phoṭṭhabbe… kulaṃ… gaṇaṃ… āvāsaṃ… lābhaṃ… yasaṃ… pasaṃsaṃ… sukhaṃ… cīvaraṃ… piṇḍapātaṃ… senāsanaṃ… gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ… kāmadhātuṃ… rūpadhātuṃ… arūpadhātuṃ… kāmabhavaṃ… rūpabhavaṃ… arūpabhavaṃ… saññābhavaṃ… asaññābhavaṃ… nevasaññānāsaññābhavaṃ … ekavokārabhavaṃ… catuvokārabhavaṃ… pañcavokārabhavaṃ … atītaṃ… anāgataṃ… paccuppannaṃ… diṭṭhasutamutaviññātabbe dhamme na mamāyeyya na gaṇheyya na parāmaseyya nābhiniviseyya. Kiñcī ti kiñci rūpagataṃ vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagataṃ. Lokasmi nti apāyaloke…pe… āyatanaloketi – na ca mamāyetha kiñci lokasmiṃ.
157 “ 不应放纵眼根,应收摄耳根,不参与闲杂的俗语;
于味不应贪着,亦不执取世间任何事物为我有。”巴利 注疏 1
‘‘Cakkhūhi neva lolassa, gāmakathāya āvaraye sotaṃ; Rase ca nānugijjheyya, na ca mamāyetha kiñci lokasmi’’nti.
“触”:即病触。为病触所触、侵袭、压制而具足;为眼病所触、侵袭、压制而具足,为耳病……(中略)……为鼻病……为舌病……为身病……为头病……为耳病……为口病……为牙病……为咳嗽……为气喘……为鼻炎……为灼热……为发热……为腹病……为昏厥……为痢疾……为绞痛……为霍乱……为麻风……为肿块……为白癜风……为消耗病……为癫痫……为癣……为痒……为疥……为疮……为湿疹……为血病……为胆病……为糖尿病……为痉挛……为脓疱……为瘘疮……为胆所生之病……为痰所生之病……为风所生之病……为三者合起之病……为季节变化所生之病……为不适调养所生之病……为外来伤害所生之病……为业报所生之病……为寒冷……为炎热……为饥饿……为口渴……为大便……为小便……为虻蚊、风、日、蛇类等触所触、侵袭、压制而具足——这就是“当被触所触及时”。巴利
Phassena yadā phuṭṭhassā ti. Phasso ti rogaphasso. Rogaphassena phuṭṭho pareto samohito samannāgato assa; cakkhurogena phuṭṭho pareto samohito samannāgato assa, sotarogena…pe… ghānarogena… jivhārogena… kāyarogena… sīsarogena… kaṇṇarogena… mukharogena… dantarogena… kāsena… sāsena… pināsena… ḍāhena… jarena… kucchirogena… mucchāya… pakkhandikāya… sūlāya… visūcikāya… kuṭṭhena… gaṇḍena… kilāsena… sosena… apamārena… dadduyā… kaṇḍuyā … kacchuyā… rakhasāya… vitacchikāya… lohitena… pittena… madhumehena… aṃsāya… piḷakāya… bhagandalena… pittasamuṭṭhānena ābādhena… semhasamuṭṭhānena ābādhena… vātasamuṭṭhānena ābādhena… sannipātikena ābādhena… utupariṇāmajena ābādhena… visamaparihārajena ābādhena… opakkamikena ābādhena… kammavipākajena ābādhena… sītena… uṇhena… jighacchāya… pipāsāya… uccārena… passāvena… ḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassehi phuṭṭho pareto samohito samannāgato assāti – phassena yadā phuṭṭhassa.
“哀伤”:哀叹、悲泣、哀叹的行为、悲泣的行为、哀叹的状态、悲泣的状态,言语、胡言、乱语、悲鸣、悲鸣的行为、悲鸣的状态——不应造作,不应生起,不应产生,不应令其发生,不应令其完全发生。“任何地方”:无论何处、无论何事、无论哪里,内在、外在,或内外兼具——比丘于一切处皆不应哀伤。巴利
Paridevaṃ bhikkhu na kareyya kuhiñcī ti. Ādevaṃ paridevaṃ ādevanaṃ paridevanaṃ ādevitattaṃ paridevitattaṃ vācā palāpaṃ vippalāpaṃ lālappaṃ lālappāyanaṃ lālappāyitattaṃ na kareyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyya. Kuhiñcī ti kuhiñci kimhici katthaci ajjhattaṃ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti – paridevaṃ bhikkhu na kareyya kuhiñci.
不应渴求欲有,不应渴求色有,不应渴求无色有;不应期盼,不应祈愿,不应贪求——不应对有生起渴求。巴利
Bhavañca nābhijappeyyā ti. Kāmabhavaṃ na jappeyya, rūpabhavaṃ na jappeyya, arūpabhavaṃ na jappeyya na pajappeyya nābhijappeyyāti – bhavañca nābhijappeyya.
同样地,“可怕”也就是指恐惧。世尊曾这样说:“那恐惧、那可怕,必定是不舍弃而来临。”所说的“外部所缘”,是指狮子、老虎、豹、熊、鬣狗、狼、水牛、马、象、蛇、蝎子、蜈蚣,以及盗贼,或怀恶意的歹徒,无论他们是否已犯下罪行。再以另一种方式说,“恐惧”是指内在由心而生的恐惧、惊怖、战栗、汗毛竖立、心的慌乱与畏缩。它包括对生、老、病、死、国王、盗贼、火、水、自我谴责、他人谴责、刑罚、恶趣、波浪、鳄鱼、漩涡、鲨鱼、生计、恶名、当众紧张、迷醉、堕入恶道的恐惧——即恐惧、惊怖、战栗、汗毛竖立、心的慌乱与畏缩。对于这些可怕的事物,无论是看见或听到,他都不动摇、不震颤、不全身颤抖,不畏惧、不惊恐、不战栗、不害怕,不陷入惊吓;他成为无惧、不畏缩、不惊慌、不逃避的人,安住于已舍断恐惧与可怕、汗毛不再竖立的状态——这就是“对可怕的事物全然不畏惧”。巴利
Bheravesu ca na sampavedheyyā ti. Bheravā ti ekenākārena bhayampi bheravampi taññeva. Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘etaṃ nūna taṃ bhayaṃ bheravaṃ na jahe āgacchatī’’ti. Bahiddhārammaṇaṃ vuttaṃ sīhā byagghā dīpī acchā taracchā kokā mahiṃsā assā hatthī ahi vicchikā satapadī, corā vā assu mānavā vā katakammā vā akatakammā vā. Athāparena ākārena bhayaṃ vuccati ajjhattikaṃ cittasamuṭṭhānaṃ bhayaṃ bhayānakaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso cetaso ubbego utrāso, jātibhayaṃ jarābhayaṃ byādhibhayaṃ maraṇabhayaṃ rājabhayaṃ corabhayaṃ aggibhayaṃ udakabhayaṃ attānuvādabhayaṃ parānuvādabhayaṃ daṇḍabhayaṃ duggatibhayaṃ ūmibhayaṃ kumbhīlabhayaṃ āvaṭṭabhayaṃ susukābhayaṃ ājīvikabhayaṃ asilokabhayaṃ parisāya sārajjabhayaṃ madanabhayaṃ duggatibhayaṃ bhayaṃ bhayānakaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso cetaso ubbego utrāso. Bheravesu ca na sampavedheyyā ti bherave passitvā vā suṇitvā vā na vedheyya na pavedheyya na sampavedheyya na taseyya na uttaseyya na paritaseyya na bhāyeyya na santāsaṃ āpajjeyya, abhīrū assa achambhī anutrāsī apalāyī, pahīnabhayabheravo vigatalomahaṃso vihareyyāti – bheravesu ca na sampavedheyya.
因此,世尊这样说:巴利
Tenāha bhagavā –
158 “ 当比丘为触所触时,于任何处都不应悲泣;
不应渴爱生存,于可怖处亦全无畏惧。”巴利 注疏 1
‘‘Phassena yadā phuṭṭhassa, paridevaṃ bhikkhu na kareyya kuhiñci; Bhavañca nābhijappeyya, bheravesu ca na sampavedheyyā’’ti.
食物,即米饭、粥、炒面粉、鱼、肉。饮料有八种:芒果汁、蒲桃汁、香蕉汁、芭蕉汁、蜂蜜水、葡萄汁、藕根汁、酸枣汁。又有八种饮料:黄果汁、枣汁、酸枣子汁、酥油饮、油饮、乳饮、粥饮、混合汁饮。咀嚼食,指面粉类嚼食、糕点类嚼食、根类嚼食、树皮类嚼食、叶类嚼食、花类嚼食、果类嚼食。衣物有六种衣料:亚麻、棉布、丝绸、羊毛、麻、麻絮。以上是食物、饮料、咀嚼食及衣物的种类。巴利
Annānamatho pānānaṃ, khādanīyānamathopi vatthāna nti. Annāna nti odano kummāso sattu maccho maṃsaṃ. Pānāna nti aṭṭha pānāni – ambapānaṃ, jambupānaṃ, cocapānaṃ, mocapānaṃ, madhupānaṃ , muddikapānaṃ, sālukapānaṃ, phārusakapānaṃ. Aparānipi aṭṭha pānāni – kosambapānaṃ, kolapānaṃ, badarapānaṃ, ghatapānaṃ, telapānaṃ, payopānaṃ, yāgupānaṃ, rasapānaṃ. Khādanīyāna nti piṭṭhakhajjakaṃ, pūvakhajjakaṃ, mūlakhajjakaṃ, tacakhajjakaṃ, pattakhajjakaṃ, pupphakhajjakaṃ, phalakhajjakaṃ. Vatthāna nti cha cīvarāni – khomaṃ, kappāsikaṃ, koseyyaṃ, kambalaṃ, sāṇaṃ, bhaṅganti – annānamatho pānānaṃ khādanīyānamathopi vatthānaṃ.
所谓“获得”,即得到、找到、抵达、寻得、领受。但这并非通过欺骗、谄媚、暗示、威逼利诱,并非为了以利求利,并非通过施舍木头、施舍竹子、施舍钵、施舍花、施舍果、施舍沐浴、施舍香粉、施舍黏土、施舍齿木、施舍漱口水,也非通过逢迎阿谀、豆羹般的甜言、承事侍候、殷勤按摩,非靠宅地占卜、畜生明邪术、肢相术、星相术,非靠充当信使、差遣使者、跑腿作媒,非靠行医、兴建新工程、以钵换钵之食、馈赠回赠,而是通过如法、正当的方式,得到、找到、抵达、寻得、领受——这就是“获得”。对于食物的储存、饮料的储存、衣物的储存、车乘的储存、卧具的储存、香料的储存、资具的储存,他皆不应作、不应办、不应积藏、不应生起、不应令其生起——这就是“获得后,不储藏”。巴利
Laddhā na sannidhiṃ kayirā ti. Laddhā ti laddhā labhitvā adhigantvā vinditvā paṭilabhitvā na kuhanāya, na lapanāya, na nemittikatāya, na nippesikatāya, na lābhena lābhaṃ nijigīsanatāya , na kaṭṭhadānena, na veḷudānena, na pattadānena, na pupphadānena, na phaladānena, na sinānadānena, na cuṇṇadānena, na mattikādānena, na dantakaṭṭhadānena, na mukhodakadānena, na cāṭukamyatāya, na muggasūpyatāya , na pāribhaṭayayatāya, na pīṭhamaddikatāya , na vatthuvijjāya, na tiracchānavijjāya, na aṅgavijjāya, na nakkhattavijjāya, na dūtagamanena, na pahiṇagamanena, na jaṅghapesaniyena, na vejjakammena, na navakammena, na piṇḍapaṭipiṇḍakena, na dānānuppadānena dhammena samena laddhā labhitvā adhigantvā vinditvā paṭilabhitvāti – laddhā. Na sannidhiṃ kayirā ti annasannidhiṃ pānasannidhiṃ vatthasannidhiṃ yānasannidhiṃ sayanasannidhiṃ gandhasannidhiṃ āmisasannidhiṃ na kareyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyyāti – laddhā na sannidhiṃ kayirā.
即使得不到食物,得不到饮品,得不到衣物,得不到家庭支持,得不到随众,得不到住所,得不到利养,得不到名声,得不到称赞,得不到快乐,得不到袈裟,得不到乞食,得不到坐卧处,得不到病缘所需的病缘药资具,得不到看护者,也不应因“我不为人知”的念头而害怕、畏惧、惊恐、恐惧、陷入惊惶;他应当无所畏惧、不退怯、不惊惶、不逃跑,已舍弃怖畏与恐惧,毛发不竖立而安住——对于得不到这一切,毫无惊恐。巴利
Na ca parittase tāni alabhamāno ti. Annaṃ vā na labhāmi , pānaṃ vā na labhāmi, vatthaṃ vā na labhāmi, kulaṃ vā na labhāmi, gaṇaṃ vā na labhāmi, āvāsaṃ vā na labhāmi, lābhaṃ vā na labhāmi, yasaṃ vā na labhāmi, pasaṃsaṃ vā na labhāmi, sukhaṃ vā na labhāmi, cīvaraṃ vā na labhāmi, piṇḍapātaṃ vā na labhāmi, senāsanaṃ vā na labhāmi, gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ vā na labhāmi, gilānupaṭṭhākaṃ vā na labhāmi, ‘‘appaññātomhī’’ti na taseyya na uttaseyya na parittaseyya na bhāyeyya na santāsaṃ āpajjeyya , abhīrū assa achambhī anutrāsī apalāyī, pahīnabhayabheravo vigatalomahaṃso vihareyyāti – na ca parittase tāni alabhamāno.
因此,世尊这样说:巴利
Tenāha bhagavā –
159 “ 对于食物、饮、嚼食与衣物,
得已不应蓄藏,不得他们亦不惊惶。”巴利 注疏 1
‘‘Annānamatho pānānaṃ, khādanīyānamathopi vatthānaṃ; Laddhā na sannidhiṃ kayirā, na ca parittase tāni alabhamāno’’ti.
以初禅那而修习,以第二禅那而修习,以第三禅那而修习,以第四禅那而修习;以有寻有伺之禅那而修习,以无寻唯伺之禅那而修习,以无寻无伺之禅那而修习;以有喜之禅那而修习,以无喜之禅那而修习;以喜俱行之禅那而修习,以舒悦俱行之禅那而修习,以乐俱行之禅那而修习,以舍俱行之禅那而修习;以空之禅那而修习,以无相之禅那而修习,以无愿之禅那而修习;以世间之禅那而修习,以出世间之禅那而修习。乐入禅那,心专一境,敬重最胜义者——此即禅修者。巴利
Jhāyī na pādalolassā ti. Jhāyī ti paṭhamenapi jhānena jhāyī, dutiyenapi jhānena jhāyī, tatiyenapi jhānena jhāyī, catutthenapi jhānena jhāyī, savitakkasavicārenapi jhānena jhāyī, avitakkavicāramattenapi jhānena jhāyī, avitakkaavicārenapi jhānena jhāyī, sappītikenapi jhānena jhāyī, nippītikenapi jhānena jhāyī, pītisahagatenapi jhānena jhāyī, sātasahagatenapi jhānena jhāyī, sukhasahagatenapi jhānena jhāyī, upekkhāsahagatenapi jhānena jhāyī, suññatenapi jhānena jhāyī, animittenapi jhānena jhāyī, appaṇihitenapi jhānena jhāyī, lokiyenapi jhānena jhāyī, lokuttarenapi jhānena jhāyī, jhānarato ekattamanuyutto paramatthagarukoti – jhāyī.
什么是足散乱呢?于此,有一类人具足这般足散乱的习性:从一座寺院到另一座寺院,从一座园林到另一座园林,从一个村落走到另一个村落,从一个集镇走到另一个集镇,从一座城市走到另一座城市,从一个地区走到另一个地区,从一个国土走到另一个国土,长期游走、不恒住而游荡度日。这便是足散乱。巴利
Na pādalolassā ti. Kathaṃ pādalolo hoti? Idhekacco pādaloliyena samannāgato hoti ārāmena ārāmaṃ uyyānena uyyānaṃ gāmena gāmaṃ nigamena nigamaṃ nagarena nagaraṃ raṭṭhena raṭṭhaṃ janapadena janapadaṃ dīghacārikaṃ anavaṭṭhitacārikaṃ anuyutto viharati. Evampi pādalolo hoti.
再者,有比丘即便在僧园之内,也具足足掉散乱的习性——既非为法的目标,亦非因合理的缘由,只是心浮气躁、不平静,便从一所院落走到另一所院落,从一座寺院走到另一座寺院,从一座半覆屋走到另一座半覆屋,从一座殿堂走到另一座殿堂,从一座高楼走到另一座高楼,从一座洞窟走到另一座洞窟,从一座岩窟走到另一座岩窟,从一座茅蓬走到另一座茅蓬,从一座尖顶屋走到另一座尖顶屋,从一座平台走到另一座平台,从一座圆厅走到另一座圆厅,从一座长屋走到另一座长屋,从一座集会厅走到另一座集会厅,从一座圆亭走到另一座圆亭,从一棵树下走到另一棵树下。他又去到其他比丘坐处:若那里有一人,他便成为第二人;若有两人,便成为第三人;若有三人,便成为第四人。他在那里说种种杂语,诸如:王论、盗贼论、大臣论、军队论、怖畏论、战争论、食物论、饮料论、衣服论、车乘论、床座论、花鬘论、香论、亲戚论、村落论、镇论、城市论、国土论、女人论、英雄论、街巷论、井边论、先亡论、种种论、世间传闻、海洋传闻,以及像“有、无”之类的话题。这样也是足散乱。巴利
Atha vā bhikkhu antopisaṅghārāme pādaloliyena samannāgato hoti. Na atthahetu na kāraṇahetu uddhato avūpasantacitto pariveṇato pariveṇaṃ gacchati vihārato vihāraṃ gacchati aḍḍhayogato aḍḍhayogaṃ gacchati pāsādato pāsādaṃ gacchati hammiyato hammiyaṃ gacchati guhāya guhaṃ gacchati leṇato leṇaṃ gacchati kuṭito kuṭiṃ gacchati kūṭāgārato kūṭāgāraṃ gacchati aṭṭato aṭṭaṃ gacchati māḷato māḷaṃ gacchati uddaṇḍato uddaṇḍaṃ gacchati upaṭṭhānasālato upaṭṭhānasālaṃ gacchati maṇḍalamāḷato maṇḍalamāḷaṃ gacchati rukkhamūlato rukkhamūlaṃ gacchati. Yattha vā pana bhikkhū nisīdanti tahiṃ gacchati, tattha ekassa vā dutiyo hoti, dvinnaṃ vā tatiyo hoti, tiṇṇaṃ vā catuttho hoti. Tattha bahuṃ samphappalāpaṃ palapati, seyyathidaṃ – rājakathaṃ corakathaṃ mahāmattakathaṃ senākathaṃ bhayakathaṃ yuddhakathaṃ annakathaṃ pānakathaṃ vatthakathaṃ yānakathaṃ sayanakathaṃ mālākathaṃ gandhakathaṃ ñātikathaṃ gāmakathaṃ nigamakathaṃ nagarakathaṃ janapadakathaṃ itthikathaṃ sūrakathaṃ visikhākathaṃ kumbhaṭṭhānakathaṃ pubbapetakathaṃ nānattakathaṃ lokakkhāyikaṃ samuddakkhāyikaṃ iti bhavābhavakathaṃ iti vā. Evampi pādalolo hoti.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18