审查者的修行方式注释
Anuvijjakassa paṭipattivaṇṇanā
365365. 在小争论中,聚集到一起就是“会遇”;或者说,人们在这里聚集、集合,所以叫“会遇”。为了说明这个词的含义,所以说“所谓会遇……中略……僧团集会”。集合就是“集会”;或者说,人们在这里集合,所以叫“集会”;僧团的集会就是“僧团集会”。“会遇”有“战斗”的意思,这在词根表(《声则论·词根鬘》第18唇音尾词根)中说过。其中,所谓战斗,从意义上应当理解为诤事的裁决。为了详细说明这个意思,所以说“在那里,确实”等。其中,“在那里”指在那个会遇中,“他们聚集”是关联。所谓“以自己的敌对者”,是指希求自己的对立面。所谓“非法”,是指背离法。所谓“成为显示者”,是连接。谁呢?所以说“如瓦吉之子们”。那个比丘推动,是关联。所谓“所得”,是指非法等主张。其中,指在会遇中。所谓“行于”,是指深入后而行、推动。为了说明这个意思,所以说“深入后推动裁决”。在这里,以“深入后”一语显示前缀ava的“深入”之义。以“推动裁决”一语,显示由于car词根内含使役意义,所以有与助作者共同推动之义。以此显示“在会遇中行,所以是会遇行者”的释义。谁呢?所以说“如亚萨长老”。所谓“慢幢”,是指以欲为相状的慢所称为幢。所谓“与拭足布相同”,在这里,以此除去、拂去尘垢,所以叫“拭足布”,即擦足物,与它相同的,所以说“与拭足布相同”。以此清净足,所以叫“拭足布”,与它相同的就是“与拭足布相同”,以那个。为了说明相同的形态,所以说“如……”等。拭足布对尘垢没有贪,是关联。所谓“如其所应”,是指随顺其相应者,意思是不过越相应者。所谓“不应由不说者坐”,是关联。所谓“自己或法”,在这里,法是指什么?所以说“或依可不可”等。色无色分别、止行、观行、住处威仪、坐处威仪,并以“等”字摄受经行威仪等。由于十四大威仪等已被“依可不可”一语摄受,所以以“威仪”一词只应取住处威仪等,以“等”字应取经行威仪等。所谓“或应请他人”,是指无论谁或某人都应请,所以说“谁”等。以此显示:不是无论谁或某人都应请,只有有能力者才应请。以“贤友”等显示应说的方式。所谓“圣者或默然”,在这里,不只是因为不能说的缘故而默然,而是因为作意业处而默然,所以说“因作意业处而默然”。这是圣者的圣默然。以“不应轻视”一语,显示“不应轻蔑”一词的意义是不过越而思惟。
365. Cūḷasaṅgāme samāgamanaṃ saṅgāmo, samāgamenti sannipatanti etthāti vā saṅgāmoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘saṅgāmo vuccati…pe… saṅghasannipāto’’ti. Sannipatanaṃ sannipāto, sannipatanti ettha deseti vā sannipāto, saṅghassa sannipāto saṅghasannipāto. Saṅgāma yuddheti dhātupāṭhesu (saddanītidhātumālāyaṃ 18 makārantadhātu) vuttaṃ. Tattha yuddhaṃ nāma atthato adhikaraṇavinicchayoti gahetabbaṃ. Tadatthaṃ vitthārento āha ‘‘tatra hī’’tiādi. Tattha tatrāti tasmiṃ saṅgāme, samosarantīti sambandho. Attapaccatthikāti attano paṭipakkhaṃ atthayanti. Uddhammanti dhammato viyogaṃ. Dīpentā hutvāti yojanā. Ke viyāti āha ‘‘vajjiputtakā viyā’’ti. So bhikkhu pavattetīti sambandho. Laddhinti uddhammādivādaṃ. Tatthāti saṅgāme. Avacaratīti ogāhetvā cāreti pavatteti. Tamevatthaṃ dassento āha ‘‘ajjhogāhetvā vinicchayaṃ pavattetī’’ti. Ettha ‘‘ajjhogāhetvā’’ti iminā avatyūpasaggassa ogāhatthaṃ dasseti. ‘‘Vinicchayaṃ pavattetī’’ti iminā caradhātussa kāritantogadhattā sahakāritakammena pavattanatthaṃ dasseti. Iminā saṅgāme avacaratīti saṅgāmāvacaroti nibbacanaṃ dasseti. Ko viyāti āha ‘‘yasatthero viyā’’ti. Mānaddhajanti ketukamyatāpaccupaṭṭhānamānasaṅkhātaṃ dhajaṃ. Rajoharaṇasamenāti ettha rajaṃ harati apaneti anenāti rajoharaṇaṃ, pādapuñjanaṃ, tena samenāti dassento āha ‘‘pādapuñjanasamenā’’ti. Pādaṃ puñjati sodheti anenāti pādapuñjanaṃ, tena samo pādapuñjanasamo, tena. Samākāraṃ dassento āha ‘‘yathā’’tiādi. Rajoharaṇassa neva rāgo hotīti sambandho. Yathāpatirūpanti patirūpassa anulomaṃ, patirūpānatikkantanti attho. Akathentena nisīditabbanti sambandho. Sāmaṃ vā dhammoti ettha dhammo nāma koti āha ‘‘kappiyākappiyanissitā vā’’tiādi. Rūpārūpaparicchedo ca samathācāro ca vipassānācāro ca ṭhānavattañca nisajjavattañca, ādisaddena caṅkamavattādīni saṅgaṇhāti. Cuddasamahāvattādīnaṃ ‘‘kappiyākappiyanissitā’’ti padena gahitattā vattasaddena ṭhānavattādīni eva gahetabbāni, ādisaddena caṅkamavattādīni gahetabbāni. Paro vā ajjhesitabboti yovā so vā koci ajjhesitabboti āha ‘‘yo’’tiādi. Iminā na yo vā so vā koci ajjhesitabbo, samatthoyeva pana ajjhesitabboti vā dasseti. ‘‘Āvuso’’tiādinā vattabbākāraṃ dasseti. Ariyovā tuṇhībhāvoti ettha na kevalaṃ kathetuṃ asamatthavasena tuṇhībhāvo, kammaṭṭhānamanasikāravasena panāti āha ‘‘kammaṭṭhānamanasikāravasena tuṇhībhāvo’’ti. Ariyānaṃ eso ariyo, tuṇhībhāvo. ‘‘Nāvajānitabbo’’ti iminā nātimaññitabboti padassa atikkamma na maññitabboti dasseti.
“和尚”是指举罪者和被举罪者的和尚。“一切处”是指在所有“不应问老师”这类语句中。只以种姓、名字、氏族来称呼和指认的,就是“家”这个词的用法。“于此有”是把“于此”和“有”拆开来理解,“此”这个词指向人、以人为对象,“有”这个词是动词,所以解释说“于此人”等等。其中,用“应有”这个说法,否定了“有”作代词的可能,也否定了“是”作现在时的可能。“顺从众会者”是指做大众认可的事。这里用“非众会所许者”来说明“许”这个词是“知道”的意思。“语”就是言说。“非手印”:“以此印”所以叫“印”,指手指上的戒指;因为手印是以部分和整体的关系联系在一起的,所以叫“手印”。这里要取的是它的变化形式“手印”,所以说“手的变化”。
Upajjhāyoti codakacuditakānaṃ upajjhāyo. Sabbatthāti sabbesu ‘‘na ācariyo pucchitabbo’’tiādipadesu. Kulameva jātināmagottavasena ayanti apadisiyatīti kulapadeso. Atrassāti ettha atra assāti padacchedaṃ katvā atrasaddo puggalavisayo, assasaddo ākhyātikoti āha ‘‘atra puggale’’tiādi. Tattha ‘‘bhaveyyā’’ti iminā assasaddassa sabbanāmattañca ‘‘bhavatī’’ti vattamānikabhāvañca paṭikkhipati. Parisānuvidhāyakenāti parisāya anumataṃ karontena. Iminā no parisakappikenāti ettha kappasaddo vijhatthoti dasseti. Yanti vacanaṃ. Na hatthamuddāti mudanti etāyāti muddā, sakkharamaṅguliyaṃ hatthassa muddā avayaviavayavavasena sambandhattāti hatthamuddā. Tassā vikāro ‘‘hatthamuddā’’ti gahetabboti āha ‘‘hatthavikāro’’ti.
在“随顺于义者”这一句里,“义”指的是判决的含义。“随顺者”指的是观察、考量的人。为了说明这个意思,所以经文说“正是观察对判决的通达”。“集会圆”是指在集会、大众、群体之中,也就是在集会圈子的中央。“不应废弃”这里,“废弃”的意思就是舍弃,所以说“不应舍弃判决”。“恶语”是指举罪者和被举罪者说出的恶语。“利益寻求者”这里,“遍求利益”所以叫“利益寻求者”,指的是悲悯以及悲悯的前分;这个人具有这个,所以叫“利益寻求者”,也就是那个人,即寻求利益的人。为了说明同一个意思,所以说“寻求利益、寻求利益者”。“悲悯”指达到安止的悲悯。“悲悯的前分”指在达到安止的悲悯之前生起的遍作和近行悲悯。“于二句中亦”是指在“应以利益悲悯、具悲悯而住”和“应以利益寻求、不杂秽语而住”这两句中也是如此。应当这样连接理解:这是所意趣的,应当知道。用“不美语”这个词,是在说明“不善说”的词义:善说就是美说,不是美说就是不善说。“应摄取”是指应当遍审察之后再取。
‘‘Atthaṃ anuvidhiyantenā’’ti ettha atthanti vinicchayatthaṃ. Anuvidhiyantenāti sallakkhentena. Iti imamatthaṃ dassento āha ‘‘vinicchayapaṭivedhameva sallakkhentenā’’ti. Sannipātamaṇḍaleti sannipātāya parisāya samūhe, sannipātamaṇḍalassa majjheti attho. Na vītihātabbanti ettha vītiharaṇaṃ nāma atthato hāpananti āha ‘‘na vinicchayo hāpetabbo’’ti. Duruttavācanti codakacuditakānaṃ duruttavācaṃ. Hitaparisakināti ettha hitaṃ pari esatīti hitaparisako, karuṇā ca karuṇāpubbabhāgo ca, so etassatthīti hitaparisakī, puggalo, tena hitaparisakinā. Tamevatthaṃ dassento āha ‘‘hitesinā hitagavesinā’’ti . Karuṇāti appanāpattā karuṇā. Karuṇāpubbabhāgoti appanāpattāya karuṇāya pubbabhāge pavattā parikammaupacārakaruṇā. Padadvayepīti ‘‘hitānukampinā kāruṇikena bhavitabbaṃ. Hitaparisakinā asamphappalāpinā bhavitabba’’nti padadvayepi. Ayaṃ adhippāyo veditabboti yojanā. ‘‘Asundaravacana’’nti iminā asuruttanti ettha sundaraṃ uttaṃ suruttaṃ, na suruttaṃ asuruttanti vacanatthaṃ dasseti. Pariggahetabboti parivīmaṃsitvā gahetabbo.
“彼之”指的是非法举罪的人。“未决事”这里应当理解为,按主题范围来说,是“举罪者和被举罪者所说”这句话。这里的“未决”,意思是还没有作出裁决。“应当举出什么?”所以说了“你难道不是……”等话。“随问法”就是“适时我当说”等所说的,以及“于谛与不动摇”所说的随问法。因为通过这个法,举罪者随问被举罪者,或者被举罪者随问举罪者;或者举罪者被被举罪者随问,或者被举罪者被举罪者随问,所以称为随问法。“令说”就是让举罪者和被举罪者自己说。“彼之”指举罪者或被举罪者的,“有惊”就是恐惧。“汝之”就是你的。“虽以口说”就是虽然嘴上说了。用“pi”这个字,一并表示虽以身示异状。“随问法”是受事业,“彼比丘”是使役业,应当补入,那个业由tabba词缀来表达。“应显示不净”:这里说“于彼无净戒”就是“不净”时,解释说“无惭”。“正直有戒者离身曲等”,这是句子的连接。这里的“离身曲等”,以此显示正直的原因。意思是,因为远离了身曲等,所以是正直的。“彼”指比丘。“唯以柔和”就是唯以柔软的状态。“应对待”就是应当说。以“此正直柔和”显示句子关联处和其余文字。“彼”指比丘。“唯此”通过“唯”这个字,应当知道是显示:不是重法者,不是重人。
Tassāti adhammacodakassa. Anosaṭaṃ vatthunti ettha ‘‘codakacuditakehi vutta’’nti padaṃ adhikāravasena veditabbaṃ. Ettha ca anosaṭanti vinicchayaṃ anosaṭanti attho. Kiṃ paggaṇhitabboti āha ‘‘nanu tva’’ntiādi. Anuyogavattanti ‘‘kālena vakkhāmī’’tiādinā (cūḷava. 399; pari. 362, 437) vuttaṃ, ‘‘sacce ca akuppe cā’’ti (cūḷava. 401) ca vuttaṃ anuyuñjanavattaṃ. Tañhi yasmā anena vattena codako cuditakaṃ, cuditako vā codakaṃ anuyuñjati, codakena cuditako, cuditakena vā codako anuyuñjiyati, tasmā anuyogavattanti vuccati. Kathāpetvāti codakacuditakeheva kathāpetvā. Tassāti codakassa vā cuditakassa vā, sārajjanti bhayaṃ. Teti tava. Vatvāpīti mukhena vatvāpi. Pisaddena kāyavikāraṃ dassetvāpīti sampiṇḍeti. ‘‘Anuyogavatta’’nti dhātukammaṃ, ‘‘so bhikkhū’’ti kāritakammaṃ ajjhāharitabbaṃ, taṃ kammaṃ tabbapaccayo vadati. Asuci vibhāvetabboti ettha natthi suci sīlametassāti asucīti vutte alajjīti āha ‘‘alajji’’nti. Uju sīlavā kāyavaṅkādirahito hotīti yojanā. Ettha ca kāyavaṅkādirahito hotīti iminā ujuno kāraṇaṃ dasseti. Kāyavaṅkādirahitattā uju hotīti adhippāyo. Soti bhikkhu. Maddavenevāti mudubhāveneva. Upacaritabboti kathetabbo. Iminā ujumaddavenāti padassa sambandhaṭṭhānaṃ pāṭhasesaṃ dasseti. Yoti bhikkhu. Ayamevāti evasaddena na dhammagaruko, puggalagaruko, dhammesu ca puggalesu ca na majjhattoti veditabboti dasseti.
366由那位随寻者,这是句子的连接。经等中的等字,应当包括随顺律者及随顺所制者。经是为了对照,这是连接。为了谁的对照呢?所以说为了对照犯与非犯。譬喻是为了显示意义,这是连接。其余各句也是同样的方式。关于各别住者、不欺诳住者:在这里,以戒而各别安住就是各别住者,以戒而安住于不欺诳就是不欺诳住者。为了说明这个意思,所以说自在……乃至……住。自在、主权、长上之处这句话,以此显示各别自相。他们:僧团所认可之人。
366. Tena ca pana anuvijjakenāti yojanā. Suttādīsūti ādisaddena vinayaanuloma paññattaanulomikāni saṅgahetabbāni. Suttaṃ saṃsandanatthāya hotīti yojanā. Kesaṃ saṃsandanatthāyāti āha ‘‘āpattānāpattīnaṃ saṃsandanattha’’nti. Opammaṃ atthadassanatthāya hotīti yojanā. Eseva nayo sesesupi. Paccekaṭṭhāyino avisaṃvādakaṭṭhāyinoti ettha paccekasmiṃ tiṭṭhanti sīlenāti paccekaṭṭhāyino, avisaṃvādake tiṭṭhanti sīlenāti avisaṃvādakaṭṭhāyinoti dassento āha ‘‘issa…pe… ṭhitā’’ti. ‘‘Issariyādhipaccajeṭṭhakaṭṭhāne’’ti iminā paccekasarūpaṃ dasseti. Teti saṅghena anumatā puggalā.
为什么说“律是为了防护”等等?所以接着说“现在”等等。“现在”是为了显示(这个道理)而说的,这是上下文关联。那些愚钝、智慧迟钝的人会这样说,这是句子的连接方式。或者也可以这样连接:那些愚钝、智慧迟钝的人会这样说。“全部的律制都是亲依止缘”,这是关联。通过这句话显示:在从“为了防护”等一直到“为了无取般涅槃”这十三句当中,应该补上“是亲依止缘”这个省略的表述。用“缘”这个词,是在显示“亲依止”这个词有“亲依止缘”的意思。在一切处,即在全部十二句当中。显示差别而说“然而在此”等等。其中,“然而我当说差别”,这是连接。在此,即在“为了不后悔”等等当中。那即是乐。名为“嫩观”是谁的同义词?所以说“这是生灭智的同义词”。难道在“离贪”当中,因为已取四种圣道,所以在“解脱”当中也应当取四种果,为什么却说“解脱即阿拉汉果”?所以说“因为四种也”等等。“因为”即是真实,或者因为。为了无因般涅槃,即为了无为般涅槃。因为在此般涅槃中没有任何因,所以称为无因般涅槃。那即是解脱智见。于彼到达,即于彼解脱智见次第到达。决定,即确定、决定之义。为此义,即这个称为无取般涅槃的义,是此说的目的,因此是为此义。说,即义的说。商议,即法的商议。在此,“为此义”是近因,其中“近因”一词是缘的表达,所以说“也是展转缘性”。因为此中展转缘到达展转果而住,所以称为近因。“律是为了防护”等,这是展转缘性,这是连接。耳听,即倾注后置心,置立专注,耳的专注即耳听。此说,即“律是为了防护”等此说。那生起的智,那也是为此义的,这是连接。即“心无取”当中,“即”是虚词,参照“解脱”一词,说“凡此”之义。在此,“无取”中,如“自证”等中一样,有 yakāra 省略,但该词的作法应当以“由四取”来了知。如是显示此义而说“凡此以四取无取而心”。在此,以四取无取而心的称为阿拉汉果的凡此解脱存在,那也正是为此义的,这是连接。用“称为阿拉汉果”这句话,显示“解脱”一词之义。因为阿拉汉果从敌对者、或从殊胜的一切烦恼中解脱,所以称为解脱。用“为了无因般涅槃”这句话,显示“为此义”一词之义。
Kimatthaṃ ‘‘vinayo saṃvaratthāyā’’tiādi vuttanti āha ‘‘idānī’’tiādi. Idāni dassetuṃ āhāti sambandho. Ye mandā mandabuddhino hutvā evaṃ vadeyyunti yojanā. Atha vā mandā mandabuddhino ye puggalā evaṃ vadeyyunti yojanā. Sakalāpi vinayapaññatti upanissayo hotīti sambandho. Iminā ‘‘saṃvaratthāyā’’tiādīsu ‘‘anupādāparinibbānatthāyā’’tipariyosānesu terasavākyesu ‘‘upanissayo hotī’’ti pāṭhaseso ajjhāharitabboti dasseti. ‘‘Paccayo’’ti iminā ‘‘upanissayo’’ti padassa upanissayapaccayoti atthaṃ dasseti. Sabbatthāti sabbesu dvādasavākyesu. Visesaṃ dassento āha ‘‘apicetthā’’tiādi. Tattha apica visesaṃ vakkhāmīti yojanā. Etthāti ‘‘avippaṭisāratthāyā’’tiādīsu. Tanti sukhaṃ. Taruṇavipassanā nāma kassa adhivacananti āha ‘‘udayabbayañāṇassetamadhivacana’’nti. Nanu ‘‘virāgo’’ti ettha catubbidhassa ariyamaggassa gahitattā ‘‘vimuttī’’ti etthāpi catubbidhaṃ phalaṃ gahetabbaṃ, kasmā pana ‘‘vimuttīti arahattaphala’’nti vuttanti āha ‘‘catubbidhopi hī’’tiādi. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Apaccayaparinibbānatthāyāti asaṅkhataparinibbānatthāya. Natthettha hi parinibbāne koci paccayo, tasmā apaccayaparinibbānanti vuccati. Tanti vimuttiñāṇadassanaṃ. Tasmiṃanuppatteti tasmiṃ vimuttiñāṇadassane anukkamena patte. Avassanti dhuvaṃ ekantenāti attho. Etadatthāti eso anupādā parinibbānasaṅkhāto attho payojanaṃ imissā kathāyāti etadatthā. Kathāti atthassa kathā. Mantanāti dhammassa mantanā. Etadatthā upanisāti ettha upanisāsaddo paccayavācakoti āha ‘‘paraṃparapaccayatāpī’’ti. Paraṃparapaccayo hi yasmā ettha paraṃparaphalaṃ upagantvā nisīdati, tasmā upanisāti vuccati. ‘‘Vinayo saṃvaratthāyā’’tiādikā ayaṃ paraṃparapaccayatāpīti yojanā. Sotāvadhānanti ogāhetvā dhiyate ṭhapiyate avadhānaṃ, sotassa avadhānaṃ sotāvadhānaṃ. Imaṃ kathanti ‘‘vinayo saṃvaratthāyā’’tiādiṃ imaṃ kathaṃ. Yaṃ ñāṇaṃ uppajjati, tampi etadatthanti yojanā. Yadidaṃ anupādā cittassāti ettha ‘‘yadida’’nti nipāto ‘‘vimokkho’’ti padamapekkhitvā yo ayanti atthaṃ vadati. Anupādāti ettha ‘‘sayaṃ abhiññā’’tiādīsu (mahāva. 11) viya yakāralopo hoti, tassa padassa karaṇaṃ pana ‘‘catūhi upādānehī’’ti veditabbaṃ. Iti ima matthaṃ dassento āha ‘‘yo ayaṃ catūhi upādānehi anupādiyitvā’’ti. Ettha catūhi upādānehi anupādiyitvā cittassa arahattaphalasaṅkhāto yo ayaṃ vimokkho atthi, sopi etadatthāya hotīti yojanā. ‘‘Arahattaphalasaṅkhāto’’ti iminā ‘‘vimokkho’’ti padassa atthaṃ dasseti. Arahattaphalañhi yasmā viruddhehi, visesena vā sabbakilesehi muccittha, tasmā vimokkhoti vuccati. ‘‘Apaccayaparinibbānatthāya evā’’ti iminā etadatthāyāti padassa atthaṃ dasseti.
367事……中略……不知——此处应作连接理解。因此:因为这是关联,所以是“因此”。于此:在这些偈颂中。以平等:这里“以平等”一词,是含义为“以无智”的惯用语;为了点明这个意思,才说“以那同样的、对前后不知者的平等无智”。圣典中问:以什么原因而不知已作与未作?所以答说“以平等”。意思是:以平等,也就是以对前后不知的无智,而不知已作与未作。“如是”等是总结语。至于“这所说的语”,是连接。“于彼”与“相之善巧者”这两处,所依与能依并无差别,因此应当看作:有分是所依,支分是能依。“相”这个词有“表示”之义,所以说“于因与非因”,意思就是在称为因与非因的表示中。“相之”是“于相之义”中的属格,意思就是“于相”。
367.Vatthuṃ…pe… na jānātīti etthāti yojanā kātabbā. Tasmāti yasmā sambandho, tasmā. Etthāti imāsu gāthāsu. Samena cāti ettha ‘‘samenā’’ti padaṃ ‘‘aññāṇenā’’ti atthassa vācakaṃ rūḷhīpadanti dassento āha ‘‘teneva pubbāparaṃ ajānanassa samena aññāṇenā’’ti. Pāḷiyaṃ kena kāraṇena katākataṃ na jānātīti āha ‘‘samenā’’ti. Samena pubbāparassa aññāṇena katākataṃ na jānātīti attho. Evantiādi nigamanaṃ . Yaṃ panetaṃ vacanaṃ vuttanti yojanā. ‘‘Tatthā’’ti ca ‘‘ākāraakovido’’ti ca ādhārādheyyānamabhedo hoti, tasmā avayavī ādhāro, avayavo ādheyyoti daṭṭhabbaṃ. Ākārasaddo iṅgitatthoti āha ‘‘kāraṇākāraṇe’’ti. Kāraṇaakāraṇasaṅkhāte iṅgiteti attho. Ākārassāti bhummatthe sāmivacanaṃ. Ākārasminti hi attho.
“同样地”是说,就像不知道事等那样,同样地。“如此”就是“这样”。“凡此”指的就是这个比丘。用“由恐惧”这个词,在这里显示的是表示原因的从格。应这样连接:由恐惧、因恐惧而行。同样的道理也适用于“由愚痴、因痴而行”这里。“以欲”就是以欲。“以嗔”就是以嗔。因为自己无法了知,所以不善于教导,因此说“由于不能令他知”。为什么也不善巧于审察?所以说“由原因等至性”。用“得众”显示“获得众所认定的朋党”这个词的含义,即获得朋党。应这样连接:如果有这样的比丘,那个比丘就叫做“不可拒”。同样的道理也适用于下文。用“不应拒绝”显示“不应对面看”的词义,即不可抗拒。用“不应观察”显示“观”字,其字根是见义。
Tathevāti yathā vatthuādīni na jānāti, tatheva. Itīti evaṃ. Yvāyanti yo ayaṃ bhikkhu. ‘‘Bhayenā’’ti iminā bhayāti ettha kāraṇatthe nissakkavacananti dasseti. Bhayā bhayena gacchatīti yojanā. Eseva nayo sammohena mohā gacchatīti etthāpi. Chandāti chandena. Dosāti dosena. Attanā ñātuṃ asamatthatāya na saññattiyā kusaloti āha ‘‘paraṃ saññāpetuṃ asamatthatāyā’’ti. Kasmā nijjhattiyā ca akovidoti āha ‘‘kāraṇā…pe… tāyā’’ti. ‘‘Parisāya laddhattā’’ti iminā laddho parisasaṅkhāto pakkho yenāti laddhapakkhoti vacanatthaṃ dasseti. Sace tādisako bhikkhu hoti, so bhikkhu ‘‘apaṭikkho’’ti vuccatīti yojanā. Eseva nayo heṭṭhāpi. ‘‘Na paṭikkhitabbo’’ti iminā paṭimukhaṃ na ikkhitabboti apaṭikkhoti vacanatthaṃ dasseti. ‘‘Na oloketabbo’’ti iminā ikkhadhātuyā dassanatthaṃ dasseti.