第五品·羯磨篇的注释
波逸提等连结·附随品连结 · 123 段
羯磨篇的注释
Kammavaggavaṇṇanā
482在《羯磨犍度》中,用“计数限定语”这个说法,表明它不是一种衡量标准式的表述。这样说,是为了防止诸羯磨的人数比那个数目少或者多。被计数,就是计数;通过它来限定,就是限定;计数的限定,就是计数限定。另一种解释:通过它来计数,就是计数;那计数本身就是限定,即计数限定,而那句话本身就是计数限定语。应当这样连接理解:所谓求听羯磨,就是应当做的羯磨。“以所说的方式”就是指“先清净界内的僧团,再取来应与欲者的欲”所说的那种方式。
482. Kammavagge ‘‘gaṇanaparicchedavacana’’nti iminā na pamāṇavacananti dasseti. Iminā kammānaṃ tato ūnātirekabhāvaṃ nivāreti. Gaṇiyate gaṇanaṃ, paricchijjati anenāti paricchedo, gaṇanassa paricchedo gaṇanaparicchedo. Atha vā gaṇiyati anenāti gaṇanaṃ, tameva paricchedo gaṇanaparicchedo, soyeva vacanaṃ gaṇanaparicchedavacanaṃ. Apalokanakammaṃ nāmāti kattabbaṃ kammanti sambandho. Vuttanayenevāti ‘‘sīmaṭṭhakasaṅghaṃ sodhetvā chandārahānaṃ chandaṃ āharitvā’’ti vuttena eva nayena.
其中,“于彼”是指在四种羯磨当中;而“有白二羯磨”这句话要跟它连起来理解。
Tatthāti catūsu kammesu, ñattidutiyakammaṃ pana atthīti sambandho.
这里“于彼”,是指两种业而言。“其余”,是指六种业之外所剩下的。如果颠倒过来做,业便不成坚固;既然如此,为了使业坚固,应当怎么做呢?因此说“然而如果”等。其中,“字缺或句缺”,是就字句脱落而说。“句误”,是就松弛、浊音等不圆满而说。此处还应补上“字误”。“此”,是指反复说。成为业,是指成为善业。
Tatthāti dvīsu kammesu. Avasesāti chahi kammehi avasesā. Yadi parivattetvā kataṃ daḷhīkammaṃ na hoti, evaṃ sati daḷhīkammatthāya kinti kātabbanti āha ‘‘sace panā’’tiādi. Tattha ‘‘akkharaparihīnaṃ vā padaparihīnaṃ vā’’ti idaṃ akkharapadānaṃ gaḷitaṃ sandhāya vuttaṃ. ‘‘Duruttapadaṃ vā’’ti idaṃ sithiladhanitādiaparipuṇṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Ettha ‘‘duruttakkharaṃ vā’’ti ajjhāharitabbaṃ. Idanti punappunaṃ vacanaṃ. Kammaṃ hutvāti sukammaṃ hutvā.
483在应现前作与不应现前作的诸羯磨中,由于不应现前作的羯磨数量少,所以先说明它们,然后为了显示其余羯磨的应现前作性,而说“于彼”等。这里,“于彼”是指那两种之中;应当这样连接文意:所谓不应现前作者有八种。再者,“于彼”也指各个犍度之中。从“成为善作”这句话的语势来看,也应采纳“现前作也成为善作”这个意思。
483. Sammukhākaraṇīyaasammukhākaraṇīyesu asammukhākaraṇīyāni appakattā paṭhamaṃ dassetvā sesānaṃ sammukhākaraṇīyabhāvaṃ dassento āha ‘‘tatthā’’tiādi. Tattha tatthāti tesu dvīsu, asammukhākaraṇīyaṃ nāma aṭṭhavidhaṃ hotīti sambandho. Tattha tatthāti tesu tesu khandhakesu. ‘‘Sukataṃ hotī’’ti vacanasāmatthiyato sammukhākatampi sukataṃ hotīti atthopi gahetabbo.
“其余”是指八种羯磨之外剩下的那些。“这些”就是指那些羯磨。“事坏”是指因为所依事而坏。
Sesānīti aṭṭhakammehi sesāni. Etānīti kammāni. Vatthuvipannānīti vatthunā vipannāni.
“他们之”这个词,同样也适用于那些应当反问的人。“于此”是指在“应反问”这个词里。用“问过之后”这句话,是在说明“反问”这个词带有tvā后缀的完成形式。用“应作”这句话,是在说明这里的“应作”一词中,anīya这个词尾具有“应当去做”的意思。“如所给予地”是指被举罪者按照所给予的方式给予。所谓“胡言乱语者”,是跟“被举罪者以变异的心理说这样或那样的话”这个意思相关联的。“一切处”是指在所有“应受呵责羯磨者”等等的情形中。
Tesampīti paṭipucchākaraṇīyānampi. Etthāti ‘‘paṭipucchākaraṇīya’’nti pade. ‘‘Pucchitvā’’ti iminā paṭipucchāti padassa tvāpaccayantabhāvaṃ dasseti. ‘‘Kātabba’’nti iminā karaṇīyanti ettha anīyasaddassa kammatthabhāvaṃ dasseti. Yathādinnāyāhi cuditakena yathādinnāya. Vippalapantassāti vikārena yaṃ vā taṃ vā vacanaṃ palapantassa cuditakassāti sambandho. Sabbatthāti sabbesu ‘‘tajjanīyakammārahassā’’tiādīsu.
在非布萨日,是指布萨日以外的其他日子。为了说明这个意思,所以说“名为布萨日”等。迦提月,是指后迦提月。因为那是自恣月,所以说“除外”。应当这样理解:和合日以及前面所说的十四日、十五日,都叫布萨日。“于何处”,是指在哪一座精舍里,与“除外”相连。“中间”,是指十四日与十五日之间。
Anuposathadivaseti uposathadivasato aññasmiṃ divase. Tamevatthaṃ dassento āha ‘‘uposathadivaso nāmā’’tiādi. Kattikamāsanti pacchimakattikamāsaṃ. Tassa pavāraṇamāsattā ‘‘ṭhapetvā’’ti vuttaṃ. Sāmaggidivaso ca yathāvuttā cātuddasapannarasā ca uposathadivaso nāmāti yojanā. Yatrahīti yasmiṃ pana vihāre, ṭhapentīti sambandho. Antarāti cātuddasīpannarasīnaṃ majjhe.
把日期往后推、再另行安立,就是指后来把迦提月黑分十四日或十五日往后推、另行安立而说的。这里说的“也”,是指在自恣之外的自恣处也一样。为了说明除了圣典中已有的方式之外还有别的方式,所以说了“又”等话。“最后事”,就是波罗夷事。“他的”,是指那个人。由此说明:堪受羯磨的人,就叫做事。
Paccukkaḍḍhitvā ṭhapitadivasoti pacchā upari kaḍḍhitvā ṭhapitaṃ kattikakāḷapakkhacātuddasiṃ vā pañcadasiṃ vā sandhāya vuttaṃ. Idhāpīti apavāraṇāya pavāraṇaṭṭhānepi. Pāḷiyamāgatanayato aññampi nayaṃ dassento āha ‘‘apicā’’tiādi. Antimavatthunti pārājikavatthuṃ. Yassāti puggalassa. Iminā kammāraho puggalo vatthu nāmāti dasseti.
484484. “不取沓婆”并不是说不去执取事情本身,而是说不取他的名,所以说“不取他的名”。为了显示不执取的方式,所以说“请听我说”等。
484. Dabbassa aggaṇhanaṃ vatthuaparāmasanaṃ nāma na hoti, atha kho nāmassa aggaṇhanamevāti āha ‘‘tassa nāmaṃ na gaṇhātī’’ti. Aparāmasanākāraṃ dassento āha ‘‘suṇātu me’’tiādi.
这里说“不执取人”,其中的“人”指的是戒师,所以说“作为求受具足戒者的戒师”。“彼”就是指那位戒师。
Puggalaṃ na parāmasatīti ettha puggalo nāma upajjhāyoti āha ‘‘yo upasampadāpekkhassa upajjhāyo’’ti. Tanti upajjhāyaṃ.
“以一切的一切”:就是以一切方式的一切,这是一个不变词组合;或者理解为:以一切行相了知一切,此即句义组合。
Sabbena sabbanti sabbathā sabbaṃ, nipātasamudāyoyaṃ, sabbena vā ākārena sabbaṃ ñattinti yojanā.
在单白羯磨中,先作羯磨,之后才提出单白,这也叫后置单白。此中“imehi”等即是结语。
Ñattikamme paṭhamaṃ kammaṃ katvā pacchā ñattiṭṭhapanampi pacchā ñattiṃ ṭhapetiyeva nāma. Iti imehītiādi nigamanaṃ.
485虽然已经用“按照前面所说的方式”这句话作了指示,但因为白羯磨的羯磨语和它并不相同,为了说明不涉及那种方式的情形,所以接着说了“然而,如此”等话。其中,“他们”指的是事、僧团和个人;也就是说,在第一遍表白时,或者在第二遍、第三遍表白时,说应当说的话,这就是它们之间的关联。
485. ‘‘Vuttanayenevā’’ti atidisitvāpi ñattikammavācānaṃ asadisattā aparāmasanākāraṃ dassento āha ‘‘evaṃ panā’’tiādi. Tattha nesanti vatthusaṅghapuggalānaṃ, paṭhamānussāvane vā dutiyatatiyānussāvanāsu vā vattabbe vadantoti sambandho.
“使告白失坏”这句话里,“阿努”这个词被省略了,所以(注释者)说“不作告白”。所谓“使告白失坏”,并不只是完全不作任何告白才叫使告白失坏,其实告白中说错了话、丢弃了词句,也叫做失坏。为了说明这一点,就说了“又彼”等话。“仅一次或两次”这句,是说明还没满三次就叫使告白失坏。从这句话的含义可以知道:在白二羯磨中,超过一次;在白四羯磨中,超过三次,还继续作羯磨语,就不算失坏。
Sāvanaṃ hāpetīti ettha anusaddo lopoti āha ‘‘anussāvanaṃ na karotī’’ti. ‘‘Sāvanaṃ hāpetī’’ti ettha na kevalaṃ sabbena sabbaṃ anussāvanaṃ akarontoyeva sāvanaṃ hāpeti nāma, atha kho anussāvanāya duruttachaḍḍanampi hāpetiyeva nāmāti dassento āha ‘‘yopī’’tiādi. ‘‘Sakimeva vā dvikkhattuṃ vā’’ti iminā tikkhattuṃ aparipūrentoyeva sāvanaṃ hāpeti nāmāti dasseti. Imassa vacanassa sāmatthiyato ñattidutiyakamme ekakkhattuto, ñatticatutthakamme tikkhattuto atirekaṃ kammavācaṃ karonto na hāpetīti ñāyati.
这里说到“舍弃”时,因为“舍弃”这个词的字母已经以脱落的方式显现出来,所以不再把它单独显示;而在“作恶说”这个地方,只显示“恶说”本身,因此说“作恶说,这里……”等等。应当由作羯磨的比丘留意到这一点,这就是上下文的关系。
‘‘Chaḍḍetī’’ti ettha chaḍḍanassa padakkharānaṃ gaḷitabhāvena pākaṭattā taṃ adassetvā ‘‘duruttaṃ karotī’’ti ettha duruttameva dassento āha ‘‘duruttaṃ karotīti ettha panā’’tiādi. Karontena bhikkhunā upalakkhetabboti sambandho.
“松弛……乃至……差别”,这里所说的字音差别,就是指这个字音差别,这是句子的连接方式。偈颂里说的“十种”,意思是十种方式。“字音之了知”:“增长”就是了知,字音本身就是字母,以松弛等十种方式生起的了知,就是字音了知,依靠这种了知。这里用“十种”这个词,是在显示“字音了知”这个复合词中间省略了“十种”一词,就像“业生”等词那样。实际上,用“埃瓦”这个词构成“由业而生,即业生”这个复合词后,就显示了复合词中间“埃瓦”一词的省略。“差别”是区别。这里的连接方式是:松弛、坚固、长、短、重、轻、鼻音、连结、确定、解脱,应当了知这十种字音了知就是差别、差异。应当看到,“松弛”等十个词,是依据“字母、词、字音”这一中性语形式的文本而说的。
‘‘Sithila…pe… pabhedo’’ti yvāyaṃ byañjanappabhedo vutto, ayaṃ byañjanappabhedoti yojanā . Gāthāyaṃ dasadhāti dasappakārena. Byañjanabuddhiyāti vaddhetīti buddhi, byañjanameva akkharameva sithilādivasena dasadhā buddhi byañjanabuddhi, tāya. Ettha ‘‘dasadhā’’ti padena ‘‘byañjanabuddhī’’ti samāsapadassa antare dasadhāsaddassa lopaṃ dasseti ‘‘kammajaṃ evā’’tiādīsu (visuddhi. 2.450; visuddhi. mahāṭi. 2.450) viya. Ettha hi evasaddena kammena eva jātaṃ kammajanti samāsaṃ katvā samāsamajjhe evasaddalopaṃ dasseti. Pabhedoti viseso. Ayaṃ panettha yojanā – sithilañca dhanitañca dīghañca rassañca garukañca lahukañca niggahitañca sambandhañca vavatthitañca vimuttañcāti dasadhā byañjanabuddhiyāva pabhedo viseso ñātabboti. ‘‘Sithila’’nti ādīni dasa padāni ‘‘akkharaṃ padaṃ byañjana’’nti napuṃsakaliṅgavasena vuttapāṭhaṃnissāya vuttānīti daṭṭhabbaṃ.
在解释偈颂的详细内容时,他说了“在此确实”等话。用不紧绷的发音方式说出的字母,是松音。用紧绷的发音方式说出的字母,是紧音。“就在那些之中”,是指在五组之中。不只是长音才叫重音,连音前面的音也是重音,所以说“或凡”等话。凡是把某个字母作为连音前面的音来说出的,那个字母也叫重音,这是这里的连接关系。连音在其后的字母,就叫连音在前。也有读作“连音词”的。凡是把某个字母不作为连音前面的音来说出的,那个也叫轻音,这是这里的连接关系。凡是作为带鼻音来说出的,那个叫鼻音,这是这里的连接关系。所谓“抑制后”,是指鼻音,从义理上说,是指对发音部位与发音器官的不放开、不释放,因此说“不放开后”。凡是连结后来说出的,那个叫连结,这是这里的连接关系。凡是不连结而说出的,那个叫确定,这是这里的连接关系。凡是不抑制而说出的,那个叫解脱,这是这里的连接关系。所谓“不抑制后”,不抑制,从义理上就是放开,因此说“放开后”。
Gāthāya vitthāraṃ dassento āha ‘‘ettha hī’’tiādi. Agāḷhena vacīpayogena vattabbaṃ akkharaṃ sithilaṃ. Gāḷhena vacīpayogena vattabbaṃ akkharaṃ dhanitaṃ. Tesvevāti pañcasu eva vaggesu. Na kevalaṃ dīghameva garukaṃ nāma, atha kho saṃyogaparampīti āha ‘‘yaṃ vā’’tiādi. Yaṃ akkharaṃ saṃyogaparaṃ katvā vuccati, tampi garukaṃ nāmāti yojanā. Saṃyogo paro yassa akkharassāti saṃyogaparaṃ. ‘‘Saṃyogapada’’ntipi pāṭho. Yaṃ asaṃyogaparaṃ katvā vuccati, tampi lahukaṃ nāmāti yojanā. Yaṃ sānunāsikaṃ katvā vattabbaṃ, taṃ niggahitaṃ nāmāti yojanā. Niggahetvāti niggahitaṃ nāma atthato ṭhānakaraṇānaṃ avissajjanaṃ amuñcananti āha ‘‘avissajjetvā’’ti. Yaṃ sambandhitvā vuccati, taṃ sambandhaṃ nāmāti yojanā. Yaṃ asambandhaṃ katvā vuccati, taṃ vavatthitaṃ nāmāti yojanā. Yaṃ aniggahetvā vuccati, taṃ vimuttaṃ nāmāti yojanā. Aniggahetvāti aniggahaṃ nāma atthato vissajjananti āha ‘‘vissajjetvā’’ti.
像这样显示了字音理解上的差别之后,现在为了详细说明羯磨语的念诵差别,而说“tattha”等。其中的“tattha”,是指在前面那十种字音理解中。通过“tathā”这个词,指出把ta音变成tha音,以及把轻音变成重音;同样,“pattakallaṃ esā ñattī”等语句,也说明把轻音变成重音,这就是这里的关联。
Evaṃ byañjanabuddhivisesaṃ dassetvā idāni kammavācāya uccāraṇavisesaṃ vitthārena dassento āha ‘‘tatthā’’tiādi. Tattha tatthāti tāsu dasasu byañjanabuddhīsu. Tathāsaddena takārassa thakārakaraṇañca sithilassa dhanitakaraṇañca atidisati, tathā ‘‘pattakallaṃ esā ñattī’’tiādivacanañca sithilassa dhanitakaraṇaṃ nāmāti yojanā.
所谓“如此”,就是“这样”。“应当在轻音处却作重音”,这是前后关联。“四个文句”,指四个字母。因为这里“文句”这个词指的是字母。说明了四种对文句的理解会造成羯磨破坏之后,为了说明其余几种不会造成破坏,所以接着说“然而在其余……”等。“依次第而来”,指从圣者们那里渐渐传入、次第传来。“传承”,指相续。如果说破坏了之后会怎样,那么羯磨语会不会因此失效呢?于是说“然而如果……”等。“不失效”,就是不消失。那么,为什么羯磨语不失效呢?破坏羯磨的羯磨语难道不是会失效的吗?于是说“因为这些……”等。因为,由于它们不破坏羯磨,所以羯磨语不失效,这就是这里的关联。
Itīti evaṃ. Sithile kattabbe dhanitaṃ karotīti sambandho. Cattāri byañjanānīti cattāri akkharāni. Byañjanasaddo hi idha akkharavācako. Catassannaṃ byañjanabuddhīnaṃ kammadūsanaṃ dassetvā itarāsaṃ adūsanaṃ dassento āha ‘‘itaresu panā’’tiādi. Anukkamāgatanti ariyehi otaritvā anukkamena āgataṃ. Paveṇinti santatiṃ. Vināsetvā vutte kiṃ kammavācākopo hotīti āha ‘‘sace panā’’tiādi. Na kuppatīti na nassati. Kasmā pana kammavācā na kuppati, nanu kammaṃ kopentī kammavācā kuppatīti āha ‘‘imāni hī’’tiādi. Hi yasmā na kopenti, tasmā kammavācā na kuppatīti yojanā.
“然而,经师长老们所说的那句话”,这是连接关系。造《迦旃延》等经典的人就是经师,也就是迦旃延等人;他们既是经师又是长老,所以叫经师长老。“不适当”:字母的变化不适当。“持律者应当作羯磨语”,这是连接关系。“如圣典”:依照世尊所宣说的圣典。“文句语言”:在文句语言方面。“否则”:用避开前面所说过失的另一种方式。
Yaṃ pana vacanaṃ suttantikattherā vadantīti sambandho. Kaccāyanādisuttantaṃ karontīti suttantikā, kaccāyanādayo, suttantikā ca te therā ceti suttantikattherā. Na vaṭṭatīti akkharavikāro na vaṭṭati. Vinayadharena kammavācā kātabbāti sambandho. Yathāpāḷiyāti bhagavatā yathāvuttāya pāḷiyā. Byañjananiruttiyāti byañjananiruttiyaṃ. Itarathāti vuttadosapariharaṇato aññena pakārena.
在“非时也宣说”这一句里,“非时”就是指没有合适的场合,所以注释说“没有场合”。“没有场合”是指白与随说的前后颠倒,因此说“不置白”等。先置白,而后作随说羯磨,这是句子的关联。因为“即第一”这个词是观待前后的。“如是”等是总结。
Akālevā sāvetīti ettha akālo nāma anokāsoti āha ‘‘anokāse’’ti. Anokāso nāma ñattianussāvanānaṃ pubbāparavitathanti āha ‘‘ñattiṃ aṭṭhapetvā’’tiādi. Paṭhamaṃyeva ñattiṃ aṭṭhapetvā paṭhamaṃyeva anussāvanakammaṃ katvāti yojanā. ‘‘Paṭhamaṃyevā’’ti hi padaṃ pubbāparāpekkhaṃ. Itītiādi nigamanaṃ.
486486. 如果一处界场容不下二十一位比丘,这就叫“过小界”,这是句子的连接。所谓“二十一位比丘”,是指在出罪羯磨中,加上应受羯磨的那一位,一共二十一位比丘。如果在一处界场里,比丘们没法坐得下来,这就叫“过小界”,这是句子的连接。所谓“坐得下来”,是指彼此之间不超出手臂能够触及的范围,以整齐的圆形方式坐下。这里的“于彼”,是指在那过小界中;“于此”,是指在其余诸界中。如果一处界场被认可,这就叫“过大界”,这是句子的连接。所谓“乃至发尖之量”,其中的“乃至”一词,是在说明:比这更远的距离就更不用说了。所谓“此处标相不连接”,意思是标相之间不相接续。为了以展示不破的标相,来说明标相破坏的情形,于是接着说“东方的”等等。“先前已说过的”,是指最初已经宣说过的。“就在那同一个方向”,是指就在北方。“以及西方”中的“以及”一词,是把第二项也收拢进来的意思。如果一处界场被认可,这就叫“断标相界”,这是句子的连接。至于“不可作为界标者”,这只是按照实际情况来说的一种不同表述,并不是另外划分出一种类别,因为通过取树皮、树心等作为标记而成就的不可作为界标状态,本来就是很明显的。“中间”,是指中央。如果一处界场被认可,它就叫做“影标相界”,也叫做“无标相界”,这是句子的连接。
486. Yā ekavīsati bhikkhū na gaṇhāti, ayaṃ atikhuddakasīmā nāmāti yojanā. Ekavīsati bhikkhūti abbhānakamme kammārahena saddhiṃ ekavīsati bhikkhū. Yattha sīmāyaṃ nisīdituṃ na sakkonti, ayaṃ atikhuddakasīmā nāmāti yojanā. Nisīditunti aññamaññassa hatthapāsaṃ avijahitvā parimaṇḍalākārena nisīdituṃ. Tatthāti atikhuddake. Etthāti sesasīmāsu. Yā sammatā hoti, ayaṃ atimahatī nāmāti yojanā. Kesaggamattenāpīti pisaddo tato atirekena pana pagevāti dasseti. Aghaṭitaṃ asambandhaṃ nimittaṃ imissāti aghaṭitanimittā. Khaṇḍanimittabhāvaṃ akhaṇḍanimittadassanena pākaṭaṃ karonto āha ‘‘puratthimāyā’’tiādi. Pubbakittitanti paṭhamakittitaṃ. Tatthevāti uttarāya eva disāya. Aparāpīti pisaddo dutiyatthasampiṇḍanattho. Yā sammatā hoti, khaṇḍanimittā nāmāti yojanā. Animittupaganti yathābhūtakathanavisesanameva, na byavacchedavisesanaṃ tacasārādiggahaṇena animittupagabhāvassa pākaṭattā. Antarāti majjhe. Yā sammatā hoti, sā chāyānimittā nāma, animittā nāmāti yojanā.
站在外面而认可,这是句子的连接方式。不过,即使站在界外,也还是可以宣说界标。所谓“即使这样被认可”,那个“即使”字是在说明:如果没被认可,那就更不用说了。因为“界”和“界”这两个词需要互相联系起来理解,而它们又各自不同,所以为了说明它们各自分开的关系,就说“自己的界”和“他人的界”。所谓“相接”,就是建立关联。这里应该知道,“bhid”这个词根本来是表达“分成两份”的意思,加上带有破坏词根含义的“saṃ”前缀之后,就变成了表达“连接、关联”的意思。“于彼”就是指那两种界;“如是”就是指这样;“于他们”就是指在这些界中。
Bahi ṭhito hutvā sammannatīti yojanā. Nimittāni pana bahi ṭhatvāpi kittetuṃ vaṭṭati . Evaṃ sammatāpīti pisaddo asammatā pana pagevāti dasseti. Sīmāya sīmanti padānaṃ sambandhāpekkhattā, tassa ca asamānabhāvato tesaṃ visuṃ visuṃ sambandhaṃ dassento āha ‘‘attano sīmāya paresaṃ sīma’’nti. Sambhindatīti sambandhaṃ karoti. Ettha hi bhididhātu dvidhākaraṇatthavācako, dhātvatthabādhakena saṃtyūpasaggena sambandhavācako hotīti daṭṭhabbaṃ. Tatthāti tāsu dvīsu sīmāsu. Itīti evaṃ. Tāsūti sīmāsu.
487-8487-8. “业已达者应行羯磨的征相”这一句是文句的连结。其中“于彼”是指在那个僧众当中,羯磨失败的情形。“彼亦”是指业已达者应行羯磨的征相也已宣说,这是文句的关联。“于彼处”是指在“四位本性清净的比丘,是业已达者”这一文句当中。“未被举”是因为僧团尚未对他们执行举罪羯磨,所以未被举。“戒清净”是因为未违犯波罗夷,所以戒行清净。通过这些词句,显示了“本性者”的含义:本性就是他们自身的自性,因此称为本性者。通过“应为羯磨者”这一语句,显示了“业达”一词的属格复合关系,以及“达”字所具有的“应作、适合、相应”之义。“以他们”是指以这四位本性者;“来”是指到来。“其余”是指除四位本性者之外的人。“然而于何者”是指对于某一位补特伽罗;“应为羯磨者”即是应行羯磨之人。
487-8. Yampi kammappattachandārahalakkhaṇanti yojanā. Tatthāti tassaṃ parisato kammavipattiyaṃ. Tampīti kammappattachandārahalakkhaṇampi, vuttamevāti sambandho. Tatthāti ‘‘cattāro bhikkhū pakatattā kammappattā’’ti pāṭhe. Anukkhittāti saṅghena ukkhepanīyakammassa akatattā anukkhittā. Parisuddhasīlāti pārājikaṃ anajjhāpannattā parisuddhasīlā. Imehi padehi pakati attā sabhāvo etesanti pakatattāti atthaṃ dasseti. ‘‘Kammassa arahā’’ti iminā ‘‘kammappattā’’ti padassa chaṭṭhīsamāsañca pattasaddassa arahaanucchavikatthabhāvañca dasseti. Tehīti catūhi pakatattehi. Etīti āgacchati. Avasesāti catūhi pakatattehi avasesā. Yassa panāti puggalassa pana. Kammārahoti kammassa araho.
489这里是指明般荼迦等人没有资格作为对象的地方。
489.Etthāti paṇḍakādīnaṃ avatthubhāvadassanaṭṭhāne.
告知羯磨论
Apalokanakammakathā
495-6这里“于彼”是指四种羯磨。“于此”是指接纳等读诵文句。“因为语句连贯”是指世间语句的通顺。“于彼”是指在接纳等五种之中。“那位棘刺沙弥所受的罚羯磨灭摈,就是驱摈”,这是连接。说了“是邪见者”之后,为了显示这个意思,又说“具足边执见”。因为邪见确实是相灭摈的理由。“彼”指沙弥。“应令舍弃”这句里是使役用法,或者指所说的羯磨。“彼见”是词根用法,或者指未说出的羯磨。“应当如何做”是问应该怎么做,所以说“应当这样作羯磨”。
495-6.Tatthāti catūsu kammesu. Etthāti osāraṇādipāṭhe. Padasiliṭṭhatāyāti loke padānaṃ siliṭṭhabhāvato. Tatthāti osāraṇādīsu pañcasu. Kaṇṭakasāmaṇerassa yā sā daṇḍakammanāsanā atthi, sā nissāraṇāti yojanā. ‘‘Micchādiṭṭhiko hotī’’ti vatvā tamevatthaṃ dassetuṃ ‘‘antaggāhikāya diṭṭhiyā samannāgato’’ti vuttaṃ. Micchādiṭṭhi hi liṅganāsanāya kāraṇaṃ hoti. Soti sāmaṇero, ‘‘nissajjāpetabbo’’ti pade kāritakammaṃ, vuttakammaṃ vā. Taṃ laddhinti dhātukammaṃ, avuttakammaṃ vā. Kinti kātabbanti āha ‘‘evañca pana kammaṃ kātabba’’nti.
为了说明应当怎么做,世尊说“尊者僧团”等等。“凡是他们得到共宿”,这是句子的连接方式。“它的”,指的是共宿。“为了得不到”,就是不让得到的意思。用“去!你该死!”这句话,是在说明驱赶出去的方式。不过它的含义前面已经说过了。
Kātabbākāraṃ dassento āha ‘‘saṅghaṃ bhante’’tiādi. Yaṃ sahaseyyaṃ labhantīti yojanā. Tassāti sahaseyyassa. Alābhāyāti alābhatthāya. ‘‘Cara pire vinassā’’ti iminā nissāraṇākāraṃ dasseti. Attho panassa heṭṭhā vuttoyeva.
“so”一词(即“soti”中的“so”)指的是沙弥,应当把他接纳进来,这就是这里的语义关联。
Soti samaṇero, osāretabboti sambandho.
“他”指的就是这个沙弥,意思是他在发露自己的过失,这是前后文的关联。“善乐”是指乐于善美的见地,或者也可以理解为很好地远离恶见。“如先前”是说就像以前所喜欢的那样,如此配合理解。“以身受用和合而施”是指以身、以受用而作和合之布施。
Svāyanti so ayaṃ sāmaṇero, accayaṃ desetīti sambandho. Soratoti sundaraladdhiyaṃ rato, duladdhito vā suṭṭhu orato. Yathā pureti yathā pubbe ruccati, tathāti yojanā. Kāyasambhogasāmaggidānanti kāyena ca sambhogena ca sāmaggiyā dānaṃ.
“如是”等是总结语。不过,因为梵罚在《五百犍度》(《小品》445)里只是为阐那一人制定的,所以只应该给予他,因此说“并非只是”等。“此”指梵罚,其他任何这样安住的比丘,也应该给予他,这是前后关联。怎样给予呢?为此说“应该这样给予”。为了说明给予的方式,所以说“在僧团中”等。
Evantiādi nigamanaṃ. Yasmā pana brahmadaṇḍo pañcasatikakkhandhake (cūḷava. 445) channasseva paññatto, tasmā tasseva dātabboti āha ‘‘na kevala’’ntiādi. Esāti brahmadaṇḍo, aññopi yo bhikkhu viharati, tassapi dātabboti sambandho. Kinti dātabboti āha ‘‘evañca pana dātabbo’’ti. Dātabbākāraṃ dassento āha ‘‘saṅghamajjhe’’tiādi.
凡欲之言说,当连接理解为“那言说”。“令忍许者”,即连接为“令僧团忍许的那位比丘”。
Yaṃ vacanaṃ iccheyya, taṃ vacananti yojanā. Khamāpentassāti saṅghaṃ khamāpentassa tassa bhikkhussāti yojanā.
审虑,就是审察;意思是用智慧去观察。
Paṭisaṅkhāti paṭisaṅkhāya, ñāṇena paccavekkhitvāti attho.
“凡”指的是不礼敬羯磨,它和“已被允许”相关联。是由谁允许的?回答说“由世尊”。是在哪一部篇集里允许的?回答说“在比丘尼篇集里”。是在哪些事项上允许的?回答说“然而以那……中略……在这些事项上”(《小品》411)。是在做了什么之后允许的?回答说“在制定了恶作之后”。是怎样允许的?回答说“我允许……中略……应当做”。“它的”指的是不礼敬的。“不是接纳等”这句话,是用来说明“如是”这个词应当舍弃的地方。“它的”指的是作为羯磨特征的不礼敬。“就在那里”指的是就在比丘尼篇集里。“它”指的是羯磨特征。“在这里也是”指的是在附随篇的羯磨犍度里也是。
Yanti avandiyakammaṃ, anuññātanti sambandho. Kena anuññātanti āha ‘‘bhagavatā’’ti. Kismiṃ khandhake anuññātanti āha ‘‘bhikkhunikkhandhake’’ti. Kesu vatthūsu anuññātanti āha ‘‘tena kho pana…pe… imesu vatthūsū’’ti (cūḷava. 411). Kiṃ katvā anuññātanti āha ‘‘dukkaṭaṃ paññapetvā’’ti. Kinti anuññātanti āha ‘‘anujānāmi…pe… kātabbo’’ti. Tassāti avandiyassa. ‘‘Na osāraṇādīnī’’ti iminā evasaddassa chaḍḍetabbatthaṃ dasseti. Tassāti kammalakkhaṇabhūtassa avandiyassa. Tatthevāti bhikkhunikkhandhakeyeva. Nanti kammalakkhaṇaṃ. Idhāpīti parivāre kammavaggepi.
不悦意的意思是带来不悦,或者让人产生不悦。
Apāsādikanti apasādāvahaṃ, apasādajanakaṃ vā.
“由于那”是指因为做了不该礼敬的事。“此”是指比丘。“应礼敬”是指应当被礼敬,或者是指礼敬。
Tatoti avandiyakaraṇato. Imanti bhikkhuṃ. Vandiyanti vanditabbaṃ, vandanaṃ vā.
这里“在此”是指在求听羯磨中,连起来的意思是:以比丘尼僧团为根本而制定。“比丘僧团也”中的“也”字,表明不只是对比丘尼僧团。“而”字表示可能,意思是也有以比丘尼僧团为根本而制定的。为了详细说明它可得的情况,所以说“凡是”等。连起来是:凡是作求听羯磨。“然而应以少量施与者给予”,这是关联。“他们”是指针线等物。“就是那”是指那少量施与者。“从那里”是从少量。“在彼处”是指在《住处篇》注释中(《小品》注释第321条)。关联是:如前所说那样的病人药物也。“又凡是”,关联是:又凡是比丘。关联是:应给予他。“在彼处生起”是从那大住处生起的因缘,关联是:取得。通过“善良者”等说明:不应给予恶戒者等人。
Etthāti apalokanakamme, bhikkhunisaṅghamūlakaṃ katvā paññattanti yojanā. Bhikkhusaṅghassāpīti pisaddo na bhikkhunisaṅghassevāti dasseti. Panasaddo sambhāvanattho, tathā bhikkhunisaṅghamūlakaṃ paññattampīti attho, labhitabbabhāvaṃ vitthārena dassento āha ‘‘yaṃ hī’’tiādi. Yaṃ apalokanakammaṃ karotīti yojanā. Appamattakavissajjakena pana dātabbānīti sambandho. Tesanti sūciādīnaṃ. Soyevāti appamattakavissajjakoyeva. Tatoti appamattakato. Tatthāti senāsanakkhandhakavaṇṇanāyaṃ (cūḷava. aṭṭha. 321). Vuttappakāraṃ gilānabhesajjampīti sambandho. Yopi cāti bhikkhupi ca hotīti sambandho. Tassa dātabbāti sambandho. Tatruppādatoti tasmiṃ mahāvāse uppādapaccayato, gahetvāti sambandho. ‘‘Pesalassā’’tiādinā dussīlādīnaṃ dātuṃ na vaṭṭatīti dasseti.
可以唤醒这里的意思是:不用先问就可以把人叫醒,所以经文说“这位比丘”等等。“指定”就是指明。
Jaggāpetuṃ vaṭṭatīti ettha apucchitvā jaggāpetuṃ vaṭṭatīti āha ‘‘ayaṃ bhikkhū’’tiādi. Odissāti uddisitvā.
“或座堂”是指佛像堂,要跟“作者、人”连起来理解。要跟“从寄存处取来”连起来理解。“以僧团物也”里的“也”字,是说明不只是靠塔寺的寄存物,而是连僧团的东西也算在内。
Āsanagharaṃ vāti paṭimāgharaṃ vā, kārako manussoti sambandho. Upanikkhepato gahetvāti sambandho. Saṅghikenapīti pisaddo na kevalaṃ cetiyassa upanikkhepeneva, atha kho saṅghikenapīti dasseti.
以未获得仅够维生量者而作,这样连接;以受用者身份而存在,这是关联。“我们做事务”等说法,是在说明“仅够维生量”这个词的含义。种在精舍里的那些果树,应当这样连接。“其”是指树的。“在那些中”是指在那些树上。“然而凡”是指树,它们是无主的,应当这样连接。“然而那”是指求听羯磨。“在这里取筹”就是取筹处、场所。“粥堂、饭堂”在这里也是同样的方式。“布萨处”:在布萨的取得处,意思是布萨堂。“在那里”是指在布萨处。“那”是指求听羯磨。
Yāpanamattaṃ alabhantehi karontehīti yojanā, paribhuñjantehi hutvāti sambandho. ‘‘Vattaṃ karomā’’tiādinā ‘‘yāpanamatta’’nti padassa atthaṃ dasseti. Vihāre ropitā ye phalarukkhāti yojanā. Yesanti rukkhānaṃ. Tesūti rukkhesu. Ye panāti rukkhā pana, apariggahitā hontīti sambandho. Taṃ panāti apalokanakammaṃ pana. Salākaṃ gaṇhanti etthāti salākaggaṃ, ṭhānaṃ. ‘‘Yāgaggabhattagga’’iti etthāpi eseva nayo. Uposathaggeti uposathassa gahaṇaṭṭhāne, uposathageheti attho. Tatthāti uposathagge. Tanti apalokanakammaṃ.
“根、皮、叶、芽、花、果、可食之物等”应当这样连接。“界内”就是在近行界之内。
Yaṃ mūlatacapattaaṅkurapupphaphalakhādanīyādīti yojanā. Antosīmāyāti anto upacārasīmāya.
“善作”就是指由僧团所作的。说“布萨日”只是举例,因为不管在哪一天作都可以。
Sukatamevāti saṅghena katameva. Uposathadivaseti nidassanamattaṃ yasmiṃ kasmiṃci divasepi katattā.
“按果实分配”是指按采集树上的果实来分配。树木还活着,就是树还在、还存在。那些树是比丘们种的,这个关系要连起来理解。就是那个原先定好的约定,意思是说,不应该再另立别的约定。
Phalavārenāti rukkhānaṃ phalagahaṇavārena. Rukkhā dharantīti rukkhā tiṭṭhanti, saṃvijjanti vā . Yehīti bhikkhūhi ropitā, hontīti sambandho. Sā eva katikāti pubbe katā sā eva katikā, aññā katikā na kātabbāti adhippāyo.
在另一个住处:指不同于树木所站住处的另一个住处。所谓“他们的”:指那些树木的,与“主人”相连。所谓“他们也”:指树木也,与“被种植的”相连。应从“从另一个地方”来连接理解。所谓“在他们中”:指在那些树木中。所谓“在这里”:指在这个住处中。所谓“然而由他们”:指由作为住处主人的比丘们。所谓“十分之一”:就是十分之一的份额。通过“就是这个方法”这一句,指出了“给了十分之一”这个意思。
Aññasmiṃ vihāreti rukkhānaṃ ṭhitavihārato aññasmiṃ vihāre. Tesanti rukkhānaṃ, sāmīti sambandho. Yepīti rukkhāpi, ropitāti sambandho. Aññato ṭhānatoti yojanā. Tesūti rukkhesu. Etthāti vihāre. Tehi panāti pariveṇasāmikehi bhikkhūhi pana. Dasabhāganti dasamabhāgaṃ. ‘‘Eseva nayo’’ti iminā dasabhāgaṃ datvāti atthaṃ atidisati.
应当受尊敬的比丘,是指因为戒行、多闻等而应当受尊敬的比丘。那里的意思是旧住处。根本,是指先前、最初的时候。没有疑虑,是指没有“这个还没分配”的疑虑。只是呵责而已,意思是那呵责就只是呵责而已,对沙弥们的呵责并不成立。
Sambhāvanīyabhikkhunoti sīlasutādīhi sambhāvanīyassa bhikkhuno. Tatthāti porāṇavihāre. Mūleti pubbe, ādikāleti attho. Nikkukkuccenāti ‘‘abhājitamida’’nti kukkuccavirahena. Khiyyanamattameva tanti taṃ khiyyanaṃ khiyyanamattameva, na sāmaṇerānaṃ khiyyanaṃ ruhatīti attho.
“有刺果树”就是长着刺的果树。“这是如法的”:意思是像这样分好之后再吃,是随顺法的。“已吃”:就是已经吃了。因为用两个人、三个人废止约定的方式就能理解,所以不展示那些情况,只展示一个人的约定废止,于是说“然而对一个比丘”等等。“先前的约定”:就是之前定下的“随自己方便受用”的约定。“他们的”:指沙弥们的,和增益业相关联。“分好之后”:就是分给沙弥们之后。由此说明:沙弥们的增益业虽然不该给,但份额还是应该分。
Panasarukkhanti kaṇṭakīphalarukkhaṃ. Ayaṃ sāmīcīti ayaṃ bhājetvā khādanaṃ anudhammatā. Khāyitanti khāditaṃ. Dvinnaṃ tiṇṇaṃ katikapaṭippassambhanaṃ nayena ñātuṃ sakkuṇeyyattā taṃ adassetvā ekasseva katikapaṭippassambhanaṃ dassento āha ‘‘ekabhikkhuke panā’’tiādi. Purimakatikāti ‘‘yathāsukhaṃ paribhuñjituṃ ruccatī’’ti (pari. aṭṭha. 495-496) pure katā katikā. Tesanti sāmaṇerānaṃ, phātikammanti sambandho. Bhājetvāti sāmaṇerānaṃ bhājetvā. Iminā sāmaṇerānaṃ phātikammaṃ na dātabbampi bhāgaṃ bhājetabbanti dasseti.
“从周边村落”,意思是“从邻近的村落”;和“来”相连。“一个芒果、一个波罗蜜”,应当这样搭配理解。为了说明:不给的时候有过失,给的时候也应当从意义上了解利益,于是说“不给的时候”等等。
Sāmantagāmehīti āsannagāmehi, āgantvāti sambandho. Ekaṃ ambaṃ ekaṃ labujanti yojanā. Adiyyamāne dose dassite diyyamāne ānisaṃsampi atthato ñātabbanti dassento āha ‘‘adiyyamāne hī’’tiādi.
取者人们是指语法上的关联。从彼是指从约定事项的制定。不应说:因为是败坏施果家族者,所以不应说。如何应告知,于是说椰子等。巡视后:即按步次第巡行。半分:指比丘们所得份额的一半。求听后:征询僧团之后。
Gaṇhantānaṃ manussānanti sambandho. Tatoti katikavattaṭṭhapanato. Na vattabbāti phaladānakuladūsakattā na vattabbā. Kinti ācikkhitabbanti āha ‘‘nāḷikerādīnī’’tiādi. Anuvicaritvāti padānamanukkamena vicaritvā. Upaḍḍhabhāgoti bhikkhūnaṃ laddhabhāgato upaḍḍho bhāgo. Apaloketvāti saṅghaṃ āpucchitvā.
“道行商主”就是指走在路上的商队首领。“他”是指用暴力抓住(果实)来吃的人。“树荫等”:用“等”这个字把园林、树林之类也包括进去。“如果有”:如果有需要。“果实充满”:就是被果实装得满满的。也有写成“果实重担”的版本,意思是具有被称为果实的那种重担。“不期望”:就是不期望从他们那里得到回赠的供养。“前面已经说过”:就是指前面在僧团场合里,用“他愤怒”等话已经说明过的内容。“在这里”:是指在个人场合中。
Maggagamiyasatthavāhoti maggaṃ gamiko satthavāho. Soti balakkārena gahetvā khādanto. Chāyādīnantiādisaddena ārāmavanāni saṅgahetabbāni. Sace atthīti sace attho atthi. Phalabharitāti phalena paripuṇṇā. ‘‘Phalabhāritā’’tipi pāṭho. Phalasaṅkhātena bhārena samannāgatāti attho. Apaccāsīsantenāti tesaṃ santikā dānapaṭidānaṃ apaccāsīsantena. Pubbe vuttamevāti pubbe saṅghikaṭṭhāne ‘‘kuddho hi so’’tiādinā vuttameva. Etthāti puggalikaṭṭhāne.
所谓“那”就是果园。“他”指有能力的比丘。“重业”指看守的工作很重。“以这个量”指三分之一或一半的量。“一切果园”是关联语。“根本部分”指第一部分。用“十分之量”这句话来说明它的意思。“给了之后”指给了僧团之后。“他”指比丘。“没做过的住处”指以前没做过的新住处。“园”指僧团的园。“他们也都”指依止的人也都;“也”这个字是关联到老师。“他们的”指依止者的。“看守的时候”指所看守的树木开花结果繁盛的时候。“看守的时候”也可以只是指看守这件事本身的时候,也就是仅仅看守而已,并不是因为看守而有什么花或果,意思是在那个时候。用“多”等话来说明应当避免的情形。
Tanti phalārāmaṃ. Soti paṭibalo bhikkhu. Bhāriyaṃ kammanti jagganakammaṃ bhāriyaṃ. Ettakenāti tatiyabhāgaupaḍḍhabhāgamattena. Sabbaṃ phalārāmanti sambandho. Mūlabhāganti paṭhamabhāgaṃ. ‘‘Dasabhāgamatta’’nti iminā tadatthaṃ dasseti. Datvāti saṅghassa datvā. Soti bhikkhu. Akatāvāsanti pubbe akataṃ navaṃ senāsanaṃ. Ārāmanti saṅghassa ārāmaṃ. Tehipīti nissitakehipi. Pisaddo ācariyaṃ apekkhati. Tesanti nissitakānaṃ. Jaggitakāleti jaggitānaṃ rukkhānaṃ pupphaphalabharitakāle. Jagganakāleti jagganamattakāle, jagganamattameva, na jagganakāraṇā kiñci pupphaṃ vā phalaṃ vā hoti, tasmiṃ kāleti attho. ‘‘Bahu’’ntiādinā vāretabbākāraṃ dasseti.
“以增益业而守护者不存在”,这是句义连接。“不问而”就是没有先征得僧团同意。“如是”就是“如此”。
Phātikammena jagganto na atthīti yojanā. Anāpucchitvāvāti saṅghaṃ anapaloketvāva. Itīti evaṃ.
关于单白羯磨的分别,应当这样理解判断,这是文句的连接。“引入”就是通过这条单白让(某人)进入僧团中间,因此称为引入。
Ñattikammaṭṭhānabhede pana evaṃ vinicchayo veditabboti yojanā. Osāreti saṅghamajjhaṃ paveseti imāya ñattiyāti osāraṇā.
被驱出僧团之外,就叫驱摈。所谓“单白名为布萨”,这是根据原因的邻近用法来说的。所以说“依布萨羯磨而安立”。在“单白名为自恣”这里,道理也是一样。
Nissāriyati saṅghato bahi kariyati imāyāti nissāraṇā. Ñatti uposatho nāmāti idaṃ kāraṇūpacāravasena vuttaṃ. Tenāha ‘‘uposathakammavasena ṭhapitā’’ti. Eseva nayo ñattipavāraṇā nāmāti etthāpi.
“应教诫”等语,是依第三人称单数愿望格的用法而立的告白,这叫做为了让自己认可他人而立的告白。“应教诫”等语,是依第一人称单数愿望格的用法而立的告白,这叫做为了让自己认可自己而立的告白。自己或他人由自己通过这个告白而被认可,这就是“认可”。通过它把已舍弃的钵、衣等物施与出去,所以叫“施与”,也就是告白。不管词性,因为说者固定用中性词,所以就按中性来说。
Anusāseyyātiādinā paṭhamapurisaeyyavibhattivasena ṭhapitā ñatti attanā paraṃ sammanituṃ ṭhapitā ñatti nāma. Anusāseyyantiādinā uttamapurisaeyyaṃvibhattivasena ṭhapitā ñatti attanāva attānaṃ sammanituṃ ṭhapitā ñatti nāma. Attanāva attā vā paro vā sammaniyati imāya ñattiyāti sammuti. Nissaṭṭhapattacīvarādīni dīyanti anenāti dānaṃ, ñatti. Vaccaṃ anapekkhitvā vācakassa niyatanapuṃsakaliṅgattā napuṃsakaliṅgavasena vuttaṃ.
罪通过它被领受,这就是领受。
Āpatti paṭiggaṇhiyati anenāti paṭiggaho.
用这个把(它)向前上方拉,就是前拉。
Paṭimukhaṃ upari kaḍḍhiyati imāyāti paccukkaḍḍhanā.
由此被标示为“业本身”,故为业相。
Kammamevāti lakkhiyati anenāti kammalakkhaṇaṃ.
用“如是”这个词,是指向“名为羯磨标识”这个词。从“彼”开始,是因为它总摄一切白。后面两个白名为羯磨标识,应当这样连接。“如是”等语是总结。
‘‘Tathā’’ti padena ‘‘kammalakkhaṇaṃ nāmā’’ti padaṃ atidisati. Tatoti sabbasaṅgāhikañattito. Parā dve ñattiyo kammalakkhaṇaṃ nāmāti yojanā. Itītiādi nigamanaṃ.
为了说明白二羯磨事处之分别中,引入等之差异,说了“离车人瓦达的”等话。应以“界认可”等作连结。
Ñattidutiyakammaṭṭhānabhede osāraṇādīnaṃ visesaṃ dassento āha ‘‘vaḍḍhassa licchavino’’tiādi. Sīmāsammuti cātiādinā yojanā kātabbā.
另外,应当这样连接理解:前面所说的两种白二羯磨语。“如是”等则是总结语。
Yā pana dve ñattidutiyakammavācā vuttāti yojanā. Itītiādi nigamanaṃ.
在白四羯磨事(基础)的分类中,连接方式本来就很清楚。
Ñatticatutthakammaṭṭhānabhede yojanānayo pākaṭoyeva.
497为了说明与“在四人僧团中作羯磨”等教导之间的关联,所以说了“如是诸羯磨”等话。其中,“如是”是指“作了这样的说明”,这就是关联。“其义”是指应当知道“在四人僧团中作羯磨”等话的含义,这就是关联。
497.Catuvaggakaraṇe kammetiādikāya desanāya sambandhaṃ dassento āha ‘‘iti kammāni cā’’tiādi. Tattha itīti evaṃ dassetvāti sambandho. Tassatthoti tassa ‘‘catuvaggakaraṇe kamme’’tiādivacanassa attho veditabboti sambandho.
利益缘由品等的注释
Atthavasavaggādivaṇṇanā
498这样解释了业品注释之后,为了说明紧接着它所说的“缘于二种利益”等教导之间的衔接关系,而说“现在”等话;“现在”就是“已经开始”的衔接。“凡那些学处”是连接。“现法怨”:因为在现法中发生并且应当远离,所以是现法中的怨。“为了防护”:这里“防”是前缀,“护”是词根,意思是遮止,“为”字也是这个意思,所以说“为了遮止”。“果报苦所摄”:杀生等果报所成的、被称为苦的。“后世的”:在后世生起的。“此中”:在此学处制定的功德处。“应避”:是“避”的词义。“由于可避性”以此说明“应避”一词的词义。“它们由此而怖畏,因此是怖畏”:以不堪忍之义,即无法忍受之义。“被称为不善”:以此说明果报苦通过果的假说而被称为不善。“为了破坏结党成群,制定学处”,应当这样读。但在诸本中写的是“制定集体用餐学处”。“一切处”:在一切利益品中。“凡”是说法。“此中”:在此品中。
498. Evaṃ kammavaggavaṇṇanaṃ dassetvā tassānantare vuttāya ‘‘dve atthavase paṭiccā’’tiādikāya desanāya anusandhiṃ dassento āha ‘‘idānī’’tiādi, idāni āraddhanti sambandho. Yāni tāni sikkhāpadānīti yojanā. Diṭṭhadhammikaverānanti diṭṭhadhamme pavattattā ca viramitabbattā ca diṭṭhadhammikānaṃ verānaṃ. Saṃvarāyāti ettha saṃpubbo varadhātu pidahanattho, āyasaddo ca tadatthoti āha ‘‘pidahanatthāyā’’ti. Vipākadukkhasaṅkhātānanti pāṇātipātādīnaṃ vipākabhūtānaṃ dukkhasaṅkhātānaṃ. Samparāyikānanti samparāye pavattānaṃ. Idhāti imasmiṃ sikkhāpadapaññattānisaṃsaṭṭhāne. ‘‘Vajjanīyabhāvato’’ti iminā vajjetabbānīti vajjānīti vacanatthaṃ dasseti. Bhāyanti etehīti bhayāni. Akkhamaṭṭhenāti asahaṇīyaṭṭhena. ‘‘Akusalānīti vuccantī’’ti iminā vipākadukkhāni phalūpacārena akusalāni nāmāti dasseti. Gaṇabandhabhedanatthāya sikkhāpadaṃ paññattanti evameva pāṭho. Potthakesu pana ‘‘gaṇabhojanasikkhāpadaṃ paññatta’’nti pāṭho likhito. Sabbatthāti sabbasmiṃ atthavasavagge. Yanti vacanaṃ. Etthāti imasmiṃ vagge.
499499. 一个正在行持诸事的人,借此而被接纳回归僧团,这就是接纳羯磨。因此说:“由哪种羯磨而被接纳,那种羯磨就是被制定的。”接着用“由哪种羯磨”等话,是为了说明词义:那些争吵闹事的人等,借着这种羯磨而被驱摈出去,这就是“驱摈”这个词的含义。
499. Vattesu vattamāno puggalo osārīyati anenāti osāraṇīyaṃ, kammaṃ. Tena vuttaṃ ‘‘yena kammena osārīyati, taṃ kammaṃ paññatta’’nti. ‘‘Yena kammenā’’tiādinā bhaṇḍanakārakādayo nissārīyanti anena kammenāti nissāraṇīyanti vacanatthaṃ dasseti.
500七犯聚名为已制定,这是关联。中间,是指在拘留孙等三佛和我们世尊之间。用“学处”这个词,是为了显示“未制定”这个词的含义。猕猴事等的毗尼迦他,名为随制定,这是关联。用“学处”这个词,是为了显示“已制定”这个词的含义。一切处,是指在一切利益品中。
500. Sattāpattikkhandhā paññattaṃ nāmāti sambandho. Antarāti kakusandhādīnaṃ tiṇṇaṃ buddhānañca amhākaṃ bhagavato ca antare. ‘‘Sikkhāpade’’ti iminā ‘‘apaññatte’’ti padassa atthaṃ dasseti. Makkaṭīvatthuādivinītakathā anupaññattaṃ nāmāti sambandho. ‘‘Sikkhāpade’’ti iminā ‘‘paññatte’’ti padassa atthaṃ dasseti. Sabbatthāti sabbasmiṃ ānisaṃsavagge.
501501. “一切学处的摄”是关联。其中,在“九摄”等这样的文本中,应当知道意思就是如此,这就是配列。用“以事摄”这句话,排除了“于事中,诸事的摄”这个意思。这里指的是“事摄”等文本;而“即”是详说。由于不存在,所以是关联。“一切”指诸学处。通过“被摄”这句话,显示“应被摄”就是“摄”的词义解释。“如是首先……”等,是结论。
501. Sabbasikkhāpadānaṃ saṅgahanti sambandho. Tatthāti ‘‘nava saṅgahā’’tiādipāṭhe evamattho veditabboti yojanā. ‘‘Vatthunā saṅgaho’’ti iminā ‘‘vatthusmiṃ, vatthūnaṃ saṅgaho’’ti atthaṃ nivāreti. Etthāti ‘‘vatthusaṅgaho’’tiādipāṭhe. Hīti vitthāro. Yasmā natthīti sambandho. Sabbānīti sikkhāpadāni. ‘‘Saṅgahitānī’’ti iminā saṅgahitabboti saṅgahoti nibbacanaṃ dasseti. Evaṃ tāvātiādi nigamanaṃ.
因为“被摄”这个词,表达的是关联关系。
Yasmā pana saṅgahitāti sambandho.
“如是于此”等语,是把蕴、生起、诤事止息这些内容归拢到一起,然后给出总结。“于此”指的是《摄品》中。
Evametthātiādinā khandhasamuṭṭhānaadhikaraṇasamathe sampiṇḍetvā nigamanaṃ dasseti. Etthāti saṅgahavagge.
“已完成”是指已经达到完成、已经到达成就,所以叫已完成;或者说,已经安住在完成、已经安住在成就中,所以叫已完成。“且”这个字表示强调,意思就是确实已经完成了。“未展开义词的解释”,就是对那些没有展开的、有意义的词,以及对义和词所作的注释。
Niṭṭhitāti niṭṭhaṃ nipphattiṃ itā gatāti niṭṭhitā, atha vā niṭṭhe nipphattiyaṃ itā ṭhitāti niṭṭhitā. Casaddo avadhāraṇattho, niṭṭhitā evāti hi attho. Anuttānatthapadavaṇṇanāti anuttānānaṃ atthavantapadānaṃ, atthānañca padānañca vaṇṇanā.
我名叫贾帝拉安吉塔,曾为许多人诵说。
《附随律》的注释方法已经圆满完成。
Jādilañchitanāmenanekānaṃ vācito mayā; Parivāravinayassa, samatto yojanānayo.
结语部分的注释
Nigamanakathāvaṇṇanā
这样完成了对律的注释之后,现在为了总结它,说出了“至此”等话。其中,“至此”的意思是:从“即使以百千万劫也不可测量”等话(《波罗夷注》第一卷·论著起始语)开始,一直到“新摄颂品注释完毕”这句话结束,这期间所含的字、词、文句合在一起,按语句的先后顺序,说明已经完整,这就是它们之间的关联。
Evaṃ vinayasaṃvaṇṇanaṃ katvā idāni taṃ nigamento āha ‘‘ettāvatā’’tiādi. Tattha ettāvatāti ettakena ‘‘yo kappakoṭīhipi appameyya’’ntiādivacanato (pārā. aṭṭha. 1.ganthārambhakathā) paṭṭhāya ‘‘navasaṅgahitavaggavaṇṇanā niṭṭhitā’’ti vacanapariyosānānaṃ akkharapadabyañjanānaṃ samudāyabhūtena vacanakkamena, samattāti sambandho.
“以二部分别、犍度、附随分别说示”与“律藏”之间是这样关联的:这句话说的,就是应当以二部分别、犍度和附随来分别解说的教说,即律藏。“护者”:以乞求比丘、比丘尼利益修行之义,以烦恼灼烧之义,以祝愿所化众生利益安乐之义,以心自在之义,所以称为护者。“所应调伏者”:以应当被调伏之义,称为所应调伏者。“胜者”:以战胜五魔之义,称为胜者。这里应当这样连贯理解:护者调伏所应调伏者,这位胜者宣说了以二部分别、犍度和附随分别说示的律藏。
Ubhatovibhaṅgakhandhakaparivāravibhattidesananti ubhatovibhaṅgena ca khandhakena ca parivārena ca vibhajitabbadesanaṃ vinayapiṭakanti sambandho. Nāthoti bhikkhubhikkhunīnaṃ hitapaṭipattiṃ yācanaṭṭhena ca kilesānaṃ upatāpanaṭṭhena ca veneyyānaṃ hitasukhaṃ āsīsanaṭṭhena ca cittissariyaṭṭhena ca nātho. Veneyyanti vinetabbaṭṭhena veneyyaṃ. Jinoti pañcamārānaṃ jitaṭṭhena jino. Ayaṃ panettha yojanā – nātho veneyyaṃ vinento jino ubhatovibhaṅgakhandhakaparivāravibhattidesanaṃ yaṃ vinayapiṭakaṃ āhāti.
“以二万七千余量”这句话的意思是:连同多出的七千量和二万量合在一起,总共二万七千余量。这是前后文的关联。“彼之”指的是律藏。“一切善见”的意思是:从各方面带来净信,或者能让人生起净信。这里的搭配关系是这样的:那部律藏的注释书名为《一切善见》,是以二万七千余量的篇幅完成的。
Samadhikasattavīsatisahassamattenāti saha adhikena sattasahassappamāṇena ca vīsatisahassappamāṇena ca ganthenāti sambandho. Tassāti vinayapiṭakassa. Samantapāsādikāti samantato pasādaṃ vahikā, janikā vā. Tatrāyaṃ yojanā – tassa samadhikasattavīsatisahassamattena ganthena samantapāsādikā nāma saṃvaṇṇanā samattāti.
这里“于此”就是指“在这个地方”。“于彼”这个词是承接前面那句话说的。前面说到“名为一切善见”这句话,意思就是这个。“从一切善见性”这个说法是处格,表示自性义,就像“此亦于戒中”等例子那样,意思就是一切善见性。这里这样配合理解:在“名为一切善见”这句话里,此一切善见的一切善见性存在,这就是一切善见状态的意思。
Tatridanti tatra idaṃ. ‘‘Tatrā’’ti padaṃ purimavacanāpekkhaṃ. Tatra ‘‘samantapāsādikā nāmā’’ti vacaneti hi attho. Samantapāsādikattasminti paccattatthe cetaṃ bhummavacanaṃ hoti ‘‘idampi sīlasmi’’ntiādīsu (dī. ni. 1.194 ādayo) viya, samantapāsādikattanti attho. Ayaṃ panettha yojanātatra ‘‘samantapāsādikā nāmā’’ti vacane samantapāsādikāya idaṃ samantapāsādikattaṃ hotīti ayaṃ samantapāsādikabhāvoti attho.
在“从师承传承”等偈颂里所说的九种修饰语,应当和“不见”这个词连在一起理解。“正见者”是指正确看见的智者,这是连接关系。“因为”就是由于,和“不见”相连。“于此”是指在这部注释书里。“名为一切欢喜”就是名为《一切欢喜》。“律之”是指律藏。“以善巧调伏所应调伏者”是指以调伏所应调伏者的善巧。“以世间护者”是指以世间的护者。“以怜愍世间者”是指以怜愍世间者。这里的连接是这样的:从“师承传承”……一直到“分别方法差别”的展示,正见的智者在此看不到任何让人不生净信的地方,因此,由善巧调伏所应调伏者、世间护者、怜愍世间者的世尊所说的律藏,这部注释书正是《一切欢喜》而展开。
Ācariyaparaṃparatotiādīsu gāthāsu vuttaṃ navavidhaṃ visesanapadaṃ ‘‘na dissatī’’ti padena sambandhitabbaṃ. Sampassatanti sammā passantānaṃ viññūnanti sambandho. Yatoti yasmā, na dissatīti sambandho. Etthāti saṃvaṇṇanāyaṃ. Samantapāsādikātvevāti samantapāsādikā iti eva nāma. Vinayassāti vinayapiṭakassa. Vineyyadamanakusalenāti vineyyānaṃ damane chekena. Lokanāthenāti lokānaṃ nāthena. Lokamanukampamānenāti lokaṃ anukampamānena. Ayañhettha yojanā – ācariyaparaṃparato…pe… vibhaṅganayabhedadassanato sampassataṃ viññūnaṃ ettha kiñci apāsādikaṃ yato na dissati, tasmā vineyyadamanakusalena lokanāthena lokamanukampamānena bhagavatā vuttassa vinayassa ayaṃ samantapāsādikātveva saṃvaṇṇanā pavattāti.
提沙也听了这些锡兰注释书——这是前后文的连接。那么是在谁面前听到的呢?所以说“在佛友……中略……面前”。“佛友”是指:在名叫佛友、有名声、有荣誉、精通律藏、睿智坚定的长老面前听到。“听了”这个词,是用来限定“着手”这一动作发生在先的状语。
Tissopi imā sīhaḷaṭṭhakathāyo sutvāti sambandho. Kassa santike sutanti āha ‘‘buddhamitto…pe… santike’’ti. ‘‘Buddhamitto’’ti nāmena vissutassa yasassino vinayaññussa dhīrassa therassa santike sutvāti yojanā. ‘‘Sutvā’’ti padaṃ ‘‘āraddhā’’ti pade pubbakālakiriyāvisesanaṃ.
在大云林园的一块地面上,有一座大寺,它以世尊的大菩提树为庄严——这是句子的连接方式。
Mahāmeghavanuyyāne bhūmibhāge patiṭṭhito satthu mahābodhivibhūsito yo mahāvihāro atthīti yojanā.
在那座大寺的南边区域,有一座精舍叫“精勤堂”,是具足清净戒行的比丘僧团所居住的殊胜住处——他就在那里建造。这是句子的连接关系。
Tassa mahāvihārassa dakkhiṇe disābhāge padhānagharaṃ padhānagharanāmakaṃ uttamaṃ sucicārittasīlena bhikkhusaṅghena sevitaṃ yaṃ pariveṇaṃ atthi, tattha kārayīti yojanā.
他问“建造者叫什么名字”,接着回答说“出身高贵家族……中略……闻名”。这里的意思是:有一位在家男信徒,出身高贵家族,常来供养僧团,以坚定不移的信心信仰三宝,以“大城主”之名著称,就是他建造的。这是语义上的关联。
Konāmo kārayīti āha ‘‘uḷārakulasambhūto…pe… vissuto’’ti. Tattha uḷārakulasambhūto saṅghupaṭṭhāyako sadā anākulāya saddhāya ratanattaye pasanno ‘‘mahānigamasāmī’’ti vissuto upāsako kārayīti sambandho.
问“建造了什么”,回答说“美妙……中略……具足水池”。其中,用美妙的围墙围起来,以美观的墙垣妥善堆砌、积聚,令人心生欢喜,有清凉树荫的树木环绕,具足水池,蓄着甘甜的水——他建造的就是这样一座楼阁。这是文句的连接。由住在大城主的那座楼阁里的我(所造)。这是意义上的关联。
Kaṃ kārayīti āha ‘‘cāru…pe… sampannasalilāsaya’’nti. Tattha cārupākārasaṃcitaṃ sobhena pākārena suṭṭhu citaṃ cinitaṃ manoramaṃ sītacchāyatarūpetaṃ sītacchāyena rukkhena upetaṃ sampannasalilāsayaṃ madhurajalādhāraṃ yaṃ pāsādaṃ kārayīti yojanā. Mahānigamasāmino tatra pāsāde vasatāmayāti sambandho.
为了谁、以什么方式、又是什么被发起了呢?回答说:“清净戒行……中略……律的注释”。其中,是为了清净戒行的佛光长老而发起,这部律的注释具备义理抉择等功德,圆满地发起了。这是文句的连接。
Kaṃ uddisitvā kīdisā kā āraddhāti āha ‘‘sucisīlasamācāraṃ…pe… vinayavaṇṇanā’’ti. Tattha sucisīlasamācāraṃ buddhasirivhayaṃ theraṃ uddisitvā iddhā atthavinicchayādīhi paripuṇṇā yā vinayavaṇṇanā āraddhāti yojanā.
名叫什么的国王在位时,哪一年开始,什么时候完成?对此回答说“在保护……(中略)……完成”。这里要连起来理解:使整个兰卡岛变得安宁无患。要连起来理解:在护持者吉祥住吉祥护持王的胜利年中。这部律的注释是在第二十个安稳的胜利年开始的,到第二十一个,也就是国王在位的第二十一年到来时完成。这是文句的连接。
Kiṃnāmassa rañño katame saṃvacchare āraddhā, kismiṃ kāle pariniṭṭhitāti āha ‘‘pālayantassa…pe… pariniṭṭhitā’’ti. Tattha sakalaṃ laṅkādīpaṃ nirabbudaṃ katvāti sambandho. Pālayantassa sirinivāsassa siripālayasassino rañño jayasaṃvacchareti sambandho. Samavīsatime kheme jayasaṃvacchare ayaṃ vinayasaṃvaṇṇanā āraddhā, ekavīsamhi rañño ekavīsatime saṃvacchare sampatte sati pariniṭṭhitāti yojanā.
就像自己的注释没有障碍、很快就完成了,愿世间与法相应的利益也这样迅速达成——为了表达这个愿望,他说了“在充满障难的……”等话。其中,“在充满障难”是指在充满障难的世间、有情世间;“无障难”是指没有障难、远离障难。正如这部律的注释仅仅一年就完成了,愿对一切世间所开始的、一切与法相应的利益,也都无有障难、迅速完成。这是文句的连接。
Yathā attano saṃvaṇṇanā nirupaddavā sīghaṃ niṭṭhaṃ upagatā, evaṃ lokassa dhammūpasaṃhitā sīghaṃ gacchantūti āsīsaṃ dassento āha ‘‘upaddavākule’’tiādi. Tattha upaddavākule upaddavehi ākule loke sattaloke nirupaddavato upaddavavirahato yathā ayaṃ vinayasaṃvaṇṇanā ekasaṃvacchareneva niṭṭhaṃ upāgatā, evaṃ sabbassa lokassa āraddhā sabbepi dhammūpasaṃhitā atthā nirupaddavā sīghaṃ niṭṭhaṃ gacchantūti yojanā.
为了说明把自己所积集的福德回向到所希望的目标上,他说了“为了正法长久住世”等话。其中,我怀着对正法的恭敬,为了正法长久住世而撰写这部律的注释;凡我所积集的那份福德,愿凭这一切福德的威神力,使一切众生都能成为领受法王世尊正法甘露之味者。
Attanā samācitassa puññassa icchitatthe pariṇāmanaṃ dassento āha ‘‘ciraṭṭhitatthaṃ dhammassā’’tiādi. Tattha dhammassa ciraṭṭhitatthaṃ imaṃ vinayasaṃvaṇṇanaṃ karontena saddhammabahumānena mayā yañca puññaṃ samācitaṃ, sabbassa tassa puññassa ānubhāvena sabbepi pāṇino dhammarājassa bhagavato saddhammarasasevino bhavantu.
愿正法长久住世,愿天人在合适的时节降下雨水,长久地让人民和一切众生得到满足。愿国王如法守护大地——这是句子的连接方式。“如是”这个词有终结的意思。到此已经圆满,应当理解为善巧的成就,这就是它的含义。
Saddhammo ciraṃ tiṭṭhatu, devo kāle vassaṃ vassanto ciraṃ pajaṃ sattasamūhaṃ tappetu. Rājā dhammena medaniṃ rakkhatūti yojanā. Itisaddo parisamāpanattho. Iti pariniṭṭhaṃ suṭṭhu āpanaṃ daṭṭhabbantīti attho.
信、慧和精进,合起来叫信慧精进;这些又是清净的,所以叫清净信慧精进;这些清净信慧精进又是最上的,所以叫最上清净信慧精进。由这些功德所庄严,就是最上清净信慧精进所庄严。由此……长老,这是句子的关联。戒、行、正直和柔和,合起来叫戒行正直柔和;这些是为首的,所以叫戒行正直柔和等——通过“等”这个字,把忍耐、谦逊等功德也包括进来了——这些功德就是戒行正直柔和等功德;它们的聚集,叫戒行正直柔和等功德聚集。由于那聚集而善加显现,所以叫戒行正直柔和等功德聚集所聚集。由此……长老,这是句子的关联。
Saddhā ca buddhi ca vīriyañca saddhābuddhivīriyāni, visuddhāni ca tāni saddhābuddhivīriyāni ceti visuddhasaddhābuddhivīriyāni, paramāni ca tāni visuddhasaddhābuddhivīriyāni ceti paramavisuddhasaddhābuddhivīriyāni, tehi parimaṇḍito paramavisuddhasaddhābuddhivīriyapaṭimaṇḍito, tena, therenāti sambandho. Sīlañca ācāro ca ajjavañca maddavañca sīlācārajjavamaddavāni, tāni ādīni yesaṃ teti sīlācārajjavamaddavādayo, ādisaddena khantisoraccādayo saṅgaṇhāti, teyeva guṇāti sīlācārajjavamaddavādiguṇā, tesaṃ samudayoti sīlācārajjavamaddavādiguṇasamudayo, tena samudito suṭṭhu pākaṭoti sīlācārajjavamaddavādiguṇasamudayasamudito, tena therenāti sambandho.
自宗和他宗,以及自宗他宗,这些因为像密林一样难解,所以叫“自宗他宗密林”;深入其中,就是“自宗他宗密林深入”;在这方面有能力,就是“自宗他宗密林深入有能力”。这里和“由那位长老”相关联。特别地照亮、使显现,就是善巧;个人的善巧,就是这种善巧性,存在于他那里。慧和善巧性合在一起就是“慧善巧性”,和具有它的人相关联。和具有它的长老相关联,这就是句子的连接方式。
Sakasamayo ca samayantaro ca sakasamayasamayantarā, teyeva pana gahanasadisattā gahananti sakasamayasamayantaragahanaṃ, tassa ajjhogāhaṇaṃ sakasamayasamayantaragahanajjhogāhaṇaṃ, tasmiṃ samattho sakasamayasamayantaragahanajjhogāhaṇasamattho. Tena therenāti sambandho. Visesena añjati pākaṭaṃ karotīti viyatto, puggalo, viyattassa idaṃ veyyattiyaṃ, sati. Paññā ca veyyattiyañca paññāveyyattiyaṃ, tena samannāgatenāti sambandho. Samannāgatena therenāti yojanā.
三藏就是“三藏”;因为三藏应当被完全学习,所以它是“教”,即“三藏教”;它的分类就在这大师的教法里,所以是“三藏教的分类”,在这个意义上使用。与注释一起就是“有注释的”,也就是大师的教法,在这里和“大师的教法”相关联。大师的教法按教、行、证分为三种,就是“大师的教法”,详细解说也说得通,在这里应当和“无碍”这个词关联起来。“无碍的智”就是无碍智,应当知道,这是在注释律的这个时候,由于这位长老没有证智,所以是就闻所成慧和思所成慧而说的。无碍智的光辉属于他,所以是“无碍智光辉”,这里和“由那位长老”相关联。他有伟大的记说,所以是“大记说者”,以此显示这位长老在学、词、义等六支大记说中具有无碍智的光辉;和“由那位大记说者长老”相关联。
Tīṇi piṭakānīti tipiṭakaṃ, tameva pariyāpuṇitabbattā pariyattīti tipiṭakapariyatti, tassa pabhedo ettha satthusāsaneti tipiṭakapariyattipabhedaṃ, tasmiṃ. Saha aṭṭhakathāyāti sāṭṭhakathaṃ, satthu sāsanaṃ, tasmiṃ satthusāsaneti sambandho. Satthuno pariyattipaṭipattipaṭivedhavasena tividhaṃ sāsanaṃ satthusāsanaṃ, byāsopi yujjateva, tasmiṃ satthusāsane ‘‘appaṭihata’’iti padena sambandhitabbaṃ. Appaṭihataṃ ñāṇaṃ appaṭihatañāṇaṃ, idaṃ tasmiṃ vinayasaṃvaṇṇanākāle therassa paṭivedhañāṇābhāvato sutamayacintāmayañāṇaṃ sandhāya vuttanti daṭṭhabbaṃ. Appaṭihatañāṇassa pabhāvo etassāti appaṭihatañāṇapabhāvo, tena therenāti sambandho. Mahantaṃ veyyākaraṇametassāti mahāveyyākaraṇo, iminā sikkhāniruttiādīhi chaḷaṅge mahantaveyyākaraṇe therassa appaṭihatañāṇapabhāvataṃ dasseti, tena mahāveyyākaraṇena therenāti sambandho.
“作具”是指这样一个处所:在那里被做、被说出;或者依“由此”这个词义而得名。作具的成就,叫“作具成就”;由它产生的,就是“作具成就所生”。从长老口中轻易流出的,是“轻易流出”;以作具成就所生为因而有的轻易流出,就是“作具成就所生轻易流出”。甜美的话与高雅的话合在一起,叫“甜美高雅语”,这是前词省略后词。这里用它说明:《盖杜巴》论(《善觉庄严》第127-142偈)所说的十种语德中,具足了甜(“埃拉”指恶说的过失)与高雅这两种德性。作具成就所生轻易流出,同时又是甜美高雅语,就是“作具成就所生轻易流出甜美高雅语”;或者说,它是作具成就所生,又是轻易流出、甜美高雅语,同样是“作具成就所生轻易流出甜美高雅语”。“埃拉”指恶说的过失;没有这种过失,就是“无埃拉”,也就是“无过之美”;与之相应,即“与无过之美相应”。作具成就所生轻易流出甜美高雅语与无过之美相应,这个人就是“作具成就所生轻易流出甜美高雅语无过之美相应者”,也就是那位长老。这是修饰语与后词构成的复合词,意思是:与无过之美相应的作具成就所生轻易流出甜美高雅语——说的就是那位长老。再者,因为与听众的耳朵相称,所以叫“相应”;因为对听众有自信,所以叫“无著”;“相应无著”指的是言语,他以戒而说这话,所以是“相应无著之说者”——这也是指那位长老。
Karaṇaṃ vuccati ṭhānaṃ kariyati uccāriyati ettha, etenāti vā vacanatthena, karaṇassa sampatti karaṇasampatti, tāya janitaṃ karaṇasampattijanitaṃ. Sukhena theramukhato viniggataṃ sukhaviniggataṃ, karaṇasampattijanitena hetubhūtena sukhaviniggataṃ karaṇasampattijanitasukhaviniggataṃ. Madhuravacanañca udāravacanañca madhurodāravacanaṃ, pubbapade uttarapadalopo, iminā keṭubhapakaraṇe (subodhālaṃkāre 127-142 gāthāsu) vuttesu dasasu saddaguṇesu madhuratāguṇena ca udāratāguṇena ca samannāgatabhāvaṃ dasseti. Karaṇasampattijanitasukhaviniggatañca taṃ madhurodāravacanañceti karaṇasampattijanitasukhaviniggatamadhurodāravacanaṃ. Atha vā karaṇasampattijanitañca taṃ sukhaviniggatamadhurodāravacanañceti karaṇasampattijanitasukhaviniggatamadhurodāravacanaṃ. Elaṃ vuccati duruttadoso, natthi elametassāti nelā, soyeva vaṇṇo nelavaṇṇo, tena yuttaṃ nelavaṇṇayuttaṃ, karaṇasampattijanitasukhaviniggatamadhurodāravacanaṃ nelavaṇṇayuttametassāti karaṇasampattijanitasukhaviniggatamadhurodāravacananelavaṇṇayutto, thero. Visesanaparapadasamāso, nelavaṇṇayuttakaraṇasampatti janitasukhaviniggatamadhurodāravacanoti hi attho, tena therenāti sambandho. Yuttañca parisāya sotena anurūpattā, muttañca parisāya visāradattāti yuttamuttaṃ, vacanaṃ, taṃ vadati sīlenāti yuttamuttavādī, tena therenāti sambandho.
有人持业力永恒论、断灭论、自在天化作说等各种主张,所以被称为“持种种主张的人”,也就是持有种种见解的众人。在这些主张者当中,他因为主张业与行为的作用,所以是主张者中最殊胜的,称为“主张者中尊”;这跟那位长老有关联。又因为他有能力阐明巴利圣典的含义,所以是伟大的诗人,称为“大诗人”;这也跟那位长老有关联。
Kammasassataucchedaissaranimmānādivasena nānā vādā etesanti vādino, nānāvādā janā, vādīnaṃ, vādīsu vā varo kammakiriyavādattāti vādivaro, tena therenāti sambandho. Pāḷiyā atthaṃ vaṇṇetuṃ samatthattā mahanto kavi mahākavi, tena therenāti sambandho.
他因为具足了义无碍解、法无碍解、词无碍解、辩无碍解这四种无碍解,所以被称为“具足无碍解围绕者”,这里要跟“于那上人法”连接起来理解。六种神通和无碍解合在一起,就是“六神通无碍解”;以这些为首,再加上“等”字所包含的三明等等,就是“六神通无碍解等”。他的功德种类就是六神通无碍解等,所以他是“以六神通无碍解等种种功德庄严的人”,这里也要跟“于那上人法”连接起来理解。上人法,就是上人——也就是获得禅那等等的人——所具有的法;或者说,这是超越人类善业道之法的更上之法,也就是禅那等法。在这个词上,应该接上“善安立”这个词。智慧善安立的人,就是“善安立慧者”,这里指的是那位长老。长老的传承如灯一般明亮照耀,所以叫“长老传承灯”,这是指他们的。他们具有坚固的戒、定、慧等功德,所以叫“长老”,这里要跟“以传承庄严”连接起来理解。以住在大寺为习惯、以住在大寺为准则,或者说善于安住其中,所以叫“大寺住者”,这里指的是那些长老。传承的庄严,或者说达到传承庄严的状态,就是“传承庄严者”,这里是在说那位长老。
Atthadhammaniruttipaṭibhānavasena pabhinnāya paṭisambhidāya parivāritoti pabhinnapaṭisambhidāparivāro, tasmiṃ uttarimanussadhammeti sambandho. Cha abhiññā ca paṭisambhidā ca chaḷabhiññāpaṭisambhidā, tā ādayo yesaṃ teti chaḷabhiññāpaṭisambhidādayo, ādisaddena tevijjādayo saṅgaṇhāti. Chaḷabhiññāpaṭisambhidādayo pabhedā etassāti chaḷabhiññāpaṭisambhidādippabhedo, soyeva guṇo chaḷabhiññāpaṭisambhidādippabhedaguṇo, tena paṭimaṇḍito chaḷabhiññāpaṭisambhidādippabhedaguṇapaṭimaṇḍito, tasmiṃ uttarimanussadhammeti sambandho. Uttarimanussānaṃ jhānalābhiādīnaṃ dhammo uttarimanussadhammo, atha vā manussānaṃ kusalakammapathasaṅkhātadhammato uttarīti uttarimanussadhammo, jhānādidhammo, tasmiṃ, ‘‘suppatiṭṭhita’’ iti padena sambandhitabbaṃ. Suppatiṭṭhitā buddhi etesanti suppatiṭṭhitabuddhino, tesaṃ therānanti sambandho. Therānaṃ vaṃse pakārena dippanti, padīpo viyāti vā theravaṃsappadīpā, tesaṃ. Thiro sīlasamādhipaññāsaṅkhāto guṇo etesamatthīti therā, tesaṃ, vaṃsālaṅkārabhūtenāti sambandho. Mahāvihāre vasanasīlā vasanadhammā, vasane sādhukārīti vā mahāvihāravāsino, tesaṃ, therānanti sambandho . Vaṃse alaṅkāro, vaṃsassa vāti vaṃsālaṅkāro, so hutvā bhūto, vaṃsālaṅkārabhāvaṃ vā pattoti vaṃsālaṅkārabhūto, tena therenāti sambandho.
既广大又清净,所以叫“广大清净”;这是两个修饰词并列组成的复合词。他的智慧既广大又清净,所以称他为“广大清净慧者”,这里说的就是那位长老。名本身就是名号,他拥有了这个名号,所以叫“取名号者”。由那位长老所造的这部律的注释,名为《一切善见》,愿它长久住世。
Vipulā ca sā visuddhā ceti vipulavisuddhā, visesanobhayapado, vipulavisuddhā buddhi etassāti vipulavisuddhabuddhi, tena therenāti sambandho. Nāmameva nāmadheyyaṃ, gahitaṃ nāmadheyyametassāti gahitanāmadheyyo, tena therena katā samantapāsādikā nāma ayaṃ vinayasaṃvaṇṇanā tiṭṭhatūti sambandho.
只要心清净的如者、世间最上者、大牟尼的“佛陀”这个名号还在世间流传,就愿它长久住世,为那些志求解脱世间的善男子们开示戒清净之道。
Suddhacittassa tādino lokajeṭṭhassa mahesino ‘‘buddho’’ti nāmampi yāva lokamhi pavattati, tāva lokanittharaṇesīnaṃ kulaputtānaṃ sīlavisuddhāya nayaṃ dassentī lokasmiṃ tiṭṭhatūti yojanā.
在名叫宝满的王城里,
在牟尼像的南边,略微偏向东侧。
那座由国王的王后所建、带有回廊露台的精舍,
我住在那里的时候,写了关于波逸提等(戒条)的注释。
宝满城第十七代国王之世,
胜年第十八年到来时,此事圆满完成。
Ratanapuṇṇanāmassa, purassa rājadhāniyā; Dakkhiṇe munirūpassa, īsaṃpācīnanissite. Yo vihāro sapāsādo, kārito rājadeviyā; Yā vasatā mayā tatra, katā pācityādiyojanā. Māpitaratnapuṇṇassa, sattaraseva rājino; Jayavasseṭṭhārasamhi, sampatteyaṃ suniṭṭhitā.
在名为“宝满”的王都,南方五由旬处有一座弥提罗城,两座大湖把它映衬得格外美丽;从那里往东一又半牛呼处,有一个叫“迦普鲁”的大村,许多棕榈林带使它十分好看,也让四姓人家住得欢喜。我就是在那里结生出生的,因为戒等功德而受到称赞,师长们给我取了“觉者”这个名字,三位国王还三次用王印给我加封。我写的这部《波逸提等注释》,在佛历二千四百一十三年、塞迦纪元一千二百三十一年、热季六月白分第五日星期五,毫无困难地完成了。
‘‘Ratanapuṇṇā’’tivhayassa rājadhānīnagarassa dakkhiṇasmiṃ disābhāge pañcayojanappamāṇe ṭhāne dvīhi mahātaḷākehi susobhitassa midhilanāmanagarassa puratthimasmiṃ disābhāge diyaḍḍhagāvutappamāṇe ṭhāne anekatālapantīhi susobhito catunnaṃ kulānaṃ ramaṇīyabhūto ‘‘kaphrū’’ iti voharito yo so mahāgāmo patiṭṭhito, tattha paṭisandhiyā jātena sīlādiguṇehi pasaṃsitena ‘‘jāgaro’’ti garūhi gahitanāmadheyyena tikkhattuṃ rājūhi rājamuddinā lañchitena me katāyaṃ pācityādivaṇṇanāya yojanā sampatte jinacakke terasādhikacatuvassasatādhikaṃ dvisahassaṃ, sakkarāje pana ekatiṃsādhikadvivassasatādhikaṃ sahassaṃ gimhāne jeṭṭhamāse juṇhapakkhassa pañcame sukkavāre niṭṭhaṃ pattā anāyāsenāti.
以此注释编排及撰述之威力,
愿我生生世世受持三藏。
善巧于两种义理,在大众中无所畏惧;
愿我和一切众生的善愿都能实现。
愿天及时降下好雨,不误农时;
愿诸王也像保护自己的孩子一样,守护这片大地。
Yojanāya imissāhaṃ, racanassānubhāvato; Bhaveyyānekajātīsu, piṭakattayadhārako. Kusalo cubhayatthesu, parisāsu visārado; Samijjhantu susaṅkappā, mayhañca sabbapāṇinaṃ. Vappādimanatikkamma, sammā devo pavassatu; Attajamiva rakkhantu, rājāno cāpi medininti.