14. 《速疾经分别》巴利 14. Tuvaṭṭakasuttaniddeso
大义释 · 242 段
现在,将解说《迅速经》的义释——巴利
Atha tuvaṭṭakasuttaniddesaṃ vakkhati –
“我问你,太阳族之裔”:问有三种:未见解明的提问、所见对照的提问、断除疑惑的提问。什么是未见解明的提问?对于法的本来特征,原本未知、未见、未衡量、未审察、未明了、未显现,为了知、见、衡量、审察、明了、显现而提出问题——这就是未见解明的提问。什么是所见对照的提问?对于法的本来特征,已经知、见、衡量、审察、明了、显现,为了与其他智者相互印证而提出问题——这就是所见对照的提问。什么是断除疑惑的提问?对于法的本来特征,原本深陷怀疑、犹豫、两难,心里想着“是这样吗?不是这样吗?到底是什么?怎么回事?”,为了断除疑惑而提出问题——这就是断除疑惑的提问。这就是三种提问。巴利
Pucchāmi taṃ ādiccabandhū ti. Pucchā ti tisso pucchā – adiṭṭhajotanā pucchā, diṭṭhasaṃsandanā pucchā, vimaticchedanā pucchā. Katamā adiṭṭhajotanā pucchā? Pakatiyā lakkhaṇaṃ aññātaṃ hoti adiṭṭhaṃ atulitaṃ atīritaṃ avibhūtaṃ avibhāvitaṃ, tassa ñāṇāya dassanāya tulanāya tīraṇāya vibhāvanāya pañhaṃ pucchati – ayaṃ adiṭṭhajotanā pucchā. Katamā diṭṭhasaṃsandanā pucchā? Pakatiyā lakkhaṇaṃ ñātaṃ hoti diṭṭhaṃ tulitaṃ tīritaṃ vibhūtaṃ vibhāvitaṃ, aññehi paṇḍitehi saddhiṃ saṃsandanatthāya pañhaṃ pucchati – ayaṃ diṭṭhasaṃsandanā pucchā. Katamā vimaticchedanā pucchā? Pakatiyā saṃsayapakkhando hoti vimatipakkhando dveḷhakajāto, ‘‘evaṃ nu kho, na nu kho, kiṃ nu kho, kathaṃ nu kho’’ti so vimaticchedanatthāya pañhaṃ pucchati – ayaṃ vimaticchedanā pucchā. Imā tisso pucchā.
又有另外三种提问:人的提问、非人的提问、化现者的提问。什么是人的提问?人类来到佛陀、世尊面前请教问题——比丘请教,比丘尼请教,近事男请教,近事女请教,国王们请教,刹帝利们请教,婆罗门们请教,吠舍们请教,首陀罗们请教,在家人请教,出家者请教——这就是人的提问。什么是非人的提问?非人来到佛陀、世尊面前请教问题——龙请教,金翅鸟请教,夜叉请教,阿修罗请教,乾达婆请教,四大天王请教,因陀罗请教,梵天请教,天人们请教——这就是非人的提问。什么是化现者的提问?世尊化现出一个由意所成、具足一切大肢小肢、六根无缺的色身,那个化现者来到佛陀、世尊面前请教问题,世尊为他解说——这就是化现者的提问。这就是三种提问。巴利
Aparāpi tisso pucchā – manussapucchā, amanussapucchā, nimmitapucchā. Katamā manussapucchā? Manussā buddhaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchanti, bhikkhū pucchanti, bhikkhuniyo pucchanti, upāsakā pucchanti, upāsikāyo pucchanti, rājāno pucchanti, khattiyā pucchanti, brāhmaṇā pucchanti, vessā pucchanti, suddā pucchanti, gahaṭṭhā pucchanti, pabbajitā pucchanti – ayaṃ manussapucchā. Katamā amanussapucchā? Amanussā buddhaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchanti, nāgā pucchanti, supaṇṇā pucchanti, yakkhā pucchanti, asurā pucchanti, gandhabbā pucchanti, mahārājāno pucchanti, indā pucchanti, brahmāno pucchanti, devatāyo pucchanti – ayaṃ amanussapucchā. Katamā nimmitapucchā? Yaṃ bhagavā rūpaṃ abhinimmināti manomayaṃ sabbaṅgapaccaṅgaṃ ahīnindriyaṃ taṃ so nimmito buddhaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchati, bhagavā tassa visajjeti – ayaṃ nimmitapucchā. Imā tisso pucchā.
另有三类提问:关于自利的提问、关于利他的提问、关于自他两利的提问。
另有三类提问:关于现世利益的提问、关于来世利益的提问、关于究竟利益的提问。
另有三类提问:关于无过失的提问、关于离杂染的提问、关于清净的提问。
另有三类提问:关于过去的提问、关于未来的提问、关于现在的提问。
另有三类提问:关于内的提问、关于外的提问、关于内外的提问。
另有三类提问:关于善的提问、关于不善的提问、关于无记的提问。
另有三类提问:关于蕴的提问、关于界的提问、关于处的提问。
另有三类提问:关于念处的提问、关于正勤的提问、关于神足的提问。
另有三类提问:关于根的提问、关于力的提问、关于觉支的提问。
另有三类提问:关于道的提问、关于果的提问、关于涅槃的提问。巴利
Aparāpi tisso pucchā – attatthapucchā, paratthapucchā, ubhayatthapucchā. Aparāpi tisso pucchā – diṭṭhadhammikatthapucchā, samparāyikatthapucchā, paramatthapucchā. Aparāpi tisso pucchā – anavajjatthapucchā, nikkilesatthapucchā , vodānatthapucchā. Aparāpi tisso pucchā – atītapucchā, anāgatapucchā, paccuppannapucchā. Aparāpi tisso pucchā – ajjhattapucchā, bahiddhāpucchā, ajjhattabahiddhāpucchā. Aparāpi tisso pucchā – kusalapucchā, akusalapucchā, abyākatapucchā. Aparāpi tisso pucchā – khandhapucchā, dhātupucchā, āyatanapucchā. Aparāpi tisso pucchā – satipaṭṭhānapucchā, sammappadhānapucchā, iddhipādapucchā. Aparāpi tisso pucchā – indriyapucchā, balapucchā, bojjhaṅgapucchā. Aparāpi tisso pucchā – maggapucchā, phalapucchā, nibbānapucchā.
我询问你,请求你,请教你,请你为我阐明。‘请告诉我’——我这样问你。Ādicco,即是指太阳。太阳以种姓而言,是乔达摩(Gotama) ;世尊以种姓而言,也是乔达摩。世尊是太阳的种姓亲属,同一种姓。因此,佛陀是太阳的亲属——太阳的亲属,我这样问你。巴利
Pucchāmi ta nti pucchāmi taṃ yācāmi taṃ ajjhesāmi taṃ pasādemi taṃ, ‘‘kathayassu me’’ti – pucchāmi taṃ. Ādiccabandhū ti. Ādicco vuccati sūriyo . Sūriyo gotamo gottena, bhagavāpi gotamo gottena, bhagavā sūriyassa gottañātako gottabandhu; tasmā buddho ādiccabandhūti – pucchāmi taṃ ādiccabandhu.
“大仙宣说远离与寂静之处”:有三种远离:身远离、心远离、依著远离。什么是身远离?此处,比丘亲近远离的住处:山林、树下、山岳、山谷、山洞、坟场、林野、露地、草堆。他以身远离而住。他独自去,独自站,独自坐,独自卧,独自入村托钵,独自返回,独自在隐蔽处坐着,独自经行,独自行走、住止、行动、运作、守护、延续、维持——这即是身远离。巴利
Vivekaṃ santipadañca mahesī ti. Vivekā ti tayo vivekā – kāyaviveko , cittaviveko, upadhiviveko. Katamo kāyaviveko? Idha bhikkhu vivittaṃ senāsanaṃ bhajati araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ kāyena vivittena viharati. So eko gacchati, eko tiṭṭhati, eko nisīdati, eko seyyaṃ kappeti, eko gāmaṃ piṇḍāya pavisati, eko paṭikkamati, eko raho nisīdati, eko caṅkamaṃ adhiṭṭhāti, eko carati viharati iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti – ayaṃ kāyaviveko.
什么是心远离?证入初禅那者,其心远离五盖;证入第二禅那者,其心远离寻伺;证入第三禅那者,其心远离喜;证入第四禅那者,其心远离乐与苦;证入空无边处者,其心远离色想、有对想、种种想;证入识无边处者,其心远离空无边处想;证入无所有处者,其心远离识无边处想;证入非想非非想处者,其心远离无所有处想。入流者心远离有身见、疑、戒禁取,以及见随眠、疑随眠与相应烦恼。一来者心远离粗的欲贪结、瞋恚结,以及粗的欲贪随眠、瞋恚随眠与相应烦恼。不来者心远离微细伴起的欲贪结、瞋恚结,以及微细伴起的欲贪随眠、瞋恚随眠与相应烦恼。阿拉汉心远离色贪、无色贪、慢、掉举、无明,以及慢随眠、有贪随眠、无明随眠与相应烦恼,并于外远离一切相——这是心远离。巴利
Katamo cittaviveko? Paṭhamaṃ jhānaṃ samāpannassa nīvaraṇehi cittaṃ vivittaṃ hoti, dutiyaṃ jhānaṃ samāpannassa vitakkavicārehi cittaṃ vivittaṃ hoti, tatiyaṃ jhānaṃ samāpannassa pītiyā cittaṃ vivittaṃ hoti, catutthaṃ jhānaṃ samāpannassa sukhadukkhehi cittaṃ vivittaṃ hoti, ākāsānañcāyatanaṃ samāpannassa rūpasaññāya paṭighasaññāya nānattasaññāya cittaṃ vivittaṃ hoti, viññāṇañcāyatanaṃ samāpannassa ākāsānañcāyatanasaññāya cittaṃ vivittaṃ hoti, ākiñcaññāyatanaṃ samāpannassa viññāṇañcāyatanasaññāya cittaṃ vivittaṃ hoti , nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpannassa ākiñcaññāyatanasaññāya cittaṃ vivittaṃ hoti. Sotāpannassa sakkāyadiṭṭhiyā vicikicchāya sīlabbataparāmāsā diṭṭhānusayā vicikicchānusayā, tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṃ vivittaṃ hoti. Sakadāgāmissa oḷārikā kāmarāgasaññojanā paṭighasaññojanā oḷārikā kāmarāgānusayā paṭighānusayā, tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṃ vivittaṃ hoti. Anāgāmissa anusahagatā kāmarāgasaññojanā paṭighasaññojanā anusahagatā kāmarāgānusayā paṭighānusayā, tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṃ vivittaṃ hoti. Arahato rūparāgā arūparāgā mānā uddhaccā avijjāya mānānusayā bhavarāgānusayā avijjānusayā, tadekaṭṭhehi ca kilesehi bahiddhā ca sabbanimittehi cittaṃ vivittaṃ hoti – ayaṃ cittaviveko.
什么是依著远离?依著,即烦恼、诸蕴与诸行。依著远离,即那不死、涅槃。也就是一切行的寂止、一切依著的弃舍、渴爱的灭尽、离染、灭、涅槃——这便是依著远离。身远离,乃那些身住远离、乐于出离者所行;心远离,乃那些心得纯净、已达最胜清净者所行;依著远离,乃那些无所依著、已至离行之境界者所行。如此,寂静与寂静之处,即是那不死、涅槃——也就是一切行的寂止、一切依著的弃舍、渴爱的灭尽、离染、灭、涅槃。世尊曾这样说过:“那是寂静之处,那是殊胜之处,即一切行的寂止、一切依著的弃舍、渴爱的灭尽、离染、灭、涅槃。”又以另一种方式说,那些导向证得寂静、触及寂静、实现寂静的法,便是四念处、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、圣八支道——这些被称为寂静之处、救护之处、庇护之处、皈依之处、无畏之处、不动之处、不死之处、涅槃之处。巴利
Katamo upadhiviveko? Upadhi vuccati kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca. Upadhiviveko vuccati amataṃ nibbānaṃ. Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ – ayaṃ upadhiviveko. Kāyaviveko ca vivekaṭṭhakāyānaṃ nekkhammābhiratānaṃ, cittaviveko ca parisuddhacittānaṃ paramavodānapattānaṃ, upadhiviveko ca nirupadhīnaṃ puggalānaṃ visaṅkhāragatānaṃ. Santīti ekena ākārena santipi santipadampi taṃyeva amataṃ nibbānaṃ, yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘santametaṃ padaṃ, paṇītametaṃ padaṃ, yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbāna’’nti. Atha aparena ākārena ye dhammā santādhigamāya santiphusanāya santisacchikiriyāya saṃvattanti, seyyathidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo – ime vuccanti santipadaṃ tāṇapadaṃ leṇapadaṃ saraṇapadaṃ abhayapadaṃ accutapadaṃ amatapadaṃ nibbānapadaṃ.
如此,世尊是大圣者。他寻求、探索、遍求广大的戒蕴,故为大圣者;他寻求、探索、遍求广大的定蕴……广大的慧蕴……广大的解脱蕴……广大的解脱知见蕴,故为大圣者。他寻求、探索、遍求:击破广大的黑暗之聚,破坏广大的颠倒,拔除广大的渴爱之箭,解开广大的见之结缚,击落广大的慢之旗帜,平息广大的造作,度越广大的暴流,放下广大的重担,截断广大的轮回流转,熄灭广大的炽燃,止息广大的热恼,竖起广大的法幢,故为大圣者。他寻求、探索、遍求广大的念处、广大的正勤、广大的神足、广大的根、广大的力、广大的觉支、广大的圣八支道、广大的胜义、不死、涅槃,故为大圣者。又,他为那些具有广大影响力的人所寻求、探索、遍求:“佛陀在何处?世尊在何处?天中之天在何处?人中之雄在何处?”因此,他是大圣者——远离与寂静处的大圣者。巴利
Mahesī ti mahesi bhagavā. Mahantaṃ sīlakkhandhaṃ esī gavesī pariyesīti mahesi, mahantaṃ samādhikkhandhaṃ…pe… mahantaṃ paññākkhandhaṃ… mahantaṃ vimuttikkhandhaṃ… mahantaṃ vimuttiñāṇadassanakkhandhaṃ esī gavesī pariyesīti mahesi; mahato tamokāyassa padālanaṃ, mahato vipallāsassa bhedanaṃ, mahato taṇhāsallassa abbahanaṃ , mahato diṭṭhisaṅghātassa viniveṭhanaṃ, mahato mānadhajassa papātanaṃ , mahato abhisaṅkhārassa vūpasamaṃ, mahato oghassa nittharaṇaṃ, mahato bhārassa nikkhepanaṃ, mahato saṃsāravaṭṭassa upacchedaṃ, mahato santāpassa nibbāpanaṃ , mahato pariḷāhassa paṭipassaddhiṃ, mahato dhammadhajassa ussāpanaṃ esī gavesī pariyesīti mahesi, mahante satipaṭṭhāne mahante sammappadhāne mahante iddhipāde mahantāni indriyāni mahantāni balāni mahante bojjhaṅge mahantaṃ ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ mahantaṃ paramatthaṃ amataṃ nibbānaṃ esī gavesī pariyesīti mahesi; mahesakkhehi vā sattehi esito gavesito pariyesito kahaṃ buddho kahaṃ bhagavā kahaṃ devadevo kahaṃ narāsabhoti mahesīti – vivekaṃ santipadañca mahesi.
如何通过见、观察、衡量、判定、明了、令其彰现之后,来熄灭自心的贪,熄灭嗔,熄灭痴,熄灭忿、恨、覆、恼、嫉、悭、诳、谄、傲、激愤、慢、过慢、憍、放逸,熄灭一切烦恼、一切恶行、一切恐惧、一切热恼、一切炽燃、一切不善的造作,使它们宁静、止息、平息、寂止、止灭?比丘,无论是善凡夫,还是有学比丘,如何通过见而熄灭?巴利
Kathaṃ disvā nibbāti bhikkhū ti. Kathaṃ disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā attano rāgaṃ nibbāpeti, dosaṃ nibbāpeti, mohaṃ nibbāpeti, kodhaṃ…pe… upanāhaṃ… makkhaṃ… paḷāsaṃ… issaṃ… macchariyaṃ… māyaṃ… sāṭheyyaṃ… thambhaṃ… sārambhaṃ… mānaṃ… atimānaṃ… madaṃ… pamādaṃ… sabbe kilese… sabbe duccarite… sabbe darathe… sabbe pariḷāhe… sabbe santāpe … sabbākusalābhisaṅkhāre nibbāpeti sameti upasameti vūpasameti paṭipassambheti. Bhikkhū ti puthujjanakalyāṇako vā bhikkhu sekho vā bhikkhūti – kathaṃ disvā nibbāti bhikkhu.
对于四种取,他不执取、不抓取、不执著、不固执。所谓“世间”,指恶趣世间、人世间、天世间、蕴世间、界世间、处世间。所谓“任何事物”,指任何属于色、受、想、行、识的事物——这便是于世间任何事物都无所执取。巴利
Anupādiyāno lokasmiṃ kiñcī ti. Catūhi upādānehi anupādiyamāno agaṇhayamāno aparāmasamāno anabhinivisamāno. Lokasmi nti apāyaloke manussaloke devaloke, khandhaloke dhātuloke āyatanaloke. Kiñcī ti kiñci rūpagataṃ vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagatanti – anupādiyāno lokasmiṃ kiñci.
因此,那位化现者这样说道:巴利
Tenāha so nimmito –
150 “ 我请问您,太阳族的亲人,关于远离与寂静的境界,大圣者啊;
比丘如何观见,而得寂灭,于世间不执取任何事物?”巴利 注疏 1
‘‘Pucchāmi taṃ ādiccabandhu, vivekaṃ santipadañca mahesi; Kathaṃ disvā nibbāti bhikkhu, anupādiyāno lokasmiṃ kiñcī’’ti.
“世尊说:以慧知戏论之根本‘我是’,应遮止一切戏论”:“戏论”即是戏论之概念。有渴爱戏论之概念,也有邪见戏论之概念。何为渴爱戏论的根源?无明为其根源,不如理作意为其根源,我慢为其根源,无惭为其根源,无愧为其根源,掉举为其根源——这便是渴爱戏论的根源。何为邪见戏论的根源?无明为其根源,不如理作意为其根源,我慢为其根源,无惭为其根源,无愧为其根源,掉举为其根源——这便是邪见戏论的根源。巴利
Mūlaṃ papañcasaṅkhāya, [iti bhagavā] mantā asmīti sabbamuparundhe ti. Papañcāyeva papañcasaṅkhā. Taṇhāpapañcasaṅkhā diṭṭhipapañcasaṅkhā. Katamaṃ taṇhāpapañcassa mūlaṃ? Avijjāmūlaṃ, ayonisomanasikāro mūlaṃ, asmimāno mūlaṃ, ahirikaṃ mūlaṃ , anottappaṃ mūlaṃ, uddhaccaṃ mūlaṃ – idaṃ taṇhāpapañcassa mūlaṃ. Katamaṃ diṭṭhipapañcassa mūlaṃ? Avijjāmūlaṃ, ayonisomanasikāro mūlaṃ, asmimāno mūlaṃ, ahirikaṃ mūlaṃ, anottappaṃ mūlaṃ, uddhaccaṃ mūlaṃ – idaṃ diṭṭhipapañcassa mūlaṃ.
“世尊”(Bhagavā)是表示恭敬的称呼。又,“世尊”乃已断贪者,已断嗔者,已断痴者,已断慢者,已断见者,已断刺者,已断烦恼者;已分享、分别、详分法宝者,故为“世尊”;作诸有之终结者,故为“世尊”;已修身、修戒、修心、修慧者,故为“世尊”。或者,“世尊”是阿兰若、林野、边远坐卧处——少声、少喧、离人风、堪作人隐密静居、适合独处——的受用者,故为“世尊”;又或者,“世尊”是衣、钵食、坐卧处、病缘药具的受用者,故为“世尊”;又或者,“世尊”是义味、法味、解脱味、增上戒、增上心、增上慧的受用者,故为“世尊”;又或者,“世尊”是四禅那、四无量、四无色定的受用者,故为“世尊”;又或者,“世尊”是八解脱、八胜处、九次第住定的受用者,故为“世尊”;又或者,“世尊”是十想修习、十遍处定、入出息念定、不净观的受用者,故为“世尊”;又或者,“世尊”是四念处、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、圣八支道的受用者,故为“世尊”;又或者,“世尊”是十如来力、四无所畏、四无碍解、六神通、六佛法的受用者,故为“世尊”。“世尊”这名号不是母亲所取,不是父亲所取,不是兄弟所取,不是姊妹所取,不是朋友同僚所取,不是亲族血亲所取,不是沙门、婆罗门所取,也不是天神所取;这是诸佛世尊于菩提树下,与一切知智的获得同时,所现证、所安立的解脱究竟之名号——即“世尊”。——如是,于根本之戏论计量中,“世尊”如是。巴利
Bhagavā ti gāravādhivacanaṃ. Api ca bhaggarāgoti bhagavā, bhaggadosoti bhagavā, bhaggamohoti bhagavā, bhaggamānoti bhagavā, bhaggadiṭṭhīti bhagavā, bhaggakaṇḍakoti bhagavā, bhaggakilesoti bhagavā, bhaji vibhaji pavibhaji dhammaratananti bhagavā, bhavānaṃ antakaroti bhagavā, bhāvitakāyo bhāvitasīlo bhāvitacitto bhāvitapaññoti bhagavā; bhāgī vā bhagavā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppānīti bhagavā, bhāgī vā bhagavā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā attharasassa dhammarasassa vimuttirasassa adhisīlassa adhicittassa adhipaññāyāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā catunnaṃ jhānānaṃ catunnaṃ appamaññānaṃ catunnaṃ arūpasamāpattīnanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā aṭṭhannaṃ vimokkhānaṃ aṭṭhannaṃ abhibhāyatanānaṃ navannaṃ anupubbavihārasamāpattīnanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā dasannaṃ saññābhāvanānaṃ dasannaṃ kasiṇasamāpattīnaṃ ānāpānassatisamādhissa asubhasamāpattiyāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ catunnaṃ sammappadhānānaṃ catunnaṃ iddhipādānaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ pañcannaṃ balānaṃ sattannaṃ bojjhaṅgānaṃ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā dasannaṃ tathāgatabalānaṃ catunnaṃ vesārajjānaṃ catunnaṃ paṭisambhidānaṃ channaṃ abhiññānaṃ channaṃ buddhadhammānanti bhagavā, bhagavāti netaṃ nāmaṃ mātarā kataṃ na pitarā kataṃ na bhātarā kataṃ na bhaginiyā kataṃ na mittāmaccehi kataṃ na ñātisālohitehi kataṃ na samaṇabrāhmaṇehi kataṃ na devatāhi kataṃ; vimokkhantikametaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ bodhiyā mūle saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti yadidaṃ bhagavāti – mūlaṃ papañcasaṅkhāya iti bhagavā.
此即名为慧。那慧是了知、……(中略)……不痴、择法、正见。于色有“我是”的慢、“我是”的欲、“我是”的随眠;于受……想……行……于识有“我是”的慢、“我是”的欲、“我是”的随眠。这便是戏论想量的根本。世尊如此说。以慧了知戏论想量的根本与“我是”之慢后,应当阻断、遮止、灭除、平息、令终止、令寂静一切——世尊说,这便是“戏论想量的根本”;以慧了知“我是”之后,阻断一切。巴利
Mantā asmīti sabbamuparundhe ti. Mantā vuccati paññā. Yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi. Asmī ti rūpe asmīti māno asmīti chando asmīti anusayo; vedanāya… saññāya… saṅkhāresu… viññāṇe asmīti māno asmīti chando asmīti anusayoti. Mūlaṃ papañcasaṅkhāya iti bhagavā. Mantā asmīti sabbamuparundhe ti. Papañcasaṅkhāya mūlañca asmimānañca mantāya sabbaṃ rundheyya uparundheyya nirodheyya vūpasameyya atthaṅgameyya paṭipassambheyyāti – mūlaṃ papañcasaṅkhāya iti bhagavā, mantā asmīti sabbamuparundhe.
“任何内在的渴爱”——“任何”一词,指尽所有、一切方式、无余、彻底、穷尽地含摄。“内在的渴爱”,即色渴爱……(中略)……法渴爱。若此渴爱从内而生,便称为“内在”。或者,“内在”说的是心:那心、意、思、心脏、净白意、意处、意根、识、识蕴、依此而生起的意识界。此渴爱与心俱行、俱生、相杂、相应,同生、同灭、同依处、同所缘,因此也称为“内在”。这就是任何内在的渴爱。巴利
Yā kāci taṇhā ajjhatta nti. Yā kācī ti sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ asesaṃ nissesaṃ pariyādiyanavacanametaṃ – yā kācīti. Taṇhā ti rūpataṇhā…pe… dhammataṇhā. Ajjhatta nti ajjhattasamuṭṭhānā vā sā taṇhāti – ajjhattaṃ . Atha vā ajjhattikaṃ vuccati cittaṃ. Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ hadayaṃ paṇḍaraṃ mano manāyatanaṃ manindriyaṃ viññāṇaṃ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu. Cittena sā taṇhā sahagatā sahajātā saṃsaṭṭhā sampayuttā ekuppādā ekanirodhā ekavatthukā ekārammaṇātipi ajjhattanti – yā kāci taṇhā ajjhattaṃ.
“时常”。时常是指:恒常地、于一切时、于一切时间、于相续不绝的时光中、于持续不断的时光中,相续不绝、次第相承、如水波连续生起而无间断相续触击,于饭前、于饭后,于初夜、中夜、后夜,于黑月分、白月分,于雨季、冬季、夏季,于生命的早期、中期、后期阶段。“具念者”,由四种因缘而具念:修习身随观念处而具念;修习受随观念处……(中略)……心随观念处……(中略)……法随观念处而具念。又由另四种因缘而具念:以远离失念而具念,以圆满应修之念事而具念,以断除与念相违之诸法而具念,以不忘失念所缘之相而具念。又由另四种因缘而具念:以具足念而具念,以善持念而具念,以于念通达善巧而具念,以于念无退失而具念。又由另四种因缘而具念:以安住故具念,以寂静故具念,以止息故具念,以成就寂静法故具念。以佛随念而具念,以法随念而具念,以僧随念而具念,以戒随念而具念,以施随念而具念,以天随念而具念,以入出息随念而具念,以死随念而具念,以身至念而具念,以寂止随念而具念。此念、随念、忆念,即念的记持性、执持性、不漂散性、不忘失性,是谓念根、念力、正念、念觉支、一乘道——是名为念。以此念而具备、完全具备,亲近、完全亲近,具足、完全具足,成就此念者,则被称为“具念者”。巴利
Tāsaṃ vinayā sadā sato sikkhe ti. Sadā ti sadā sabbadā sabbakālaṃ niccakālaṃ dhuvakālaṃ, satataṃ samitaṃ abbokiṇṇaṃ poṅkhānupoṅkhaṃ udakūmigajātaṃ avīcisantatisahitaṃ phusitaṃ, purebhattaṃ pacchābhattaṃ , purimaṃ yāmaṃ majjhimaṃ yāmaṃ pacchimaṃ yāmaṃ, kāḷe juṇhe, vasse hemante gimhe, purime vayokhandhe majjhime vayokhandhe pacchime vayokhandhe. Sato ti catūhi kāraṇehi sato – kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato, vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato. Aparehipi catūhi kāraṇehi sato – asati parivajjanāya sato, satikaraṇīyānaṃ dhammānaṃ katattā sato, satipaṭipakkhānaṃ dhammānaṃ hatattā sato, satinimittānaṃ asammuṭṭhattā sato. Aparehipi catūhi kāraṇehi sato – satiyā samannāgatattā sato, satiyā vasitattā sato, satiyā pāguññatāya sato, satiyā apaccorohanatāya sato. Aparehipi catūhi kāraṇehi sato – sattattā sato, santattā sato, samitattā sato, santadhammasamannāgatattā sato. Buddhānussatiyā sato, dhammānussatiyā sato, saṅghānussatiyā sato, sīlānussatiyā sato, cāgānussatiyā sato, devatānussatiyā sato, ānāpānassatiyā sato, maraṇassatiyā sato, kāyagatāsatiyā sato, upasamānussatiyā sato. Yā sati anussati paṭissati, sati saraṇatā dhāraṇatā apilāpanatā asammussanatā, sati satindriyaṃ satibalaṃ sammāsati satisambojjhaṅgo ekāyanamaggo – ayaṃ vuccati sati. Imāya satiyā upeto samupeto, upagato samupagato, upapanno samupapanno, samannāgato so vuccati sato.
有三种学:增上戒学、增上心学、增上慧学。什么是增上戒学?在此,比丘持戒,依巴帝摩卡防护而安住,具足行与行处,于微细罪亦见怖畏,受持学处而修学。这便是小戒蕴……大戒蕴。戒是基础、开端、行持、防护、律仪、入口、首要,是为了证得诸善法的途径——这就是增上戒学。巴利
Sikkhe ti tisso sikkhā – adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā. Katamā adhisīlasikkhā? Idha bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu, khuddako sīlakkhandho… mahanto sīlakkhandho, sīlaṃ patiṭṭhā ādi caraṇaṃ saṃyamo saṃvaro mukhaṃ pamukhaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā – ayaṃ adhisīlasikkhā.
什么是增上心学?于此,比丘远离欲乐、远离不善法,有寻有伺,由远离而生起的喜与乐,进入并安住于初禅。随着寻与伺的止息,内心清净,心得一境,无寻无伺,定中生起喜与乐,进入并安住于第二禅。随着喜的消退,他安住于舍,具念正知,以身感受快乐,进入并安住于圣者们所称的“舍、念、住于乐”的第三禅。由舍离乐、舍离苦,更因先前的喜悦与忧恼已灭尽,进入并安住于不苦不乐、舍念清净的第四禅。这就是增上心学。巴利
Katamā adhicittasikkhā? Idha bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti ‘‘upekkhako satimā sukhavihārī’’ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati – ayaṃ adhicittasikkhā.
什么是增上慧学?于此,比丘具有智慧,他具足能通达生灭、圣洁、具穿透性、并能正确导向苦灭尽的智慧。他如实了知“此是苦”,如实了知“此是苦之集”,如实了知“此是苦之灭”,如实了知“此是导至苦灭之道”。他如实了知“此是漏”,如实了知“此是漏之集”,如实了知“此是漏之灭”,如实了知“此是导至漏灭之道”。这就是增上慧学。巴利
Katamā adhipaññāsikkhā? Idha bhikkhu paññavā hoti, udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā. So idaṃ dukkhanti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ dukkhasamudayoti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ dukkhanirodhoti yathābhūtaṃ pajānāti , ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṃ pajānāti, ime āsavāti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ āsavasamudayoti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ āsavanirodhoti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṃ pajānāti – ayaṃ adhipaññāsikkhā.
为调伏、对治、断除、平息、弃舍、寂止这些渴爱,他应学习增上戒,也应学习增上心,也应学习增上慧。他应作意这三学而学习,应以了知而学习,应以观察而学习,应以省察而学习,应以决意之心而学习,应以信心胜解而学习,应策励精进而学习,应建立念而学习,应令心入定而学习,应以慧了知而学习。对应证的,应证知而学习;应遍知的,应遍知而学习;应断除的,应断除而学习;应修习的,应修习而学习;应作证的,应作证而学习。他应当奉行、正确奉行、受持而转起。为调伏那些渴爱,他应恒持正念而学习。巴利
Tāsaṃ vinayā sadā sato sikkhe ti. Tāsaṃ taṇhānaṃ vinayāya paṭivinayāya pahānāya vūpasamāya paṭinissaggāya paṭipassaddhiyā adhisīlampi sikkheyya, adhicittampi sikkheyya, adhipaññampi sikkheyya; imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya, pajānanto sikkheyya, passanto sikkheyya, paccavekkhanto sikkheyya, cittaṃ adhiṭṭhahanto sikkheyya, saddhāya adhimuccanto sikkheyya, vīriyaṃ paggaṇhanto sikkheyya, satiṃ upaṭṭhapento sikkheyya, cittaṃ samādahanto sikkheyya, paññāya pajānanto sikkheyya, abhiññeyyaṃ abhijānanto sikkheyya, pariññeyyaṃ parijānanto sikkheyya, pahātabbaṃ pajahanto sikkheyya, bhāvetabbaṃ bhāvento sikkheyya, sacchikātabbaṃ sacchikaronto sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti – tāsaṃ vinayā sadā sato sikkhe.
因此,世尊这样说——巴利
Tenāha bhagavā –
151 “ 遍了知戏论的根本之后,世尊这样说——
以慧[断除]‘我是’,便阻断一切;
对于任何内在的渴爱,为调伏它,应恒常具念而修学。”巴利 注疏 1
‘‘Mūlaṃ papañcasaṅkhāya, [iti bhagavā] Mantā asmīti sabbamuparundhe; Yā kāci taṇhā ajjhattaṃ, tāsaṃ vinayā sadā sato sikkhe’’ti.
凡是他了知自己任何德行,无论是善法或无记法。什么是自己的德行呢?如:“我出身高贵家族而出家”、“我出身大富家族而出家”、“我出身巨富家族而出家”、“我在在家与出家众中知名而有声誉”、“我是衣、食、住处、医药资具的获得者”、“我是通晓经教者”、“我是持律者”、“我是说法者”、“我是林野住者”、“我是常乞食者”、“我是着粪扫衣者”、“我是但三衣者”、“我是次第乞食者”、“我是时后不食者”、“我是常坐不卧者”、“我是随遇而安者”、“我是初禅的获得者”、“我是第二禅的获得者”、“我是第三禅的获得者”、“我是第四禅的获得者”、“我是空无边处定的获得者”、“我是识无边处定的获得者”、“我是无所有处定的获得者”、“我是非想非非想处定的获得者”——这些称为自己的德行。凡是他了知、通达、识别、遍知、证知任何自己的德行,他便证知了内在的法。或者,那些属于亲教师或老师的德行,即是外在的。巴利
Yaṃ kiñci dhammamabhijaññā ajjhatta nti. Yaṃ kiñci attano guṇaṃ jāneyya kusale vā dhamme abyākate vā dhamme. Katame attano guṇā? Uccā kulā pabbajito vā assaṃ , mahābhogakulā pabbajito vā assaṃ, uḷārabhogakulā pabbajito vā assaṃ, ñāto yasassī sagahaṭṭhapabbajitānanti vā assaṃ, lābhimhi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti vā assaṃ, suttantiko vā assaṃ, vinayadharo vā assaṃ, dhammakathiko vā assaṃ, āraññiko vā assaṃ, piṇḍapātiko vā assaṃ, paṃsukūliko vā assaṃ, tecīvariko vā assaṃ, sapadānacāriko vā assaṃ, khalupacchābhattiko vā assaṃ, nesajjiko vā assaṃ, yathāsanthatiko vā assaṃ, paṭhamassa jhānassa lābhīti vā assaṃ, dutiyassa jhānassa lābhīti vā assaṃ, tatiyassa jhānassa lābhīti vā assaṃ, catutthassa jhānassa lābhīti vā assaṃ, ākāsānañcāyatanasamāpattiyā lābhīti vā assaṃ, viññāṇañcāyatanasamāpattiyā… ākiñcaññāyatanasamāpattiyā… nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā assaṃ – ime vuccanti attano guṇā . Yaṃ kiñci attano guṇaṃ jāneyya ājāneyya vijāneyya paṭivijāneyya paṭivijjheyyāti – yaṃ kiñci dhammamabhijaññā ajjhattaṃ. Atha vāpi bahiddhā ti. Upajjhāyassa vā ācariyassa vā te guṇā assūti – atha vāpi bahiddhā.
不应因自己的德行或他人的德行而生起傲慢、顽固、自大、抬高自己、趾高气扬;不应因此生起慢心,不应因此变得僵硬傲慢、高昂着头——总之,不应因此而生慢。巴利
Na tena thāmaṃ kubbethā ti. Attano vā guṇena paresaṃ vā guṇena thāmaṃ na kareyya, thambhaṃ na kareyya, mānaṃ na kareyya, unnatiṃ na kareyya, unnamaṃ na kareyya, na tena mānaṃ janeyya, na tena thaddho assa patthaddho paggahitasiroti – na tena thāmaṃ kubbetha.
对于具念者、寂静者、善士、佛陀、佛弟子、独觉佛们,那种寂灭未曾宣说、未曾讲述、未曾解说、未曾教示、未曾确立、未曾安立、未曾开显、未曾分别、未曾阐明、未曾昭示——因为那种寂灭,确实未曾为具念者们所宣说。巴利
Na hi sā nibbuti sataṃ vuttā ti. Satānaṃ santānaṃ sappurisānaṃ buddhānaṃ buddhasāvakānaṃ paccekabuddhānaṃ sā nibbutīti na vuttā na pavuttā na ācikkhitā na desitā na paññapitā na paṭṭhapitā na vivaṭā na vibhattā na uttānīkatā nappakāsitāti – na hi sā nibbuti sataṃ vuttā.
因此,世尊如是说:巴利
Tenāha bhagavā –
152 “ 凡所证知诸法,或内或外;
切莫因此生起我慢,因为具念者们并未称说那样的寂灭。”巴利 注疏 1
‘‘Yaṃ kiñci dhammamabhijaññā, ajjhattaṃ atha vāpi bahiddhā; Na tena thāmaṃ kubbetha, na hi sā nibbuti sataṃ vuttā’’ti.
不应依出身、种姓、家世、容貌殊胜、财富、学识、职业、技艺、知识、多闻、辩才,或依其他任何缘由,生起“我较他人殊胜”的慢心。不应以此自以为胜。巴利
Seyyo na tena maññeyyā ti. ‘‘Seyyohamasmī’’ti atimānaṃ na janeyya jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunāti – seyyo na tena maññeyya.
不应因出身、种姓……或其他任何缘由,而生起“我是低贱的”这样的卑慢;也不应因出身、种姓、家世、容貌、财富、学问、职业领域、技能领域、知识领域、多闻、辩才,或其他任何缘由,而生起“我是同等的”这样的慢。这就是“低贱的,或同等的”。巴利
Nīceyyo atha vāpi sarikkho ti. ‘‘Hīnohamasmī’’ti omānaṃ na janeyya jātiyā vā gottena vā…pe… aññataraññatarena vā vatthunā. ‘‘Sadisohamasmī’’ti mānaṃ na janeyya jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunāti – nīceyyo atha vāpi sarikkho.
被种种相、种种形态所触、所遍及、所笼罩、所具足——也就是说,“被种种形态所触”。
此处称为“自己”。对自己不应构想、不应虚妄分别、不应陷入虚妄分别而安住——亦即“不构想自己而安住”。巴利
Phuṭṭho anekarūpehī ti. Anekavidhehi ākārehi phuṭṭho pareto samohito samannāgatoti – phuṭṭho anekarūpehi. Nātumānaṃ vikappayaṃ tiṭṭhe ti. Ātumā vuccati attā. Attānaṃ kappento vikappento vikappaṃ āpajjanto na tiṭṭheyyāti – nātumānaṃ vikappayaṃ tiṭṭhe.
因此,世尊说:巴利
Tenāha bhagavā –
153 “ 不应以此认为自己殊胜,也不应认为自己卑下或等同;
为种种形相所触时,不应自我计度而安住。”巴利 注疏 1
‘‘Seyyo na tena maññeyya, nīceyyo atha vāpi sarikkho; Phuṭṭho anekarūpehi, nātumānaṃ vikappayaṃ tiṭṭhe’’ti.
他应平息内在的贪,平息内在的嗔,平息内在的痴;平息忿、恨、覆、恼、嫉、悭、诳、谄、顽、诤、慢、过慢、憍、放逸;平息、寂止、止息、熄灭、灭尽一切烦恼、一切恶行、一切粗重、一切热恼、一切灼烧、一切不善行。这即是唯于内在而得寂止。巴利
Ajjhattamevupasame ti. Ajjhattaṃ rāgaṃ sameyya, dosaṃ sameyya, mohaṃ sameyya, kodhaṃ…pe… upanāhaṃ… makkhaṃ… paḷāsaṃ… issaṃ… macchariyaṃ… māyaṃ… sāṭheyyaṃ… thambhaṃ… sārambhaṃ … mānaṃ… atimānaṃ… madaṃ… pamādaṃ… sabbe kilese… sabbe duccarite… sabbe darathe… sabbe pariḷāhe… sabbe santāpe… sabbākusalābhisaṅkhāre sameyya upasameyya vūpasameyya nibbāpeyya paṭipassambheyyāti – ajjhattamevupasame.
不从其他途径——从不净道、从邪行道、从不出离道;若不依四念处,不依四正勤,不依四神足,不依五根,不依五力,不依七觉支,不依八圣道,便不应寻求、追求、寻找寂静、寂止、究竟止息、涅槃清凉、寂灭。这就是说,比丘不应从外在寻找寂静。巴利
Na aññato bhikkhu santimeseyyā ti. Aññato asuddhimaggena, micchāpaṭipadāya, aniyyānapatena, aññatra satipaṭṭhānehi, aññatra sammappadhānehi, aññatra iddhipādehi, aññatra indriyehi, aññatra balehi, aññatra bojjhaṅgehi, aññatra ariyā aṭṭhaṅgikā maggā santiṃ upasantiṃ vūpasantiṃ nibbutiṃ paṭipassaddhiṃ na eseyya na gaveseyya na pariyeseyyāti – na aññato bhikkhu santimeseyya.
内在的贪已平息者,内在的嗔已平息者,内在的痴已平息者……乃至一切不善行已平息、已寂止、已究竟止息、已涅槃清凉、证得止灭。这便是内在已寂静者。巴利
Ajjhattaṃ upasantassā ti. Ajjhattaṃ rāgaṃ santassa, dosaṃ santassa, mohaṃ santassa…pe… sabbākusalābhisaṅkhāre santassa upasantassa vūpasantassa nibbutassa paṭipassaddhiyāti – ajjhattaṃ upasantassa.
“不”表示否定我见,没有“是我”之见;“不”更表示否定断灭见。“没有执取”便没有“应舍”。若还有执取,才会有应舍的对象。而阿拉汉已超越执取之取与舍离之舍,超越增长与退失。他安住圆满,行持圆满……渡越生死轮回,对他来说,不再有再生。巴利
Natthi attā kuto nirattā vā ti. Natthī ti paṭikkhepo. Attā ti attadiṭṭhi natthi; nirattā ti ucchedadiṭṭhi natthi. Attā ti gahitaṃ natthi; nirattā ti muñcitabbaṃ natthi. Yassatthi gahitaṃ, tassatthi muñcitabbaṃ. Tassa gahitaṃ gāhaṃ muñcanaṃ samatikkanto arahā vuddhipārihānivītivatto. So vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo…pe… jātimaraṇasaṃsāro, natthi tassa punabbhavoti – natthi attā kuto nirattā vā.
因此,世尊说:巴利
Tenāha bhagavā –
154 “ 比丘唯当于内求平息,不应向外寻求寂静。”
于内已然寂静者,既无“自我”,又何有“无我”可得?巴利 注疏 1
‘‘Ajjhattamevupasame, na aññato bhikkhu santimeseyya; Ajjhattaṃ upasantassa, natthi attā kuto nirattā vā’’ti.
大海深八万四千由旬。其最下方四万由旬之水,为鱼与龟所扰动;最上方四万由旬之水,为风所扰动;中间四万由旬之水,则不摇动、不摇摆、不晃动、不震动、不颤栗、不战栗。它不被推动、不被撞击、不动摇、不被搅乱、不迷茫,全然止息。于此,波浪不起,安住不动,这便是大海。同样,恰如大海的中间部分,波浪不起,安住不动。巴利
Majjhe yathā samuddassa, ūmi no jāyatī ṭhito hotī ti. Samuddo caturāsītiyojanasahassāni ubbedhena gambhīro. Heṭṭhā cattārīsayojanasahassāni udakaṃ macchakacchapehi kampati. Upari cattārīsayojanasahassāni udakaṃ vātehi kampati. Majjhe cattārīsayojanasahassāni udakaṃ na kampati na vikampati na calati na vedhati nappavedhati na sampavedhati. Anerito aghaṭṭito acalito aluḷito abhanto vūpasanto tatra ūmi no jāyati, ṭhito hoti samuddoti. Evampi majjhe yathā samuddassa ūmi no jāyatī ṭhito hoti.
再者,七座山之间,有七个深渊大海。其水不摇动、不摇摆、不晃动、不震动、不颤栗、不战栗。不被推动、不被撞击、不动摇、不被搅乱、不迷茫,全然止息。于此,波浪不起,安住不动,这便是大海。同样,恰如大海的中间部分,波浪不起,安住不动。巴利
Atha vā sattannaṃ pabbatānaṃ antarikāsu sattasīdantarā mahāsamuddā. Tatra udakaṃ na kampati na vikampati na calati na vedhati nappavedhati na sampavedhati. Anerito aghaṭṭito acalito aluḷito abhanto vūpasanto tatra ūmi no jāyati, ṭhito hoti samuddoti. Evampi majjhe yathā samuddassa ūmi no jāyatī ṭhito hoti.
“如是安住于无动摇者”——“如是”,是譬喻的应用。“安住”:他得时不摇动,失时不摇动;有名时不摇动,无名时不摇动;受称赞时不摇动,遭指责时不摇动;快乐时不摇动,痛苦时不摇动、不摇摆、不晃动、不震动、不颤栗、不战栗——如是安住。“无动摇者”——“动摇”是指渴爱。那种贪、贪染……(中略)……贪求、贪欲、不善根。若一位修行者,其这种动摇、渴爱已被舍断、斩断、完全斩断,止息、平息,不可能再生起,被智慧之火焚烧殆尽,便称为“无动摇者”。因动摇已舍断,故为无动摇者。这样的无动摇者,他得时不被扰动,失时不被扰动;有名时不被扰动,无名时不被扰动;受称赞时不被扰动,遭指责时不被扰动;快乐时不被扰动,痛苦时不被扰动。他不晃动、不震动、不颤栗、不战栗。如是,即是“无动摇者已到达安稳”之状态。巴利
Evaṃ ṭhito anejassā ti. Eva nti opammasampaṭipādanaṃ. Ṭhito ti lābhepi na kampati, alābhepi na kampati, yasepi na kampati, ayasepi na kampati, pasaṃsāyapi na kampati, nindāyapi na kampati, sukhepi na kampati, dukkhepi na kampati na vikampati na calati na vedhati nappavedhati na sampavedhatīti – evaṃ ṭhito. Anejassā ti ejā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. Yassesā ejā taṇhā pahīnā ucchinnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati anejo. Ejāya pahīnattā anejo ; so lābhepi na iñjati, alābhepi na iñjati, yasepi na iñjati, ayasepi na iñjati, pasaṃsāyapi na iñjati, nindāyapi na iñjati, sukhepi na iñjati, dukkhepi na iñjati, na calati na vedhati nappavedhati na sampavedhatīti – evaṃ ṭhito anejassa.
“比丘不应制造膨胀”:即不应制造、不应产生、不应令生、不应造作、不应令造作七种膨胀——贪的膨胀、嗔的膨胀、痴的膨胀、慢的膨胀、邪见的膨胀、烦恼的膨胀、业的膨胀。“在任何地方”:于何处、于何地、于任何情境,无论是自身内部、外部,或是内外之间——比丘于任何处都不应制造膨胀。巴利
Ussadaṃ bhikkhu na kareyya kuhiñcī ti. Ussadā ti sattussadā – rāgussadaṃ , dosussadaṃ, mohussadaṃ, mānussadaṃ, diṭṭhussadaṃ, kilesussadaṃ, kammussadaṃ na kareyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyya. Kuhiñcī ti kuhiñci kismiñci katthaci ajjhattaṃ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti – ussadaṃ bhikkhu na kareyya kuhiñci.
因此,世尊如是宣说:巴利
Tenāha bhagavā –
155 “ 譬如大海中央,不起波浪,安住不动;
如是安住、无动摇的比丘,不应于任何处滋生我慢。”巴利 注疏 1
‘‘Majjhe yathā samuddassa, ūmi no jāyatī ṭhito hoti; Evaṃ ṭhito anejassa, ussadaṃ bhikkhu na kareyya kuhiñcī’’ti.
所谓“宣说、讲述、开示、安立、建立、揭示、分别、显明、阐明”——此即是“已宣告”。世尊以五种眼成为开眼者:以肉眼也是开眼者,以天眼也是开眼者,以慧眼也是开眼者,以佛眼也是开眼者,以一切眼也是开眼者。巴利
Akittayī vivaṭacakkhū ti. Akittayī ti kittitaṃ ācikkhitaṃ desitaṃ paññapitaṃ paṭṭhapitaṃ vivaṭaṃ vibhattaṃ uttānīkataṃ pakāsitanti – akittayi . Vivaṭacakkhū ti bhagavā pañcahi cakkhūhi vivaṭacakkhu – maṃsacakkhunāpi vivaṭacakkhu, dibbena cakkhunāpi vivaṭacakkhu, paññācakkhunāpi vivaṭacakkhu, buddhacakkhunāpi vivaṭacakkhu, samantacakkhunāpi vivaṭacakkhu.
世尊如何以肉眼而为开眼者?世尊的肉眼具有五种色泽:青色、黄色、赤色、黑色与白色。世尊的眼睫毛及其所依之处,呈青色,极为青净,令人悦意,值得观看,如同亚麻花。其外侧呈黄色,极为黄净,色泽如金,令人悦意,值得观看,如同迦尼迦罗花。世尊两边的眼角呈赤色,极为赤净,令人悦意,值得观看,如同胭脂虫。中间呈黑色,极为黑净,不粗涩有润泽,令人悦意,值得观看,如同阿达利塔迦果。其外侧呈白色,极为白净,洁白明亮,令人悦意,值得观看,如同晨星。凭借此自然、自身、由过去善行之业所生的肉眼,世尊无论昼夜,皆能遍见周围一由旬。即使在四支具足的黑暗中——太阳已落、黑半月伍波萨他日、密林深重、大黑云涌起——于这般四支具足的黑暗里,他亦能遍见周围一由旬。没有任何墙壁、门扇、围墙、山、树丛或藤蔓能障碍他对色法的观见。若有人将一粒芝麻作上标记,投入一车芝麻中,他也能从中取出那粒芝麻。世尊自然的肉眼即如此清净。世尊便是这样以肉眼而为开眼者的。巴利
Kathaṃ bhagavā maṃsacakkhunāpi vivaṭacakkhu? Maṃsacakkhumhipi bhagavato pañca vaṇṇā saṃvijjanti – nīlo ca vaṇṇo, pītako ca vaṇṇo, lohitako ca vaṇṇo, kaṇho ca vaṇṇo, odāto ca vaṇṇo. Akkhilomāni ca bhagavato yattha ca akkhilomāni patiṭṭhitāni taṃ nīlaṃ hoti sunīlaṃ pāsādikaṃ dassaneyyaṃ umāpupphasamānaṃ . Tassa parato pītakaṃ hoti supītakaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ pāsādikaṃ dassaneyyaṃ kaṇikārapupphasamānaṃ. Ubhayato ca akkhikūṭāni bhagavato lohitakāni honti sulohitakāni pāsādikāni dassaneyyāni indagopakasamānāni. Majjhe kaṇhaṃ hoti sukaṇhaṃ alūkhaṃ siniddhaṃ pāsādikaṃ dassaneyyaṃ addāriṭṭhakasamānaṃ . Tassa parato odātaṃ hoti suodātaṃ setaṃ paṇḍaraṃ pāsādikaṃ dassaneyyaṃ osadhitārakasamānaṃ. Tena bhagavā pākatikena maṃsacakkhunā attabhāvapariyāpannena purimasucaritakammābhinibbattena samantā yojanaṃ passati divā ceva rattiñca. Yadā hipi caturaṅgasamannāgato andhakāro hoti. Sūriyo vā atthaṅgato hoti. Kāḷapakkho ca uposatho hoti. Tibbo ca vanasaṇḍo hoti. Mahā ca kāḷamegho abbhuṭṭhito hoti. Evarūpepi caturaṅgasamannāgate andhakāre samantā yojanaṃ passati. Natthi so kuṭṭo vā kavāṭaṃ vā pākāro vā pabbato vā gaccho vā latā vā āvaraṇaṃ rūpānaṃ dassanāya. Ekañce tilaphalaṃ nimittaṃ katvā tilavāhe pakkhipeyya. Taññeva tilaphalaṃ uddhareyya. Evaṃ parisuddhaṃ bhagavato pākatikaṃ maṃsacakkhu. Evaṃ bhagavā maṃsacakkhunāpi vivaṭacakkhu.
世尊如何以天眼也成为开眼者?世尊以清净、超越凡人的天眼,看见众生或死或生,或低贱或尊贵,或美丽或丑陋,或往善趣或堕恶趣;他了知众生随业流转:“这些尊者众生具足身恶行,具足语恶行,具足意恶行,诽谤圣者,持有邪见,受持邪见业;他们身坏命终之后,投生于苦界、恶趣、堕处、地狱。而这些尊者众生具足身善行,具足语善行,具足意善行,不诽谤圣者,持有正见,受持正见业;他们身坏命终之后,投生于善趣、天界。”如此,他以清净、超越凡人的天眼,看见众生或死或生,或低贱或尊贵,或美丽或丑陋,或往善趣或堕恶趣;了知众生随业流转。若世尊愿意,能看见一个世界界,能看见两个世界界,能看见三个世界界,能看见四个世界界,能看见五个世界界,能看见十个世界界,能看见二十个世界界,能看见三十个世界界,能看见四十个世界界,能看见五十个世界界,能看见百个世界界,能看见千个小千世界界,能看见二千个中千世界界,能看见三千世界界,能看见大千世界界;凡是世尊愿意见到多少,他就能见到多少。世尊的天眼便是如此清净。世尊正是这样以天眼也成为开眼者。巴利
Kathaṃ bhagavā dibbena cakkhunāpi vivaṭacakkhu? Bhagavā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate. Yathākammūpage satte pajānāti – ‘‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā , te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā. Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā’’ti . Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate; yathākammūpage satte pajānāti. Ākaṅkhamāno ca bhagavā ekampi lokadhātuṃ passeyya, dvepi lokadhātuyo passeyya, tissopi lokadhātuyo passeyya, catassopi lokadhātuyo passeyya, pañcapi lokadhātuyo passeyya, dasapi lokadhātuyo passeyya, vīsampi lokadhātuyo passeyya, tiṃsampi lokadhātuyo passeyya, cattālīsampi lokadhātuyo passeyya, paññāsampi lokadhātuyo passeyya, satampi lokadhātuyo passeyya, sahassimpi cūḷanikaṃ lokadhātuṃ passeyya, dvisahassimpi majjhimikaṃ lokadhātuṃ passeyya, tisahassimpi lokadhātuṃ passeyya, mahāsahassimpi lokadhātuṃ passeyya. Yāvatakaṃ vā pana ākaṅkheyya tāvatakaṃ passeyya. Evaṃ parisuddhaṃ bhagavato dibbacakkhu. Evaṃ bhagavā dibbena cakkhunāpi vivaṭacakkhu.
世尊如何也以慧眼而为明眼者?世尊是大慧者、广慧者、喜慧者、速慧者、利慧者、择法慧者,善于慧的分别,已得分别智,已证无碍解,已得四无畏,持十力,是人中牛王、人中狮子、人中龙、人中良马、人中重担荷负者,是无量智者、无量威力者、无量名声者,是富者、大富者、具财者,是导师、调御者、随导者、教导者、令悟者、令见者、令欢喜者。世尊是未生之道的令生起者,是未现之道的令现起者,是未说之道的宣言者,是道的知者、道的见者、道的善巧者;而今诸弟子是随道而住者,是后得圆满者。巴利
Kathaṃ bhagavā paññācakkhunāpi vivaṭacakkhu? Bhagavā mahāpañño puthupañño hāsapañño javanapañño tikkhapañño nibbedhikapañño paññāpabhedakusalo pabhinnañāṇo adhigatapaṭisambhido catuvesārajjappatto dasabaladhārī purisāsabho purisasīho purisanāgo purisājañño purisadhorayho anantañāṇo anantatejo anantayaso aḍḍho mahaddhano dhanavā netā vinetā anunetā paññāpetā anijjhāpetā pekkhetā pasādetā. So hi bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovido maggānugā ca pana etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā.
诚然,彼世尊以知者的方式知,以见者的方式见;他已成眼者、智体、法体、梵体,是义的解说者与开显者,是不死的施与者,是法主,是如来。对彼世尊而言,没有任何事物是未知、未见、未了、未证、未被智慧所触及的。举凡过去、未来、现在的所有法,以一切方式,皆现前于佛陀世尊的智慧门前。凡有任何名为“所应引导而了知”的事物——不论是关于己利的事、关于他利的事,或是关于自他双方利益的事;不论是现世的利益,或是来世的利益;不论是浅显的事,或是深奥的事;不论是隐藏的事,还是遮蔽的事;不论是应被引导的事,还是已被引导的事;不论是无过失的事、无烦恼的事、清净的事,还是究竟的事——所有这一切,皆在佛陀的智慧中现起。巴利
So hi bhagavā jānaṃ jānāti passaṃ passati, cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato. Natthi tassa bhagavato aññātaṃ adiṭṭhaṃ aviditaṃ asacchikataṃ aphassitaṃ paññāya. Atītaṃ anāgataṃ paccuppannaṃ upādāya sabbe dhammā sabbākārena buddhassa bhagavato ñāṇamukhe āpāthaṃ āgacchanti. Yaṃ kiñci neyyaṃ nāma atthi jānitabbaṃ attattho vā parattho vā ubhayattho vā diṭṭhadhammiko vā attho samparāyiko vā attho uttāno vā attho gambhīro vā attho gūḷho vā attho paṭicchanno vā attho neyyo vā attho nīto vā attho anavajjo vā attho nikkileso vā attho vodāno vā attho paramattho vā attho, sabbaṃ taṃ antobuddhañāṇe parivattati.
佛陀世尊的一切身业,皆随智慧而转;一切语业……一切意业……于过去,佛陀世尊的智慧无有障碍;于未来、于现在,智慧亦无有障碍。有多少所应了知的事物,便有多少智慧;有多少智慧,便有多少所应了知的事物。智慧以所应了知的事物为边际,所应了知的事物以智慧为边际。若超越所应了知的事物,智慧便不再生起;若超越智慧,则无所应了知的事物之范畴。这些法互相以对方为界限而安住。犹如两只匣子的底与盖,当它们紧密合拢时,下方的匣盖不逾越上方,上方的匣盖也不逾越下方,彼此互相以对方为边界而安住;同样地,佛陀世尊的所应了知的事物与智慧,也互相以对方为边界而安住。有多少所应了知的事物,便有多少智慧;有多少智慧,便有多少所应了知的事物。智慧以所应了知的事物为边际,所应了知的事物以智慧为边际。若超越所应了知的事物,智慧便不再生起;若超越智慧,则无所应了知的事物之范畴。这些法互相以对方为界限而安住。巴利
Sabbaṃ kāyakammaṃ buddhassa bhagavato ñāṇānuparivatti sabbaṃ vacīkammaṃ… sabbaṃ manokammaṃ… atīte buddhassa bhagavato appaṭihataṃ ñāṇaṃ, anāgate paccuppanne appaṭihataṃ ñāṇaṃ. Yāvatakaṃ neyyaṃ tāvatakaṃ ñāṇaṃ, yāvatakaṃ ñāṇaṃ tāvatakaṃ neyyaṃ; neyyapariyantikaṃ ñāṇaṃ ñāṇapariyantikaṃ neyyaṃ, neyyaṃ atikkamitvā ñāṇaṃ nappavattati, ñāṇaṃ atikkamitvā neyyapatho natthi. Aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā. Yathā dvinnaṃ samuggapaṭalānaṃ sammāphusitānaṃ heṭṭhimaṃ samuggapaṭalaṃ uparimaṃ nātivattati, uparimaṃ samuggapaṭalaṃ heṭṭhimaṃ nātivattati, aññamaññapariyantaṭṭhāyino; evameva buddhassa bhagavato neyyañca ñāṇañca aññamaññapariyantaṭṭhāyino. Yāvatakaṃ neyyaṃ tāvatakaṃ ñāṇaṃ, yāvatakaṃ ñāṇaṃ tāvatakaṃ neyyaṃ; neyyapariyantikaṃ ñāṇaṃ ñāṇapariyantikaṃ neyyaṃ. Neyyaṃ atikkamitvā ñāṇaṃ nappavattati, ñāṇaṃ atikkamitvā neyyapatho natthi. Aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā.
佛陀世尊的智慧遍行于一切法。一切法皆与佛陀世尊的转向、愿望、作意、心的生起相系属。佛陀世尊的智慧遍行于一切众生。世尊了知一切众生的习性,了知他们的随眠,了知他们的行为方式,了知他们的意乐。他清晰地照见:哪些众生尘垢微少、哪些尘垢深重,哪些根性锐利、哪些根性迟钝,哪些品质良善、哪些品质低劣,哪些容易教授、哪些难以教导,以及哪些是堪能者、哪些是不堪能者。包含天、魔、梵天的世间,以及沙门、婆罗门、天人、人类在内的一切众生,悉皆在佛陀的智慧之内运作。巴利
Sabbadhammesu buddhassa bhagavato ñāṇaṃ pavattati. Sabbe dhammā buddhassa bhagavato āvajjanapaṭibaddhā ākaṅkhapaṭibaddhā manasikārapaṭibaddhā cittuppādapaṭibaddhā. Sabbasattesu buddhassa bhagavato ñāṇaṃ pavattati. Sabbesaṃ sattānaṃ bhagavā āsayaṃ jānāti, anusayaṃ jānāti, caritaṃ jānāti, adhimuttiṃ jānāti, apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye bhabbābhabbe satte pajānāti. Sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati .
犹如一切鱼龟,乃至巨大的鲸鱼,都在大海之中游弋;同样地,含天、魔、梵天的世间,以及所有沙门、婆罗门、天、人等众生,都在佛陀的智慧之内运作。犹如一切鸟类,乃至毗那多之子金翅鸟,都在天空的范围内翱翔;同样地,即使是那些智慧如同舍利弗(Sāriputta) 一般的人,他们的智慧也仅在佛陀智慧的一隅活动。佛陀的智慧遍覆天、人智慧之上而安住,超迈其表。那些刹帝利智者、婆罗门智者、居士智者、沙门智者,精微敏锐,善于辩论,犹如能射穿毛发的箭手,他们似乎以智慧摧破种种邪见,反复构设问题,前往如来面前,探问那些隐蔽与覆藏之义。世尊为他们解说、回答,揭示缘由;他们听闻之后,便都成为世尊的弟子。那时,世尊就在那里,以智慧显得格外卓越。世尊正是以这样的慧眼,成为具足明澈之眼者。巴利
Yathā ye keci macchakacchapā antamaso timitimiṅgalaṃ upādāya antomahāsamudde parivattanti; evameva sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati . Yathā ye keci pakkhī antamaso garuḷaṃ venateyyaṃ upādāya ākāsassa padese parivattanti; evameva yepi te sāriputtasamā paññāya tepi buddhañāṇassa padese parivattanti; buddhañāṇaṃ devamanussānaṃ paññaṃ pharitvā abhibhavitvā tiṭṭhati. Yepi te khattiyapaṇḍitā brāhmaṇapaṇḍitā gahapatipaṇḍitā samaṇapaṇḍitā nipuṇā kataparappavādā vālavedhirūpā vobhindantā maññe caranti paññāgatena diṭṭhigatāni, te pañhaṃ abhisaṅkharitvā abhisaṅkharitvā tathāgataṃ upasaṅkamitvā pucchanti gūḷhāni ca paṭicchannāni ca. Kathitā visajjitā ca te pañhā bhagavatā honti niddiṭṭhakāraṇā. Upakkhittakā ca te bhagavato sampajjanti. Atha kho bhagavā tattha atirocati yadidaṃ paññāyāti. Evaṃ bhagavā paññācakkhunāpi vivaṭacakkhu.
世尊是如何以佛眼而成为具明澈之眼者的?他以佛眼观察世间时,见到众生:或有尘垢轻微者,或有尘垢深重者;或有根性敏锐者,或有根性迟钝者;或有品质优良者,或有品质低劣者;或有易受教导者,或有难受教导者;或有安住于见其他世间过患与恐怖者,或有未安住于见其他世间过患与恐怖者。正如在青莲花池、红莲花池或白莲花池中,有些青莲花、红莲花或白莲花生于水中、长于水中,尚未长出水面,浸没于水下生长养育;有些青莲花、红莲花或白莲花生于水中、长于水中,恰与水面齐平而安住;有些青莲花、红莲花或白莲花生于水中、长于水中,高高伸出水面,不沾水滴而住立。同样地,世尊以佛眼观察世间时,见到众生:或有尘垢轻微者,或有尘垢深重者;或有根性敏锐者,或有根性迟钝者;或有品质优良者,或有品质低劣者;或有易受教导者,或有难受教导者;或有安住于见其他世间过患与恐怖者,或有未安住于见其他世间过患与恐怖者。世尊了知:“此人是贪欲行者,此人是嗔恚行者,此人是愚痴行者,此人是寻思行者,此人是信行者,此人是智行者。”于贪欲行者,世尊为其宣说不净之法;于嗔恚行者,世尊教导修习慈心;于愚痴行者,世尊令安住于讽诵、提问、适时闻法、适时论义及亲近善知识;于寻思行者,世尊授以入出息念;于信行者,世尊指示能生净信之对象,即佛陀的无上正觉、法的善妙、僧团的善行与戒律;于智行者,世尊指示观禅的所缘——无常相、苦相、无我相。巴利
Kathaṃ bhagavā buddhacakkhunāpi vivaṭacakkhu? Bhagavā buddhacakkhunā lokaṃ volokento addasa satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvino viharante, appekacce na paralokavajjabhayadassāvino viharante. Seyyathāpi nāma uppaliniyaṃ vā paduminiyaṃ vā puṇḍarīkiniyaṃ vā appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṃvaḍḍhāni udakā anuggatāni antonimuggaposīni, appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṃvaḍḍhāni samodakaṃ ṭhitāni, appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṃvaḍḍhāni udakā accuggamma tiṭṭhanti anupalittāni udakena; evameva bhagavā buddhacakkhunā lokaṃ volokento addasa satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvino viharante, appekacce na paralokavajjabhayadassāvino viharante. Jānāti bhagavā – ‘‘ayaṃ puggalo rāgacarito, ayaṃ dosacarito, ayaṃ mohacarito, ayaṃ vitakkacarito, ayaṃ saddhācarito, ayaṃ ñāṇacarito’’ti. Rāgacaritassa bhagavā puggalassa asubhakathaṃ katheti; dosacaritassa bhagavā puggalassa mettābhāvanaṃ ācikkhati; mohacaritassa bhagavā puggalassa uddese paripucchāya kālena dhammassavane kālena dhammasākacchāya garusaṃvāse niveseti; vitakkacaritassa bhagavā puggalassa ānāpānassatiṃ ācikkhati; saddhācaritassa bhagavā puggalassa pasādanīyaṃ nimittaṃ ācikkhati buddhasubodhiṃ dhammasudhammataṃ saṅghasuppaṭipattiṃ sīlāni ca; attano ñāṇacaritassa bhagavā puggalassa ācikkhati vipassanānimittaṃ aniccākāraṃ dukkhākāraṃ anattākāraṃ.
“ 犹如立于山顶岩石之上,遍见四方众人;
善慧者登上那譬喻般的法所成楼阁,一切眼者啊,
您已远离忧愁,请看看那些陷溺于忧、被生老所制伏的人们吧。”巴利
‘‘Sele yathā pabbatamuddhaniṭṭhito, yathāpi passe janataṃ samantato; Tathūpamaṃ dhammamayaṃ sumedha, pāsādamāruyha samantacakkhu; Sokāvatiṇṇaṃ janatamapetasoko, avekkhassu jātijarābhibhūta’’nti.
如此,世尊以佛眼,亦是明澈之眼。巴利
Evaṃ bhagavā buddhacakkhunāpi vivaṭacakkhu.
如何说世尊以一切眼而为明澈眼者?那即是一切知智。世尊以此一切知智,具足、圆满具足、到达、圆满到达、证得、圆满证得、成就。巴利
Kathaṃ bhagavā samantacakkhunāpi vivaṭacakkhu? Samantacakkhu vuccati sabbaññutañāṇaṃ. Bhagavā sabbaññutañāṇena upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato.
“ 于他,此处无有任何未见之物,亦无未了知或不当了知者;
如来已遍知一切应知应导之法,因此,他被称为全眼者。”巴利
‘‘Na tassa adiṭṭhamidhatthi kiñci, atho aviññātamajānitabbaṃ; Sabbaṃ abhiññāsi yadatthi neyyaṃ, tathāgato tena samantacakkhū’’ti.
如是,世尊以一切眼,也称为“开眼”——他宣说了“开眼”。巴利
Evaṃ bhagavā samantacakkhunāpi vivaṭacakkhūti – akittayi vivaṭacakkhu.
不是凭“据说如此”,不是凭“传闻如此”;不是凭代代相传,不是凭经藏传承;不是凭逻辑推理,不是凭演绎推理,不是凭思辨审察,也不是凭观察思择后的认同;而是自己以证智亲自了知、亲自现见的法——这便称为“现证的法”。
危难的调伏:危难有两种——明显的危难与隐蔽的危难。哪些是明显的危难?狮子、老虎、豹、熊、鬣狗、狼、水牛、大象、蛇、蝎子、蜈蚣;盗贼、作恶的歹徒或未作恶的歹徒;眼病、耳病、鼻病、舌病、身病、头痛、耳痛、口病、牙病;咳嗽、气喘、鼻炎、发热、衰老症、腹痛、昏厥、痢疾、绞痛、霍乱、麻风、脓疮、白斑、肺痨、癫痫、癣、痒、疥疮、疱疹、溃疡;出血热、糖尿病、痔疮、疖子、瘘管;由胆汁引起的病、由痰引起的病、由风引起的病、众因集合所生的病;因气候变迁引起的病、因环境不适引起的病、因外力伤害引起的病、因业报引起的病;寒冷、炎热、饥饿、渴迫、大便、小便;蚊虫、蝇虫、风、日晒、爬虫类的触恼——这些就称为明显的危难。巴利
Sakkhidhammaṃ parissayavinaya nti. Sakkhidhamma nti na itihitihaṃ, na itikirāya, na paramparāya, na piṭakasampadāya, na takkahetu, na nayahetu, na ākāraparivitakkena, na diṭṭhinijjhānakkhantiyā sāmaṃ sayamabhiññātaṃ attapaccakkhaṃ dhammanti – sakkhidhammaṃ. Parissayavinaya nti. Parissayā ti dve parissayā – pākaṭaparissayā ca paṭicchannaparissayā ca. Katame pākaṭaparissayā? Sīhā byagghā dīpī acchā taracchā kokā mahiṃsā hatthī ahi vicchikā satapadī, corā vā assu mānavā vā katakammā vā akatakammā vā, cakkhurogo sotarogo ghānarogo jivhārogo kāyarogo sīsarogo kaṇṇarogo mukharogo dantarogo kāso sāso pināso ḍāho jaro kucchirogo mucchā pakkhandikā sūlā visūcikā kuṭṭhaṃ gaṇḍo kilāso soso apamāro daddu kaṇḍu kacchu rakhasā vitacchikā lohitapittaṃ madhumeho aṃsā piḷakā bhagandalā, pittasamuṭṭhānā ābādhā semhasamuṭṭhānā ābādhā vātasamuṭṭhānā ābādhā sannipātikā ābādhā utupariṇāmajā ābādhā visamaparihārajā ābādhā opakkamikā ābādhā kammavipākajā ābādhā, sītaṃ uṇhaṃ jighacchā pipāsā uccāro passāvo ḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassā iti vā – ime vuccanti pākaṭaparissayā.
什么是隐蔽的危难?身恶行、语恶行、意恶行;欲贪盖、嗔恚盖、昏沉睡眠盖、掉举恶作盖、疑盖;贪、嗔、痴;忿、恨、覆、恼、嫉、悭、谄、诳、犟、逞、慢、过慢、憍、放逸;一切烦恼、一切恶行、一切不安、一切热恼、一切炽然,以及一切不善行——这些便称为隐蔽的危难。巴利
Katame paṭicchannaparissayā? Kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritaṃ kāmacchandanīvaraṇaṃ byāpādanīvaraṇaṃ thinamiddhanīvaraṇaṃ uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ vicikicchānīvaraṇaṃ rāgo doso moho kodho upanāho makkho paḷāso issā macchariyaṃ māyā sāṭheyyaṃ thambho sārambho māno atimāno mado pamādo, sabbe kilesā sabbe duccaritā sabbe darathā sabbe pariḷāhā sabbe santāpā sabbākusalābhisaṅkhārā – ime vuccanti paṭicchannaparissayā.
“危难”是在什么意义上称为危难呢?它们压迫故,称为危难;它们导致退失故,称为危难;它们栖息于其中故,称为危难。如何是它们压迫而称为危难呢?那些危难逼迫、压迫、制伏、淹没、耗尽、碾碎那个人。如此压迫故,便是危难。巴利
Parissayā ti kenaṭṭhena parissayā? Parisahantīti parissayā, parihānāya saṃvattantīti parissayā, tatrāsayāti parissayā. Kathaṃ parisahantīti parissayā? Te parissayā taṃ puggalaṃ sahanti parisahanti abhibhavanti ajjhottharanti pariyādiyanti maddanti. Evaṃ parisahantīti – parissayā.
为何说它们“导向退堕”而名为障碍呢?那些障碍导致善法的阻碍与退堕。哪些善法?正道、随顺道、不违逆道、不相违道、随义道、法随法道,戒之圆满、根门守护、饮食知量、精勤觉醒、念与正知,以及精勤修习四念处、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、八圣道支——对于这些善法,它们构成阻碍,导致退堕。如此,也即是导向退堕,故称障碍。巴利
Kathaṃ parihānāya saṃvattantīti parissayā? Te parissayā kusalānaṃ dhammānaṃ antarāyāya parihānāya saṃvattanti. Katamesaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ? Sammāpaṭipadāya anulomapaṭipadāya apaccanīkapaṭipadāya aviruddhapaṭipadāya anvatthapaṭipadāya dhammānudhammapaṭipadāya sīlesu paripūrakāritāya indriyesu guttadvāratāya bhojane mattaññutāya jāgariyānuyogassa satisampajaññassa catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ bhāvanānuyogassa catunnaṃ sammappadhānānaṃ catunnaṃ iddhipādānaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ pañcannaṃ balānaṃ sattannaṃ bojjhaṅgānaṃ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa bhāvanānuyogassa – imesaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ antarāyāya parihānāya saṃvattanti. Evampi parihānāya saṃvattantīti – parissayā.
何以“以彼处为住处”即称为危难?那些邪恶不善法即于此处生起,依附于自体而住。犹如穴居者居于穴,水居者居于水,林居者居于林,树居者居于树;同样,那些邪恶不善法即于此处生起,依附于自体而住。如是,“以彼处为住处”即是危难。巴利
Kathaṃ tatrāsayāti parissayā? Tatthete pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayā. Yathā bile bilāsayā pāṇā sayanti, dake dakāsayā pāṇā sayanti, vane vanāsayā pāṇā sayanti, rukkhe rukkhāsayā pāṇā sayanti; evameva tatthete pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayāti. Evampi tatrāsayāti – parissayā.
世尊曾这样说:“诸比丘,有弟子、有老师的比丘,便苦恼而住不安乐。诸比丘,为何有弟子、有老师的比丘苦恼而住不安乐呢?诸比丘,在此,比丘眼见到色后,便生起邪恶不善之法,随伴着忆念与意向,能生结缚。那些邪恶不善法便住于他之内、随逐流注于他之内,因此称为‘有弟子’。那些邪恶不善法一再侵袭他、逼迫他,因此称为‘有老师’。”巴利
Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘sāntevāsiko, bhikkhave, bhikkhu sācariyako dukkhaṃ na phāsu viharati. Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṃ na phāsu viharati? Idha, bhikkhave, bhikkhuno cakkhunā rūpaṃ disvā uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saññojaniyā, tyassa anto vasanti anvāssavanti pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā sāntevāsikoti vuccati. Te naṃ samudācaranti, samudācaranti naṃ pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā sācariyakoti vuccati.
“再者,诸比丘,比丘耳闻声……鼻嗅香……舌尝味……身感触……意知法之后,便会生起伴随忆念与意向、能系缚的邪恶不善之法。那些邪恶不善之法安住于他内心,并随逐流注,因此称为‘有弟子’。那些邪恶不善之法反复侵袭他、一再侵袭他,因此称为‘有老师’。诸比丘,正是如此,比丘便是有弟子、有老师而住于苦,不得安乐。如是,即是潜伏其中——是为险难。”巴利
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhuno sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā … manasā dhammaṃ viññāya uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saññojaniyā, tyassa anto vasanti anvāssavanti pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā sāntevāsikoti vuccati. Te naṃ samudācaranti, samudācaranti naṃ pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā sācariyakoti vuccati. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṃ na phāsu viharatī’’ti. Evampi tatrāsayāti – parissayā.
世尊曾这样说:“诸比丘,有此三种内在的垢秽、内在的怨敌、内在的仇雠、内在的杀戮者、内在的对立面。哪三种呢?诸比丘,贪是内在的垢秽、内在的怨敌、内在的仇雠、内在的杀戮者、内在的对立面;诸比丘,嗔亦如是;诸比丘,痴是内在的垢秽、内在的怨敌、内在的仇雠、内在的杀戮者、内在的对立面。诸比丘,此即三种内在的垢秽、内在的怨敌、内在的仇雠、内在的杀戮者、内在的对立面。”巴利
Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘tayome, bhikkhave, antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā. Katame tayo? Lobho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko; doso, bhikkhave…pe… moho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko. Ime kho, bhikkhave, tayo antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā’’ti.
“ 贪能生损害,贪能扰乱心;
内在生起的恐惧,人们却不觉察。
“ 贪著者不知利益,不见法;
当贪欲征服人时,那时便是全然黑暗。
“ 嗔怒能生损害,嗔怒令心扰恼;
恐惧从内心深处生起,人们却不觉察。
“ 忿怒者不知真义,忿怒者不见法;
当人被嗔恚所制伏时,那便是盲目的黑暗。
“ 痴产生不利,痴扰乱心神;
恐惧自内生起,世人却不觉了知。
“ 愚痴的人不明了义利,愚痴的人看不见法;
当愚痴征服人时,便是一片盲目的黑暗。”巴利
‘‘Anatthajanano lobho, lobho cittappakopano; Bhayamantarato jātaṃ, taṃ jano nāvabujjhati. ‘‘Luddho atthaṃ na jānāti, luddho dhammaṃ na passati; Andhantamaṃ tadā hoti, yaṃ lobho sahate naraṃ. ‘‘Anatthajanano doso, doso cittappakopano; Bhayamantarato jātaṃ, taṃ jano nāvabujjhati. ‘‘Kuddho atthaṃ na jānāti, kuddho dhammaṃ na passati; Andhantamaṃ tadā hoti, yaṃ doso sahate naraṃ. ‘‘Anatthajanano moho, moho cittappakopano; Bhayamantarato jātaṃ, taṃ jano nāvabujjhati. ‘‘Mūḷho atthaṃ na jānāti, mūḷho dhammaṃ na passati; Andhantamaṃ tadā hoti, yaṃ moho sahate nara’’nti.
如此即是那里的种种过患。巴利
Evampi tatrāsayāti – parissayā.
这是世尊曾亲口说过的——“大王,一个人内心生起三种法时,必定为他带来不利、痛苦与不安稳的生活。哪三种?大王,贪这种法在一个人的内心中生起时,必定为他带来不利、痛苦与不安稳的生活;大王,嗔这种法……(中略)……大王,痴这种法在一个人的内心中生起时,必定为他带来不利、痛苦与不安稳的生活。大王,正是这三种法,在一个人的内心中生起时,必定为他带来不利、痛苦与不安稳的生活。”巴利
Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘tayo kho, mahārāja, purisassa dhammā ajjhattaṃ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Katame tayo? Lobho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṃ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya; doso kho, mahārāja…pe… moho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṃ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Ime kho, mahārāja, tayo purisassa dhammā ajjhattaṃ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.
“ 贪、嗔与痴,对于心怀邪恶的人;
从自身生起之物会伤害自己,犹如竹子被自己的果实所毁。”巴利
‘‘Lobho doso ca moho ca, purisaṃ pāpacetasaṃ; Hiṃsanti attasambhūtā, tacasāraṃva samphala’’nti.
同样,“栖身其中者”即指诸危难。巴利
Evampi tatrāsayāti – parissayā.
此是世尊所宣说:巴利
Vuttañhetaṃ bhagavatā –
“ 贪与嗔以此为缘,不喜与喜、身毛竖立,也都从这里生起;
从这里生起后,心的种种寻思,就如男孩们放出乌鸦一般。”巴利
‘‘Rāgo ca doso ca ito nidānā, aratī ratī lomahaṃso itojā; Ito samuṭṭhāya manovitakkā, kumārakā dhaṅkamivossajantī’’ti.
同样地,“在那里潜伏者”即指种种危险。巴利
Evampi tatrāsayāti – parissayā.
所谓:调伏诸危险、断除诸危险、平息诸危险、弃舍诸危险、止息诸危险——也就是不死,涅槃。这是现证之法,即危险的调伏。巴利
Parissayavinaya nti parissayavinayaṃ parissayappahānaṃ parissayavūpasamaṃ parissayapaṭinissaggaṃ parissayapaṭipassaddhiṃ amataṃ nibbānanti – sakkhidhammaṃ parissayavinayaṃ.
“请说明行道:正确的行道、随顺的行道、不违逆的行道、不冲突的行道、如义的行道、法随法的行道;于戒完全奉行、于根门善守护、于食知量、专修警寤、具足念与正知;四念处、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、圣八支道,以及涅槃和导向涅槃的行道。请说明、开示、宣说、建立、揭示、分别、阐明、指明——请说明行道。”那位化现的天神对世尊佛陀这样说。或者说:“您所开示、宣说、建立、揭示、分别、阐明、指明的所有法,都是善妙、吉祥、完善、无过失、应当遵行的。尊者,请说明行道吧。”巴利
Paṭipadaṃ vadehi bhaddante ti. Paṭipadaṃ vadehi – sammāpaṭipadaṃ anulomapaṭipadaṃ apaccanīkapaṭipadaṃ aviruddhapaṭipadaṃ anvatthapaṭipadaṃ dhammānudhammapaṭipadaṃ sīlesu paripūrakāritaṃ indriyesu guttadvārataṃ bhojane mattaññutaṃ jāgariyānuyogaṃ satisampajaññaṃ cattāro satipaṭṭhāne cattāro sammappadhāne cattāro iddhipāde pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅge ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṃ vadehi ācikkha desehi paññapehi paṭṭhapehi vivara vibhaja uttānīkarohi pakāsehīti – paṭipadaṃ vadehi. Bhaddante ti so nimmito buddhaṃ bhagavantaṃ ālapati. Atha vā yaṃ tvaṃ dhammaṃ ācikkhasi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesi sabbaṃ taṃ sundaraṃ bhaddakaṃ kalyāṇaṃ anavajjaṃ sevitabbanti – paṭipadaṃ vadehi bhaddante.
“防护”是戒,“防护”是依止处、起始、修行、调御、律仪,是诸善法证得的入口与先导。“定”是心的安住、等住、坚住、不散乱、不分散、内心不涣散的状态、寂止、定根、定力、正定。巴利
Pātimokkhaṃ atha vāpi samādhi nti. Pātimokkha nti sīlaṃ patiṭṭhā ādi caraṇaṃ saṃyamo saṃvaro mukhaṃ pamukhaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā. Atha vāpi samādhi nti yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro avikkhepo avisāhatamānasatā samatho samādhindriyaṃ samādhibalaṃ sammāsamādhīti – pātimokkhaṃ atha vāpi samādhiṃ.
于是,那位化现的天神说道:巴利
Tenāha so nimmito –
156 “ 开显法眼者,已宣说现证之法——能调伏诸险难;”
“ 尊者,请开示行道:是防护戒,还是定?”巴利 注疏 1
‘‘Akittayī vivaṭacakkhu, sakkhidhammaṃ parissayavinayaṃ; Paṭipadaṃ vadehi bhaddante, pātimokkhaṃ atha vāpi samādhi’’nti.
“不以眼放逸。”怎样是眼放逸?在此,有人具有眼放逸,心想:“未见的应当去看,已见的应当跨越而再看更多。”于是他游走于一座园林又一座园林、一座公园又一座公园、一座村庄又一座村庄、一座村落又一座村落、一座城市又一座城市、一个地区又一个地区、一个邦国又一个邦国,心向长途漫游与居无定所的游走,只为观看种种色相。如此也是眼放逸。巴利
Cakkhūhi neva lolassā ti. Kathaṃ cakkhuloloti? Idhekacco cakkhuloliyena samannāgato hoti – ‘‘adiṭṭhaṃ dakkhitabbaṃ , diṭṭhaṃ samatikkamitabba’’nti ārāmena ārāmaṃ uyyānena uyyānaṃ gāmena gāmaṃ nigamena nigamaṃ nagarena nagaraṃ raṭṭhena raṭṭhaṃ janapadena janapadaṃ dīghacārikaṃ anavaṭṭhitacārikaṃ anuyutto ca hoti rūpassa dassanāya. Evampi cakkhulolo hoti.
又或者,比丘进入村落,行于街上时,不防护根门而行,他看大象,看马,看车,看步兵,看女人,看男人,看男孩,看女孩,看市场,看各家各户的门前,向上看,向下看,向四方张望而行。如此也是眼放逸。巴利
Atha vā bhikkhu antaragharaṃ paviṭṭho vīthiṃ paṭipanno asaṃvuto gacchati hatthiṃ olokento, assaṃ olokento, rathaṃ olokento, pattiṃ olokento, itthiyo olokento, purise olokento, kumārake olokento, kumārikāyo olokento, antarāpaṇaṃ olokento , gharamukhāni olokento, uddhaṃ olokento, adho olokento, disāvidisaṃ vipekkhamāno gacchati. Evampi cakkhulolo hoti.
又或者,比丘以眼见色之后,执取总相,执取别相。由于不防护眼根而住,贪欲、忧恼及种种不善法便会渗入。他既不为防护眼根而修习,也不守护眼根,于眼根不加以防护。如此也是眼放逸。巴利
Atha vā bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya na paṭipajjati, na rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye na saṃvaraṃ āpajjati. Evampi cakkhulolo hoti.
再者,有些沙门、婆罗门享用信众供养的食物之后,便热衷于观看种种表演,并以此为乐,诸如:舞蹈、歌唱、奏乐、戏剧、传说讲述、手击乐、响铃、铜鼓、杂耍、贱民表演、竹竿戏、沐浴戏、象斗、马斗、水牛斗、公牛斗、山羊斗、绵羊斗、斗鸡、斗鹌鹑、棍棒格斗、拳击、摔跤、模拟战、军队集结、列阵、阅兵等。这也属于眼根的放逸。巴利
Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṃ visūkadassanaṃ anuyuttā viharanti, seyyathidaṃ – naccaṃ gītaṃ vāditaṃ pekkhaṃ akkhānaṃ pāṇissaraṃ vetāḷaṃ kumbhathūṇaṃ sobhanakaṃ caṇḍālaṃ vaṃsaṃ dhovanaṃ hatthiyuddhaṃ assayuddhaṃ mahiṃsayuddhaṃ usabhayuddhaṃ ajayuddhaṃ meṇḍayuddhaṃ kukkuṭayuddhaṃ vaṭṭakayuddhaṃ daṇḍayuddhaṃ muṭṭhiyuddhaṃ nibbuddhaṃ uyyodhikaṃ balaggaṃ senābyūhaṃ anīkadassanaṃ iti vā . Evampi cakkhulolo hoti.
如何是眼根不放逸?此处,比丘进入村落,在街巷中行走时,防护而行:不注视大象,不注视马,不注视车,不注视步兵,不注视女人,不注视男人,不注视男孩,不注视女孩,不注视市场,不注视各家门口,不向上望,不向下望,不东张西望而行。如此,便非眼根放逸。巴利
Kathaṃ na cakkhulolo hoti? Idha bhikkhu antaragharaṃ paviṭṭho vīthiṃ paṭipanno saṃvuto gacchati na hatthiṃ olokento, na assaṃ olokento, na rathaṃ olokento, na pattiṃ olokento, na itthiyo olokento, na purise olokento, na kumārake olokento, na kumārikāyo olokento, na antarāpaṇaṃ olokento, na gharamukhāni olokento, na uddhaṃ olokento, na adho olokento, na disāvidisāvipekkhamāno gacchati. Evampi na cakkhulolo hoti.
又或,比丘眼见色之后,不执取整体相,不执取细部相。若他住于不防护眼根,贪欲、忧恼及恶不善法便会流入。为防护这些法,他精勤修行,守护眼根,于眼根安住防护。如此,便非眼根放逸。巴利
Atha vā bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati. Evampi na cakkhulolo hoti.
而有受人敬重的沙门与婆罗门,受用了由净信所施的食物之后,不耽著于观看种种杂戏演艺,即:舞蹈、歌唱、音乐、表演、故事……乃至军阵演练等。他从这类杂戏演艺中远离、回避。如此,便非眼根放逸。巴利
Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṃ visūkadassanaṃ ananuyuttā viharanti, seyyathidaṃ – naccaṃ gītaṃ vāditaṃ pekkhaṃ akkhānaṃ…pe… anīkadassanaṃ iti vā. Evarūpā visūkadassanā paṭivirato hoti. Evampi na cakkhulolo hoti.
他应当舍弃、除去、断除眼中的贪求,令它彻底消失;对于眼中的贪求,应当远离、隔离、回避、出离、脱出、解脱、解缚,以无界限的心而住。这就是:不以双眼去贪求。巴利
Cakkhūhi neva lolassā ti. Cakkhuloliyaṃ pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyya, cakkhuloliyā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti – cakkhūhi neva lolassa.
所谓“村野之谈”,指的是三十二种无意义的世俗言论,即:谈论国王、谈论盗贼、谈论大臣、谈论军队、谈论恐怖、谈论战争、谈论食物、谈论饮品、谈论衣物、谈论车乘、谈论床具、谈论花鬘、谈论香料、谈论亲戚、谈论村庄、谈论城镇、谈论城市、谈论国土、谈论女人、谈论英雄、谈论街道、谈论井边、谈论先亡祖先、谈论各种琐事、谈论世间起源、谈论海洋起源、谈论“有与无”等。他应当阻断、阻止、防护、守护、保卫、遮蔽对村野之谈的听闻,彻底断除它——这就是:应令耳根不闻村野之谈。巴利
Gāmakathāya āvaraye sota nti. Gāmakathā vuccati bāttiṃsa tiracchānakathā, seyyathidaṃ – rājakathā corakathā mahāmattakathā senākathā bhayakathā yuddhakathā annakathā pānakathā vatthakathā yānakathā sayanakathā mālākathā gandhakathā ñātikathā gāmakathā nigamakathā nagarakathā janapadakathā itthikathā sūrakathā visikhākathā kumbhaṭṭhānakathā pubbapetakathā nānattakathā lokakkhāyikā samuddakkhāyikā itibhavābhavakathā iti vā. Gāmakathāya āvaraye sota nti . Gāmakathāya sotaṃ āvareyya nivāreyya saṃvareyya rakkheyya gopeyya pidaheyya pacchindeyyāti – gāmakathāya āvaraye sotaṃ.
有这些味道:根味、茎味、皮味、叶味、花味、果味,以及酸、甜、苦、辣、咸、碱、涩、可口、不可口、冷、热。有些沙门与婆罗门贪著于味,他们以舌尖遍寻种种味之精华,四处游走。他们得到了酸的又去寻求非酸的,得到了非酸的又去寻求酸的……乃至得到了冷的去寻求热的,得到了热的又去寻求冷的。无论得到什么,他们都不满足,不断地逐求一个又一个。对于合意的味道,他们染著、贪求、沉迷、昏醉、固执、黏着、被系缚、受障碍。而若有人已将这种“味渴爱”断除、彻底根除……乃至被智火焚烧,他便如理思惟之后受用食物,不为嬉戏……而是为了无过失与安稳的安住。巴利
Rase ca nānugijjheyyā ti. Rase cā ti mūlaraso khandharaso tacaraso pattaraso puppharaso phalaraso ambilaṃ madhuraṃ tittakaṃ kaṭukaṃ loṇikaṃ khārikaṃ lambikaṃ kasāvo sādu asādu sītaṃ uṇhaṃ. Santeke samaṇabrāhmaṇā rasagiddhā; te jivhaggena rasaggāni pariyesantā āhiṇḍanti, te ambilaṃ labhitvā anambilaṃ pariyesanti, anambilaṃ labhitvā ambilaṃ pariyesanti…pe… sītaṃ labhitvā uṇhaṃ pariyesanti, uṇhaṃ labhitvā sītaṃ pariyesanti. Te yaṃ yaṃ labhitvā tena tena na tussanti, aparāparaṃ pariyesanti, manāpikesu rasesu rattā giddhā gadhitā mucchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhā. Yassesā rasataṇhā pahīnā samucchinnā…pe… ñāṇagginā daḍḍhā, so paṭisaṅkhā yoniso āhāraṃ āhāreti neva davāya…pe… anavajjatā ca phāsuvihāro cāti.
正如为令伤口愈合而涂抹药膏,正如为运载货物而给车轴上油,正如为穿越荒漠而食亲子之肉;同样地,比丘如理思惟后受用食物,不为嬉戏……而是为了无过失与安稳的安住。他应舍弃、除去、灭尽味渴爱,令其不复存在;对于味渴爱应保持远离、隔离、回避、出离、脱离、解脱、解缚,以无界限之心而住——这便是:于诸味不应贪求。巴利
Yathā vaṇaṃ ālimpeyya yāvadeva āruhaṇatthāya , yathā vā pana akkhaṃ abbhañjeyya yāvadeva bhārassa nittharaṇatthāya, yathā vā puttamaṃsaṃ āhāraṃ āhāreyya yāvadeva kantārassa nittharaṇatthāya; evamevaṃ bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso āhāraṃ āhāreti neva davāya…pe… anavajjatā ca phāsuvihāro cāti rasataṇhaṃ pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyya, rasataṇhāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti – rase ca nānugijjheyya.
有两种“我执”:渴爱的我执与邪见的我执……这就是渴爱的我执……这就是邪见的我执。舍弃了渴爱的我执,放下了邪见的我执之后,他对于眼不应执取为“我的”,不抓取、不执持、不固著;对于耳……鼻……舌……身……色……声……香……味……触……家族……群党……住所……利养……名声……赞叹……快乐……衣服……饮食……坐卧处……病缘药资具……欲界……色界……无色界……欲有……色有……无色有……想有……无想有……非想非非想有……一蕴有……四蕴有……五蕴有……过去……未来……现在……所见、所闻、所觉、所识的诸法,都不应执取为“我的”,不抓取、不执持、不固著。所谓“世间中的任何事物”,是指属于色、受、想、行、识的一切。“世间”指的是恶趣世间……乃至处世间——对于这世间中的任何事物,都不应执取为“我的”。巴利
Na ca mamāyetha kiñci lokasmi nti. Mamattā ti dve mamattā – taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca …pe… idaṃ taṇhāmamattaṃ…pe… idaṃ diṭṭhimamattaṃ. Taṇhāmamattaṃ pahāya diṭṭhimamattaṃ paṭinissajjitvā cakkhuṃ na mamāyeyya na gaṇheyya na parāmaseyya nābhiniviseyya; sotaṃ… ghānaṃ… jivhaṃ… kāyaṃ… rūpe… sadde… gandhe… rase… phoṭṭhabbe… kulaṃ… gaṇaṃ… āvāsaṃ… lābhaṃ… yasaṃ… pasaṃsaṃ… sukhaṃ… cīvaraṃ… piṇḍapātaṃ… senāsanaṃ… gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ… kāmadhātuṃ… rūpadhātuṃ… arūpadhātuṃ… kāmabhavaṃ… rūpabhavaṃ… arūpabhavaṃ… saññābhavaṃ… asaññābhavaṃ… nevasaññānāsaññābhavaṃ … ekavokārabhavaṃ… catuvokārabhavaṃ… pañcavokārabhavaṃ … atītaṃ… anāgataṃ… paccuppannaṃ… diṭṭhasutamutaviññātabbe dhamme na mamāyeyya na gaṇheyya na parāmaseyya nābhiniviseyya. Kiñcī ti kiñci rūpagataṃ vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagataṃ. Lokasmi nti apāyaloke…pe… āyatanaloketi – na ca mamāyetha kiñci lokasmiṃ.
157 “ 不应放纵眼根,应收摄耳根,不参与闲杂的俗语;
于味不应贪着,亦不执取世间任何事物为我有。”巴利 注疏 1
‘‘Cakkhūhi neva lolassa, gāmakathāya āvaraye sotaṃ; Rase ca nānugijjheyya, na ca mamāyetha kiñci lokasmi’’nti.
“触”:即病触。为病触所触、侵袭、压制而具足;为眼病所触、侵袭、压制而具足,为耳病……(中略)……为鼻病……为舌病……为身病……为头病……为耳病……为口病……为牙病……为咳嗽……为气喘……为鼻炎……为灼热……为发热……为腹病……为昏厥……为痢疾……为绞痛……为霍乱……为麻风……为肿块……为白癜风……为消耗病……为癫痫……为癣……为痒……为疥……为疮……为湿疹……为血病……为胆病……为糖尿病……为痉挛……为脓疱……为瘘疮……为胆所生之病……为痰所生之病……为风所生之病……为三者合起之病……为季节变化所生之病……为不适调养所生之病……为外来伤害所生之病……为业报所生之病……为寒冷……为炎热……为饥饿……为口渴……为大便……为小便……为虻蚊、风、日、蛇类等触所触、侵袭、压制而具足——这就是“当被触所触及时”。巴利
Phassena yadā phuṭṭhassā ti. Phasso ti rogaphasso. Rogaphassena phuṭṭho pareto samohito samannāgato assa; cakkhurogena phuṭṭho pareto samohito samannāgato assa, sotarogena…pe… ghānarogena… jivhārogena… kāyarogena… sīsarogena… kaṇṇarogena… mukharogena… dantarogena… kāsena… sāsena… pināsena… ḍāhena… jarena… kucchirogena… mucchāya… pakkhandikāya… sūlāya… visūcikāya… kuṭṭhena… gaṇḍena… kilāsena… sosena… apamārena… dadduyā… kaṇḍuyā … kacchuyā… rakhasāya… vitacchikāya… lohitena… pittena… madhumehena… aṃsāya… piḷakāya… bhagandalena… pittasamuṭṭhānena ābādhena… semhasamuṭṭhānena ābādhena… vātasamuṭṭhānena ābādhena… sannipātikena ābādhena… utupariṇāmajena ābādhena… visamaparihārajena ābādhena… opakkamikena ābādhena… kammavipākajena ābādhena… sītena… uṇhena… jighacchāya… pipāsāya… uccārena… passāvena… ḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassehi phuṭṭho pareto samohito samannāgato assāti – phassena yadā phuṭṭhassa.
“哀伤”:哀叹、悲泣、哀叹的行为、悲泣的行为、哀叹的状态、悲泣的状态,言语、胡言、乱语、悲鸣、悲鸣的行为、悲鸣的状态——不应造作,不应生起,不应产生,不应令其发生,不应令其完全发生。“任何地方”:无论何处、无论何事、无论哪里,内在、外在,或内外兼具——比丘于一切处皆不应哀伤。巴利
Paridevaṃ bhikkhu na kareyya kuhiñcī ti. Ādevaṃ paridevaṃ ādevanaṃ paridevanaṃ ādevitattaṃ paridevitattaṃ vācā palāpaṃ vippalāpaṃ lālappaṃ lālappāyanaṃ lālappāyitattaṃ na kareyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyya. Kuhiñcī ti kuhiñci kimhici katthaci ajjhattaṃ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti – paridevaṃ bhikkhu na kareyya kuhiñci.
不应渴求欲有,不应渴求色有,不应渴求无色有;不应期盼,不应祈愿,不应贪求——不应对有生起渴求。巴利
Bhavañca nābhijappeyyā ti. Kāmabhavaṃ na jappeyya, rūpabhavaṃ na jappeyya, arūpabhavaṃ na jappeyya na pajappeyya nābhijappeyyāti – bhavañca nābhijappeyya.
同样地,“可怕”也就是指恐惧。世尊曾这样说:“那恐惧、那可怕,必定是不舍弃而来临。”所说的“外部所缘”,是指狮子、老虎、豹、熊、鬣狗、狼、水牛、马、象、蛇、蝎子、蜈蚣,以及盗贼,或怀恶意的歹徒,无论他们是否已犯下罪行。再以另一种方式说,“恐惧”是指内在由心而生的恐惧、惊怖、战栗、汗毛竖立、心的慌乱与畏缩。它包括对生、老、病、死、国王、盗贼、火、水、自我谴责、他人谴责、刑罚、恶趣、波浪、鳄鱼、漩涡、鲨鱼、生计、恶名、当众紧张、迷醉、堕入恶道的恐惧——即恐惧、惊怖、战栗、汗毛竖立、心的慌乱与畏缩。对于这些可怕的事物,无论是看见或听到,他都不动摇、不震颤、不全身颤抖,不畏惧、不惊恐、不战栗、不害怕,不陷入惊吓;他成为无惧、不畏缩、不惊慌、不逃避的人,安住于已舍断恐惧与可怕、汗毛不再竖立的状态——这就是“对可怕的事物全然不畏惧”。巴利
Bheravesu ca na sampavedheyyā ti. Bheravā ti ekenākārena bhayampi bheravampi taññeva. Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘etaṃ nūna taṃ bhayaṃ bheravaṃ na jahe āgacchatī’’ti. Bahiddhārammaṇaṃ vuttaṃ sīhā byagghā dīpī acchā taracchā kokā mahiṃsā assā hatthī ahi vicchikā satapadī, corā vā assu mānavā vā katakammā vā akatakammā vā. Athāparena ākārena bhayaṃ vuccati ajjhattikaṃ cittasamuṭṭhānaṃ bhayaṃ bhayānakaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso cetaso ubbego utrāso, jātibhayaṃ jarābhayaṃ byādhibhayaṃ maraṇabhayaṃ rājabhayaṃ corabhayaṃ aggibhayaṃ udakabhayaṃ attānuvādabhayaṃ parānuvādabhayaṃ daṇḍabhayaṃ duggatibhayaṃ ūmibhayaṃ kumbhīlabhayaṃ āvaṭṭabhayaṃ susukābhayaṃ ājīvikabhayaṃ asilokabhayaṃ parisāya sārajjabhayaṃ madanabhayaṃ duggatibhayaṃ bhayaṃ bhayānakaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso cetaso ubbego utrāso. Bheravesu ca na sampavedheyyā ti bherave passitvā vā suṇitvā vā na vedheyya na pavedheyya na sampavedheyya na taseyya na uttaseyya na paritaseyya na bhāyeyya na santāsaṃ āpajjeyya, abhīrū assa achambhī anutrāsī apalāyī, pahīnabhayabheravo vigatalomahaṃso vihareyyāti – bheravesu ca na sampavedheyya.
因此,世尊这样说:巴利
Tenāha bhagavā –
158 “ 当比丘为触所触时,于任何处都不应悲泣;
不应渴爱生存,于可怖处亦全无畏惧。”巴利 注疏 1
‘‘Phassena yadā phuṭṭhassa, paridevaṃ bhikkhu na kareyya kuhiñci; Bhavañca nābhijappeyya, bheravesu ca na sampavedheyyā’’ti.
食物,即米饭、粥、炒面粉、鱼、肉。饮料有八种:芒果汁、蒲桃汁、香蕉汁、芭蕉汁、蜂蜜水、葡萄汁、藕根汁、酸枣汁。又有八种饮料:黄果汁、枣汁、酸枣子汁、酥油饮、油饮、乳饮、粥饮、混合汁饮。咀嚼食,指面粉类嚼食、糕点类嚼食、根类嚼食、树皮类嚼食、叶类嚼食、花类嚼食、果类嚼食。衣物有六种衣料:亚麻、棉布、丝绸、羊毛、麻、麻絮。以上是食物、饮料、咀嚼食及衣物的种类。巴利
Annānamatho pānānaṃ, khādanīyānamathopi vatthāna nti. Annāna nti odano kummāso sattu maccho maṃsaṃ. Pānāna nti aṭṭha pānāni – ambapānaṃ, jambupānaṃ, cocapānaṃ, mocapānaṃ, madhupānaṃ , muddikapānaṃ, sālukapānaṃ, phārusakapānaṃ. Aparānipi aṭṭha pānāni – kosambapānaṃ, kolapānaṃ, badarapānaṃ, ghatapānaṃ, telapānaṃ, payopānaṃ, yāgupānaṃ, rasapānaṃ. Khādanīyāna nti piṭṭhakhajjakaṃ, pūvakhajjakaṃ, mūlakhajjakaṃ, tacakhajjakaṃ, pattakhajjakaṃ, pupphakhajjakaṃ, phalakhajjakaṃ. Vatthāna nti cha cīvarāni – khomaṃ, kappāsikaṃ, koseyyaṃ, kambalaṃ, sāṇaṃ, bhaṅganti – annānamatho pānānaṃ khādanīyānamathopi vatthānaṃ.
所谓“获得”,即得到、找到、抵达、寻得、领受。但这并非通过欺骗、谄媚、暗示、威逼利诱,并非为了以利求利,并非通过施舍木头、施舍竹子、施舍钵、施舍花、施舍果、施舍沐浴、施舍香粉、施舍黏土、施舍齿木、施舍漱口水,也非通过逢迎阿谀、豆羹般的甜言、承事侍候、殷勤按摩,非靠宅地占卜、畜生明邪术、肢相术、星相术,非靠充当信使、差遣使者、跑腿作媒,非靠行医、兴建新工程、以钵换钵之食、馈赠回赠,而是通过如法、正当的方式,得到、找到、抵达、寻得、领受——这就是“获得”。对于食物的储存、饮料的储存、衣物的储存、车乘的储存、卧具的储存、香料的储存、资具的储存,他皆不应作、不应办、不应积藏、不应生起、不应令其生起——这就是“获得后,不储藏”。巴利
Laddhā na sannidhiṃ kayirā ti. Laddhā ti laddhā labhitvā adhigantvā vinditvā paṭilabhitvā na kuhanāya, na lapanāya, na nemittikatāya, na nippesikatāya, na lābhena lābhaṃ nijigīsanatāya , na kaṭṭhadānena, na veḷudānena, na pattadānena, na pupphadānena, na phaladānena, na sinānadānena, na cuṇṇadānena, na mattikādānena, na dantakaṭṭhadānena, na mukhodakadānena, na cāṭukamyatāya, na muggasūpyatāya , na pāribhaṭayayatāya, na pīṭhamaddikatāya , na vatthuvijjāya, na tiracchānavijjāya, na aṅgavijjāya, na nakkhattavijjāya, na dūtagamanena, na pahiṇagamanena, na jaṅghapesaniyena, na vejjakammena, na navakammena, na piṇḍapaṭipiṇḍakena, na dānānuppadānena dhammena samena laddhā labhitvā adhigantvā vinditvā paṭilabhitvāti – laddhā. Na sannidhiṃ kayirā ti annasannidhiṃ pānasannidhiṃ vatthasannidhiṃ yānasannidhiṃ sayanasannidhiṃ gandhasannidhiṃ āmisasannidhiṃ na kareyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyyāti – laddhā na sannidhiṃ kayirā.
即使得不到食物,得不到饮品,得不到衣物,得不到家庭支持,得不到随众,得不到住所,得不到利养,得不到名声,得不到称赞,得不到快乐,得不到袈裟,得不到乞食,得不到坐卧处,得不到病缘所需的病缘药资具,得不到看护者,也不应因“我不为人知”的念头而害怕、畏惧、惊恐、恐惧、陷入惊惶;他应当无所畏惧、不退怯、不惊惶、不逃跑,已舍弃怖畏与恐惧,毛发不竖立而安住——对于得不到这一切,毫无惊恐。巴利
Na ca parittase tāni alabhamāno ti. Annaṃ vā na labhāmi , pānaṃ vā na labhāmi, vatthaṃ vā na labhāmi, kulaṃ vā na labhāmi, gaṇaṃ vā na labhāmi, āvāsaṃ vā na labhāmi, lābhaṃ vā na labhāmi, yasaṃ vā na labhāmi, pasaṃsaṃ vā na labhāmi, sukhaṃ vā na labhāmi, cīvaraṃ vā na labhāmi, piṇḍapātaṃ vā na labhāmi, senāsanaṃ vā na labhāmi, gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ vā na labhāmi, gilānupaṭṭhākaṃ vā na labhāmi, ‘‘appaññātomhī’’ti na taseyya na uttaseyya na parittaseyya na bhāyeyya na santāsaṃ āpajjeyya , abhīrū assa achambhī anutrāsī apalāyī, pahīnabhayabheravo vigatalomahaṃso vihareyyāti – na ca parittase tāni alabhamāno.
因此,世尊这样说:巴利
Tenāha bhagavā –
159 “ 对于食物、饮、嚼食与衣物,
得已不应蓄藏,不得他们亦不惊惶。”巴利 注疏 1
‘‘Annānamatho pānānaṃ, khādanīyānamathopi vatthānaṃ; Laddhā na sannidhiṃ kayirā, na ca parittase tāni alabhamāno’’ti.
以初禅那而修习,以第二禅那而修习,以第三禅那而修习,以第四禅那而修习;以有寻有伺之禅那而修习,以无寻唯伺之禅那而修习,以无寻无伺之禅那而修习;以有喜之禅那而修习,以无喜之禅那而修习;以喜俱行之禅那而修习,以舒悦俱行之禅那而修习,以乐俱行之禅那而修习,以舍俱行之禅那而修习;以空之禅那而修习,以无相之禅那而修习,以无愿之禅那而修习;以世间之禅那而修习,以出世间之禅那而修习。乐入禅那,心专一境,敬重最胜义者——此即禅修者。巴利
Jhāyī na pādalolassā ti. Jhāyī ti paṭhamenapi jhānena jhāyī, dutiyenapi jhānena jhāyī, tatiyenapi jhānena jhāyī, catutthenapi jhānena jhāyī, savitakkasavicārenapi jhānena jhāyī, avitakkavicāramattenapi jhānena jhāyī, avitakkaavicārenapi jhānena jhāyī, sappītikenapi jhānena jhāyī, nippītikenapi jhānena jhāyī, pītisahagatenapi jhānena jhāyī, sātasahagatenapi jhānena jhāyī, sukhasahagatenapi jhānena jhāyī, upekkhāsahagatenapi jhānena jhāyī, suññatenapi jhānena jhāyī, animittenapi jhānena jhāyī, appaṇihitenapi jhānena jhāyī, lokiyenapi jhānena jhāyī, lokuttarenapi jhānena jhāyī, jhānarato ekattamanuyutto paramatthagarukoti – jhāyī.
什么是足散乱呢?于此,有一类人具足这般足散乱的习性:从一座寺院到另一座寺院,从一座园林到另一座园林,从一个村落走到另一个村落,从一个集镇走到另一个集镇,从一座城市走到另一座城市,从一个地区走到另一个地区,从一个国土走到另一个国土,长期游走、不恒住而游荡度日。这便是足散乱。巴利
Na pādalolassā ti. Kathaṃ pādalolo hoti? Idhekacco pādaloliyena samannāgato hoti ārāmena ārāmaṃ uyyānena uyyānaṃ gāmena gāmaṃ nigamena nigamaṃ nagarena nagaraṃ raṭṭhena raṭṭhaṃ janapadena janapadaṃ dīghacārikaṃ anavaṭṭhitacārikaṃ anuyutto viharati. Evampi pādalolo hoti.
再者,有比丘即便在僧园之内,也具足足掉散乱的习性——既非为法的目标,亦非因合理的缘由,只是心浮气躁、不平静,便从一所院落走到另一所院落,从一座寺院走到另一座寺院,从一座半覆屋走到另一座半覆屋,从一座殿堂走到另一座殿堂,从一座高楼走到另一座高楼,从一座洞窟走到另一座洞窟,从一座岩窟走到另一座岩窟,从一座茅蓬走到另一座茅蓬,从一座尖顶屋走到另一座尖顶屋,从一座平台走到另一座平台,从一座圆厅走到另一座圆厅,从一座长屋走到另一座长屋,从一座集会厅走到另一座集会厅,从一座圆亭走到另一座圆亭,从一棵树下走到另一棵树下。他又去到其他比丘坐处:若那里有一人,他便成为第二人;若有两人,便成为第三人;若有三人,便成为第四人。他在那里说种种杂语,诸如:王论、盗贼论、大臣论、军队论、怖畏论、战争论、食物论、饮料论、衣服论、车乘论、床座论、花鬘论、香论、亲戚论、村落论、镇论、城市论、国土论、女人论、英雄论、街巷论、井边论、先亡论、种种论、世间传闻、海洋传闻,以及像“有、无”之类的话题。这样也是足散乱。巴利
Atha vā bhikkhu antopisaṅghārāme pādaloliyena samannāgato hoti. Na atthahetu na kāraṇahetu uddhato avūpasantacitto pariveṇato pariveṇaṃ gacchati vihārato vihāraṃ gacchati aḍḍhayogato aḍḍhayogaṃ gacchati pāsādato pāsādaṃ gacchati hammiyato hammiyaṃ gacchati guhāya guhaṃ gacchati leṇato leṇaṃ gacchati kuṭito kuṭiṃ gacchati kūṭāgārato kūṭāgāraṃ gacchati aṭṭato aṭṭaṃ gacchati māḷato māḷaṃ gacchati uddaṇḍato uddaṇḍaṃ gacchati upaṭṭhānasālato upaṭṭhānasālaṃ gacchati maṇḍalamāḷato maṇḍalamāḷaṃ gacchati rukkhamūlato rukkhamūlaṃ gacchati. Yattha vā pana bhikkhū nisīdanti tahiṃ gacchati, tattha ekassa vā dutiyo hoti, dvinnaṃ vā tatiyo hoti, tiṇṇaṃ vā catuttho hoti. Tattha bahuṃ samphappalāpaṃ palapati, seyyathidaṃ – rājakathaṃ corakathaṃ mahāmattakathaṃ senākathaṃ bhayakathaṃ yuddhakathaṃ annakathaṃ pānakathaṃ vatthakathaṃ yānakathaṃ sayanakathaṃ mālākathaṃ gandhakathaṃ ñātikathaṃ gāmakathaṃ nigamakathaṃ nagarakathaṃ janapadakathaṃ itthikathaṃ sūrakathaṃ visikhākathaṃ kumbhaṭṭhānakathaṃ pubbapetakathaṃ nānattakathaṃ lokakkhāyikaṃ samuddakkhāyikaṃ iti bhavābhavakathaṃ iti vā. Evampi pādalolo hoti.
因此,他应当断除足散乱,舍弃它、根除它、令它不复生起。于足散乱,他应远离、回避、避离、出离、脱开、解缚,以无边际之心而住、而行、而游、而动、而转、而护、而度、而活。他应当喜好独处、乐于独处,内勤心止,不舍禅那,具足观照,增长空寂之处之修习,是禅修者、乐于禅那者、专注一境者、以最胜义为至上者——这位比丘是真正的禅修者,而非足散乱之人。巴利
Na pādalolassā ti. Pādaloliyaṃ pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyya, pādaloliyā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyya careyya vicareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyya, paṭisallānārāmo assa paṭisallānarato ajjhattaṃ cetosamathamanuyutto anirākatajjhāno vipassanā samannāgato brūhetā suññāgārānaṃ jhāyī jhānarato ekattamanuyutto paramatthagarukoti – jhāyī na pādalolassa.
所谓“追悔”,手的妄动是追悔,脚的妄动是追悔,手脚的妄动是追悔。于不适宜却想“这是适宜的”,于适宜却想“这是不适宜的”,于无过失却想“这是有过失的”,于有过失却想“这是无过失的”。凡此类的后悔性、追悔状态,心的反悔、心的懊恼——这便称为追悔。巴利
Virame kukkuccā nappamajjeyyā ti. Kukkucca nti hatthakukkuccampi kukkuccaṃ, pādakukkuccampi kukkuccaṃ, hatthapādakukkuccampi kukkuccaṃ, akappiye kappiyasaññitā, kappiye akappiyasaññitā, avajje vajjasaññitā, vajje avajjasaññitā, yaṃ evarūpaṃ kukkuccaṃ kukkuccāyanā kukkuccāyitattaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho – idaṃ vuccati kukkuccaṃ.
再者,追悔——心的反悔、心的懊恼,依两种原因而生起:源于已做与未做。如何依已做与未做而生起追悔——心的反悔、心的懊恼?源于“我做了身恶行,未做身善行”可生起追悔——心的反悔、心的懊恼;源于“我做了语恶行,未做语善行”可生起追悔——心的反悔、心的懊恼;源于“我做了意恶行,未做意善行”可生起追悔——心的反悔、心的懊恼;源于“我做了杀生,未远离杀生”可生起追悔——心的反悔、心的懊恼;源于“我做了不与取……我做了欲邪行……我做了妄语……我做了离间语……我做了粗恶语……我做了杂秽语……我有贪心……我有瞋心……我抱持邪见,未具足正见”可生起追悔——心的反悔、心的懊恼。如此,依已做与未做而生起追悔——心的反悔、心的懊恼。巴利
Api ca dvīhi kāraṇehi uppajjati kukkuccaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho – katattā ca akatattā ca. Kathaṃ katattā ca akatattā ca uppajjati kukkuccaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho? ‘‘Kataṃ me kāyaduccaritaṃ, akataṃ me kāyasucarita’’nti uppajjati kukkuccaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho, ‘‘kataṃ me vacīduccaritaṃ, akataṃ me vacīsucarita’’nti uppajjati kukkuccaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho, ‘‘kataṃ me manoduccaritaṃ, akataṃ me manosucaritanti…pe… ‘‘kato me pāṇātipāto, akatā me pāṇātipātā veramaṇī’’ti uppajjati kukkuccaṃ…pe… manovilekho, ‘‘kataṃ me adinnādānaṃ… kato me kāmesumicchācāro… kato me musāvādo… katā me pisuṇavācā… katā me pharusavācā… kato me samphappalāpo… katā me abhijjhā… kato me byāpādo… katā me micchādiṭṭhi, akatā me sammādiṭṭhī’’ti uppajjati kukkuccaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho . Evaṃ katattā ca akatattā ca uppajjati kukkuccaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho.
或者,以“我在戒行上未得圆满”而生起恶作——心的追悔与恼乱;以“我在守护根门上未得严密”……以“我在饮食上未达知量”……以“我未致力于警觉”……以“我未具备念与正知”……以“我未修习四念处”……以“我未修习四正勤”……以“我未修习四神足”……以“我未修习五根”……以“我未修习五力”……以“我未修习七觉支”……以“我未修习八圣道”……以“我未遍知苦”……以“我未断集”……以“我未修道”……以“我未证灭”而生起恶作——心的追悔与恼乱。因此,对于恶作,应当远离、回避、避离;应当断除恶作,除去它、消灭它、令其不生。对于恶作,他应远离、回避、避离、出离、脱离、解缚,以无边际之心而住——这便是远离恶作。巴利
Atha vā ‘‘sīlesumhi na paripūrakārī’’ti uppajjati kukkuccaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho, ‘‘indriyesumhi aguttadvāro’’ti…pe… ‘‘bhojane amattaññumhī’’ti… ‘‘jāgariyaṃ ananuyuttomhī’’ti… ‘‘na satisampajaññena samannāgatomhī’’ti… ‘‘abhāvitā me cattāro satipaṭṭhānā’’ti… ‘‘abhāvitā me cattāro sammappadhānā’’ti… ‘‘abhāvitā me cattāro iddhipādā’’ti… ‘‘abhāvitāni me pañcindriyānī’’ti… ‘‘abhāvitāni me pañca balānī’’ti… ‘‘abhāvitā me satta bojjhaṅgā’’ti… ‘‘abhāvito me ariyo aṭṭhaṅgiko maggo’’ti… ‘‘dukkhaṃ me apariññāta’’nti… ‘‘samudayo me appahīno’’ti… ‘‘maggo me abhāvito’’ti… ‘‘nirodho me asacchikato’’ti uppajjati kukkuccaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho. Virame kukkuccāti kukkuccā ārameyya virameyya paṭivirameyya kukkuccaṃ pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyya. Kukkuccā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti – virame kukkuccā.
他应恭敬而行、持续用功、坚定落实,从不懈怠、不弃愿求、不卸重任,于所有善法中都保持不放逸。他如此策励:“我何时能圆满那尚未圆满的戒蕴,又以智慧更善巧地掌握那已圆满的戒蕴呢?”对此,生起意愿、精进、奋发、勇猛、坚持不退、正念、正知、热忱、努力、决意、专念,于一切善法皆不放逸。“我何时能圆满那尚未圆满的定蕴……慧蕴……解脱蕴……解脱知见蕴呢?”
“我何时能遍知那尚未遍知的苦,断除那尚未断除的烦恼,修习那尚未修习的道,证悟那尚未证悟的灭呢?”对此,生起意愿、精进、奋发、勇猛、坚持不退、正念、正知、热忱、努力、决意、专念,于一切善法皆不放逸——如此,应舍离恶作,切莫放逸。巴利
Nappamajjeyyā ti sakkaccakārī assa sātaccakārī aṭṭhitakārī anolīnavuttiko anikkhittacchando anikkhittadhuro appamādo kusalesu dhammesu. ‘‘Kadāhaṃ aparipūraṃ vā sīlakkhandhaṃ paripūreyyaṃ, paripūraṃ vā sīlakkhandhaṃ tattha tattha paññāya anuggaṇheyya’’nti? Yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca thāmo ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca ātappaṃ padhānaṃ adhiṭṭhānaṃ anuyogo appamādo kusalesu dhammesu . ‘‘Kadāhaṃ aparipūraṃ vā samādhikkhandhaṃ…pe… paññākkhandhaṃ… vimuttikkhandhaṃ… vimuttiñāṇadassanakkhandhaṃ… kadāhaṃ apariññātaṃ vā dukkhaṃ parijāneyyaṃ, appahīne vā kilese pajaheyyaṃ, abhāvitaṃ vā maggaṃ bhāveyyaṃ, asacchikataṃ vā nirodhaṃ sacchikareyya’’nti? Yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca thāmo ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca ātappaṃ padhānaṃ adhiṭṭhānaṃ anuyogo appamādo kusalesu dhammesūti – virame kukkuccā nappamajjeyya.
坐具,即坐下时所倚卧的用具,诸如床、椅、垫、草席、皮垫、草铺、叶铺、稻草铺等。卧处,即安歇的住所,诸如精舍、殿楼、半覆屋、高楼、石窟等。这些就是所谓的坐卧之处。巴利
Athāsanesu sayanesu, appasaddesu bhikkhu vihareyyā ti. Athā ti padasandhi…pe… āsanaṃ vuccati yattha nisīdati – mañco pīṭhaṃ bhisi taṭṭikā cammakhaṇḍo tiṇasanthāro paṇṇasanthāro palālasanthāro. Sayanaṃ vuccati senāsanaṃ vihāro aḍḍhayogo pāsādo hammiyaṃ guhāti – athāsanesu sayanesu.
比丘应在那些寂静、无喧闹、人迹罕至、适合独处、堪宜禅修的坐卧处,或经行、或漫步、或安住、或行持,守护道业、维持生命、安稳度日。这就是说,比丘应当在安静之地、坐卧之处安住。巴利
Appasaddesu bhikkhu vihareyyā ti. Appasaddesu appanigghosesu vijanavātesu manussarāhasseyyakesu paṭisallānasāruppesu senāsanesu careyya vicareyya vihareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyyāti – athāsanesu sayanesu appasaddesu bhikkhu vihareyya.
因此,世尊说:巴利
Tenāha bhagavā –
160 “ 禅修者不应四处游荡,应远离恶作,不应放逸;
比丘应于坐卧之处,安住于安静的地方。”
将昼夜分作六时,以五时投入修行,一时躺卧歇息——不应沉溺于睡眠。巴利 注疏 1
‘‘Jhāyī na pādalolassa, virame kukkuccā nappamajjeyya; Athāsanesu sayanesu, appasaddesu bhikkhu vihareyyā’’ti. Niddaṃ na bahulīkareyyā ti. Rattindivaṃ chakoṭṭhāsaṃ kāretvā pañcakoṭṭhāsaṃ paṭipajjeyya ekakoṭṭhāsaṃ nippajjeyyāti – niddaṃ na bahulīkareyya.
在此,比丘于白昼以经行与端坐,从障碍法当中净化内心;夜晚的初夜分,亦以经行与端坐,从障碍法当中净化内心;中夜分,右胁着地,作狮子卧,脚叠脚,正念正知,作意起身想;后夜分,起身之后,再以经行与端坐,从障碍法当中净化内心。巴利
Jāgariyaṃ bhajeyya ātāpī ti. Idha bhikkhu divasaṃ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheyya, rattiyā paṭhamaṃ yāmaṃ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheyya, rattiyā majjhimaṃ yāmaṃ dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ kappeyya pādepādaṃ accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṃ manasikaritvā, rattiyā pacchimaṃ yāmaṃ paccuṭṭhāya caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheyya.
意思是:应亲近警寤,应遍亲近,应修习,应常修习,应俱修习,应反复修习——即应亲近警寤。巴利
Jāgariyaṃ bhajeyyā ti jāgariyaṃ bhajeyya sambhajeyya seveyya niseveyya saṃseveyya paṭiseveyyāti – jāgariyaṃ bhajeyya.
意思是:热忱就是指精进。那属于心的精进策励、出发、前进、努力、奋斗、奋发、勇猛、毅力、坚定、不懈怠的状态、不舍弃意欲、不舍弃责任、承担起责任——这就是精进、精进根、精进力、正勤。以此热忱而具足、圆满具足、到达、圆满到达、具有、圆满具有、具备者,便称为具热忱者。——应亲近警寤,具热忱。巴利
Ātāpī ti. Ātappaṃ vuccati vīriyaṃ . Yo cetasiko vīriyārambho nikkamo parakkamo uyyāmo vāyāmo ussāho ussoḷhī thāmo ṭhiti asithilaparakkamatā anikkhittacchandatā anikkhittadhuratā dhurasampaggaho vīriyaṃ vīriyindriyaṃ vīriyabalaṃ sammāvāyāmo. Iminā ātāpena upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato so vuccati ātāpīti – jāgariyaṃ bhajeyya ātāpī.
“当舍懈怠、幻术、嬉笑、嬉戏、行淫与妆饰”:所谓“懈怠”:昏沉、昏沉性、昏沉状态、昏沉迟钝,就是懈怠、懈怠性、懈怠状态。幻术是指欺骗的行为。在此,有人以身行恶行后……(中略)……以语、以意行恶行后,为了掩盖它,内心生起邪恶的愿望。他希望“别让人知道我”,思量“别让人知道我”,言语“别让人知道我”,以身努力“别让人知道我”。像这样的变幻、极狡诈、欺骗、蒙骗、隐瞒、环绕隐瞒、覆盖、完全覆盖、遮掩、完全遮掩、不公开、不显露、隐藏、恶行——这就叫做幻术。所谓“嬉笑”:在此,有人过度露齿而笑。世尊曾这样说过:“诸比丘,在圣者的律中,这些过度露齿而笑,就如同幼稚的行为。”巴利
Tandiṃ māyaṃ hassaṃ khiḍḍaṃ, methunaṃ vippajahe savibhūsa nti. Tandī ti tandī tandiyanā tandiyitattaṃ tandimanakatā ālasyaṃ ālasyāyanā ālasyāyitattaṃ. Māyā vuccati vañcanikā cariyā. Idhekacco kāyena duccaritaṃ caritvā…pe… vācāya manasā duccaritaṃ caritvā tassa paṭicchādanahetu pāpikaṃ icchaṃ paṇidahati. Mā maṃ jaññāti icchati, mā maṃ jaññāti saṅkappeti, mā maṃ jaññāti vācaṃ bhāsati, mā maṃ jaññāti kāyena parakkamati. Yā evarūpā māyāvitā accasarā vañcanā nikati nikiraṇā pariharaṇā gūhanā parigūhanā chādanā paricchādanā anuttānīkammaṃ anāvikammaṃ vocchādanā pāpakiriyā – ayaṃ vuccati māyā. Hassa nti idhekacco ativelaṃ dantavidaṃsakaṃ hasati. Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘kumārakamidaṃ, bhikkhave , ariyassa vinaye yadidaṃ ativelaṃ dantavidaṃsakaṃ hasita’’nti.
意思是:有两种嬉戏——身的嬉戏与语的嬉戏。什么是身的嬉戏呢?玩象、玩马、玩车、玩弓、玩八道棋、玩十道棋、玩空中游戏、玩绕路游戏、玩贴近游戏、玩打谷场游戏、玩堆沙游戏、玩抽签游戏、玩骰子游戏、玩树叶衣游戏、玩弯木游戏、玩脱环游戏、玩滚轮游戏、玩叶杯游戏、玩小车游戏、玩小弓游戏、玩字母游戏、玩意念游戏、玩如说游戏——这就是身的嬉戏。什么是语的嬉戏呢?口鼓、口悬吊、口瓮、口皱、口贝壶、口镜、戏剧、说唱、歌唱、玩笑——这就是语的嬉戏。巴利
Khiḍḍā ti dve khiḍḍā – kāyikā ca khiḍḍā vācasikā ca khiḍḍā. Katamā kāyikā khiḍḍā? Hatthīhipi kīḷanti, assehipi kīḷanti, rathehipi kīḷanti, dhanūhipi kīḷanti, aṭṭhapadehipi kīḷanti, dasapadehipi kīḷanti, ākāsepi kīḷanti, parihārapathepi kīḷanti, santikāyapi kīḷanti , khalikāyapi kīḷanti, ghaṭikāyapi kīḷanti, salākahatthenapi kīḷanti, akkhenapi kīḷanti, paṅkacīrenapi kīḷanti , vaṅkakenapi kīḷanti, mokkhacikāyapi kīḷanti, ciṅgulakenapi kīḷanti, pattāḷhakenapi kīḷanti, rathakenapi kīḷanti, dhanukenapi kīḷanti, akkharikāyapi kīḷanti, manesikāyapi kīḷanti, yathāvajjenapi kīḷanti – ayaṃ kāyikā khiḍḍā. Katamā vācasikā khiḍḍā? Mukhabherikaṃ mukhālambaraṃ mukhaḍiṇḍimakaṃ mukhavalimakaṃ mukhabheruḷakaṃ mukhadaddarikaṃ nāṭakaṃ lāpaṃ gītaṃ davakammaṃ – ayaṃ vācasikā khiḍḍā.
淫欲法,即所谓非法、村法、贱法、粗恶法、与水有关、隐秘、一对一的成就。为何称为淫欲法?因为两者皆染着、沉迷、流漏、被缠扰、心被完全控制,两者的法相似,故称为淫欲法。正如两个争吵的人称为“methuna”,两个争论的人……(中略)……两个说话的人、两个起诤事的人、两个争吵的人、两个论议的人、两个交谈的人,皆称为“methuna”。同样地,两者皆染着、沉迷、流漏、被缠扰、心被完全控制,两者的法相似,故称为淫欲法。巴利
Methunadhammo nāma yo so asaddhammo gāmadhammo vasaladhammo duṭṭhullo odakantiko rahasso dvayaṃdvayasamāpatti. Kiṃkāraṇā vuccati methunadhammo? Ubhinnaṃ rattānaṃ sārattānaṃ avassutānaṃ pariyuṭṭhitānaṃ pariyādinnacittānaṃ ubhinnaṃ sadisānaṃ dhammoti, taṃkāraṇā vuccati methunadhammo. Yathā ubho kalahakārakā methunakāti vuccanti, ubho bhaṇḍanakārakā…pe… ubho bhassakārakā… ubho adhikaraṇakārakā… ubho vivādakārakā… ubho vādino… ubho sallāpakā methunakāti vuccanti ; evameva ubhinnaṃ rattānaṃ sārattānaṃ avassutānaṃ pariyuṭṭhitānaṃ pariyādinnacittānaṃ ubhinnaṃ sadisānaṃ dhammoti, taṃkāraṇā vuccati methunadhammo.
装饰有两种:在家人的装饰与出家人的装饰。何谓在家人的装饰?头发、胡须、花鬘、香料、涂油、首饰、佩饰、衣服、床座、头巾、涂身、揉摩、沐浴、按摩、镜、眼膏、花鬘涂香、面粉、面膏、手环、发髻带、杖管、刀剑、伞盖、彩饰鞋、头巾、宝珠、牦尾拂、白净长边衣等——此为在家人的装饰。何谓出家人的装饰?装饰袈裟、装饰钵、装饰住处,或是对此腐坏身体或外在资具的装饰、妆点、嬉戏、玩耍、贪恋、贪恋性、轻浮、轻浮性——此为出家人的装饰。巴利
Vibhūsā ti dve vibhūsā – atthi agāriyassa vibhūsā, atthi pabbajitassa vibhūsā. Katamā agāriyassa vibhūsā? Kesā ca massu ca mālā ca gandhā ca vilepanā ca ābharaṇā ca pilandhanā ca vatthañca sayanāsanañca veṭhanañca ucchādanaṃ parimaddanaṃ nhāpanaṃ sambāhanaṃ ādāsaṃ añjanaṃ mālāvilepanaṃ mukhacuṇṇakaṃ mukhalepaṃ hatthabandhaṃ sikhābandhaṃ daṇḍanāḷiyaṃ khaggaṃ chattaṃ citrā upāhanā uṇhīsaṃ maṇiṃ vāḷabījaniṃ odātāni vatthāni dīghadasāni iti vā – ayaṃ agāriyassa vibhūsā. Katamā pabbajitassa vibhūsā? Cīvaramaṇḍanā pattamaṇḍanā senāsanamaṇḍanā imassa vā pūtikāyassa bāhirānaṃ vā parikkhārānaṃ maṇḍanā vibhūsanā keḷanā parikeḷanā gedhitatā gedhitattaṃ capalatā cāpalyaṃ – ayaṃ pabbajitassa vibhūsā.
他应当断除、去除、灭尽、令不复存在的:懒散、欺骗、嬉笑、游戏、淫欲法,及装饰、随从、眷属、资具——断除懒散、欺骗、嬉笑、游戏,并断除淫欲连同装饰。巴利
Tandiṃ māyaṃ hassaṃ khiḍḍaṃ, methunaṃ vippajahe savibhūsa nti. Tandiñca māyañca hassañca khiḍḍañca methunadhammañca savibhūsaṃ saparivāraṃ saparibhaṇḍaṃ saparikkhāraṃ pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyyāti – tandiṃ māyaṃ hassaṃ khiḍḍaṃ, methunaṃ vippajahe savibhūsaṃ.
所以,世尊这样说:巴利
Tenāha bhagavā –
161 “ 不应纵于睡眠,应勤修警觉,具足精勤;
懒散、欺骗与嬉笑、游戏,以及淫欲和种种装饰,皆应断除。”巴利 注疏 1
‘‘Niddaṃ na bahulīkareyya, jāgariyaṃ bhajeyya ātāpī; Tandiṃ māyaṃ hassaṃ khiḍḍaṃ, methunaṃ vippajahe savibhūsa’’nti.
“不应行阿闼婆咒术、占梦、相术,亦不占星宿”:咒术师们行持咒术:于城邑被围时,或战阵临前时,他们对敌军、怨敌、仇敌兴起灾害,兴起祸患,兴起疾病,令人生起热病,生起绞痛,生起霍乱,生起下痢。咒术师们即如此行持咒术。巴利
Āthabbaṇaṃ supinaṃ lakkhaṇaṃ, no vidahe athopi nakkhatta nti. Āthabbaṇikā āthabbaṇaṃ payojenti, nagare vā ruddhe saṅgāme vā paccupaṭṭhite parasenapaccatthikesu paccāmittesu ītiṃ uppādenti, upaddavaṃ uppādenti, rogaṃ uppādenti, pajjarakaṃ karonti, sūlaṃ karonti, visūcikaṃ karonti, pakkhandikaṃ karonti. Evaṃ āthabbaṇikā āthabbaṇaṃ payojenti.
解梦者依据梦境作出预言。若有人在清晨时分做梦,其果报如此。在正午时分所做的梦,其果报如此。在傍晚时分所做的梦,其果报如此。在初夜时分所做的梦……在中夜时分所做的梦……在后夜时分所做的梦……靠右侧躺时所做的梦……靠左侧躺时所做的梦……仰卧所做的梦……俯卧所做的梦……梦见月亮……梦见太阳……梦见大海……梦见山中之王须弥山(Sineru) ……梦见大象……梦见马……梦见战车……梦见步兵……梦见军队的阵列……梦见令人愉悦的园林……梦见令人愉悦的森林……梦见令人愉悦的土地……梦见令人愉悦的池塘,其果报皆如此。解梦者正是如此依据梦境而作预言。巴利
Supinapāṭhakā supinaṃ ādisanti, yo pubbaṇhasamayaṃ supinaṃ passati, evaṃ vipāko hoti. Yo majjhanhikasamayaṃ supinaṃ passati, evaṃ vipāko hoti. Yo sāyanhasamayaṃ supinaṃ passati, evaṃ vipāko hoti. Yo purime yāme…pe… yo majjhime yāme… yo pacchime yāme… yo dakkhiṇena passena nipanno… yo vāmena passena nipanno… yo uttānaṃ nipanno… yo avakujja nipanno… yo candaṃ passati… yo sūriyaṃ passati… yo mahāsamuddaṃ passati… yo sineruṃ pabbatarājānaṃ passati… yo hatthiṃ passati… yo assaṃ passati… yo rathaṃ passati… yo pattiṃ passati… yo senābyūhaṃ passati… yo ārāmarāmaṇeyyakaṃ passati… yo vanarāmaṇeyyakaṃ passati… yo bhūmirāmaṇeyyakaṃ passati… yo pokkharaṇīrāmaṇeyyakaṃ passati, evaṃ vipāko hotīti. Evaṃ supinapāṭhakā supinaṃ ādisanti.
看相的人预言相状,比如:宝石的相状、棍杖的相状、衣物的相状、剑的相状、箭的相状、弓的相状、武器的相状、女人的相状、男人的相状、少女的相状、少男的相状、女奴的相状、男奴的相状、大象的相状、马的相状、水牛的相状、公牛的相状、阉牛的相状、山羊的相状、公羊的相状、公鸡的相状、鹌鹑的相状、巨蜥的相状、一种耳饰的相状?、乌龟的相状、鹿的相状,像这样的种种情况。看相的人就是这样预言相状的。巴利
Lakkhaṇapāṭhakā lakkhaṇaṃ ādisanti – maṇilakkhaṇaṃ daṇḍalakkhaṇaṃ vatthalakkhaṇaṃ asilakkhaṇaṃ usulakkhaṇaṃ dhanulakkhaṇaṃ āvudhalakkhaṇaṃ itthilakkhaṇaṃ purisalakkhaṇaṃ kumārikālakkhaṇaṃ kumāralakkhaṇaṃ dāsilakkhaṇaṃ dāsalakkhaṇaṃ hatthilakkhaṇaṃ assalakkhaṇaṃ mahiṃsalakkhaṇaṃ usabhalakkhaṇaṃ goṇalakkhaṇaṃ ajalakkhaṇaṃ meṇḍalakkhaṇaṃ kukkuṭalakkhaṇaṃ vaṭṭalakkhaṇaṃ godhālakkhaṇaṃ kaṇṇikālakkhaṇaṃ kacchapalakkhaṇaṃ migalakkhaṇaṃ iti vāti. Evaṃ lakkhaṇapāṭhakā lakkhaṇaṃ ādisanti.
占星师以星宿来占断。共有二十八星宿。他们称说:依此星宿,可行入宅;依此星宿,可戴王冠;依此星宿,可办婚嫁;依此星宿,可下种子;依此星宿,可行交合。占星师便是如此以星宿占断的。巴利
Nakkhattapāṭhakā nakkhattaṃ ādisanti. Aṭṭhavīsati nakkhattāni. Iminā nakkhattena gharappaveso kattabbo, iminā nakkhattena makuṭaṃ bandhitabbaṃ, iminā nakkhattena vāreyyaṃ kāretabbaṃ, iminā nakkhattena bījanīhāro kattabbo, iminā nakkhattena saṃvāso gantabboti. Evaṃ nakkhattapāṭhakā nakkhattaṃ ādisanti.
他不应修习、从事、行持,亦不应以之为依止——《阿闼婆吠陀》、解梦术、看相术和占星术。同样地,不应接受、学习、忆持、掌握、辨别或运用《阿闼婆吠陀》、解梦术、看相术,乃至占星术。巴利
Āthabbaṇaṃ supinaṃ lakkhaṇaṃ, no vidahe athopi nakkhatta nti. Āthabbaṇañca supinañca lakkhaṇañca nakkhattañca no vidaheyya na careyya na samācareyya na samādāya vatteyya. Atha vā na gaṇheyya na uggaṇheyya na dhāreyya na upadhāreyya na upalakkheyya nappayojeyyāti – āthabbaṇaṃ supinaṃ lakkhaṇaṃ, no vidahe athopi nakkhattaṃ.
所谓鸟兽声,即动物的叫声。鸟兽声相师依动物的叫声占断——他们宣称能了知鸟类或四足动物的啼叫与鸣吼之义。鸟兽声相师便是如此依动物叫声占断的。安胎师则令胎儿安住。胎儿由两种因缘不得安稳住胎:因虫类,或因风界失调。他们便施予药物,以消除这些虫类或风界失调的障碍。安胎师便是如此令胎儿安住的。医术有五种:眼耳眼科、外科、内科、驱鬼术、儿科。一位以佛为皈依、以法为皈依、以僧为皈依者,他皈依世尊,世尊亦护念此人。这确实为世尊亲说:“诸比丘,若有比丘虚伪、固执、饶舌、傲慢自大、内心不得安止,他们非我所护念者。诸比丘,那些比丘背离此法与律,且于此法与律中不得增长、增广、广大。然而,诸比丘,若有比丘不虚伪、不饶舌、具慧而坚定、不固执、内心善得安止,他们则是我所护念者。诸比丘,他们不背离此法与律,且于此法与律中得以增长、增广、广大。”巴利
Virutañca gabbhakaraṇaṃ, tikicchaṃ māmako na seveyyā ti. Virutaṃ vuccati migavākkaṃ. Migavākkapāṭhakā migavākkaṃ ādisanti – sakuntānaṃ vā catuppadānaṃ vā rutaṃ vassitaṃ jānantīti. Evaṃ migavākkapāṭhakā migavākkaṃ ādisanti. Gabbhakaraṇīyā gabbhaṃ saṇṭhāpenti. Dvīhi kāraṇehi gabbho na saṇṭhāti – pāṇakehi vā vātakuppehi vā. Pāṇakānaṃ vā vātakuppānaṃ vā paṭighātāya osadhaṃ dentīti. Evaṃ gabbhakaraṇīyā gabbhaṃ saṇṭhāpenti. Tikicchā ti pañca tikicchā – sālākiyaṃ, sallakattiyaṃ, kāyatikicchaṃ, bhūtiyaṃ, komārabhaccaṃ. Māmako ti buddhamāmako dhammamāmako saṅghamāmako, so vā bhagavantaṃ mamāyati bhagavā vā taṃ puggalaṃ pariggaṇhāti. Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘ye te, bhikkhave, bhikkhū kuhā thaddhā lapā siṅgī unnaḷā asamāhitā na me te, bhikkhave, bhikkhū māmakā, apagatā ca te, bhikkhave, bhikkhū imasmā dhammavinayā, na ca te bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjanti. Ye ca kho, bhikkhave, bhikkhū nikkuhā nillapā dhīrā atthaddhā susamāhitā te kho me, bhikkhave, bhikkhū māmakā na ca apagatā te , bhikkhave, bhikkhū imasmā dhammavinayā, te ca bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjanti’’.
“ 欺诳、固执、饶舌、炫饰、骄慢、心不定者;
他们于正自觉者所教说的法中,不得增长。
“ 智者无虚伪、不饶舌、不顽固,善得定。
他们确实能于正自觉者所教之法中获得增长。”巴利
‘‘Kuhā thaddhā lapā siṅgī, unnaḷā asamāhitā; Na te dhamme virūhanti, sammāsambuddhadesite. ‘‘Nikkuhā nillapā dhīrā, atthaddhā susamāhitā; Te ve dhamme virūhanti, sammāsambuddhadesite’’.
佛弟子不应从事、不应亲近、不应屡屡亲近、不应交际、不应反复从事鸟兽声、怀孕术与医疗;不应行、不应常行、不应受持后而行。换言之,不应执取、不应研习、不应记持、不应忆念、不应审视、不应修习——佛弟子不应从事鸟兽声、怀孕术与医疗。巴利
Virutañca gabbhakaraṇaṃ, tikicchaṃ māmako na seveyyā ti. Virutañca gabbhakaraṇañca tikicchañca māmako na seveyya na niseveyya na saṃseveyya nappaṭiseveyya na careyya na samācareyya na samādāya vatteyya. Atha vā na gaṇheyya na uggaṇheyya na dhāreyya na upadhāreyya na upalakkheyya nappayojeyyāti – virutañca gabbhakaraṇaṃ tikicchaṃ māmako na seveyya.
因此,世尊说:巴利
Tenāha bhagavā –
162 “ 不应修习阿达婆咒术、占梦、看相及星宿术。
我的弟子,也不应从事鸟兽声占卜、安胎术与医术。”巴利 注疏 1
‘‘Āthabbaṇaṃ supinaṃ lakkhaṇaṃ, no vidahe athopi nakkhattaṃ; Virutañca gabbhakaraṇaṃ, tikicchaṃ māmako na seveyyā’’ti.
在此,有些比丘基于出身、基于族姓、基于家世、基于容貌端严、基于财富、基于学识、基于职业、基于技艺、基于知识领域、基于多闻、基于辩才,或基于其他某种事由,而指责、呵责、非难他。当他遭到指责、遭到呵责、遭到非难时,面对指责、呵责、非难,面对恶名与坏名声,他不动摇、不被动摇、不深受动摇,不恐惧、不惊惶、不战栗、不害怕、不陷入惊惧。他应是无畏、不胆怯、不惊慌、不逃跑,已断除害怕与怖畏,已远离身毛竖立的状态而安住——对于指责,他不动摇。巴利
Nindāya nappavedheyyā ti. Idhekacce bhikkhū nindanti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā nindanti garahanti upavadanti, nindito garahito upavadito nindāya garahāya upavādena akittiyā avaṇṇahārikāya na vedheyya nappavedheyya na sampavedheyya na taseyya na uttaseyya na paritaseyya na bhāyeyya na santāsaṃ āpajjeyya, abhīrū assa achambhī anutrāsī apalāyī, pahīnabhayabheravo vigatalomahaṃso vihareyyāti – nindāya nappavedheyya.
此处,有些比丘由于出身、族姓、家世、容貌端严、财富、学识、职业、技艺、知识领域、多闻、辩才,或其他某种原因而受到称赞、赞扬、称叹、夸奖。当受到称赞、赞扬、称叹、夸奖时,对于这种称赞、赞扬、称叹、夸奖的名声,他不生起骄慢,不生起高傲,不生起慢心,不生起顽固。他不因此而生慢心,不因此而变得僵硬、过于僵硬、昂首挺胸——比丘受到称赞时不应骄慢。巴利
Na unnameyya pasaṃsito bhikkhū ti. Idhekacce bhikkhū pasaṃsanti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā pasaṃsanti thomenti kittenti vaṇṇenti, pasaṃsito thomito kittito vaṇṇito pasaṃsāya thomanena kittiyā vaṇṇahārikāya unnatiṃ na kareyya unnamaṃ na kareyya mānaṃ na kareyya thambhaṃ na kareyya, na tena mānaṃ janeyya na tena thaddho assa patthaddho paggahitasiroti – na unnameyya pasaṃsito bhikkhu.
“贪”是指:贪求、贪染的状态、贪著、执著、执著的状态、渴望、贪,这是不善根。“悭”是指:五种吝啬——对住处吝啬……(中略)……执取,名为悭。“嗔”是指:心的嫌恶、反感、对立,愤怒、盛怒、极怒,嗔、嗔恼、极嗔恼,心的损害、意的嗔恼,忿、怒、怒态,嗔、憎、憎态,恼害、害意、害恼,敌对、暴戾、粗鲁,心的不快。“离间语”:于此,有人好说离间语,从这边听闻,为离间这边的人而往那边说;或从那边听闻,为离间那边的人而往这边说。他如此破坏和合者,助长已分裂者,乐于派系、喜好派系、欢喜派系,说能起派系的话——这就称为离间语。巴利
Lobhaṃ saha macchariyena, kodhaṃ pesuṇiyañca panudeyyā ti. Lobho ti yo lobho lubbhanā lubbhitattaṃ sārāgo sārajjanā sārajjitattaṃ abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. Macchariya nti pañca macchariyāni – āvāsamacchariyaṃ…pe… gāho vuccati macchariyaṃ. Kodho ti yo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṃ paṭivirodho, kopo pakopo sampakopo, doso padoso sampadoso, cittassa byāpatti manopadoso, kodho kujjhanā kujjhitattaṃ, doso dussanā dussitattaṃ, byāpattiṃ byāpajjanā byāpajjitattaṃ, virodho paṭivirodho caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa. Pesuñña nti idhekacco pisuṇavāco hoti ito sutvā amutra akkhātā imesaṃ bhedāya, amutra vā sutvā imesaṃ akkhātā amūsaṃ bhedāya. Iti samaggānaṃ vā bhettā bhinnānaṃ vā anuppadātā, vaggārāmo vaggarato vagganandī vaggakaraṇiṃ vācaṃ bhāsitā hoti – idaṃ vuccati pesuññaṃ.
再者,他以两种原因散布离间语:出于讨人欢心,或怀着分裂的意图。出于讨人欢心,如何散布离间语呢?“我将成为此人喜爱的人,成为合他心意的人,成为他信赖的人,成为他亲近的人,成为他知心的人。”像这样,出于讨人欢心而散布离间语。怀着分裂的意图,如何散布离间语呢?“如何令这些人互相对立、分离、成为派别、分为两家、心生二意、成为两派、相互破裂、不再和合,痛苦不安地生活呢?”像这样,怀着分裂的意图而散布离间语。比丘应当驱除、逐出、舍断、除去、灭尽这些,令贪与悭、嗔恚与离间语永不再生。巴利
Api ca dvīhi kāraṇehi pesuññaṃ upasaṃharati – piyakamyatāya vā bhedādhippāyena vā. Kathaṃ piyakamyatāya pesuññaṃ upasaṃharati? Imassa piyo bhavissāmi manāpo bhavissāmi vissāsiko bhavissāmi abbhantariko bhavissāmi suhadayo bhavissāmīti. Evaṃ piyakamyatāya pesuññaṃ upasaṃharati. Kathaṃ bhedādhippāyena pesuññaṃ upasaṃharati? Kathaṃ ime nānā assu vinā assu vaggā assu dvedhā assu dvejjhā assu dve pakkhā assu bhijjheyyuṃ na samāgaccheyyuṃ dukkhaṃ na phāsu vihareyyunti. Evaṃ bhedādhippāyena pesuññaṃ upasaṃharati. Lobhaṃ saha macchariyena, kodhaṃ pesuṇiyañca panudeyyāti. Lobhañca macchariyañca kodhañca pesuññañca nudeyya panudeyya pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyyāti – lobhaṃ saha macchariyena, kodhaṃ pesuṇiyañca panudeyya.
因此,世尊如是说:巴利
Tenāha bhagavā –
163 “ 比丘不应因呵责而动摇,受到赞叹时也不应骄慢;
他应当驱除贪与悭,驱除嗔与离间语。”巴利 注疏 1
‘‘Nindāya nappavedheyya, na unnameyya pasaṃsito bhikkhu; Lobhaṃ saha macchariyena, kodhaṃ pesuṇiyañca panudeyyā’’ti.
律中所禁止的那些买卖,此处并非所指。如何是安住于买卖?与五众交换钵、衣或其他任何资具时,若以欺诳心,或希求利益而作交换,这便是安住于买卖。如何是不安住于买卖?与五众交换钵、衣或其他资具时,不为欺诳,不希求利益而作交换,这便是不安住于买卖。他不应安住于买卖,不应耽着于买卖;应当舍断买卖、消除买卖、灭尽买卖,令买卖不复存在;应当远离买卖、避开买卖、回避买卖、出离买卖、从买卖中解脱出来、从买卖中解放出来,不与买卖相系,以无量心而住——这便是“不应安住于买卖”。巴利
Kayavikkaye na tiṭṭheyyā ti. Ye kayavikkayā vinaye paṭikkhittā na te imasmiṃ atthe adhippetā. Kathaṃ kayavikkaye tiṭṭhati? Pañcannaṃ saddhiṃ pattaṃ vā cīvaraṃ vā aññaṃ vā kiñci parikkhāraṃ vañcaniyaṃ vā karonto udayaṃ vā patthayanto parivatteti. Evaṃ kayavikkaye tiṭṭhati. Kathaṃ kayavikkaye na tiṭṭhati? Pañcannaṃ saddhiṃ pattaṃ vā cīvaraṃ vā aññaṃ vā kiñci parikkhāraṃ na vañcaniyaṃ vā karonto na udayaṃ vā patthayanto parivatteti. Evaṃ kayavikkaye na tiṭṭhati. Kayavikkaye na tiṭṭheyyā ti. Kayavikkaye na tiṭṭheyya na santiṭṭheyya, kayavikkayaṃ pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyya, kayavikkayā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti – kayavikkaye na tiṭṭheyya.
哪些是导致诽谤的烦恼?有些沙门、婆罗门具有神通、天眼与他心智,他们能从远处看见,虽近在眼前却无人能见,能以心了知他人心;还有些天神也具有神通、天眼与他心智,能从远处看见,虽近在眼前却无人能见,能以心了知他人心。他们或以粗烦恼、中烦恼或细烦恼而作诽谤。什么是粗烦恼?身恶行、语恶行、意恶行——这些称为粗烦恼。什么是中烦恼?欲寻思、嗔寻思、害寻思——这些称为中烦恼。什么是细烦恼?亲属寻思、地域寻思、有关他人的寻思、与怜悯他人相关的寻思、与利养恭敬名誉相关的寻思、与不想被人轻视相关的寻思——这些称为细烦恼。他不应以这些粗、中、细烦恼而作诽谤,不应造作诽谤,不应生起、制造导致诽谤的烦恼;应当舍弃、消除、灭除这些导致诽谤的烦恼,令其不复存在;应当远离、回避、出离、脱离这些导致诽谤的烦恼,从中解脱,不再与之关联,以无边际之心而住。比丘不应在任何地方、于任何事物、于任何境界中造作诽谤——无论是内在,还是外在,乃至内外之间。巴利
Upavādaṃ bhikkhu na kareyya kuhiñcī ti. Katame upavādakarāti kilesā? Santeke samaṇabrāhmaṇā iddhimanto dibbacakkhukā paracittaviduno, te dūratopi passanti āsannāpi na dissanti cetasāpi cittaṃ pajānanti, devatāpi kho santi iddhimantiniyo dibbacakkhukā paracittaviduniyo, tā dūratopi passanti, āsannāpi na dissanti cetasāpi cittaṃ pajānanti. Te oḷārikehi vā kilesehi majjhimehi vā kilesehi sukhumehi vā kilesehi upavadeyyuṃ. Katame oḷārikā kilesā? Kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritaṃ – ime vuccanti oḷārikā kilesā. Katame majjhimā kilesā? Kāmavitakko byāpādavitakko vihiṃsāvitakko – ime vuccanti majjhimā kilesā. Katame sukhumā kilesā? Ñātivitakko, janapadavitakko, aparavitakko, parānudayatā paṭisaññutto vitakko , lābhasakkārasilokapaṭisaññutto vitakko, anavaññattipaṭisaññutto vitakko – ime vuccanti sukhumā kilesā. Te oḷārikehi vā kilesehi majjhimehi vā kilesehi sukhumehi vā kilesehi na upavadeyya upavādaṃ na kareyya upavādakare kilese na kareyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyya, upavādakare kilese pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyya, upavādakarehi kilesehi ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyya. Kuhiñcī ti kuhiñci kimhici katthaci ajjhattaṃ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti – upavādaṃ bhikkhu na kareyya kuhiñci.
“不应执着于村落。”什么是执着于村落?于此,有比丘与村落中的在家人相交而住,同喜同忧:在家人快乐时他也快乐,在家人痛苦时他也痛苦;当有事务需要处理时,他自身也投身其中。如此即是执着于村落。巴利
Gāme ca nābhisajjeyyā ti. Kathaṃ gāme sajjati? Idha bhikkhu gāme gihīhi saṃsaṭṭho viharati sahanandī sahasokī sukhitesu sukhito dukkhitesu dukkhito, uppannesu kiccakaraṇīyesu attanā voyogaṃ āpajjati. Evampi gāme sajjati.
或者,有比丘于午前时分,著下衣,持钵与衣,入村落或城镇乞食。其身未得守护,其语未得守护,其意未得守护,念未安立,诸根不摄。于是,他处处贪著,处处执取,处处被缚,处处遭遇不幸与灾祸。如此,便是执着于村落。巴利
Atha vā bhikkhu pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya pavisati arakkhiteneva kāyena arakkhitāya vācāya arakkhitena cittena anupaṭṭhitāya satiyā asaṃvutehi indriyehi. So tatra tatra sajjati tatra tatra gaṇhāti tatra tatra bajjhati tatra tatra anayabyasanaṃ āpajjati. Evampi gāme sajjati.
如何于村落中而不执著?于此,有比丘在村落中与在家人不相混杂而住,不与他们同乐,不与他们同悲,不因快乐之人而快乐,不因痛苦之人而痛苦;若遇有需处理之事,他亦不亲身参与。如此,也是于村落中而不执著。巴利
Kathaṃ gāme na sajjati? Idha bhikkhu gāme gihīhi asaṃsaṭṭho viharati na sahanandī na sahasokī na sukhitesu sukhito na dukkhitesu dukkhito, uppannesu kiccakaraṇīyesu na attanā voyogaṃ āpajjati. Evampi gāme na sajjati.
或者,比丘在午前时分,着下衣,持钵与上衣,进入村落或城镇托钵乞食。他以善加守护的身、善加守护的语、善加守护的意,安立的正念,收摄的诸根而行乞食。他于一切处不粘着,于一切处不抓取,于一切处不被系缚,于一切处不遭遇不幸与灾祸。如此,也是在村落中不执着。即:在村落中,不应粘着,不应抓取,不应被系缚,不应被阻碍;他应是不贪求的、不渴望的、不沉醉的、不深陷的,应离了贪、没了贪、舍了贪……应以如梵天般的自身而住——并且,在村落中不应有执着。巴利
Atha vā bhikkhu pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya pavisati rakkhiteneva kāyena rakkhitāya vācāya rakkhitena cittena upaṭṭhitāya satiyā saṃvutehi indriyehi. So tatra tatra na sajjati tatra tatra na gaṇhāti tatra tatra na bajjhati tatra tatra na anayabyasanaṃ āpajjati. Evampi gāme na sajjati. Gāme ca nābhisajjeyyāti gāme na sajjeyya na gaṇheyya na bajjheyya na palibajjheyya, agiddho assa agadhito amucchito anajjhosanno vītagedho vigatagedho cattagedho…pe… brahmabhūtena attanā vihareyyāti – gāme ca nābhisajjeyya.
什么是花言巧语?那些依止于利养、恭敬与名声的恶欲者、被欲望所胜者、带着物质之眼者、看重世间法者,对他人所作的言说:迎合之语、奉承之语、蜜语、套近乎之语、过度套近乎之语、讨好之语、过度讨好之语、诱骗之语、过度诱骗之语、爱语、谄媚、如绿豆汤般柔软、如仆从般侍奉、如食人背后之肉。其中,若有一种柔软语、温和语、松弛语、不粗鲁语——这便是花言巧语。巴利
Lābhakamyā janaṃ na lapayeyyā ti. Katamā lapanā? Lābhasakkārasilokasannissitassa pāpicchassa icchāpakatassa āmisacakkhukassa lokadhammagarukassa yā paresaṃ ālapanā lapanā sallapanā ullapanā samullapanā unnahanā samunnahanā ukkācanā samukkācanā anupiyabhāṇitā cātukamyatā muggasūpyatā pāribhaṭayatā parapiṭṭhimaṃsikatā , yā tattha saṇhavācatā sakhilavācatā sithilavācatā apharusavācatā – ayaṃ vuccati lapanā.
再者,出于两种原因,他会对人花言巧语:将自己放低、将他人抬高而花言巧语;或是将自己抬高、将他人贬低而花言巧语。如何是将自己放低、将他人抬高而花言巧语呢?他会说:“诸位对我恩惠甚多,我是依靠诸位才得以获得衣服、饮食、坐卧处和病患所需的医药资具。其他那些本有意赠我物品或为我做事的人,也都是因为仰赖诸位、看在诸位的情面上。甚至我从父母那里承袭下来的旧名字,也都消失了。我是因为诸位,才被称作某家的常客,或是某某家的常客。”如此,便是将自己放低、将他人抬高而花言巧语。巴利
Api ca dvīhi kāraṇehi janaṃ lapati – attānaṃ vā nīcaṃ ṭhapento paraṃ uccaṃ ṭhapento janaṃ lapati, attānaṃ vā uccaṃ ṭhapento paraṃ nīcaṃ ṭhapento janaṃ lapati. Kathaṃ attānaṃ nīcaṃ ṭhapento paraṃ uccaṃ ṭhapento janaṃ lapati? ‘‘Tumhe me bahūpakārā, ahaṃ tumhe nissāya labhāmi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ, yepi me aññe dātuṃ vā kātuṃ vā maññanti, tumhe nissāya tumhe sampassantā yampi me purāṇaṃ mātāpettikaṃ nāmadheyyaṃ tampi me antarahitaṃ. Tumhehi ahaṃ ñāyāmi asukassa kulūpako asukāya kulūpako’’ti. Evaṃ attānaṃ nīcaṃ ṭhapento paraṃ uccaṃ ṭhapento janaṃ lapati.
如何是将自己抬高、将他人贬低而花言巧语呢?他会说:“我对诸位恩惠甚多。你们是因为投靠了我,才皈依了佛、皈依了法、皈依了僧;才远离了杀生,远离了不与取,远离了欲邪行,远离了妄语,远离了诸酒类等放逸之因。是我为你们说法,解答你们的疑惑,为你们解说伍波萨他日,安排各项新的事务。可如今,你们却背弃了我,去恭敬、尊重、尊崇、供养其他比丘!”如此,便是将自己抬高、将他人贬低而花言巧语。巴利
Kathaṃ attānaṃ uccaṃ ṭhapento paraṃ nīcaṃ ṭhapento janaṃ lapati? ‘‘Ahaṃ tumhākaṃ bahūpakāro, tumhe maṃ āgamma buddhaṃ saraṇaṃ gatā, dhammaṃ saraṇaṃ gatā, saṅghaṃ saraṇaṃ gatā, pāṇātipātā paṭiviratā, adinnādānā paṭiviratā, kāmesumicchācārā paṭiviratā, musāvādā paṭiviratā, surāmerayamajjappamādaṭṭhānā paṭiviratā. Ahaṃ tumhākaṃ uddesaṃ demi, paripucchaṃ demi, uposathaṃ ācikkhāmi, navakammaṃ adhiṭṭhāmi. Atha pana tumhe maṃ ujjhitvā aññe sakkarotha garuṃ karotha mānetha pūjethā’’ti. Evaṃ attānaṃ uccaṃ ṭhapento paraṃ nīcaṃ ṭhapento janaṃ lapati.
“以利养为原因、以利养为条件、以利养为动机,为了成就利养、令利养圆满,他不应对人花言巧语。他应当将花言巧语断除、驱除、灭尽,令它彻底不再生起。对花言巧语,他应深感不乐、远离、断绝、出离、脱离、解开束缚、不再与之联结,以离边界的广大心而住。”——这是“以利养为原因,不应对人花言巧语”之教说。巴利
Lābhakamyā janaṃ na lapayeyyā ti. Lābhahetu lābhapaccayā lābhakāraṇā lābhābhinibbattiyā lābhaṃ paripācento janaṃ na lapayeyya, lapanaṃ pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyya, lapanā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti – lābhakamyā janaṃ na lapayeyya.
因此,世尊这样说道:巴利
Tenāha bhagavā –
164 “ 比丘不应从事买卖,亦不应于任何处所责难他人;
不应贪着村落,亦不应为利养而花言巧语诳惑世人。”巴利 注疏 1
‘‘Kayavikkaye na tiṭṭheyya, upavādaṃ bhikkhu na kareyya kuhiñci; Gāme ca nābhisajjeyya, lābhakamyā janaṃ na lapayeyyā’’ti.
“比丘不应成为夸耀者。”此处,有一类比丘好欲夸耀、喜好炫耀。他如此夸耀、炫耀:“我具足戒”,或“具足仪轨”,或“具足戒与仪轨”,或依出身、家族、家世、容貌俊美、财富、多闻、职业、技艺、学问、博闻、辩才,或其他种种事由而夸耀。“我是从高贵的家族出家者”,“从大富家族出家者”,“从巨富家族出家者”,“我是持经师”,“持律师”,“说法师”,“住阿兰若者”……乃至“我得非想非非想定”,他如此夸耀、炫耀。不应这样夸耀、炫耀,应断除夸耀,驱除它、灭尽它,令它不复存在。应远离夸耀,厌离、离脱、彻底离脱、出离、超脱、彻底解脱、解缚,以心超越界限而住——比丘不应成为夸耀者。巴利
Na ca katthiko siyā bhikkhū ti. Idhekacco katthī hoti vikatthī. So katthati vikatthati ahamasmi sīlasampannoti vā vatasampannoti vā sīlabbatasampannoti vā jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā. Uccā kulā pabbajitoti vā mahābhogakulā pabbajitoti vā uḷārabhogakulā pabbajitoti vā suttantikoti vā vinayadharoti vā dhammakathikoti vā āraññikoti vā…pe… nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā katthati vikatthati. Evaṃ na kattheyya na vikattheyya, katthaṃ pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyya, katthanā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti – na ca katthiko siyā bhikkhu.
“也不说应酬的言语。”什么是应酬的言语呢?在此,有比丘为了衣服而说应酬的话,为了食物而说应酬的话,为了住处而说应酬的话,为了疗病所需的病缘药资具而说应酬的话——这也称为应酬的言语。巴利
Na ca vācaṃ payuttaṃ bhāseyyā ti. Katamā payuttavācā? Idhekacco cīvarapayuttaṃ vācaṃ bhāsati, piṇḍapātapayuttaṃ vācaṃ bhāsati, senāsanapayuttaṃ vācaṃ bhāsati, gilānapaccayabhesajjaparikkhārapayuttaṃ vācaṃ bhāsati – ayampi vuccati payuttavācā.
或者,为了衣服、为了食物、为了住处、为了疗病所需的病缘药资具,他说真实语,也说虚妄语;说离间语,也说和合语;说粗恶语,也说柔和语;说杂秽语,也说非杂秽语;乃至念诵咒语——这也称为应酬的言语。又或者,以净信心为他人说法,心中思惟:“啊,但愿他们听我说法,听法之后生起净信,因净信而对我作净信的供养”——这也称为应酬的言语。而且,不应说应酬的话语。即便是最微细的法教言语,也不应说应酬的话,不应讲说,不应开示,不应表达。应舍弃应酬的言语,驱除它、灭尽它,令它不存在。应远离应酬的言语,厌离它、离脱它、彻底离脱,出离、超脱、彻底解脱、解缚,以心超越界限而住——不应说应酬的话语。巴利
Atha vā cīvarahetu piṇḍapātahetu senāsanahetu gilānapaccayabhesajjaparikkhārahetu saccampi bhaṇati musāpi bhaṇati, pisuṇampi bhaṇati apisuṇampi bhaṇati, pharusampi bhaṇati apharusampi bhaṇati, samphappalāpampi bhaṇati asamphappalāpampi bhaṇati, mantāpi vācaṃ bhāsati – ayampi vuccati payuttavācā. Atha vā pasannacitto paresaṃ dhammaṃ deseti – ‘‘aho vata me dhammaṃ suṇeyyuṃ, sutvāva dhammaṃ pasīdeyyuṃ, pasannā ca me pasannākāraṃ kareyyu’’nti – ayaṃ vuccati payuttavācā. Na ca vācaṃ payuttaṃ bhāseyyāti. Antamaso dhammadesanaṃ vācaṃ upādāya payuttavācaṃ na bhāseyya na katheyya na bhaṇeyya na dīpeyya na vohareyya, payuttaṃ vācaṃ pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyya, payuttavācāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti – na ca vācaṃ payuttaṃ bhāseyya.
“不应学习无惭行为。”所谓无惭,有三种无惭:身无惭、语无惭、意无惭。什么是身无惭呢?在此,有人到了僧团中,也表现出身无惭;到了人群中,也表现出身无惭;在食堂里,也表现出身无惭;在浴室里,也表现出身无惭;在饮水处,也表现出身无惭;进入村落时,也表现出身无惭;进入村落之后,也表现出身无惭。巴利
Pāgabbhiyaṃ na sikkheyyā ti. Pāgabbhiya nti tīṇi pāgabbhiyāni – kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ, vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ, cetasikaṃ pāgabbhiyaṃ. Katamaṃ kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ? Idhekacco saṅghagatopi kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti, gaṇagatopi kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti, bhojanasālāyapi kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti, jantāgharepi kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti, udakatitthepi kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti, antaragharaṃ pavisantopi kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti, antaragharaṃ paviṭṭhopi kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti.
如何于僧团中展示身的放肆?此处,有人于僧团中,对上座比丘不恭敬:站立时冲撞他们,坐下时冲撞他们;站在他们前面,坐在他们前面;坐于高座;以衣裹头而坐;站着说话,且挥动手臂。这便是如何于僧团中展示身的放肆。巴利
Kathaṃ saṅghagato kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti? Idhekacco saṅghagato acittīkārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati, sasīsaṃ pārupitvā nisīdati , ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati. Evaṃ saṅghagato kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti.
如何于大众中表现身的无惭?在此,有人于大众中,以不恭敬对待上座比丘们:上座比丘们赤脚经行时,他却穿着鞋经行;上座比丘们在低处经行时,他在高处经行;上座比丘们在地面经行时,他在铺设的经行处经行;他站立时也冲撞他们,端坐时也冲撞他们;他站在他们前面,坐在他们前面;他坐在高的座位上;他以衣裹覆头部而坐;他站着说话,且挥动手臂说话。如此,他便在大众中表现了身的无惭。巴利
Kathaṃ gaṇagato kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti? Idhekacco gaṇagato acittīkārakato therānaṃ bhikkhūnaṃ anupāhanānaṃ caṅkamantānaṃ saupāhano caṅkamati , nīce caṅkame caṅkamantānaṃ ucce caṅkame caṅkamati, chamāya caṅkamantānaṃ caṅkame caṅkamati, ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati, sasīsaṃ pārupitvāpi nisīdati, ṭhitopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati. Evaṃ gaṇagato kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti.
如何在食堂中表现身的无惭呢?在此,有人于食堂中对上座比丘们不怀恭敬:未经允许便挤入坐下;又以座位排挤新学比丘;站立时冲撞他们,坐着时也冲撞他们;站在他们面前,坐在他们面前;坐于高座;蒙头裹衣而坐;站立说话,挥动手臂说话。他即是这样在食堂中表现了身的无惭。巴利
Kathaṃ bhojanasālāya kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti? Idhekacco bhojanasālāya acittīkārakato there bhikkhū anupakhajja nisīdati, navepi bhikkhū āsanena paṭibāhati, ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati, sasīsaṃ pārupitvā nisīdati, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati. Evaṃ bhojanasālāya kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti.
如何在浴室中展现身体的无惭呢?在此,有人在浴室里不怀敬意地对待上座比丘:他站着时推搡冲撞,坐着时亦推搡冲撞;他偏要站在他们面前,偏要坐在他们面前;他坐于高座;未经请问便添柴火,未经请问便关上门。如此,他在浴室中展现了身体的无惭。巴利
Kathaṃ jantāghare kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti? Idhekacco jantāghare acittīkārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati, anāpucchāpi kaṭṭhaṃ pakkhipati, anāpucchāpi dvāraṃ pidahati. Evaṃ jantāghare kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti.
如何在饮水处展现身体的无惭呢?在此,有人在饮水处不怀敬意地对待上座比丘:他下水时推搡冲撞,或抢在他们前面下水;他沐浴时推搡冲撞,或抢在他们前面沐浴,甚至在他们上方沐浴;他上岸时推搡冲撞,或抢在他们前面上岸。如此,他在饮水处展现了身体的无惭。巴利
Kathaṃ udakatitthe kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti? Idhekacco udakatitthe acittīkārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi otarati, puratopi otarati, ghaṭṭayantopi nhāyati, puratopi nhāyati, uparitopi nhāyati, ghaṭṭayantopi uttarati, puratopi uttarati . Evaṃ udakatitthe kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti.
进入村落时,如何是表现身体上的放纵?于此,有比丘进入村落时,心怀不敬,推搡着长老比丘们走,或抢在长老们前面走,或绕到长老比丘们的前头走。这样进入村落,便是在表现身体上的放纵。巴利
Kathaṃ antaragharaṃ pavisanto kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti? Idhekacco antaragharaṃ pavisanto acittīkārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi gacchati, puratopi gacchati, vokkammapi therānaṃ bhikkhūnaṃ purato gacchati . Evaṃ antaragharaṃ pavisanto kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti.
进入村落之后,如何是表现身体上的放纵?于此,有比丘进入村落之后,有人对他说“尊者,请勿进入”,他依然进入;对他说“尊者,请勿站立”,他依然站立;对他说“尊者,请勿坐下”,他依然坐下。他还进入未得许可的地方,站在未得许可的地方,坐在未得许可的地方。那些人家中有隐蔽、遮覆的内室,是良家妇女、良家女儿、良家媳妇、良家少女们所在之处,他也冒失闯入,乃至伸手抚摸孩童的头。如此,进入村落之后,便是在表现身体上的放纵。这些就是身体上的放纵。巴利
Kathaṃ antaragharaṃ paviṭṭho kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti? Idhekacco antaragharaṃ paviṭṭho ‘‘na pavisa, bhante’’ti vuccamāno pavisati, ‘‘na tiṭṭha, bhante’’ti vuccamāno tiṭṭhati, ‘‘na nisīda, bhante’’ti vuccamāno nisīdati, anokāsampi pavisati, anokāsepi tiṭṭhati, anokāsepi nisīdati, yānipi tāni honti kulānaṃ ovarakāni gūḷhāni ca paṭicchannāni ca, yattha kulitthiyo kuladhītaro kulasuṇhāyo kulakumāriyo nisīdanti tatthapi sahasā pavisati, kumārakassa sīsampi parāmasati. Evaṃ antaragharaṃ paviṭṭho kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti – idaṃ kāyikaṃ pāgabbhiyaṃ.
什么是口出粗语?在此,有人身处僧团中时,便展露口不择言的轻率;身处大众中时,也展露口不择言的轻率;进入村落时,同样展露口不择言的轻率。那么,身处僧团中时,怎样展露口不择言的轻率呢?在此,有人身处僧团,对那些他内心并不恭敬的长老比丘,既未请示,也未受邀,便擅自为来到寺院的比丘们说法、解答疑问、诵持戒律。他甚至站着说,指手划脚地说。如此,便是在僧团中展露口不择言的轻率。巴利
Katamaṃ vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ? Idhekacco saṅghagatopi vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti, gaṇagatopi vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti, antaragharaṃ paviṭṭhopi vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti. Kathaṃ saṅghagato vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti? Idhekacco saṅghagato acittīkārakato there bhikkhū anāpucchaṃ vā anajjhiṭṭho vā ārāmagatānaṃ bhikkhūnaṃ dhammaṃ bhaṇati, pañhaṃ visajjeti, pātimokkhaṃ uddisati , ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati. Evaṃ saṅghagato vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti.
怎样算是在群体中展现语的放纵呢?在此,有人虽处群体之中,对长老比丘们不怀恭敬、不以为意,于未请问、未被邀请的情形下,便对前来寺院的比丘们说法、解答问题,乃至站着说、挥动手臂说;又对前来寺院的比丘尼、近事男、近事女们说法、解答问题,乃至站着说、挥动手臂说。如此,便是在群体中展现语的放纵。巴利
Kathaṃ gaṇagato vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti? Idhekacco gaṇagato acittīkārakato there bhikkhū anāpucchaṃ vā anajjhiṭṭho vā ārāmagatānaṃ bhikkhūnaṃ dhammaṃ bhaṇati, pañhaṃ visajjeti, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati; ārāmagatānaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ dhammaṃ bhaṇati, pañhaṃ visajjeti, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati. Evaṃ gaṇagato vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti.
怎样算是在进入村落之间时展现语的放纵呢?在此,有人进入村落之间后,对某位妇人或少女这般说道:“某名某姓者,你这里可有什么?有粥吗?有饭吗?有嚼食吗?我们有什么可饮、什么可食、什么可嚼的呢?又有什么可给我呢?”他如此胡言乱语。如此,便是进入村落之间时展现语的放纵。这些即是语的放纵。巴利
Kathaṃ antaragharaṃ paviṭṭho vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti? Idhekacco antaragharaṃ paviṭṭho itthiṃ vā kumāriṃ vā evamāha – ‘‘itthannāme itthaṃgotte kiṃ atthi? Yāgu atthi, bhattaṃ atthi, khādanīyaṃ atthi? Kiṃ pivissāma , kiṃ bhuñjissāma, kiṃ khādissāma, kiṃ vā atthi, kiṃ vā me dassathā’’ti vippalapati. Evaṃ antaragharaṃ paviṭṭho vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ dasseti – idaṃ vācasikaṃ pāgabbhiyaṃ.
何谓心的放纵?在此,有一类人,虽非出身高贵家族而出家,心中却将自己与出身高贵家族的出家者等视,认为彼此无别。虽非出身大财富家族而出家,心中却将自己与出身大财富家族的出家者等视。虽非出身巨富家族而出家,心中却将自己与出身巨富家族的出家者等视。虽非精通经教者,心中却将自己与精通经教者等视。虽非持律者,心中却将自己与持律者等视。虽非说法者,心中却将自己与说法者等视。虽非林居者,心中却将自己与林居者等视。虽非乞食者,心中却将自己与乞食者等视。虽非着粪扫衣者,心中却将自己与着粪扫衣者等视。虽非三衣者,心中却将自己与三衣者等视。虽非次第乞食者,心中却将自己与次第乞食者等视。虽非午后不食者,心中却将自己与午后不食者等视。虽非常坐不卧者,心中却将自己与常坐不卧者等视。虽非随遇而安者,心中却将自己与随遇而安者等视。虽未证得初禅者,心中却将自己与证得初禅者等视。虽未证得第二禅者,心中却将自己与证得第二禅者等视。虽未证得第三禅者,心中却将自己与证得第三禅者等视。虽未证得第四禅者,心中却将自己与证得第四禅者等视。虽未证得空无边处定者,心中却将自己与证得空无边处定者等视。虽未证得识无边处定者,心中却将自己与证得识无边处定者等视。虽未证得无所有处定者,心中却将自己与证得无所有处定者等视。虽未证得非想非非想处定者,心中却将自己与证得非想非非想处定者等视,认为彼此无别。这些便称为心的放纵。“于放纵,不应学、不应修、不应行、不应遵、不应执取而后住。于放纵,应当断除、应当驱除、应当消灭、应当令其无有。于放纵,应当远离、不涉入、全然回避、脱离、出离、彻底解脱、解开系缚,以突破界限之心而住。”——是故,于放纵不应修学。巴利
Katamaṃ cetasikaṃ pāgabbhiyaṃ? Idhekacco na uccā kulā pabbajito samāno uccā kulā pabbajitena saddhiṃ sadisaṃ attānaṃ karoti cittena, na mahābhogakulā pabbajito samāno mahābhogakulā pabbajitena saddhiṃ sadisaṃ attānaṃ karoti cittena, na uḷārabhogakulā pabbajito samāno uḷārabhogakulā pabbajitena saddhiṃ sadisaṃ attānaṃ karoti cittena, na suttantiko samāno suttantikena saddhiṃ sadisaṃ attānaṃ karoti cittena, na vinayadharo samāno vinayadharena… na dhammakathiko samāno dhammakathikena… na āraññiko samāno āraññakena… na piṇḍapātiko samāno piṇḍapātikena… na paṃsukūliko samāno paṃsukūlikena… na tecīvariko samāno tecīvarakena… na sapadānacāriko samāno sapadānacārikena… na khalupacchābhattiko samāno khalupacchābhattikena… na nesajjiko samāno nesaññikena… na yathāsanthatiko samāno yathāsanthatikena saddhiṃ sadisaṃ attānaṃ karoti cittena, na paṭhamassa jhānassa lābhī samāno paṭhamassa jhānassa lābhinā saddhiṃ sadisaṃ attānaṃ karoti cittena, na dutiyassa jhānassa lābhī samāno dutiyassa… na tatiyassa jhānassa lābhī samāno tatiyassa… na catutthassa jhānassa lābhī samāno lābhī samāno catutthassa… na ākāsānañcāyatanasamāpattiyā lābhī samāno ākāsanañcāyatanasamāpattiyā… na viññāṇañcāyatanasamāpattiyā lābhī samāno viññāṇañcāyatana samāpattiyā… na ākiñcaññāyatanasamāpattiyā lābhī samāno ākiñcaññāyatana samāpattiyā… na nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhī samāno nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhinā saddhiṃ sadisaṃ attānaṃ karoti cittena – idaṃ cetasikaṃ pāgabbhiyaṃ. Na sikkheyyāti pāgabbhiyaṃ na sikkheyya na careyya na ācareyya na samācareyya na samādāya vatteyya, pāgabbhiyaṃ pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyya, pāgabbhiyā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti – pāgabbhiyaṃ na sikkheyya.
怎样是好争论的谈话?在此,若有人说出这样的话:“你不懂此法与律……(中略)……你若能够,便来驳倒我吧。”而世尊也曾这样说:“目犍连(Moggallāna) ,若有好争论的谈话,便可预期谈论繁多;谈论繁多,便生掉举;掉举者则不自制;不自制者,心即远离定。”因此,不应讲述、宣说、阐明、表达好争论的谈话;应当断除、驱除、灭除、令其不再生起好争论的谈话;对于好争论的谈话,应保持远离、出离、彻底出离、脱离、超脱、解脱、断除系缚,以无界限之心而安住——这便是不谈论好争论的谈话。巴利
Kathaṃ viggāhikaṃ na kathayeyyā ti. Katamā viggāhikā kathā? Idhekacco evarūpiṃ kathaṃ kattā hoti – ‘‘na tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāsi…pe… nibbeṭhehi vā sace pahosī’’ti. Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘viggāhikāya kho, moggallāna, kathāya sati kathābāhullaṃ pāṭikaṅkhaṃ, kathābāhulle sati uddhaccaṃ, uddhatassa asaṃvaro, asaṃvutassa ārā cittaṃ samādhimhā’’ti. Kathaṃ viggāhikaṃ na kathayeyyā ti. Viggāhikaṃ kathaṃ na katheyya na bhaṇeyya na dīpeyya na vohareyya, viggāhikaṃ kathaṃ pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyya, viggāhikakathāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti – kathaṃ viggāhikaṃ na kathayeyya.
因此,世尊这样说:巴利
Tenāha bhagavā –
165 “ 比丘不应自我炫耀,也不应说出刻意修饰的言辞;
不应修习鲁莽无礼,也不应谈论诤论之语。”巴利 注疏 1
‘‘Na ca katthiko siyā bhikkhu, na ca vācaṃ payuttaṃ bhāseyya; Pāgabbhiyaṃ na sikkheyya, kathaṃ viggāhikaṃ na kathayeyyā’’ti.
妄语,即是虚诳之语。于此,有人身处会堂、众人集会……乃至……为了些许物质利养,故意说出虚诳之言——这称为妄语。又,妄语依三种方式成就:于说妄语之前,他先生起“我将说妄语”之心念;正在说妄语时,他有“我正在说妄语”之心念;说了妄语之后,他有“我说了妄语”之心念。由此三种方式,妄语成就。乃至以四种方式……以五种方式……以六种方式……以七种方式……以八种方式,妄语成就:于说妄语之前,他先生起“我将说妄语”之心念;正在说妄语时,他有“我正在说妄语”之心念;说了妄语之后,他有“我说了妄语”之心念;并且扭曲见、扭曲容忍、扭曲好乐、扭曲想、扭曲状态——由此八种方式,妄语成就。对于妄语,不应参与、不应涉入、不应造作、不应执取;应当断除、驱除、灭除、令其不复生起。于妄语,应行远离、出离、彻底出离、脱离、超脱、解脱、断除结缚,以无隔碍之心而安住——这就是不陷溺于妄语。巴利
Mosavajje na niyyethā ti. Mosavajjaṃ vuccati musāvādo. Idhekacco sabhaggato vā parisaggato vā…pe… āmisakiñcikkhahetu vā sampajānamusā bhāsitā hoti – idaṃ vuccati mosavajjaṃ. Api ca tīhākārehi musāvādo hoti – pubbevassa hoti ‘‘musā bhaṇissa’’nti, bhaṇantassa hoti ‘‘musā bhaṇāmī’’ti, bhaṇitassa hoti ‘‘musā mayā bhaṇita’’nti, imehi tīhākārehi musāvādo hoti. Api ca catūhākārehi… pañcahākārehi… chahākārehi… sattahākārehi… aṭṭhahākārehi… musāvādo hoti – pubbevassa hoti ‘‘musā bhaṇissa’’nti, bhaṇantassa hoti ‘‘musā bhaṇāmī’’ti, bhaṇitassa hoti ‘‘musā mayā bhaṇita’’nti vinidhāya diṭṭhiṃ vinidhāya khantiṃ vinidhāya ruciṃ vinidhāya saññaṃ vinidhāya bhāvaṃ – imehi aṭṭhahākārehi musāvādo hoti. Mosavajje na niyyethā ti. Mosavajje na yāyeyya na niyyāyeyya na vaheyya na saṃhareyya, mosavajjaṃ pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyya, mosavajjā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti – mosavajje na niyyetha.
何等为欺诈?在此,有人狡诈、极为虚伪,其中所具的诡诈、诡诈性、欺诈、奸诈、奸诈性、极度诡诈、极度诡诈性——这即名为欺诈。是故,具足正知者,不应造作、不应生起、不应引发、不应产生、不应招致欺诈;应当断除、驱除、灭除、令其不复生起。于欺诈,应行远离、出离、彻底出离、脱离、超脱、解脱、断除结缚,以无隔碍之心而安住——这便是依正知不造作欺诈之道。巴利
Sampajāno saṭhāni na kayirā ti. Katamaṃ sāṭheyyaṃ? Idhekacco saṭho hoti parisaṭho, yaṃ tattha saṭhaṃ saṭhatā sāṭheyyaṃ kakkaratā kakkariyaṃ parikkhattatā pārikkhattiyaṃ – idaṃ vuccati sāṭheyyaṃ. Sampajāno saṭhāni na kayirā ti. Sampajāno hutvā sāṭheyyaṃ na kareyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyya, sāṭheyyaṃ pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyya, sāṭheyyā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti – sampajāno saṭhāni na kayirā.
“于生活、智慧、戒禁,不应因此轻慢他人”:所谓“atha(又/次)”:这是连词、词语的关联、词语的圆满、字母的聚合、辅音的流畅衔接、词语的次第。在此,有人过着粗劣的生活,却轻视过着精良生活的人,心想:‘这人凭什么过得如此丰厚,竟食用一切——根种子、茎种子、节种子、枝种子,以及第五种种种子?好比以雷劈裂、以牙钳压碎般的沙门精勤。’他便因这种粗劣的生活,看不起过着精良生活的人。巴利
Atha jīvitena paññāya, sīlabbatena nāññamatimaññe ti. Athā ti padasandhi…pe… padānupubbatāpetaṃ – athāti. Idhekacco lūkhajīvitaṃ jīvanto paraṃ paṇītajīvitaṃ jīvantaṃ atimaññati – ‘‘kiṃ panāyaṃ bahulājīvo sabbaṃ saṃbhakkheti, seyyathidaṃ – mūlabījaṃ khandhabījaṃ phaḷubījaṃ aggabījaṃ bījabījameva pañcamaṃ asanivicakkadantakūṭasamaṇappadhānenā’’ti . So tāya lūkhajīvitāya paraṃ paṇītajīvitaṃ jīvantaṃ atimaññati.
于此,有人过着精良的生活,却轻视那些过着粗劣生活的人,心想:“这人福薄少威,得不到衣、食、住所、医药资具。”他就因自己那精良的生活而轻视过着粗劣生活的人。于此,有具足智慧的人,能为提问者解答问题,他便想:“我具足智慧,其他人并不具足智慧。”他就因那种智慧的具足而轻视别人。于此,有具足戒行的人,安住于防护巴帝摩卡防护,行处具足,于微细罪过亦见怖畏,受持学习诸学处。他便想:“我具足戒行,其他比丘却是破戒者、行恶法者。”他就因那种戒的具足而轻视别人。于此,有具足头陀行的人,或住林野者、或常乞食者、或着粪扫衣者、或但三衣者、或次第乞食者、或过午不食者、或常坐不卧者、或随遇安坐者。他便想:“我具足头陀行,其他人并不具足头陀行。”他就因那种头陀行的具足而轻视别人。因此,不应以粗劣生活、精良生活、智慧具足、戒具足或头陀行具足为缘由,而轻视他人,不应蔑视,不应因此生慢,不应因此变得刚强、极端刚强、昂头傲慢。这即是说——不以生活、智慧、戒与头陀行而轻视他人。巴利
Idhekacco paṇītajīvitaṃ jīvanto paraṃ lūkhajīvitaṃ jīvantaṃ atimaññati – ‘‘kiṃ panāyaṃ appapuñño appesakkho na lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārāna’’nti. So tāya paṇītajīvitāya paraṃ lūkhajīvitaṃ jīvantaṃ atimaññati. Idhekacco paññāsampanno hoti. So puṭṭho pañhaṃ visajjeti. Tassa evaṃ hoti – ‘‘ahamasmi paññāsampanno, ime panaññe na paññāsampannā’’ti. So tāya paññāsampadāya paraṃ atimaññati. Idhekacco sīlasampanno hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu. Tassa evaṃ hoti – ‘‘ahamasmi sīlasampanno, ime panaññe bhikkhū dussīlā pāpadhammā’’ti. So tāya sīlasampadāya paraṃ atimaññati. Idhekacco vatasampanno hoti āraññiko vā piṇḍapātiko vā paṃsukūliko vā tecīvariko vā sapadānacāriko vā khalupacchābhattiko vā nesajjiko vā yathāsanthatiko vā. Tassa evaṃ hoti – ‘‘ahamasmi vata sampanno, ime panaññe na vatasampannā’’ti. So tāya vatasampadāya paraṃ atimaññati. Atha jīvitena paññāya, sīlabbatena nāññamatimaññeti. Lūkhajīvitāya vā paṇītajīvitāya vā paññāsampadāya vā sīlasampadāya vā vatasampadāya vā paraṃ nātimaññeyya, nāvajāneyya, na tena mānaṃ janeyya, na tena thaddho assa, patthaddho paggahitasiroti – atha jīvitena paññāya sīlabbatena nāññamatimaññe.
因此,世尊说:巴利
Tenāha bhagavā –
166 “ 不应从事妄语,正知之人,不应行谄诳之事;
不以生活、智慧、戒律与头陀行,而轻慢他人。”巴利 注疏 1
‘‘Mosavajje na niyyetha, sampajāno saṭhāni na kayirā; Atha jīvitena paññāya, sīlabbatena nāññamatimaññe’’ti.
被毁谤、被辱骂、被打击、被轻蔑、被指责、被非难。所谓“外道出家者”,即在此之外,任何已达出家、成就出家者。所谓“凡夫”,即刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗,无论在家或出家,天人或人类;他们以众多不可喜、不可爱、不可意的言语,辱骂、诽谤、激怒、激恼、伤害、侵害、折磨、加害、杀害、损坏。对这些众多不可喜、不可爱、不可意的言语,听闻、听取、把握、理解——亦即听到从凡夫或沙门而来的种种恼怒言语。巴利
Sutvā rusito bahuṃ vācaṃ, samaṇānaṃ puthujanāna nti. Rusito ti dūsito khuṃsito ghaṭṭito vambhito garahito upavadito. Samaṇāna nti ye keci ito bahiddhā paribbajūpagatā paribbajasamāpannā. Puthujanāna nti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca, te bahukāhi vācāhi aniṭṭhāhi akantāhi amanāpāhi akkoseyyuṃ paribhāseyyuṃ roseyyuṃ viroseyyuṃ hiṃseyyuṃ vihiṃseyyuṃ heṭheyyuṃ viheṭheyyuṃ ghāteyyuṃ upaghāteyyuṃ upaghātaṃ kareyyuṃ tesaṃ bahuṃ vācaṃ aniṭṭhaṃ akantaṃ amanāpaṃ sutvā suṇitvā uggahitvā upadhārayitvā upalakkhayitvāti – sutvā rusito bahuṃ vācaṃ, samaṇānaṃ vā puthujanānaṃ.
他不以粗鲁、苛刻的话语去回嘴或反驳;别人咒骂他,他不回骂;别人愤怒,他不以怒相对;他不与人争吵,不挑起口角,不制造冲突,不生争执,不引斗诤。他应舍弃、驱除、终止这样的争吵、口角、冲突、争执与斗诤,令其灭尽无余;他从中远离、出离、超脱、解脱、切断缠缚,以无拘无束的心而住——这就是“不以粗恶语回应他们”。巴利
Pharusena ne na paṭivajjā ti. Pharusenā ti pharusena kakkhaḷena na paṭivajjā nappaṭibhaṇeyya, akkosantaṃ na paccakkoseyya, rosantaṃ nappaṭiroseyya, bhaṇḍanaṃ nappaṭibhaṇḍeyya na kalahaṃ kareyya na bhaṇḍanaṃ kareyya na viggahaṃ kareyya na vivādaṃ kareyya na medhagaṃ kareyya, kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagaṃ pajaheyya vinodeyya byantiṃ kareyya anabhāvaṃ gameyya, kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti – pharusena ne na paṭivajjā.
“寂静者”:因贪的寂静、息灭、平息、烧尽、寂灭、消失、轻安,因嗔的……因痴的……因忿怒的……因怨恨的……乃至因一切不善行的寂静、息灭、平息、烧尽、寂灭、消失、轻安,他便是寂静的、安息的、平息的、寂灭的、轻安的——即称作“寂静者”。寂静者不制造、不产生、不生起、不引发、不令出现仇敌、对立、障碍、对手——这便是“寂静者不制造敌对”。巴利
Na hi santo paṭiseniṃ karontī ti. Santo ti rāgassa santattā santo, dosassa… mohassa… kodhassa… upanāhassa…pe… sabbākusalābhisaṅkhārānaṃ santattā samitattā vūpasamitattā vijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭipassaddhattā santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti – santo. Na hi santo paṭiseniṃ karontī ti. Santo paṭiseniṃ paṭimallaṃ paṭikaṇṭakaṃ paṭipakkhaṃ na karonti na janenti na sañjanenti na nibbattenti nābhinibbattentīti – na hi santo paṭiseniṃ karonti.
因此,世尊如是说:巴利
Tenāha bhagavā –
167 “ 听闻沙门或凡夫的诸多言语而被激怒,
不以粗恶言语相报;寂静之人不制造对立。”巴利 注疏 1
‘‘Sutvā rusito bahuṃ vācaṃ, samaṇānaṃ vā puthujanānaṃ; Pharusena ne na paṭivajjā, na hi santo paṭiseniṃ karontī’’ti.
“了知此法”:对于已宣说、已开示、已阐明、已建立、已揭示、已分别、已令明了、已开显的法,了知、通达、衡量、抉择、觉了、清晰彻见——这是一种“了知此法”。又或者,对于正道与邪道、正路与歧途、有罪与无罪、劣与胜、黑与白、智者所呵斥与智者所称叹的法,了知、通达、衡量、抉择、觉了、清晰彻见——这是另一种“了知此法”。又或者,对于正行道、随顺行道、不违逆行道、不冲突行道、如义行道、法随法行道;对于圆满受持戒学、守护根门、饮食知量、专修警寤、正念正知;对于四念处、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、八圣道;以及涅槃与导向涅槃之道,了知、通达、衡量、抉择、觉了、清晰彻见——这是再一种“了知此法”的方式。巴利
Etañca dhammamaññāyā ti. Eta nti ācikkhitaṃ desitaṃ paññapitaṃ paṭṭhapitaṃ vivaṭaṃ vibhattaṃ uttānīkataṃ pakāsitaṃ dhammaṃ aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvāti. Evampi etañca dhammamaññāya. Atha vā samañca visamañca pathañca vipathañca sāvajjañca anavajjañca hīnañca paṇītañca kaṇhañca sukkañca viññūgarahitañca viññūpasatthañca dhammaṃ aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvāti. Evampi etañca dhammamaññāya. Atha vā sammāpaṭipadaṃ anulomapaṭipadaṃ apaccanīkapaṭipadaṃ aviruddhapaṭipadaṃ anvatthapaṭipadaṃ dhammānudhammapaṭipadaṃ sīlesu paripūrakāritaṃ indriyesu guttadvārataṃ bhojane mattaññutaṃ jāgariyānuyogaṃ satisampajaññaṃ, cattāro satipaṭṭhāne cattāro sammappadhāne cattāro iddhipāde pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅge ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṃ dhammaṃ aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvāti. Evampi tañca dhammamaññāya.
审察、详察、衡量、判定、明辨、令之清晰。“一切行无常”……(中略)……“凡是集起之法,皆是灭尽之法”——如此审察、详察、衡量、判定、明辨、令之清晰,即为“审察着的比丘”。比丘于一切时、一切处、一切刹那……(中略)……直至生命尽际。他以四种因成为“具念者”:修习身随观念处而具念……(中略)……他被称为具念者。他应修学三学:增上戒学、增上心学、增上慧学……(中略)……这便是增上慧学。他应当转起这三学,修习……(中略)……修习、奉行、圆满奉行、受持而安住——这便是:“审察着的比丘,当恒具正念而修学”。巴利
Vicinaṃ bhikkhu sadā sato sikkhe ti. Vicina nti vicinanto pavicinanto tulayanto tīrayanto vibhāvayanto vibhūtaṃ karonto. ‘‘Sabbe saṅkhārā aniccā’’ti…pe… ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti vicinanto pavicinanto tulayanto tīrayanto vibhāvayanto vibhūtaṃ karontoti – vicinaṃ bhikkhu. Sadā ti sadā sabbadā sabbakālaṃ…pe… pacchime vayokhandhe. Sato ti catūhi kāraṇehi sato – kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato…pe… so vuccati sato. Sikkhe ti tisso sikkhāyo – adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā…pe… ayaṃ adhipaññāsikkhā. Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya…pe… sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti – vicinaṃ bhikkhu sadā sato sikkhe.
了知贪的寂灭是寂静,了知嗔的寂灭是寂静,了知痴的寂灭是寂静,乃至了知一切不善行之寂灭是寂静;如是知、了知、衡量、审察、辨明、使之显了,即是“了知寂灭是寂静”。巴利
Santīti nibbutiṃ ñatvā ti. Rāgassa nibbutiṃ santīti ñatvā, dosassa… mohassa…pe… sabbākusalābhisaṅkhārānaṃ nibbutiṃ santīti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvāti – santīti nibbutiṃ ñatvā.
在乔达摩的教法中,在佛陀的教法、胜者的教法、如来的教法、天的教法、阿拉汉的教法中,于诸善法应当恭敬而作、持续而作、坚定而作,不懈怠而行,不舍弃意欲,不舍弃重担:“我何时能圆满未圆满的戒蕴,圆满未圆满的定蕴、慧蕴、解脱蕴、解脱智见蕴?我何时能遍知未遍知的苦,舍断未舍断的烦恼,修习未修习的道,现证未现证的灭?” 对此的欲、精进、勇猛、奋发、力、不退、念、正知、热诚、努力、决意、勤修、不放逸,于诸善法亦当如此;在乔达摩的教法中不应放逸。巴利
Sāsane gotamassa nappamajjeyyā ti. Gotamassa sāsane buddhasāsane jinasāsane tathāgatasāsane devasāsane arahantasāsane. Nappamajjeyyā ti sakkaccakārī assa sātaccakārī aṭṭhitakārī anolīnavuttiko anikkhittacchando anikkhittadhuro kusalesu dhammesu. ‘‘Kadāhaṃ aparipūraṃ vā sīlakkhandhaṃ paripūreyyaṃ…pe… aparipūraṃ vā samādhikkhandhaṃ… paññākkhandhaṃ… vimuttikkhandhaṃ… vimuttiñāṇadassanakkhandhaṃ? Kadāhaṃ apariññātaṃ vā dukkhaṃ parijāneyyaṃ, appahīne vā kilese pajaheyyaṃ, abhāvitaṃ vā maggaṃ bhāveyyaṃ, asacchikataṃ vā nirodhaṃ sacchikareyya’’nti? Yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca thāmo ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca ātappaṃ padhānaṃ adhiṭṭhānaṃ anuyogo appamādo kusalesu dhammesūti – sāsane gotamassa nappamajjeyya.
因此,世尊说:巴利
Tenāha bhagavā –
168 “ 比丘了知此法之后,应当审察,恒具正念而修学;
“ 了知“寂灭即是平静”之后,在乔达摩的教法中,他不可放逸。”巴利 注疏 1
‘‘Etañca dhammamaññāya, vicinaṃ bhikkhu sadā sato sikkhe; Santīti nibbutiṃ ñatvā, sāsane gotamassa nappamajjeyyā’’ti.
“ 所谓“胜者”,即征服了色、声、香、味、触、法,不被任何烦恼所征服,并征服了那些邪恶、不善、带杂染、导致再生、伴随后患、招感苦果、未来引发生老死的法——他实为胜者,不被征服。”巴利
Abhibhū hi so anabhibhūto ti. Abhibhū ti rūpābhibhū saddābhibhū gandhābhibhū rasābhibhū phoṭṭhabbābhibhū dhammābhibhū, anabhibhūto kehici kilesehi, abhibhosi ne pāpake akusale dhamme saṃkilesike ponobhavike sadare dukkhavipāke āyatiṃ jātijarāmaraṇiyeti – abhibhū hi so anabhibhūto.
“所谓‘亲见’:他不是依靠传闻,不是依靠道听途说,不是依靠代代相传,不是依靠通晓经典,不是依靠推论,不是依靠理证,不是依靠反复审察事相,也不是依靠见解上的审视与忍可;而是由自己亲自证知、自内现见的法——他看见了,洞见了,明见了,彻证了。这就叫作‘亲见法而非依于传闻而见’。”巴利
Sakkhidhammamanītihamaddasī ti. Sakkhidhamma nti na itihitihaṃ na itikiriyāya na paramparāya na piṭakasampadāya na takkahetu na nayahetu na ākāraparivitakkena na diṭṭhinijjhānakkhantiyā sāmaṃ sayamabhiññātaṃ attapaccakkhadhammaṃ addasi addakkhi apassi paṭivijjhīti – sakkhidhammamanītihamaddasi.
“因此”:即是由于那个缘故,由于那个原因,以那个为条件,以那个为根源。“对于彼世尊的教法”:是指在乔达摩的教法中、在佛陀的教法中、在胜者的教法中、在如来的教法中、在天人的教法中、在阿拉汉的教法中——因此,正是在彼世尊的教法中。巴利
Tasmā hi tassa bhagavato sāsane ti. Tasmā ti tasmā taṃkāraṇā taṃhetu tappaccayā taṃnidānā. Tassa bhagavato sāsane ti. Tassa bhagavato sāsane gotamasāsane buddhasāsane jinasāsane tathāgatasāsane devasāsane arahantasāsaneti – tasmā tassa bhagavato sāsane.
“不放逸”是指恭敬而行持……于诸善法住于不放逸。“常”是指一切时、一切刻……乃至最后的命之蕴聚。“礼敬”是指以身礼敬,或以语礼敬,或以心礼敬;或依如理践行而礼敬,或依随法行而礼敬;尊重、恭敬、崇敬、供养、谦下而行。“学”是指三学——增上戒学、增上心学、增上慧学……此即增上慧学。对于此三学,他忆念思惟而学……乃至对于所应证悟的,为证悟而学;他依此实行、修习、正当行持、纳受而转起。“不放逸者常礼敬而学”:这是对值得尊重者的尊称……所谓世尊,即是如此。因此,不放逸者,常应礼敬而学。巴利
Appamatto sadā namassamanusikkhe (iti bhagavā) ti. Appamatto ti sakkaccakārī…pe… appamādo kusalesu dhammesu. Sadā ti sadā sabbakālaṃ…pe… pacchime vayokhandhe. Namassa nti kāyena vā namassamāno vācāya vā namassamāno cittena vā namassamāno anvatthapaṭipattiyā vā namassamāno dhammānudhammapaṭipattiyā vā namassamāno sakkurumāno garukurumāno mānayamāno pūjayamāno apacayamāno. Anusikkhe ti tisso sikkhāyo – adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā…pe… ayaṃ adhipaññāsikkhā. Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya…pe… sacchikātabbaṃ sacchikaronto sikkheyya careyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyya. Bhagavā ti gāravādhivacanaṃ…pe… sacchikā paññatti yadidaṃ bhagavāti – appamatto sadā namassamanusikkhe. (Iti bhagavā).
“因此,世尊如此说:”巴利
Tenāha bhagavā –
169 “ 他实已征服一切,自身却未被征服;他是法的亲证者、直接洞见者,不由传说与传闻而见。”
因此,在彼世尊的教法中,你应当不放逸,恒常礼敬而修学。【世尊如是说】巴利 注疏 2
‘‘Abhibhū hi so anabhibhūto, sakkhidhammamanītihamaddasi; Tasmā hi tassa bhagavato sāsane, appamatto sadā namassamanusikkhe’’. [iti bhagavāti]
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16