附随品之连结显示巴利原文
Parivāravaggayojanā
如上所作,小品犍度之连结法已,
今将释附随的连结法。
显示巴利原文 Cūḷavaggakhandhakassevaṃ , katvāna yojanānayaṃ; Adhunā parivārassa, karissaṃ yojanānayaṃ.
制定品之连结显示巴利原文
Paññattivārayojanā
如是,作二十二犍度的解释之后,现在这位阿阇梨要解释名为“附随”而摄于结集的律,首先想借由显示其脉络来作承诺,故说“清净附随之”等。其中,“清净附随之”指被清净四众所围绕者,或指具足称为清净四众之随众的世尊,这是脉络。当附随是清净时,被此清净所围绕或随附的世尊,也就称为清净。由此,对那将作解释、名为“附随”而摄于结集的所应说法,与作为说法者的世尊相应地作了赞叹。“法蕴身之”,指具足戒等法蕴之身者,由此对已解释过的诸犍度,与世尊相应地作了赞叹。这是诸位阿阇梨的常法:随所应说法而赞叹说法者。“之后”,指无间的时刻。显示巴利原文
Evaṃ dvāvīsatikhandhakānaṃ saṃvaṇṇanaṃ katvā idāni ‘‘parivāro’’ti saṅgahamārūḷhassa vinayassa saṃvaṇṇanaṃ karonto ayamācariyo paṭhamaṃ tāva anusandhidassanamukhena paṭiññaṃ kātukāmo āha ‘‘visuddhaparivārassā’’tiādi. Tattha visuddhaparivārassāti visuddhāya catuparisāya parivāritassa, athavā visuddhena catuparisasaṅkhātena parivārena samannāgatassa bhagavatoti sambandho. Parivāre hi visuddhe tena parivārito, taṃparivārito vā bhagavāpi visuddhoyeva nāma hoti. Iminā saṃvaṇṇiyamānassa ‘‘parivāro’’ti saṅgahamārūḷhassa desetabbadhammassa anurūpena desakabhūtassa bhagavato thomanaṃ kataṃ hoti. Dhammakkhandhasarīrassāti sīlādidhammakkhandhasaṅkhātena sarīrena samannāgatassa, iminā saṃvaṇṇitānaṃ khandhakānamanurūpena bhagavato thomanaṃ kataṃ hoti. Pakati hesācariyānaṃ yadidaṃ desetabbadhammānurūpena desakassa thomanā (sārattha. ṭī. 1.ganthārambhakathā; visuddhi. mahāṭī. 1.1). Anantarāti anantare kāle.
“彼”,指律。“前来之”,指先前在分别与犍度中所说而传来的。“理趣”,指称为词义抉择理趣的一切理趣。“舍”,指舍弃。“未显义之解释”,指对未显明诸词义的解释。而此处的脉络是:在清净附随、法蕴身世尊的教法中,于诸犍度之后,名为“附随”的彼律已摄于结集;舍彼律的前来理趣,今将作未显义的解释。显示巴利原文
Yoti vinayo. Pubbāgatanti pubbe vuttesu vibhaṅgakhandhakesu āgataṃ. Nayanti saddaatthavinicchayanayasaṅkhātaṃ sabbaṃ nayaṃ. Hitvāti cajitvā. Anuttānatthavaṇṇananti anuttānānaṃ padānamatthavaṇṇanaṃ. Ayaṃ panettha yojanā – visuddhaparivārassa dhammakkhandhasarīrassa bhagavato sāsane khandhakānamanantarā ‘‘parivāro’’ti yo vinayo saṅgahaṃ samārūḷho, tassa vinayassa pubbāgataṃ nayaṃ hitvā idāni anuttānatthavaṇṇanaṃ karissāmīti.
1 一、“于彼处”:指在名为“附随”的律中——即以“我将作其未显义之解释”而称为应作解释的那个律中。“略义”:指复合义。“由彼”:此处为了显示“彼”字的不限定指示性质,故说“彼世尊”。其中,“彼”是不限定指示,而“由彼”应视为限定。“彼”是言辞的装饰。于两个指示代词中,大多以第一个为主要,后一个则为言辞的装饰。“彼世尊制定”是脉络。“为久住故”:指为了久住——即五千年时——的缘故,“被请”与“制定”构成脉络。“被法将所请”是脉络。“被请而制定”是结合。“由彼世尊所制”是脉络。“知者、见者”:为显示两个词的宾语,故说“彼彼”等。其中,以“制定之时”来显示“知者”一词的宾语,以“十种义利”来显示“见者”一词的宾语。显示巴利原文
1. Tattha tatthāti ‘‘tassa anuttānatthavaṇṇanaṃ karissāmī’’ti yo parivārasaṅkhāto vinayo saṃvaṇṇetabbabhāvena vutto, tattha. Saṅkhepatthoti samāsattho. Yaṃ tenāti ettha tasaddassa aniyamaniddesabhāvaṃ dassento āha ‘‘yo so’’ti. Tattha yoti aniyama niddeso, tassa ‘‘tenā’’ti niyamanaṃ daṭṭhabbaṃ. Soti padālaṅkāro. Dvīsu hi sabbanāmesu yebhuyyena pubbameva padhānaṃ, pacchimaṃ pana vacanālaṅkāraṃ. Yo so bhagavā paññapesīti sambandho. Ciraṭṭhitikatthanti ciraṃ pañcavassasahassakālaṃ ṭhitikatthāya, ‘‘yācito’’ti ca ‘‘paññapesī’’ti ca sambandho. Dhammasenāpatinā yācitoti sambandho. Yācito hutvā paññapesīti yojanā. Tena bhagavatā paññattanti sambandho. ‘‘Jānatā passatā’’ti dvinnaṃ padānaṃ kammameva dassento āha ‘‘tassa tassā’’tiādi. Tattha ‘‘paññattikāla’’nti iminā ‘‘jānatā’’ti padassa kammaṃ dasseti, ‘‘dasa atthavase’’ti iminā ‘‘passatā’’ti padassa kammaṃ.
如此,在通过显示受词而说明连结的方法之后,现在再通过显示作具来说明另一种连结方法,故说“又”等。以“宿住等”中的“等”字,由于天眼应另行摄取,所以应当摄取神变、天耳与他心智。以这些词句,显示“知者、见者”这两个词的五种世间通作为作具。“以三明”是指以宿住、天眼、漏尽智这三明。“或以六通”是指以与漏尽智共在的、称为五世间通的六通。“于一切处”是指在一切三时、于五种所知法中。“以遍眼”是指以称为无障碍一切知智的遍眼。“以慧”是指以一切知慧。“墙壁等”以“等”字摄取山等。“以肉眼”是指以净色眼。“以通达慧”是指以道慧。“以教说慧”是指以一切知慧。一切知慧在意义层面上即称为教说慧。因此说:“以彼慧之威力,为诸天开示阿毗达摩说法之道。”以这些词句,依状态而各别显示了这两个词作为作具的可能性。“阿拉汉”因已杀敌、已断辐,及因应受供养等含义,故为阿拉汉。“正自觉者”因已正确地、自己觉悟一切法,故为正自觉者。“由彼世尊”为连结。“由何带来”是指,彼第一波罗夷由何带来,这是略义,此为结合。显示巴利原文
Evaṃ kammadassanena yojanānayaṃ dassetvā idāni karaṇadassanena aparampi yojanānayaṃ dassento āha ‘‘apicā’’tiādi. ‘‘Pubbenivāsādīhī’’tiādisaddena dibbacakkhussa visuṃ gahetabbattā iddhividhadibbasotaparacittavijānanāni gahetabbāni. Imehi padehi ‘‘jānatā, passatā’’ti dvinnaṃ padānaṃ pañcannaṃ lokiyaabhiññānameva karaṇabhāvaṃ dasseti. Tīhi vijjāhīti pubbenivāsadibbacakkhuāsavakkhayañāṇasaṅkhātāhi tīhi vijjāhi. Chahi vā pana abhiññāhīti saha āsavakkhayañāṇena pañcalokiyābhiññāsaṅkhātāhi chahi abhiññāhi. Sabbatthāti sabbesu tīsu kālesu, pañcasupi ñeyyadhammesu. Samantacakkhunāti anāvaraṇasabbaññutaññāṇasaṅkhātena samantacakkhunā. Paññāyāti sabbaññutapaññāya. Tirokuṭṭādīti ādisaddena tiropabbatādayo saṅgaṇhāti. Maṃsacakkhunāti pasādacakkhunā. Paṭivedhapaññāyāti maggapaññāya. Desanāpaññāyāti sabbaññutapaññāya. Sabbaññutapaññāyeva hi atthato desanāpaññā nāma. Tena vuttaṃ ‘‘tassā paññāya tejasā. Abhidhammakathāmaggaṃ, devānaṃ sampavattayīti (dha. sa. aṭṭha. ganthārambhakathā 5). Imehi padehi avatthāvasena visuṃ visuṃ dvinnaṃ padānaṃ karaṇasambhavaṃ dasseti. Arahatāti arīnaṃ arānañca hatattā, paccayādīnañca arahattā arahatā. Sammāsambuddhenāti sammā sāmañca sabbadhammānaṃ buddhattā sammāsambuddhena, tena bhagavatāti sambandho. Kenābhatanti taṃ paṭhamaṃ pārājikaṃ kena ābhataṃ, iti saṅkhepatthoti yojanā.
2 再者,于问答之中,应知义理如此,这是连结。“由彼……乃至……波罗夷”一句,仅仅是复述而已,这是连结。仅是复述,并非显示义理,这是其意义。“于此”是指在这些语句中。“一制定”是指一项根本制定。“随制定”是指后来安立的制定。显示巴利原文
2. Pucchāvisajjane pana evamattho veditabboti yojanā. Yaṃ tena…pe… pārājikanti idaṃ padaṃ paccuddharaṇamattamevāti sambandho. Patiuddharaṇamattameva, na atthadassananti attho. Etthāti etesu padesu. Ekā paññattīti ekā paṭhamapaññatti. Anupaññattiyoti pacchā ṭhapitā paññattiyo.
“至此”是指,仅凭此“一制定、二随制定”的言辞,便已解答完毕,这是连结。“第三问”是连结。“为何彼处无未生制定”是指,因此说“此实”等。其中,因为于他处无,所以没有,这是连结。所谓“于未生过失时制定”,由此显示“于未生过失时应制定”即是“未生制定”的语义。“彼”指未生制定。“故”是因为于他处无。“一切处制定”在此是指于一切地方的制定,为一切处制定。为了显示不省略复合词,故说“于中部地方与边地”等。以“于中部地方与边地”显示“一切处”一词的同义语。除去部分制定,以其余的方式显示一切处制定,故说“以持律第五”等。其中,“以持律第五”是指以诵授师为第五。“于此”是仅于中部地方。“以这些”是指以四学处。“其余”是指除四学处之外的。显示巴利原文
Ettāvatāti ettakena ‘‘ekā paññatti, dve anupaññattiyo’’ti vacanamattena vissajjitā hontīti sambandho. Tatiyaṃ pucchanti sambandho. Kasmā anuppannapaññatti tasmiṃ natthīti āha ‘‘ayaṃ hī’’tiādi. Tattha hi yasmā aññatra natthi, tasmā natthīti yojanā. ‘‘Anuppanne dose paññattā’’ti iminā anuppanne dose paññapetabbāti anuppannapaññattīti vacanatthaṃ dasseti. Sāti anuppannapaññatti. Tasmāti yasmā aññatra natthi, tasmā. Sabbatthapaññattīti ettha sabbasmiṃ padese paññatti sabbatthapaññattīti aluttasamāsaṃ dassento āha ‘‘majjhimadese cevā’’tiādi. ‘‘Majjhimadese ceva paccantimajanapadesu cā’’ti iminā ‘‘sabbatthā’’ti padassa sarūpaṃ dasseti. Padesapaññattiṃ apanetvā sabbatthapaññattiṃ pārisesanayena dassento āha ‘‘vinayadharapañcamenā’’tiādi . Tattha vinayadharapañcamenāti anussāvanācariyapañcamena. Etthevāti majjhimadeseyeva. Etehīti catūhi sikkhāpadehi. Sesānīti catūhi sikkhāpadehi sesāni.
“共通制定”者,在此所谓“共通”,即唯指比丘与比丘尼,故说“比丘与比丘尼”。“而此”者,指此第一巴拉基咖,与“制定”相连接。“唯为已决断事例之说”者,即唯阐明已决断事例之说。“他们”者,指比丘尼。“唯是文辞”者,即“共通”与“两者”唯是文辞上的差别。“于此”者,指于此“共通制定”与“两者制定”的词语之中。显示巴利原文
Sādhāraṇapaññattīti ettha sādhāraṇā nāma bhikkhubhikkhunīnamevāti āha ‘‘bhikkhūnañceva bhikkhunīnañcā’’ti. Idaṃ panāti paṭhamapārājikaṃ pana, paññattanti sambandho. Vinītakathāmattamevāti vinītavatthupakāsakaṃ kathāmattameva. Tāsanti bhikkhunīnaṃ. Byañjanamattamevāti ‘‘sādhāraṇā’’ti ca ‘‘ubhato’’ti ca byañjanamattameva. Etthāti sādhāraṇapaññattiubhatopaññattipade.
以“入于因缘”一语,显示“因缘所摄”一词的处格复合词结构,以及“所摄”一词的“入”义。已进入而安住、存立者,即是“所摄”。难道不是当说“因缘所摄”时,就应言“以第一诵”,为何却说“以第二诵”呢?由此故说“因缘所摄”。“虽也为因缘所摄”者,即“虽为因缘所摄”,这是连接。“岂”字是呵责之义,以显示“何况于第二诵所摄”。为了详述“戒失坏等”之义,故说“第一真实”等语。显示巴利原文
‘‘Nidāne anupaviṭṭha’’nti iminā ‘‘nidānogadha’’nti padassa sattamīsamāsañca ogadhasaddassa anupaviṭṭhatthañca dasseti. Ogāḷho hutvā dharati tiṭṭhatīti ogadhaṃ. Nanu nidānogadhe sati ‘‘paṭhamena uddesenā’’ti vattabbaṃ, kasmā ‘‘dutiyena uddesenā’’ti vuttanti āha ‘‘nidānogadha’’nti. Nidānapariyāpannampi samānanti nidānapariyāpannaṃ samānampīti yojanā. Pisaddo garahattho, pageva dutiye uddese pariyāpanneti dasseti. ‘‘Sīlavipattiādīna’’nti vacanaṃ vitthārento āha ‘‘paṭhamā hī’’tiādi.
“以二支”者,指以身与心所组成的二支。既然已说“以一种生起”,难道不应说“唯从身”吗?然而为何却说“从身与从心生起”?由此故说“于此”等语。“于此”者,指于“以一种生起”这一说法中。“心”者,指现行的心。连接为:“汝已犯”即“你已犯”。“是的,我已犯”者,连接为“是的,我已犯”。“即于彼时”者,指在彼承认的刹那。“彼人”者,指已犯巴拉基咖的彼人。“因彼”者,指因彼已犯巴拉基咖之人的缘故。“然而所谓‘不以何种灭诤而和合’的语句”者,连接为“已说的语句”。“彼”指语句,是“已说”的关系。显示巴利原文
Dvaṅgikenāti kāyacittasaṅkhātena dvaṅgikena. Nanu ‘‘ekena samuṭṭhānenā’’ti vuttattā ‘‘kāyatoyevā’’ti vattabbaṃ, atha kasmā ‘‘kāyato ca cittato ca samuṭṭhātī’’ti vuttanti āha ‘‘ettha hī’’tiādi. Etthāti ‘‘ekena samuṭṭhānenā’’ti vacane. Cittanti sevanacittaṃ. Āpannosīti tvaṃ āpanno asīti yojanā. Āma āpannomhīti āma ahaṃ āpanno amhīti yojanā. Tāvadevāti tasmiṃ paṭijānakkhaṇeyeva. Taṃ puggalanti pārājikamāpannaṃ taṃ puggalaṃ. Tappaccayāti tassa pārājikamāpannassa kāraṇā. ‘‘Na katamena samathena sammatī’’ti yaṃ pana vacanaṃ vuttanti yojanā. Tanti vacanaṃ, vuttanti sambandho.
“已说的摄颂即是制定”:此句应这样来连接——所谓“已说的摄颂”这种制定,即名为律。因为摄颂乃是以简略方式加以制定、安立,或者令知类别,所以称为“制定”。“称为句的分别”:由此详细地加以分别,因此称为“分别”,这是为了显示此义。“违越”:即身与语的违越。因为他对身语确实未加防护、未加遮止,所以称为“不防护”。“对他们而言存在”:在此显示“存在”这一作用的作者,因此说“律藏与注疏”。“熟练”:即对于语言的通达。“他们”:指那些人;“持”:指关系。“确实”:即真实,或表原因。“此”:指第一巴拉基咖。“以何带来”:在此显示 bhar 词根在“持、养”义中的“持”义,故说“以何带来”。“以传承带来”:以此显示“传承所带”一词的具格复合词。或者,对于“以何带来”的提问,通过脱落 y 音的方式显示对应的语句。显示巴利原文
Vuttamātikā paññattīti vuttamātikāsaṅkhātā paññatti vinayo nāmāti yojanā. Mātikā hi yasmā paññapīyati saṅkhepena ṭhapīyati, pakāraṃ jānāpeti vā, tasmā paññattīti vuccati. ‘‘Padabhājanaṃ vuccatī’’ti iminā vitthārena bhājiyati etāyāti vibhattīti dasseti. Vītikkamoti kāyavācāvītikkamo. So hi na saṃvarati kāyavācaṃ na pidahatīti asaṃvaroti vuccati. Yesaṃ vattatīti ettha vattatikiriyāya kattāraṃ dassento āha ‘‘vinayapiṭakañca aṭṭhakathā cā’’ti. Paguṇāti vācuggatā. Teti te puggalā, dhārentīti sambandho. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Etassāti paṭhamapārājikassa. Kenābhatanti ettha bharadhātuyā dhāraṇaposanatthesu (pāṇinī 108 dhātupāṭhe) dhāraṇatthaṃ dassento āha ‘‘kena ānīta’’nti . ‘‘Paramparāya ānīta’’nti iminā paramparābhatanti padassa tatiyāsamāsaṃ dasseti. Athavā ‘‘kenābhata’’nti pucchāya anurūpaṃ yakāralopavasena vākyanti dasseti.
3 “优波离是奴仆”等偈颂是为了什么目的、由谁安立的呢?因此说“现在”等语。“彼”:即随后、从此以后。“于彼处”:于那些偈颂之中。“此”:指语句。“以此方式”:即以第一巴拉基咖问答中所说的这种方式。显示巴利原文
3.Upāli dāsako cevātiādikā gāthāyo kimatthaṃ kehi ṭhapitāti āha ‘‘idānī’’tiādi. Tanti paraṃ paraṃ. Tatthāti tāsu gāthāsu. Yanti vacanaṃ. Iminā nayenāti paṭhamapārājikassa pucchāvisajjane vuttena iminā nayena.
犯罪品等之解释显示巴利原文
Katāpattivārādivaṇṇanā
157 “从此”:指从制定的段落开始。其后所说的七段,其含义是明显的,应如此连接。“已犯段”:即以“已犯”一词所标示的段落。其余诸段,也同此理。“紧接其后”:指在那七段之后紧接着宣说的部分。“集合段”:罪、非罪等在此处被一并收摄、收集为一处,故称为“集合”,这个段落本身就是集合段。显示巴利原文
157.Itoti paññattivārato, paraṃ vuttā satta vārā uttānatthā evāti yojanā. Katāpattivāroti ‘‘katāpattī’’ti padena lakkhito vāro. Eseva nayo sesesupi. Tadanantaroti tesaṃ sattannaṃ vārānaṃ anantare vutto. Samuccayavāroti saṃ ekato āpattivipattiādayo uciyanti sampiṇḍiyanti etthāti samuccayo, soyeva vāro samuccayavāro.
188 “由彼”指从那八段之后所说,如此关联。“依缘故而说一制定段”即依缘一词而说一制定段。“依缘故”是依缘一词之故。“彼”指缘。“他们”指八段。“如是”等是结论。“由彼”又指从大分别之后而来,如此关联。如此,这些就是三十二段。“确实”是真实,或因。“于此”即于这三十二段中。显示巴利原文
188.Tatoti tehi aṭṭhahi vārehi, paraṃ vuttāti sambandho. Paccayavasena vutto eko paññattivāroti yojanā. Paccayavasenāti paccayasaddassa vasena. Tassāti paccayassa. Tepīti aṭṭha vārāpi. Itītiādi nigamanaṃ. Tatoti mahāvibhaṅgato, paraṃ āgatāti sambandho. Evaṃ ime dvattiṃsa vārāti yojanā. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Etthāti dvattiṃsavāresu.
生起章之解释显示巴利原文
Samuṭṭhānasīsavaṇṇanā
257 “紧接其后”:即紧接那些三十二段之后所说的生起论,其义应如此了知。“决定为无我”:即决定为无我。以此显示“以无我之决定”句中ci词根的“决定”义。“以无常相等”:以此显示“相似法”,即与无常相等有相同分的为相似,这些法便是相似法,如此显示语句之义。“仅名称亦”:即无常等仅是名称,以pi词显示,更何况名义之上的无常等自性。“不显现”:即不显现,以此显示“不被知”中ñā词根的显现义。“苦之舍断”:此处显示“舍断苦”,故说“苦之破坏”。破坏苦者即是苦之破坏者,也就是正法。“篇集与摄颂”:当说“篇集与摄颂”时,为便于持诵而取短音读法,故说“篇集与摄颂”。“生起之决定性”:在“生起之决定性”中,当说“生起之决定性”时,如同“百千”等,以插入o音的方式说为“生起决定性”,故说“生起之决定性”。“以此”:即以此“生起之决定性”的读法。“应理解”:即应面对理解,义为应面对了知。“以其他”:即以其他三学处,以其他学处。显示巴利原文
257.Tadanantarāyāti tesaṃ dvattiṃsavārānaṃ anantaraṃ vuttāya samuṭṭhānakathāya evamattho veditabboti yojanā. Anattā iti nicchitāti anattātveva vinicchitā. Iminā anattā iti nicchayāti ettha cidhātuyā vinicchayatthaṃ dasseti. ‘‘Aniccākārādīhī’’ti iminā sabhāgadhammānanti ettha aniccākārādīhi samāno bhāgo etesanti sabhāgā, teyeva dhammā sabhāgadhammāti vacanatthaṃ dasseti. Nāmamattampīti aniccādināmamattampi. Pisaddena pageva nāmiko aniccādisabhāvoti dasseti. Na paññāyatīti na khāyati. Iminā na nāyatīti ettha ñādhātuyā khāyanatthaṃ dasseti. Dukkhahāninti ettha dukkhaṃ jahātīti dukkhahānīti dassento āha ‘‘dukkhaghātana’’nti. Dukkhaṃ hanatīti dukkhaghātano, saddhammo, taṃ. ‘‘Khandhakā yā ca mātikā’’ti vattabbe sukhuccāraṇatthāya rassavasena pāṭho atthīti āha ‘‘khandhakā ya ca mātikā’’ti. Samuṭṭhānaṃ niyatokatanti (saṃ. ni. 1.216) ettha ‘‘samuṭṭhānaṃ niyatakata’’nti vattabbe ‘‘parosahassa’’ntiādīsu viya okārāgamavasena ‘‘samuṭṭhānaniyatokata’’nti vuttanti āha ‘‘samuṭṭhānaṃ niyatakata’’nti. Etenāti ‘‘samuṭṭhānaṃ niyatokata’’nti pāṭhena. Paccetabboti pati etabbo, paṭimukhaṃ ñātabboti attho. Aññehīti tīhi sikkhāpadehi aññehi sikkhāpadehi.
“在彼”:即于分别、根源等语中。应以分别之语来理解,此为关联。“此”:即真实。应理解为除去那三学处,此为关联。“称为指定处所”:即被称为指定处所之处。以“此三”一词显示“被见”这一动作的作者。以“被了知”一词显示dis词根的显现义。“在彼”:即于名为生起规定、分别、根源的三者中,简别时为处格。“然而其余”:即异于生起规定与分别的其余部分。显示巴利原文
Tatthāti sambhedanidānavacanesu. Sambhedavacanena paccetabbanti sambandho. Hīti saccaṃ. Tāni tīṇi sikkhāpadāni ṭhapetvāti sambandho. Paññattidesasaṅkhātanti paññattiṭṭhānabhūtadesasaṅkhātaṃ. ‘‘Imāni tīṇī’’ti iminā ‘‘dissantī’’ti kiriyāya kattāraṃ dasseti. ‘‘Paññāyantī’’ti iminā disadhātuyā khāyanatthaṃ dasseti. Tatthāti samuṭṭhānaniyamasambhedanidānasaṅkhātesu tīsu, niddhāraṇe bhummaṃ. Itaraṃ panāti samuṭṭhānaniyamasambhedehi aññaṃ pana.
「阿罗毗」者,即于阿罗毗。「在释迦诸国与跋耆诸国」者,此处唯以国土之名,依复数形式而说。显示巴利原文
Āḷavīti āḷaviyaṃ. Sakkesu bhaggesu cāti ettha janapadanāmattā bahuvacanavasena vuttaṃ.
「于二分别中所制之学处,他们诵出」,此为连结。以「诸分别中」一语,显示「分别」一词中有 su 音之省略。「彼之」者,即指学处。「如理」者,即与理相应。「彼」者,即指生起。「汝等听我」者,即从我处而听。「如是」者,即此义。显示巴利原文
Dvīsu vibhaṅgesu paññattaṃ yaṃ sikkhāpadaṃ uddisantīti yojanā. ‘‘Vibhaṅgesū’’ti iminā vibhaṅgeti ettha sukāralopoti dasseti. Tassāti sikkhāpadassa. Yathāñāyanti yuttiyā anurūpaṃ. Tanti samuṭṭhānaṃ. Me suṇāthāti mama santikā suṇātha. Itīti ayamattho.
「咖提那」者,即第一咖提那之生起。「与未允许者一起」者,即与未允许之生起共。「相似者在此被见」:此处「在此」一词,依义理所涉之范围,指两分别之境界,故说「在此两分别中」。以「诸相似者」一词,显示「相似」一词中 ni 音变为 a 音。以「被见」一词,显示「被见」一词中 anti 音变为 re 音(《语法明灯》第五七〇颂)。显示巴利原文
Kathinanti paṭhamakathinasamuṭṭhānaṃ. Ananuññātāya saddhinti ananuññātasamuṭṭhānena saddhiṃ. Sadisā idha dissareti ettha idhasaddo atthapakaraṇavasena ubhatovibhaṅgavisayoti āha ‘‘idha ubhatovibhaṅge’’ti. ‘‘Sadisānī’’ti iminā sadisāti ettha nikārassākārādeso dassito. ‘‘Dissantī’’ti iminā dissareti ettha antisaddassa rekāro (niruttidīpaniyaṃ 570 sute) dassito.
第一巴拉基咖生起之解释显示巴利原文
Paṭhamapārājikasamuṭṭhānavaṇṇanā
258 二五八、“交媾、精液之接触”等语,为何而说?谓为说明“今”等。其中,“在彼”者,即于“交媾、精液之接触”等语句中。“生起之首”者,即诸生起之首,或于诸生起中为首。“其余诸”者,即除第一波罗夷外之其余七十五学处。“以彼”者,即以第一波罗夷。为解释“精液之接触”等语,故说“在彼”等。其中,“在彼”者,即于“精液之接触”等语句中。显示巴利原文
258. Kimatthaṃ ‘‘methunaṃ sukkasaṃsaggo’’tiādivacanaṃ vuttanti āha ‘‘idānī’’tiādi. Tattha tatthāti ‘‘methunaṃ sukkasaṃsaggo’’tiādivacane. Samuṭṭhānasīsanti samuṭṭhānānaṃ, samuṭṭhānesu vā sīsaṃ. Sesānīti paṭhamapārājikato sesāni pañcasattati sikkhāpadāni. Tenāti paṭhamapārājikena. ‘‘Sukkasaṃsaggo’’tiādivacanaṃ saṃvaṇṇento āha ‘‘tatthā’’tiādi. Tattha tatthāti ‘‘sukkasaṃsaggo’’tiādivacane.
“小事注释终”者,即在小事注释的结尾处。显示巴利原文
Khuddakavaṇṇanāvasāneti khuddakaṭṭhakathāya avasāne.
“性别颠倒”,即是性别的错乱。“身心所作”:此处说“于身心中转起的身心所作”时,即是说“生起”,故说“由身与心所生起而作”。显示巴利原文
Liṅgavipariyāyoti liṅgavipallāso. Kāyamānasikā katāti ettha kāyamānasesu pavattā kāyamānasikāti vutte samuṭṭhānāti āha ‘‘kāyacittasamuṭṭhānā katā’’ti.
第二巴拉基咖生起之解释显示巴利原文
Dutiyapārājikasamuṭṭhānavaṇṇanā
259 “此生起为一生起首”,这是联结。以“不与取”一词,显示其中的“不与”是集合名称中的部分用语。“其余”,即从第二波罗夷起,其余的六十九学处。“以彼”,即以第二波罗夷。“于彼”,即于“上人法”等语中。为了显示“上人法”等词句的义理而不拘泥文字,故说“上人法学处”。“不定第二”:就罪而言,在本文中以阴性说,但在注释中就学处而言,以中性说为“第二”。显示巴利原文
259. Idaṃ samuṭṭhānaṃ ekaṃ samuṭṭhānasīsanti sambandho. ‘‘Adinnādāna’’nti iminā adinnanti ettha samudāyanāme ekadesavohāroti dasseti. Sesānīti dutiyapārājikato sesāni ekūnasattati sikkhāpadāni. Tenāti dutiyapārājikena. Tatthāti ‘‘viggahuttarī’’tiādivacane. Viggahuttarītiādipadānaṃ byañjane ādaramakatvā atthameva dassetuṃ vuttaṃ ‘‘manussaviggahauttarimanussadhammasikkhāpadānī’’ti. Aniyatā dutiyikāti āpattiṃ apekkhitvā pāḷiyaṃ itthiliṅgavasena vuttaṃ, aṭṭhakathāyaṃ pana sikkhāpadaṃ apekkhitvā napuṃsakaliṅgavasena dutiyanti vuttaṃ.
“三生起所作”:此处应说“三生起”,为显示通过词的倒置及ka的长音而说为“生起三”,故说“三生起所作”。显示巴利原文
Samuṭṭhānā tikā katāti ettha ‘‘tikasamuṭṭhānā’’ti vattabbe padavipariyāyavasena kakārassa dīghavasena samuṭṭhānā tikāti vuttanti dassento āha ‘‘tikasamuṭṭhānā katā’’ti.
作媒生起之解释显示巴利原文
Sañcarittasamuṭṭhānavaṇṇanā
260 「行」者:此「行」即是同一类生起的首条,其余诸条与此相似。显示巴利原文
260. ‘‘Sañcarī’’ti idaṃ tāva sañcarittaṃ nāma ekasamuṭṭhānasīsaṃ, sesāni tena sadisāni.
以《分别》中所出的「舍弃」一词标示鹿毛洗净学处而说,故说「《分别》中有『舍弃』之诵出」。显示巴利原文
Vibhaṅge āgatena ‘‘riñcantī’’ti (pārā. 576) padena eḷakalomadhovāpanasikkhāpadaṃ upalakkhitvā vuttanti āha ‘‘vibhaṅge riñcanti uddesanti āgata’’nti.
「乃至安置门闩」(波逸提135-136)、「应将衣给予非亲里比丘尼」(波逸提169)、「应缝衣」(波逸提176-177)——此为所说之三学处,即此连结。显示巴利原文
‘‘Yāva dvārakosā aggaḷaṭṭhapanāya’’ iti (pāci. 135-136) ca ‘‘aññātikāya bhikkhuniyā cīvaraṃ dadeyya’’iti (pāci. 169) ca ‘‘cīvaraṃ sibbeyya’’iti (pāci. 176-177) ca vuttasikkhāpadattayanti yojanā.
“以沙门衣”者,即此句所言,此为关联。“应施沙门衣”者,所指为此句(波逸提917),此为关联。显示巴利原文
‘‘Samaṇacīvarena cā’’ti evaṃ vacanaṃ vuttanti sambandho. ‘‘Samaṇacīvaraṃ dadeyyā’’ti idaṃ (pāci. 917) vacanaṃ sandhāyāti sambandho.
劝说生起之解释显示巴利原文
Samanubhāsanāsamuṭṭhānavaṇṇanā
261 “破”者,此名为“劝解”,乃一种生起之首,其余与此相似。显示巴利原文
261.Bhedanti idaṃ samanubhāsanaṃ nāma ekaṃ samuṭṭhānasīsaṃ, sesāni tena sadisāni.
咖提那衣生起之解释显示巴利原文
Kathinasamuṭṭhānavaṇṇanā
262 “舍”者,此名为“咖提那衣生起”,乃一种生起之首,其余与此相似。显示巴利原文
262.Ubbhatanti idaṃ kathinasamuṭṭhānaṃ nāma ekaṃ samuṭṭhānasīsaṃ, sesāni tena sadisāni.
“与住处之语”者,即与“住处”一词一同。显示巴利原文
Āvasathena saddhinti āvasathasaddena saddhiṃ.
羊毛起源之解释显示巴利原文
Eḷakalomasamuṭṭhānavaṇṇanā
263 “羊毛”:此名为“羊毛起源”,乃一个起源类别。“如是”:如前所说。“文”:指论母之文。“违越”:即前后相违。“如”:以何方式。“复”字是随顺之义。“虽如是书写,然亦如是”是连接。“如是”:以如是方式。“义之次第”:即义理的次第。显示巴利原文
263.‘‘Eḷakalomā’’ti idaṃ eḷakalomasamuṭṭhānaṃ nāma ekaṃ samuṭṭhānasīsaṃ. Itoti yathāvuttato. Pāḷinti mātikāpāḷiṃ. Virajjhitvāti pubbāparato virādhetvā. Yathāti yenākārena . Panasaddo anuggahattho. Kiñcāpi likhanti, pana tathāpīti yojanā. Evanti tathākārena. Atthānukkamoti atthassa anukkamo.
“『无诸比丘之住处』”此语已说,这是连接。“应在无诸比丘的住处结夏安居”一语是所指向的语句,这是连接。“比丘尼”等语句已说,这是连接。以“等”字摄取了“在学尼、沙弥尼、在家女”的文句。显示巴利原文
‘‘Abhikkhukāvā sena cā’’ti etaṃ vacanaṃ vuttanti sambandho. ‘‘Abhikkhuke āvāse vassaṃ vaseyyā’’ti (pāci. 1047) idaṃ vacanaṃ sandhāyāti sambandho. ‘‘Bhikkhunī’’tiādinā vuttānīti sambandho. Ādisaddena ‘‘sikkhamānā ca sāmaṇerī gihiniyā’’ti pāṭhaṃ saṅgaṇhāti.
足清净生起之解释显示巴利原文
Padasodhammasamuṭṭhānavaṇṇanā
264 “足”:此即名为“足清净生起”,乃一种起源之首,其余诸项与此类似。“‘以及日没’”:此语已说,是为连结。“日没后应教诫”一语,即指此而言,是为连结。“无机会……乃至……指此而说”:此处也是同样的道理。显示巴利原文
264.Padanti idaṃ padasodhammasamuṭṭhānaṃ nāma ekaṃ samuṭṭhānasīsaṃ, sesāni tena sadisāni. ‘‘Tathā atthaṅgatena cā’’ti etaṃ vacanaṃ vuttanti sambandho. ‘‘Atthaṅgate sūriye ovadeyyā’’ti (pāci. 154-155) idaṃ vacanaṃ sandhāyāti sambandho. Anokāso ca…pe… sandhāya vuttanti (pāci. 1219-1221) etthāpi eseva nayo.
旅程生起因缘之解释显示巴利原文
Addhānasamuṭṭhānavaṇṇanā
265 “道路”:此即名为“道路起源”,乃一种起源之首,其余诸项与此类似。显示巴利原文
265.Addhānanti idaṃ addhānasamuṭṭhānaṃ nāma ekaṃ samuṭṭhānasīsaṃ, sesāni tena sadisāni.
盗贼队起源之解释显示巴利原文
Theyyasatthasamuṭṭhānavaṇṇanā
266 “盗贼队”:此即名为“盗贼队起源”,乃一种起源之首,其余诸项与此类似。“‘以军阵为第七’”:此语已说,是为连结。“即于其后”:是指在该学处之后紧接而来,与“已来”相连结。显示巴利原文
266.Theyyasatthanti idaṃ theyyasatthasamuṭṭhānaṃ nāma ekaṃ samuṭṭhānasīsaṃ, sesāni tena sadisāni. ‘‘Byūhena sattamā’’ti idaṃ vacanaṃ vuttanti yojanā. Tadanantaramevāti tassa sikkhāpadassa anantarameva, ‘‘āgata’’iti sambandho.
说法生起因缘之解释显示巴利原文
Dhammadesanāsamuṭṭhānavaṇṇanā
267 于“说法起源”中,并无一个单独的起源之首,而是将全部十一学处合在一起,说为“说法起源”。“如是”等为结语。“他们”是指那些学处。“混合起源”意指混杂的起源。“三种”是指依妄语、举发盗贼、未经允许等起源方式而分为三类。“彼”指决定起源,“是”为连词。又,“彼”指决定起源,“为显示”为连词。而“彼”亦指此语。“随顺引导法”:在此,“引导”是指引导、调伏身语,故名为引导;“法”是指圣典,因为能持义,故名为法。引导即是法,称为引导法;随顺于此,故称随顺引导法。因此说为“随顺律藏圣典之法”。显示巴利原文
267. Dhammadesanāsamuṭṭhāne samuṭṭhānasīsaṃ natthi, sabbāni ekadasa sikkhāpadāni sampiṇḍetvā dhammadesanāsamuṭṭhānānīti vuttāni. Evantiādi nigamanaṃ. Tesanti tesaṃ sikkhāpadānaṃ . Sambhinnasamuṭṭhānanti saṃsaggasamuṭṭhānaṃ. Tividhanti bhūtārocanacorivuṭṭhāpanaananuññātasamuṭṭhānavasena tippakāraṃ. Tanti niyatasamuṭṭhānaṃ, hotīti sambandho. Puna tanti niyatasamuṭṭhānaṃ, dassetunti sambandho. Puna tanti vacanaṃ. Nettidhammānulomikanti ettha kāyavācaṃ neti vinetīti netti, kāyavācaṃ neti vineti ettha, etāyāti vā netti. Dhammoti pāḷi. Sā hi yasmā atthaṃ dhāreti, tasmā dhammoti vuccati. Nettiyeva dhammo nettidhammo, tassa anulomikaṃ nettidhammānulomikaṃ. Tena vuttaṃ ‘‘vinayapāḷidhammassa anuloma’’nti.
中间省略之若干问答段注释显示巴利原文
Antarapeyyāla katipucchāvāravaṇṇanā
271 “今”是连词。因“今”一词表连接,故如是说。此处应知,ta后缀是现在时。显示巴利原文
271. Idāni vuttoti sambandho. ‘‘Idānī’’ti padena sambandhattā vuttoti ettha tapaccayo paccuppannakālikoti daṭṭhabbo.
「于彼」者,指于论母中,或于诸问中。「已来罪问」者,为已来罪之问。「实」者,是特殊显示词,意为‘实将说明特殊之处’。「于此」者,指于‘有几罪聚’这第二句中。「以聚之义」者,以此显示蕴(聚)一词的聚集义。「诸调伏事」者,此处调伏一词是律的异名,故说‘律问’。或问:调伏与律二词,语音有别,意义亦异,为何却说‘律问’呢?故说‘调伏……乃至……一’。‘此’指三词。‘义上为一’者,唯就意义上为一,非就语音上。「诸调伏事」者,因罪律之因缘而名为调伏事。「于诸」者,指于诸轻罪中。「有」者,即存在时。此处也应以未说成就之法来领受此句:于诸轻罪存在时,诸罪不生;不存在时则生。「于诸」者,指于诸重罪中。「彼」者,指轻罪与重罪。而‘无’者,是连接词。「失坏状态问」者,为失坏状态之问。‘以此而问’故为问。「争论根、讼根」者,这些问为根本问,此处为连接词。诸写本中有‘这些’与ni音节共同之读法,此非正读。「根本问」者,‘以这些而问’故为问,诸根之问即是根本问。‘诤事’等中,‘已说’为连接词。‘唯他们之’者,指唯诸诤事之。此为此处之显示巴利原文
Tatthāti mātikāyaṃ, pucchāsu vā. Āgatāpattipucchāti āgatāpattiyā pucchā. Hīti visesajotako, hi visesaṃ vakkhāmīti attho. Etthāti ‘‘kati āpattikkhandhā’’ti dutiyapade. ‘‘Rāsivasenā’’ti iminā khandhasaddassa rāsatthaṃ dasseti. Vinītavatthūnīti ettha vinītasaddo vinayapariyāyoti āha ‘‘vinayapucchā’’ti. Nanu vinītavinayasaddānaṃ saddato nānattā atthatopi nānaṃ, kasmā pana ‘‘vinayapucchā’’ti vuttanti āha ‘‘vinītaṃ…pe… eka’’nti. Idanti padattayaṃ. Atthato ekanti atthatoyeva ekaṃ, na saddato. Vinītavatthūnīti āpattivinayakāraṇattā vinītavatthūni. Yesūti agāravesu. Satīti santesu. Ettha ca yesu sati āpattiyo na honti, asati hontīti vākyampi avuttasiddhinayena gahetabbaṃ. Yesūti gāravesu. Teti agāravagārave. Yasmā pana natthīti sambandho. Vipattibhāvapucchāti vipattibhāvassa pucchā. Pucchiyati imāyāti pucchā. Vivādamūlāni anuvādamūlānīti imā pucchāyo mūlapucchāti sambandho. Potthakesu ‘‘imānī’’ti nikārena saha pāṭho atthi, so apāṭhoyeva. Mūlapucchāti pucchiyanti imāhīti pucchā, mūlānaṃ pucchā mūlapucchā. ‘‘Adhikaraṇa’’ntiādīsu ‘‘vuttaṃ’’ iti sambandho. Tesaṃyevāti adhikaraṇānaṃyeva. Ayamettha mātikā.
「于解说论母中」者,即于巴帝摩卡中。「分别」者,是词句分别,应关联‘依已来而说’。此即此处之解说。显示巴利原文
Niddese mātikāyāti pātimokkhe. Vibhaṅgeti padabhājaniyaṃ, āgatavasena vuttāti yojanā. Ayamettha niddeso.
在分别解说中,为显示‘远离’等词的含义,而说‘远’等。其中,以‘远’显示‘远离’中前缀ā的含义。‘以这些’指以诸罪聚,‘远’与之关联。‘乐’:以此显示ti后缀用于作用义。‘乐’即喜乐。以此亦显示ti后缀用于状态义。‘无’指无这些罪聚。以此显示‘离’中前缀vi的含义。‘各别’指对每一个,paṭi词显示分离之义,意为分别、各别。以此显示‘别离’中前缀paṭi的含义。在‘离’与‘别离’中,同样应知ti后缀用于状态义。‘怨’指因作不利之事而应远离,故为应离,其本身即是怨,即贪等不善法。它们因是怨敌之因,故称为怨。‘以此’指以离。以此显示‘不作’中ri后缀用于作具义。应连接‘罪聚之作’。‘彼之’指罪聚作的。‘对治’指从相违的状态。以此显示‘不作’中a音节具有相违义。‘罪聚之犯’指超越诸罪聚而犯。‘从围’以此显示‘围’是围,或围即是围,就语义而言。‘出离’指道。道确实以涅槃为所缘而行、而去,故称为出离。‘系缚’以此显示sidh词根的系缚义。‘遮止’以此显示bandh词根有‘意思’之义。‘此’名为‘桥’。‘彼桥’指显示巴利原文
Paṭiniddese āratītiādipadānaṃ vacanatthaṃ dassento āha ‘‘ārakā’’tiādi. Tattha ‘‘ārakā’’ti iminā āratīti ettha āupasaggassa atthaṃ dasseti. Etehīti āpattikkhandhehi, ārakāti sambandho. ‘‘Ramatī’’ti iminā tipaccayo katvatthe hotīti dasseti. Ratīti ramanaṃ. Iminā tipaccayo bhāvatthepi hotīti dasseti. Vināti etehi āpattikkhandhehi vinā. Iminā viratīti ettha vityūpasaggassa atthaṃ dasseti. Paccekanti pati ekaṃ, paṭisaddo vicchatthajotako, visuṃ visunti attho. Iminā paṭiviratīti ettha paṭityūpasaggassa atthaṃ dasseti. Virati paṭiviratīti etthāpi tipaccayo bhāvatthepi veditabbo . Veranti anatthakarattā viramitabbanti viraṃ, tadeva veraṃ, rāgādiakusaladhammā. Te hi verahetuttā veranti vuccanti. Etāyāti viratiyā. Iminā akiriyāti ettha ririyapaccayo karaṇatthe hotīti dasseti. Yaṃ āpattikkhandhakaraṇanti yojanā. Tassāti āpattikkhandhakaraṇassa. Paṭipakkhatoti viruddhabhāvato. Iminā akaraṇanti ettha akāro viruddhatthoti dasseti. Āpattikkhandhaajjhāpattiyāti āpattikkhandhānaṃ atikkamitvā āpajjanassa. ‘‘Velanato’’ti iminā velatīti velā, velanaṃ vā velāti vacanatthe dasseti. Niyyānanti maggaṃ. Maggo hi nibbānaṃ ārammaṇakaraṇavasena yāti gacchatīti niyyānanti vuccati. ‘‘Bandhatī’’ti iminā sidhātuyā bandhanatthaṃ dasseti. ‘‘Nivāretī’’ti iminā bandhadhātuyā adhippāyatthaṃ. Etanti ‘‘setū’’ti nāmaṃ. Taṃ setunti āpattikkhandhasaṅkhātaṃ taṃ setuṃ. Ettha kesuci potthakesu ‘‘so setū’’ti ca ‘‘etāya paññattiyā’’ti ca pāṭho atthi, so apāṭhoyeva.
应知对于佛等无敬意者,如此抉择。此处“若”指若任何人,在“不去”等语境中建立关联。“住”指安住之时,义为存在。“侍奉”指侍奉的处所,或为侍奉之故。“彼之”指任何在家者或出家者。“闻法”指闻法之处,或为闻法。所谓“闻法众”,因在此处闻法故,称为闻法众,即闻法堂;或者,因聚集闻法故,称为闻法众,即闻法处的集会大众,即指彼闻法众。“恭敬”指尊敬的相状。应连接为“散乱或无恭敬而坐”。“身傲慢”:以此极度轻慢、压迫他人,故为傲慢,即过慢,第三个字母为唇音。傲慢的状态名为傲慢性,以身所起的傲慢性,称为身傲慢性,即身的恶行。“三学”指增上戒学等三学。放逸即是放逸,念的离去故,因此说“于放逸及念离去”。“利养连结”指以利养将自己与他人连结起来,名为利养连结,同理,法连结也是如此。显示巴利原文
Buddhe agāravādīsu evaṃ vinicchayo veditabboti yojanā. Yoti yo koci, na gacchatītiādīsu sambandho. Dharamāneti tiṭṭhamāne, saṃvijjamāneti attho. Upaṭṭhānanti upaṭṭhānaṭṭhānaṃ, upaṭṭhānatthaṃ vā. Etassāti yassa kassaci gahaṭṭhassa vā pabbajitassa vā. Dhammassavananti dhammassavanaṭṭhānaṃ, dhammassavanatthaṃ vā. Dhammassavanagganti dhammassavanaṃ gaṇhanti etthāti dhammassavanaggo, dhammasavanamaṇḍapo. Atha vā dhammassavanaṃ gaṇhātīti dhammassavanaggo, dhammassavanaṭṭhāne samāgamajano, taṃ dhammassavanaggaṃ. Cittīkāranti apacāyanākāraṃ. Vikkhitto vā anādaro vā hutvā nisīdatīti yojanā. Kāyapāgabbiyanti bhusaṃ garati aññe pīḷeti anenāti pagabbo, atimāno, oṭṭhajo tatiyakkharo. Pagabbassa bhāvo pāgabbiyaṃ, kāyena pāgabbiyaṃ kāyapāgabbiyaṃ (vajira. ṭī. parivāra 271; sārattha. ṭī. parivāra 3.271; vi. vi. ṭī. parivāra 2.271 saṃ. ni. aṭṭha. 2.2.146; a. ni. aṭṭha. 3.6.82-84; su. ni. aṭṭha. 1.144), kāyānācāraṃ. Tisso sikkhāti adhisīlasikkhādikā tisso sikkhā. Pamajjanaṃ pamādo, sativippavāsoti āha ‘‘pamāde ca sativippavāse’’ti. Āmisapaṭisandhāranti āmisena attano, paresañca antarassa paṭisandahanaṃ āmisapaṭisandhāro, tathā dhammapaṭisandhāro.
272 “于师亦无敬”等含义,是与前文的关联。“以无常行”等语句,意在揭示“不恭敬”一词的深层含义,而于字面词义则应如此了知:不能以恭敬面向、聆听师语者,名为不恭敬。“或内”在此,于自内等四种之中,为显示其内在的状态,并避免第七格的混淆,故说“或于自己的相续之中”。“或于自己之方”,以此排拒理解为自己心相续之义。“于彼汝”在此,为显示ta词的范围,故说“于彼内外之分别中”。“与他相续”指于自己与他人之相续中。“为断”在此,为显示hā词根的作用及āya词的彼义状态,故说“以慈修习等诸法为断除之义”。“以慈修习等”,以“等”字摄取了悲的修习等。“彼”指争论之根。“为不生起状态”,以此显示“为不流”中前缀“ava”与词根“su”的流转之义。显示巴利原文
272.Sattharipi agāravotiādīnaṃ atthoti sambandho. ‘‘Anīcavuttī’’tiādinā appatissoti padassa adhippāyatthaṃ dasseti, saddattho panevaṃ veditabbo, paṭimukhaṃ ādarena satthuvacanaṃ asuṇanto appatisso nāmāti. Ajjhattaṃ vāti ettha niyakajjhattādīsu catūsu niyakajjhattabhāvañca sattamīvibhattiyā amādesabhāvañca dassento āha ‘‘attano santāne vā’’ti. ‘‘Attano pakkhe vā’’ti iminā attano cittasantāneti atthaṃ paṭikkhipati. Tatra tumheti ettha tasaddassa visayaṃ dassento āha ‘‘tasmiṃ ajjhattabahiddhābhede’’ti. Saparasantāneti attaparasantāne. Pahānāyāti ettha hādhātuyā karaṇañca āyasaddassa tadatthabhāvañca dassento āha ‘‘mettābhāvanādīhi nayehi pahānattha’’nti. Mettābhāvanādīhītiādisaddena karuṇābhāvanādiṃ saṅgaṇhāti. Tanti vivādamūlaṃ. ‘‘Appavattibhāvāyā’’ti iminā anavassavāyāti ettha avapubba sudhātuyā pavattanatthaṃ dasseti.
“执取自见”此处:为了显示“执持自己之见,从他人之处执取见”之义而称为“执取自见”,故说“固执地执取自己的见解”。“以凡是”等语句,揭示了执取的相状。“执持”此处:从其语义上说,“执持者,以坚固之义而称为执持”,“执持”一词是坚固的同义词,故说“坚固执取者”。因为坚固地执取,所以名为坚固执取者。显示巴利原文
Sandiṭṭhiparāmāsīti ettha sassa attano idaṃ saṃ, saṃ diṭṭhiṃ parato āmasatīti sandiṭṭhiparāmāsīti dassento āha ‘‘sakameva diṭṭhiṃ parāmasatī’’ti. ‘‘Ya’’ntiādinā parāmasanākāraṃ dasseti. Ādhānaggāhīti ettha ābhuso ṭhiyate ādhānanti vacanatthena ādhānasaddo daḷhapariyāyoti āha ‘‘daḷhaggāhī’’ti. Daḷhaṃ gaṇhātīti daḷhaggāhī.
273 二七三、诽谤根本之解说:虽言“相同”,但应作连接。“然而”指虽如此相同,此处却有差别,这是关联。“诽谤的诸人”应连接。“如是诽谤”是指以那样的方式诽谤,即诽谤,这是关联。为显示所说“堕于某某失”的义理,在观察罪过后说“你犯了波罗夷”等。“于此”是指在诽谤根本中。“差别”是指与诤论根本的差别。诤论者的忿恨等是诤论根本,诽谤者的诽谤根本,如是所说。显示巴利原文
273. Anuvādamūlaniddeso kiñcāpi samānoti yojanā. Atha khoti tathā samānopi, ayamettha visesoti sambandho. Vivadantānaṃ puggalānanti yojanā. Tathā vivadantāti tenākārena vivadantā, anuvadantīti sambandho. ‘‘Asukaṃ nāma vipattiṃ āpanno’’ti vuttamevatthaṃ āpattiyā sallakkhetvā dassento āha ‘‘pārājikaṃ āpannosī’’tiādi . Etthāti anuvādamūle. Visesoti vivādamūlato viseso. Vivadantānaṃ kodhūpanāhādīni vivādamūlāni, anuvadantānaṃ anuvādamūlānīti vuttaṃ hoti.
274 “慈身业”者:于此,因具有慈故称为慈,以身业而言,即与慈心俱行的身业,这是所说。由此而说“以慈心所造的身业”。为显示对面前与背后的详尽说明,而说“于彼”等。“于彼”是指在他们的面前与背后之中。“身业名为”即慈身业,“对长老们的布施”是关联。“以两者”是指新学比丘与长老两者。“于他们”是指对于新学比丘。“轻蔑”即轻视。应连接“如同将自己所放置的物件退回一般退回”。以“名为慈身业”显示“此亦是法”,于此显示法的自性。“pi”字预期着后面将说的法。以“应忆念”显示“anīya”之语表示业。“令生信”意为令同梵行者生信。为阐示那句的意趣,而说“凡不”等。其中,“凡”是指人,“不”是指慈身业。应关联“彼人随念”。“诸”是指同梵行者的。“他们”是指诸同梵行者。应关联“成为净信心”。以“作可爱”显示“作可爱”之句,作可爱故为作可爱之语义。同理,“作尊重”也是如此。以“为应摄受性”显示“为摄受”之句具有以性体为主的业说示之性。“应摄受”即摄受,为此义。“以他们”是以诸同梵行者。以“显示巴利原文
274.Mettaṃ kāyakammaṃ nāmāti ettha mettā etassatthīti mettaṃ, kāyakammaṃ, mettacittasahagataṃ kāyakammanti vuttaṃ hoti. Tena vuttaṃ ‘‘mettacittena kataṃ kāyakamma’’nti. Sammukhaparammukhānaṃ vitthāraṃ dassento āha ‘‘tatthā’’tiādi. Tattha tatthāti tesu sammukhaparammukhesu. Kāyakammaṃ nāmāti mettaṃ kāyakammaṃ nāma. Therānaṃ dānaiti sambandho. Ubhayehipīti navakattherehipi. Tesūti navakattheresu. Avamaññanti avamānaṃ. Attano dunnikkhittānaṃ paṭisāmanaṃ viya paṭisāmananti yojanā. ‘‘Mettākāyakammasaṅkhāto’’ti iminā ayampi dhammoti ettha dhammasarūpaṃ dasseti. Pisaddo upari vakkhamāne dhamme apekkhati. ‘‘Saritabbo’’ti iminā anīyasaddo kammavācakoti dasseti. Satijanakoti sabrahmacārīnaṃ satijanako. Tassa padassa adhippāyaṃ dassento āha ‘‘yo na’’ntiādi. Tattha yoti puggalo. Nanti mettaṃ kāyakammaṃ. Taṃ puggalaṃ anussarantīti sambandho. Yesanti sabrahmacārīnaṃ. Teti sabrahmacārino. Pasannacittā hutvāti sambandho. ‘‘Piyaṃ karotī’’ti iminā piyakaraṇoti padassa piyaṃ karotīti piyakaraṇoti vacanatthaṃ dasseti. Eseva nayo garukaraṇoti etthāpi. ‘‘Saṅgahetabbabhāvāyā’’ti iminā saṅgahāyāti padassa bhāvappadhānakammaniddesabhāvaṃ dasseti. Saṅgahetabboti saṅgaho, tadatthāya. Tehīti sabrahmacārīhi. ‘‘Samaggabhāvāyā’’ti iminā samaggassa bhāvo sāmaggīti vacanatthaṃ dasseti.
“高举语”,即抬高声调而说的言语。“住”是处所的地格,应连接“长老不在时”。“彼”应连接“长老何时会来呢”。“我所语”,是指以“我所”的姿态发起的言语。“慈爱润泽”,是以名为慈的爱来润泽。“眼”即眼睛。以“少病”来显示“无病”一句的含义:因常病而无病,或因客尘病而少病,因内病而无病,或因外病而少病,因身病而无病,或因心病而少病。“等持”是指再三作意。显示巴利原文
Paggayha vacananti paggahetvā vacanaṃ. Vihāreti ādhāre bhummaṃ, there asanteti yojanā. Tanti theraṃ kadā āgamissati nukhoti yojanā. Mamāyanavacananti mamāyanākārena pavattaṃ vacanaṃ. Mettāsinehasiniddhānīti mettāsaṅkhātena sinehena sinehitāni. Nayanānīti cakkhūni. ‘‘Appābādho’’ti iminā arogoti padasseva atthaṃ dasseti. Niccābādhena vā arogo, āgantukābādhena appābādho, ajjhattābādhena vā arogo, bahiddhābādhena appābādho, kāyābādhena vā arogo, cittābādhena appābādho. Samannāharaṇanti punappunaṃ manasikaraṇaṃ.
“不分别人而食”,该句应理解为不着意分别施主而受食。为详细阐明其义,故说“凡是”等语。其中,“凡”指人,与“食”相关联。“我将取用这些……乃至……受食”,此句说明分别利养而受用的情形。“我将取用这些,或为某甲……乃至……受食”,此句说明分别人而受用的情形。“此”指人。“所持来”指从村寨等处持来。“若不施与”中的“pi”字,表示“施与亦可”。所谓布施,即不禁止任何人。“一切”涵盖恶戒者与持戒者。“所说”指注疏中所说。“应观察”即审察后。“而施与”中的“pi”字,涵盖“若不审察而以平等心施与亦可”之意。若如是,便成了分别人,为何审察而施与反而可行?为释此疑,故说“非是”等。“是”表原因。“此”指病人等。“此句‘观察而’”于句中为业格,“以施者”于句中为与格。“是”即真实。“如是此”意为:作如此思惟,这人便是具足共住法者。显示巴利原文
Na puggalaṃ paṭivibhajitvā bhuñjatīti yojanā. Tadatthaṃ vitthārento āha ‘‘yo hī’’tiādi. Tattha yoti puggalo, bhuñjatīti sambandho. ‘‘Ettakaṃ…pe… bhuñjissāmī’’ti iminā āmisapaṭivibhattabhogibhāvaṃ dasseti. ‘‘Ettakaṃ vā asukassa ca…pe… bhuñjissāmī’’ti iminā puggalapaṭivibhattabhogibhāvaṃ dasseti. Ayanti puggalo. Ābhatanti gāmādito ānītaṃ. Adātumpīti pisaddena dātumpi vaṭṭatīti dasseti. Dānañhi nāma na kassaci vāritaṃ. Sabbesanti dussīlasīlavantānaṃ. Vuttanti aṭṭhakathāyaṃ (dī. ni. aṭṭha. 2.141; ma. ni. aṭṭha. 2.492; a. ni. aṭṭha. 3.6.11) vuttaṃ. Viceyyāti vicinitvā. Dātumpīti pisaddena avicinitvā sāmaññato dātumpi vaṭṭatīti sampiṇḍeti. Nanu evaṃ sati puggalavibhāgo kato nāma hoti, kasmā viceyya dātuṃ vaṭṭatīti āha ‘‘na hī’’tiādi. Hīti yasmā. Eteti gilānādayo. Idaṃ padaṃ vicinitvāti pade kammaṃ, ‘‘dentenā’’ti pade sampadānaṃ. Hīti saccaṃ. Iti ayanti iti manasikatvā ayaṃ sāraṇīyadhammapūrako.
在“无缺”等句中,先说明缺、穿、斑、杂,再从其对治面说明无缺等,因此说“凡”等语。其中,“凡”指比丘,与“学处破损”相联。“在七罪聚中”为处所格,与“学处”相联。因依罪而制学处,故罪为学处之境。“于初或于后”指在诸学处之初或后。“vā”字表示不定择取之义。因学处破损而有犯罪的可能,故说“学处破损”。“缺,指”截断。“于中间”指在诸学处之中段。“破损”指学处破损。“穿,指”穿孔。与“二三学处”相联。“斑,指”杂色。“破损”指诸学处破损。“杂,指”种种色。在此,于一处以一异色而成杂色,称为斑;于多处以种种色而成种种色,称为杂,这是两者的差别。以缺等转起而显示无缺等,故说“凡”等。“不破戒”指未破损的学处之戒。“他们”指诸戒。“这些”之辞仅为庄严语句。“作主人”指从渴爱之奴解脱而作主人。以此显示“应说作主人”,乃以后句省略而作如是说。与“名为主人”相联。“诸智者”指佛陀等善人。“近行定或安止定”中,“vā”字为总集之义。近行定与安止定,这是……显示巴利原文
Akhaṇḍānītiādīsu paṭhamaṃ tāva khaṇḍachiddasabalakammāsāni dassetvā tesaṃ paṭipakkhavasena akhaṇḍādīni dassento āha ‘‘yassā’’tiādi. Tattha yassāti bhikkhussa, sikkhāpadaṃ bhinnanti sambandho. Sattasu āpattikkhandhesūti ādhāre bhummaṃ, sikkhāpadanti sambandho. Āpattiñhi paṭicca sikkhāpadassa paññattattā āpatti tassa visayo hoti. Ādimhi vā ante vāti sikkhāpadānaṃ ādimhi vā ante vā. Vāsaddo aniyamavikappattho. Sikkhāpade bhinne āpattisambhavato vuttaṃ ‘‘sikkhāpadaṃ bhinna’’nti. Khaṇḍaṃ nāmāti chinnaṃ nāma. Vemajjheti sikkhāpadānaṃ vemajjhe. Bhinnanti sikkhāpadaṃ bhinnaṃ. Chiddaṃ nāmāti vivaraṃ nāma. Dve tīṇi sikkhāpadānīti sambandho. Sabalaṃ nāmāti citraṃ nāma. Bhinnānīti sikkhāpadāni bhinnāni. Kammāsaṃ nāmāti vicitraṃ nāma. Ettha ca ekasmiṃ ṭhāne ekena visabhāgavaṇṇena citraṃ sabalaṃ nāma, nānāṭhāne nānāvaṇṇena vicitraṃ kammāsaṃ nāmāti ayametesaṃ viseso. Khaṇḍādīnaṃ viparivattanavasena akhaṇḍādīni dassento āha ‘‘yassa panā’’tiādi. Abhinnānisīlānīti abhinnāni sikkhāpadasīlāni. Tāni panāti sīlāni pana. ‘‘Etānī’’ti padaṃ padālaṅkāramattaṃ. Bhujissabhāvakaraṇatoti taṇhādāsabyato mocetvā bhujissakaraṇabhāvato. Iminā ‘‘bhujissabhāvakaraṇānī’’ti vattabbe uttarapadalopavasena evaṃ vuttanti dasseti. Bhujissānīti vuccantīti sambandho. Viññūhīti buddhādīhi sappurisehi. Upacārasamādhiṃ appanāsamādhiṃ vāti ettha vāsaddo samuccayattho. Upacārasamādhiñca appanāsamādhiṃ cāti hi attho. ‘‘Saṃvattayantī’’ti iminā samādhisaṃvattanikānīti ettha anīyasaddo bahulaṃ kattuvācakoti dasseti. Sīlasāmaññagatoti ettha samānassa bhāvo sāmaññaṃ, taṃ gatoti sāmaññagato, sīlena sāmaññagato sīlasāmaññagato, hutvā viharatīti yojanā. Tena vuttaṃ ‘‘samānabhāvūpagatasīlo viharatī’’ti.
“此中,‘见’者”:此处“见”一词虽为通名,因与“圣”一词相邻,成为特定所指,故说“与道相应之正见”。“与道相应”以此遮遣世间正见。“无过失”指因其清净,或因殊胜而无过失。由此显示“圣”一词在此表无过失义,而非意为已生起之词根。“导出者”指前往涅槃。由此显示“导”一词多表能作者义。“如是行者”应连接为“彼作”。“如是行”指以彼与道相应之正见而行。以此显示“以彼正见而作,故称为‘彼作’”的语义。“为苦之灭尽”:此处,灭尽即灭,苦之灭为苦灭,即为彼;为显示此义,故说“为一切苦之灭尽”。“其余部分”指除已说之语外的其余语句。显示巴利原文
Yāyaṃdiṭṭhīti ettha ‘‘diṭṭhī’’ti sāmaññagatassāpi saddassa ‘‘ariyā’’ti saddantarasannidhānena visesavisayattā sammādiṭṭhīti āha ‘‘maggasampayuttā sammādiṭṭhī’’ti. ‘‘Maggasampayuttā’’ti iminā lokiyasammādiṭṭhiṃ paṭikkhipati. Niddosāti visuddhattā, uttamattā vā niddosā. Iminā ariyasaddo niddosatthavācako anipphannapāṭipadikoti dasseti. Niyyātīti nibbānaṃ yāti. Iminā anīyasaddo bahulaṃ kattuvācakoti dasseti. Yo tathākārī hoti, takkarassāti yojanā. Tathākārīti tāya maggasampayuttāya sammādiṭṭhiyā kārī hoti. Iminā tāya sammādiṭṭhiyā karotīti takkaroti vacanatthaṃ dasseti. Dukkhakkhayāyāti ettha khīyanaṃ khayo, dukkhassa khayo dukkhakkhayo, tadatthāyāti dassento āha ‘‘sabbadukkhassa khayattha’’nti. Sesanti vuttavacanato sesaṃ vacanaṃ.
犍度问答品显示巴利原文
Khandhakapucchāvāro
问答之解释显示巴利原文
Pucchāvissajjanāvaṇṇanā
320 320.「具足戒篇」即是大篇。「连同因缘与解说」这句话,是用来显示「与因缘共」即是「有因缘」,「与解说共」即是「有解说」的意思。这其中,「因缘」指的是以学处的制定与宣说为内涵的因缘。「解说」是指对人等所作的解说。「于彼处」是指在具足戒篇中。「最胜句」:此处「最胜」一词被解释为「最上法门」。「句」指的是像「诸比丘,未满二十岁者不应授与具足戒」这类语句。通过这些句来显示「最胜句即是最胜句」的含义。「如是」即指此义。然而,为什么这里就「最胜句有几种罪」而仅以句为主进行解说呢?难道罪不仅仅属于人吗?因此说了「因以何种句」等。「因」即因为。应连接为「由何种句所制定」。「彼彼」指罪。「二罪」:在这里显示两种罪的自相,所以说「波逸提、恶作」。显示巴利原文
320.Upasampadakkhandhakanti mahākhandhakaṃ. ‘‘Nidānena ca niddesena ca saddhi’’nti iminā saha nidānenāti sanidānaṃ, saha niddesenāti saniddesanti vacanatthaṃ dasseti. Ettha nidānenāti sikkhāpadapaññattidesasaṅkhātena nidānena. Niddesenāti puggalādiniddesena. Tatthāti upasampadakkhandhake. Samukkaṭṭhapadānanti ettha samukkaṭṭhasaddo uttamapariyāyoti āha ‘‘uttamānī’’ti. Padānīti ‘‘na bhikkhave ūnavīsativasso puggalo upasampādetabbo’’ti (pāci. 402-403; mahāva. 124) ādinā nayena vuttāni padāni. Imehi padehi ‘‘samukkaṭṭhāni padāni samukkaṭṭhapadānī’’ti vacanatthaṃ dasseti. Itīti ayamattho. Kasmā panettha ‘‘samukkaṭṭhapadānaṃ kati āpattiyo’’ti padānameva sāmivasena niddeso kato, nanu āpattiyo nāma puggalānaññeva hontīti āha ‘‘yena yena hī’’tiādi. Hīti yasmā. Yena yena padena paññattāti sambandho. Sā sāti āpatti. Dve āpattiyoti ettha dvinnaṃ āpattīnaṃ sarūpaṃ dassento āha ‘‘pācittiyaṃ, dukkaṭa’’nti.
「愿他们灭」即「愿他们灭」。「愿他们坏灭」的意思是「愿那些比丘坏灭」。「以他们」指以诸比丘。「说」是指正在宣说的人。应连接为「于其余布萨作法中」。「唯恶作罪」这一句,是显示此处「一罪」依义理等唯是恶作罪。显示巴利原文
Nassanteteti nassantu ete. Vinassanteteti vinassantu ete bhikkhūti attho. Tehīti bhikkhūhi. Vadatoti vadantānaṃ. Sesesu uposathakaraṇesūti sambandho. ‘‘Dukkaṭāpattiyevā’’ti iminā ekā āpattīti ettha atthapakaraṇādivasena dukkaṭāpattiyevāti dasseti.
“于自恣犍度中亦”:此“亦”字是指布萨犍度。显示巴利原文
Pavāraṇakkhandhakepīti pisaddo uposathakkhandhakaṃ apekkhati.
“于皮革相应中亦”:是说将皮革相关内容合在一处宣说的犍度,也就是“于皮革犍度中亦”的意思。此中的“亦”字关联自恣犍度。“于药犍度中亦”:此中的“亦”字关联皮革犍度。“周遍”:指生殖器的周围。显示巴利原文
Cammasaṃyuttepīti cammena saṃyuttaṃ katvā desite khandhakepi, cammakkhandhakepīti attho. Pisaddo pavāraṇakkhandhakaṃ apekkhati. Bhesajjakkhandhakepīti pisaddo cammakkhandhakaṃ apekkhati. Samantāti aṅgajātassa samantato.
“于彼处”:即咖提那犍度中。“衣相应”:即衣犍度中。显示巴利原文
Tatthāti kathinakkhandhake. Cīvarasaṃyutteti cīvarakkhandhake.
“瞻波迦”者,指瞻波犍度中所说。“于合集犍度中亦”的“亦”字,系就瞻波犍度而言。显示巴利原文
Campeyyaketi campeyyakkhandhake. Samuccayakkhandhakesupīti pisaddo campeyyakkhandhakaṃ apekkhati.
在灭诤犍度中,有此二罪,应如此连结。此法则于其余诸处亦同。“小事”者,是在小事犍度中。“重物舍弃”者,是在重物的舍弃中。显示巴利原文
Samathakkhandhake imā dve āpattiyo hontīti yojanā. Eseva nayo sesesupi. Khuddakavatthuketi khuddakavatthukkhandhake. Garubhaṇḍavissajjaneti garubhaṇḍassa vissajjane.
“破僧”者,在破僧犍度中。“当问行仪,是在行仪犍度中所说”,以此“行仪”一词,显示应取行仪犍度。“彼”者,即恶作罪。以“如是”一词,指示“唯是恶作罪”之句。“于巴帝摩卡安立”者,以此显示在圣典中,于“当问安立”处,省略了“巴帝摩卡”等词。“在五百与七百中”者,在五百犍度与七百犍度中。“所举”者,此处由“rup”字根具有两种业性,且属于“尼亚”等类,故说“法”为主要之业,“摄”非主要之业,因此说为“法摄”。“在彼处”者,即指在五百与七百中。显示巴利原文
Saṅghabhedeti saṅghabhedakkhandhake. ‘‘Samācāraṃ pucchissanti vutte vattakkhandhake’’ti iminā samācārasaddena vattakkhandhakaṃ gahetabbanti dasseti. Sāti dukkaṭāpatti. ‘‘Tathā’’ti padena ‘‘ekā dukkaṭāpattiyevā’’ti padaṃ atidisati. ‘‘Pātimokkhaṭṭhapane’’ti iminā pāḷiyaṃ ṭhapanaṃ pucchissanti ettha ‘‘pātimokkha’’ntiādipadassa lopaṃ dasseti. Pañcasatikasattasatikesūti pañcasatikakkhandhakasattasatikakkhandhakesu. Āropitoti ettha rupadhātuyā dvikammikattā, nyādigaṇattā ca ‘‘dhammo’’ti padhānakammameva vuttaṃ, na ‘‘saṅgaha’’nti apadhānakammaṃ. Tena vuttaṃ ‘‘dhammo saṅgaha’’nti. Tatthāti pañcasatikasattasatikesu.
增一法之理则显示巴利原文
Ekuttarikanayo
增一法理则之一法篇解释显示巴利原文
Ekuttarikanayo ekakavāravaṇṇanā
321 三二一、如此解说犍度问之后,现在为开示增一法,而说“罪……乃至……法中”。其中,“在增一法中应如是了知抉择”,应如此连接。以“六罪生起”一语,显示这些生起即是令罪生起,由此义故,得名为罪之作者。“他们”指六种罪之生起。“由”与“犯”相连接。“于学处及”是指在巴帝摩卡学处中。“轻罪”者,此处并非因其过失微小而称为轻,而是因轻羯磨而得清净,故说“以轻羯磨而清净故”。“五种”指以土喇咤亚等为五类。“以某”指以轻、或以重、或以某种方式。“有余者,从在家性有余沙门性属此”,故称有余;与反面相对,故称无余。“二罪聚”指波罗夷与桑喀地谢沙二种罪聚。显示巴利原文
321. Evaṃ khandhakapucchāya vaṇṇanaṃ katvā idāni ekuttarikanayassa taṃ karonto āha ‘‘āpatti…pe… naye’’ti. Tattha ekuttarikanaye evaṃ vinicchayo veditabboti yojanā. ‘‘Cha āpattisamuṭṭhānānī’’ti iminā samuṭṭhānāni āpattiṃ karontīti atthena āpattikarā nāmāti dasseti. Etesanti channaṃ āpattisamuṭṭhānānaṃ. Hīti yasmā, āpajjatīti sambandho. Sikkhāpade cāti mātikāsikkhāpade ca. Lahukā āpattīti ettha appasāvajjattā na lahukā nāma hoti, lahukena pana vinayakammenāti āha ‘‘lahukena vinayakammena visujjhanato’’ti. Pañcavidhāti thullaccayādivasena pañcapakārā. Kenacīti lahukena vā garukena vā kenaci ākārena. Saṃvijjati gihibhāvato avaseso samaṇabhāvo etissāti sāvasesā, paṭipakkhavasena anavasesā. Dve āpattikkhandhāti pārājikasaṅghādisesavasena dve āpattikkhandhā.
“作”者,以此显示“障碍性”一词中 ṇika 后缀的意义。障碍性罪在任何情况下都是障碍性的,因此说“即使犯障碍性罪者”等。与“忏悔后得清净者”相连。世间所呵责者,即为世间人所应呵责者。依制所呵责者,即为依世尊之制所应呵责者。“往”与“犯何罪”相连。“作”是从正在作的角度而言。此处 māna 词末音变为 na,以此显示“作即行为”的状态意义。“犯”即补特伽罗犯。应连接为“彼罪从行为而生起”。是何罪?故说“如波罗夷罪”。此法则亦适用于后续诸句。显示巴利原文
‘‘Karontī’’ti iminā antarāyikāti ettha ṇikapaccayassa atthaṃ dasseti. Antarāyikā āpattiyo sabbathā antarāyikā hontīti āha ‘‘antarāyikaṃ āpannassāpī’’tiādi. Desetvā suddhipattassāti sambandho. Lokavajjāti lokehi vajjetabbā. Paṇṇattivajjāti bhagavato paṇṇattiyā vajjetabbā. Yanti yaṃ āpattiṃ āpajjatīti sambandho. Karontoti kiriyamānato. Ettha hi mānasaddassa antādeso. Iminā karaṇaṃ kiriyanti bhāvatthaṃ dasseti. Āpajjatīti puggalo āpajjati. Sā āpatti kiriyato samuṭṭhitā nāmāti yojanā. Kā āpatti viyāti āha ‘‘pārājikāpatti viyā’’ti. Eseva nayo anantaravākyesupi.
“先罪”:此处 pubba 一词为“最初”义,故说“最初所犯之罪”。以“所犯”一词表示中间省略。“后犯罪”:即衣分别中的恶作罪。“根本清净”:因根本中无任何罪夹杂,故为清净之罪。与“于库伦迪所说”相连。“此亦”:指库伦迪所说之语亦然。pi 词指向前述大注疏之语。“以一方式”:以一因缘。显示巴利原文
Pubbāpattīti ettha pubbasaddo paṭhamatthoti āha ‘‘paṭhamaṃ āpannāpattī’’ti. ‘‘Āpannā’’ti padena majjhelopaṃ dasseti. Pacchā āpannāpattīti vattabhedadukkaṭāpatti. Mūlavisuddhiyāti mūle kāyaci āpattiyā amissattā visuddhiyā āpattiyā. Kurundiyaṃ vuttanti sambandho. Idampīti kurundiyaṃ vuttavacanampi. Pisaddena purimaṃ mahāaṭṭhakathāvacanaṃ apekkhati. Ekena pariyāyenāti ekena kāraṇena.
“何”:罪,与“已说示”相连。连结:此已说示者名为“入计数者”。连结:何已说示者名为“不入计数者”。“与意欲俱”:即“我将犯”,与意欲俱。“以”:真实,或因由。以“不入于计数”显示“不趣向计数,故为不入计数者”之义。与“于第八事中圆满”相连。此巴利文因以八事圆满之方式涉及比丘尼,故就比丘尼而说。于比丘第二波罗夷处亦可得。显示巴利原文
Yāti āpatti, desitā hotīti sambandho. Ayaṃ desitā gaṇanūpikā nāmāti yojanā. Yā desitā hoti, ayaṃ agaṇanūpikā nāmāti yojanā. Saussāhenevāti punapi āpajjissāmīti saha ussāheneva. Hīti saccaṃ, yasmā vā. ‘‘Gaṇanaṃ na upetī’’ti iminā gaṇanaṃ na upagacchatīti agaṇanūpikāti vacanatthaṃ dasseti. Aṭṭhame vatthusmiṃ pūraṇeti sambandho. Idaṃ pāḷiyaṃ aṭṭhavatthukapūraṇavasena bhikkhunīnaṃ āgatattā bhikkhuniyo sandhāya vuttaṃ. Bhikkhūnampi dutiyapārājikaṭṭhāne labbhatiyeva.
“粗重所呵”:此处显示“此有过重之呵责,故为粗重所呵”,故说“制定于粗重罪”。连结:于如法之承诺不实行时有罪,且此与在家相关。“五无间业罪”:以五无间业所犯之波罗夷罪。“苏定那长老等”:以 ādi 词摄取达尼亚长老等。“初业者”:作初业者,或专注于其。“猕猴沙门等”:以 ādi 词摄取瓦基子等。连结:凡于某时某刻犯罪者,名为“偶犯者”。于后文亦同此法则。显示巴利原文
Thullavajjāti ettha thullaṃ vajjaṃ etissāti thullavajjāti dassento āha ‘‘thulladose paññattā’’ti. Yā ca dhammikassa paṭissavassa asaccāpane āpatti atthi, sā ca gihipaṭisaṃyuttāti yojanā. Pañcānantariyakammāpattīti pañcahi ānantariyakammehi āpannā pārājikāpatti. Sudinnattherādīti ādisaddena dhaniyattherādayo saṅgaṇhāti. Ādikammikoti ādikammaṃ karonto, tasmiṃ niyutto vā. Makkaṭisamaṇādīti ādisaddena vajjiputtakādayo saṅgaṇhāti. Yo kadāci karahaci āpattiṃ āpajjati, so adhiccāpattiko nāmāti yojanā. Paratopi eseva nayo.
「举罪」:以此显示「举罪者即是举罪人」的含义。「被举罪」:以此显示「应被举罪者即是被举,彼即为被举者」的含义。「十五」:即巴帝摩卡止篇中所说的十五种法。「以彼」:指非法之举罪者,与「被举罪」相关联。巴帝摩卡止篇中说:虽安住于真实与不动者,亦仅名为非法被举者;然若被如法举罪者所举而有动摇,则名为非法被举者;若被非法举罪者所举而有动摇,则不名为非法被举者,故此处于文中未说。「具足」:以此显示「这些决定法存在於彼,故称为决定」的含义。显示巴利原文
‘‘Codetī’’ti iminā codetīti codakoti vacanatthaṃ dasseti. ‘‘Codito’’ti iminā coditabboti cudito, soyeva cuditakoti vacanatthaṃ dasseti. Pañcadasasūti pātimokkhaṭṭhapanakkhandhake vuttesu pañcadasadhammesu. Tenāti adhammacodakena, coditoti sambandho. Pātimokkhaṭṭhapanakkhandhake (cūḷava. 401) vutte sacce ca akuppe ca atiṭṭhantopi adhammacuditakoyeva nāma, so pana dhammacodakena coditeyeva kuppanto adhammacuditako nāma, adhammacodakena codite pana kuppantopi adhammacuditako nāma na hoti, tasmā idha na vutto. ‘‘Samannāgato’’ti iminā niyatā etassa santīti niyatoti vacanatthaṃ dasseti.
「能犯」:即能犯者。虽未曾被作任何羯磨,亦只名为未被驱摈者,然因其无被驱摈之可能,故此处未说。「此」:指被作呵责等羯磨的比丘。「以」:因为,与「不动摇」相连。「相标识罚羯磨别住灭摈」:即相标识灭摈、罚羯磨灭摈及别住灭摈。「以何」:以比丘。「彼」:即别住者。二种别住者的差别将于下文说明。「停止应知」:此处「停止」是指什么?即是巴帝摩卡止。显示巴利原文
Āpajjituṃ bhabbāti bhabbāpattikā. Kenaci kammena akatopi anukkhittakoyeva nāma, so pana ukkhittakoti saṅkābhāvato idha na vutto. Ayanti tajjanīyādikammakato bhikkhu. Hīti yasmā, na kopetīti sambandho. Liṅgadaṇḍakammasaṃvāsanāsanāhīti liṅganāsanena ca daṇḍakammanāsanena ca saṃvāsanāsanena ca. Yenāti bhikkhunā. Soti nānāsaṃvāsako. Dvinnaṃ nānāsaṃvāsakānaṃ viseso heṭṭhā (pāci. aṭṭha. 428) vuttoyeva. Ṭhapanaṃ jānitabbanti ettha kiṃ ṭhapanaṃ nāmāti āha ‘‘pātimokkhaṭṭhapana’’nti.
增一法门:二法段解释显示巴利原文
Ekuttarikanayo dukavāravaṇṇanā
322 三二二、於二法中,「无心者之罪」:此为连结句。「实事告白之罪」:指波逸提罪。「非实事告白之罪」:指波罗夷罪与偷兰遮罪。「足洗法等」:以「等」字含摄其余五语。「床座等」:以「等」字含摄皮囊等。「於不请而往等」:以「等」字含摄不举起而往。「有人」:指彼自身所摄之人,为有人。「他人」:指他之人,为他人。「重」:指桑喀地谢沙。「轻」:指波逸提。「复重」:指波罗夷。「复轻」:唯指波逸提。显示巴利原文
322. Dukesu acittakā āpattīti sambandho. Bhūtārocanāpattīti pācittiyāpatti. Abhūtārocanāpattīti pārājikathullaccayāpatti. Padasodhammādikātiādisaddena uttarichapañcavācā saṅgahitā. Mañcapīṭhādīnantiādisaddena bhisiādayo saṅgaṇhāti. Anāpucchāgamanādīsūti ādisaddena anuddharitvā gamanaṃ saṅgaṇhāti. Sapuggaloti so attasaṅkhāto puggalo sapuggalo. Parapuggaloti paro puggalo parapuggalo. Garukanti saṅghādisesaṃ. Lahukanti pācittiyaṃ. Puna garukanti pārājikaṃ. Puna lahukanti pācittiyameva.
「乃至指量」中的「乃至」一词,含摄了「乃至发端量」之义。此处的「彼」指床座。「可往者犯」一语,表示连接。显示巴利原文
Aṅgulimattampīti pisaddena kesaggamattampīti atthaṃ sampiṇḍeti. Tanti mañcapīṭhaṃ. Gamiyo āpajjati nāmāti sambandho.
「取者犯」等,是显示圣典中“取者而犯,有罪”这一结合方式的义罪。其中,「取者犯」意为成为取者后犯下罪过。如是,「犯」此动词便期待另一动词「有」而成为主语,应当这样理解。或者,取者之人所犯之罪,即彼罪存在的结合。同理适用于其余各处。「哑羊戒等」中的「等」字,含摄了牛戒、狗戒等。「别住者等犯」,这是连接。「或受呵责等羯磨之人」,这是结合。「不受而犯」,是指未受持而犯。「彼」指人。「作者犯」,是指造作者而犯,这是结合。同样,「与者犯」等也是如此。显示巴利原文
‘‘Ādiyanto āpajjati nāmā’’tiādinā atthāpatti ādiyanto āpajjatīti pāḷiyaṃ ādiyanto hutvā āpajjati āpatti atthīti yojanānayaṃ dasseti. Evañhi sati ‘‘āpajjatī’’ti ākhyātapadaṃ ‘‘atthī’’ti kiriyantaraṃ apekkhitvā kattā hotīti daṭṭhabbaṃ. Atha vā ādiyanto puggalo yaṃ āpattiṃ āpajjati, sā āpatti atthīti yojanā. Eseva nayo aññesupi. Mūgabbatādīnīti ādisaddena govatakukkuravatādīni saṅgaṇhāti. Pārivāsikādayo āpajjantīti sambandho. Tajjanīyādikammakatā vā puggalāti yojanā. Asamādiyantāāpajjantīti asamādiyantā hutvā āpajjanti. Teti puggale. Karonto āpajjati nāmāti karonto hutvā āpajjati nāmāti yojanā. Evaṃ dento āpajjati nāmātiādīsupi.
「一夜、六夜、七日、十日、一月之超过」者,即如下律文所述的时间超过:「即使一夜,比丘亦应离三衣而住」(波逸提 475-476)、「该比丘应以该衣离住最多六夜」(波逸提 653)、「最多七日应受用所贮藏的食物」(波逸提 622-623)、「最多十日应持有额外之衣」(波逸提 462-463)以及「该比丘应寄存最多一月」(波逸提 499-500)。显示巴利原文
Ekarattachārattasattāhadasāhamāsātikkamesūti ‘‘ekarattampi ticīvarena vippavaseyyā’’ti (pārā. 475-476) ca ‘‘chārattaparamaṃ tena bhikkhunā tena cīvarena vippavasitabba’’nti (pārā. 653) ca ‘‘sattāhaparamaṃ sannidhikārakaṃ paribhuñjitabba’’nti (pārā. 622-623) ca ‘‘dasāhaparamaṃ atirekacīvaraṃ dhāretabba’’nti (pārā. 462-463) ca ‘‘māsaparamaṃ nikkhipitabba’’nti (pārā. 499-500) ca vuttakālātikkamesu.
而所谓‘犯此罪’,是连接关系。显示巴利原文
Imaṃ pana āpattiṃ āpajjati nāmāti sambandho.
‘于何派而坐’:即自己坐于何派。‘他们’:指坐于自派者,此处连接‘别众’。‘何等’:指坐于自派者。‘破坏羯磨’:因是别众,故破坏羯磨。‘其余’:指坐于他派者。因未进入伸手范围,故破坏羯磨,应如此理解。‘此同理’:为详细说明所述语句,而说‘何等’等。‘何等’:即坐于自派或他派的任何比丘。‘彼’:即那位比丘。‘应犯性’:指应犯的状态。由此人从六种起源应犯之罪,此处显示‘罪’的语义。‘以羯磨或以筹取’:其中,诵出带有相状的法而被含摄于羯磨,说明说示及随念为筹取,故说‘诵出……乃至……一’。‘前分’:指破僧前阶段所生起的。‘量’:即破僧的原因。显示巴利原文
Yasmiṃ pakkhe nisinnoti yasmiṃ pakkhe sayaṃ nisinno. Tesanti attano pakkhe nisinnānaṃ, nānāsaṃvāsakanti sambandho. Yesanti sakapakkhe nisinnānaṃ. Kammaṃ kopetīti nānāsaṃvāsakattā kammaṃ kopeti. Itaresanti parapakkhe nisinnānaṃ. Hatthapāsaṃ anāgatattā kammaṃ kopetīti yojanā. ‘‘Eseva nayo’’ti vuttavacanaṃ vitthārento āha ‘‘yesaṃ hī’’tiādi. Yesanti sakapakkhe vā parapakkhe vā nisinnānaṃ yesaṃ bhikkhūnaṃ. Soti bhikkhu. Āpajjitabbatoti āpajjitabbabhāvato. Iminā puggalena chahi samuṭṭhānehi āpajjitabbāti āpattiyoti vacanatthaṃ dasseti. Kammena vā salākaggāhena vāti ettha uddeso kamme lakkhaṇahāranayena saṅgahaṃ gacchati, vohārānussāvanā salākaggāheti dassento āha ‘‘uddeso ceva…pe… eka’’nti. Pubbabhāgāti saṅghabhedassa pubbabhāge pavattā. Pamāṇanti saṅghabhedassa kāraṇaṃ.
‘路程不足者’:此处‘路程’是时间的同义词,故说‘未满二十岁’。‘贼住者等’:以‘等’字应摄外道出家者、污比丘尼者、五无间业者。八种不能者称为‘作恶作’,应如此连接。此中,‘应作’即作、羯磨;‘恶作应作’即恶作,即羯磨本身。‘此的行为是恶作’,故为作恶作者。如‘未取火’等处,限定词后置。为显示此义,故说‘恶作的行为’等。‘不请求’:此处为显示请求动词的主要对象,故说‘具足戒’;‘僧团’应理解为非主要对象。‘三藏者’:即以诵读方式持三藏者。‘或以命令’:‘或’字含摄‘或以意见’之义。‘正请求时’:即正在请求依止老师时。‘所犯事有余’:应如此连接——所行之事,若行则犯罪,此事即名为有余。显示巴利原文
Addhānahīno nāmāti ettha addhānasaddo kālapariyāyoti āha ‘‘ūnavīsativasso’’ti. Theyyasaṃvāsakādayotiādisaddena titthiyapakkantakabhikkhunīdūsakapañcānantariyā saṅgahetabbā. Aṭṭha abhabbapuggalā karaṇadukkaṭakā nāma hontīti yojanā. Ettha kattabbanti karaṇaṃ, kammaṃ, duṭṭhu kattabbanti dukkaṭaṃ, kammameva. Karaṇaṃ dukkaṭametassāti karaṇadukkaṭako. Visesanaparanipāto ‘‘agyāhito’’tiādīsu viya. Tadevatthaṃ dassento āha ‘‘dukkaṭakiriyā’’tiādi. No ca yācatīti ettha yācadhātuyā padhānakammaṃ dassento āha ‘‘upasampada’’nti, ‘‘saṅgha’’nti apadhānakammamānetabbaṃ. Tepiṭakoti tipiṭakaṃ vācuggatavasena dhārako. Āṇāyapīti pisaddo ‘‘matenapī’’ti atthaṃ sampiṇḍeti. Yācantassevāti nissayaṃ ācariyaṃ yācantasseva. Yaṃ vatthuṃ ajjhācaranto āpattiṃ āpajjati, taṃ vatthu sātisāraṃ nāmāti yojanā.
“障碍”:这里,“障碍者”即恼害;为说明它们即是障碍,故说“障碍”。“于彼”:即于两种障碍之中。“二种律成就”:这里,为显示“依律成就者即律成就”,故说“律成就”。以“二义”显示“尼咖”一词的同义语。“应视为随顺制定”,这是连接。“缘之破坏”:即缘的破坏,以此显示“桥之破坏”中的“桥”字为缘的同义语。“或心”:“或”字表示身语更不必说。“或”:“或”字含摄第二义。以“以量”显示“量作”中的“量”字为限度之义。以“作”显示“作”为二次派生,以原形动词表示,因相似故。“身门”:即于身门所生起的罪,以此显示“犯”一词的业。“唯以身出起”:因为仅以身具足而施与,所以唯以身出起。“头之涂抹等”:以“等”字含摄足之涂抹等。显示巴利原文
Upaghātikāti ettha upahanantīti upaghātā, teyeva upaghātikāti dassento āha ‘‘upaghātā’’ti. Tatthāti dvīsu upaghātikesu. Dve venayikāti ettha vinayena siddhā venayikāti dassento āha ‘‘vinayasiddhā’’ti. ‘‘Dve atthā’’ti iminā ṇikasaddassa sarūpaṃ dasseti . Paññattānulomaṃ nāma daṭṭhabbanti sambandho. Paccayaghātoti paccayassa ghāto. Iminā setughātoti ettha setusaddo paccayavācakoti dasseti. Cittassāpīti pisaddo pageva kāyavācānanti dasseti. Itipīti pisaddo dutiyatthasampiṇḍano. ‘‘Pamāṇenā’’ti iminā mattakāritāti ettha mattasaddo pamāṇatthoti dasseti. ‘‘Karaṇa’’nti iminā kāritāti taddhitabhāvaṃ kitabhāvena dasseti sabhāgattā. Kāyadvārikanti kāyadvāre pavattaṃ āpattiṃ. Iminā āpajjatīti padassa kammaṃ dasseti. Kāyeneva vuṭṭhātīti kāyasāmaggiyā dānattā kāyeneva vuṭṭhāti. Sīsamakkhanādīti ādisaddena pādamakkhanādiṃ saṅgaṇhāti.
“彼”:即负担。以“为度脱而发起精进”显示承担之相。应连接“虽是长老”。为显示新的负担之相,故说“我允许”等。以“生忧悔而作”显示“忧悔”一词为名词性动词根。以“日与夜”显示不断地增长诸漏。“于彼彼”:即于各各分别与篇集中。显示巴利原文
Tanti bhāraṃ. ‘‘Nittharituṃ vīriyaṃ ārabhatī’’ti iminā vahanākāraṃ dasseti. Thero samānoti yojanā. Navahanākāraṃ dassento āha ‘‘anujānāmī’’tiādi. ‘‘Kukkuccāyitvā karotī’’ti iminā kukkuccasaddassa nāmadhātuṃ dasseti. ‘‘Divā ca ratto cā’’ti iminā abhiṇhaṃ āsavavaḍḍhanaṃ dasseti. Tattha tatthāti tesu tesu vibhaṅgakkhandhakesu.
增一法门之三法篇解释显示巴利原文
Ekuttarikanayo tikavāravaṇṇanā
323 三法中,世尊住世时所犯的罪,该罪是存在的,应这样连接。“一切处”:即于一切处。为显示详细说明,故说“于彼”等。“于彼彼”:即于三法中,详细说明应这样了知,应这样连接。“出血罪”:即随顺波罗夷罪。“以具寿之称”:即以“具寿”之称呼。“或”:即汝等。显示巴利原文
323. Tikesu bhagavati tiṭṭhante yaṃ āpattiṃ āpajjati, sā āpatti atthīti yojanā. Sabbatthāti sabbesu padesu. Vitthāraṃ dassento āha ‘‘tatthā’’tiādi. Tattha tatthāti tikesu, vitthāro evaṃ veditabboti yojanā. Lohituppādāpattīti anulomapārājikāpatti. ‘‘Āvusovādenā’’ti ‘‘āvuso’’ti vohārena. Voti tumhehi.
“时”:即午前时。“非时”:即午后时。“余罪”,与此相连。“我十岁”:即我十岁。“新”:即未满五岁。“中”:即从五岁起至未满十岁。“以善心犯”:即生起善心而犯。“无记心”:即就睡眠者的有分心而言。“彼”:即罪。“一切”:即罪,“犯”,与之相连。应连接“成为具苦受而犯”。“彼”:即罪。显示巴利原文
Kāleti purebhattakāle. Vikāleti pacchābhattakāle. Avasesaṃ āpattinti sambandho. Dasavassomhīti ahaṃ dasavasso amhi. Navoti pañcavassaaparipuṇṇo. Majjhimoti pañcavassato paṭṭhāya yāva dasavassaaparipuṇṇo. Kusalacitto āpajjatīti kusalacitto hutvā āpajjati. Abyākatacittoti supantassa bhavaṅgacittaṃ sandhāya vuttaṃ. Yanti āpattiṃ. Sabbanti āpattiṃ, āpajjatīti sambandho. Dukkhavedanāsamaṅgī hutvā āpajjatīti yojanā. Yanti āpattiṃ.
“三种拒绝”:此处为指出拒绝之主,故说“佛世尊的”。“以削减烦恼之行道”:能削减烦恼、令之微薄,故名削减烦恼;此即行道,为削减烦恼之行道,以此行道。显示巴利原文
Tayo paṭikkhepāti ettha paṭikkhepassa sāmikaṃ dassento āha ‘‘buddhassa bhagavato’’ti. Kilesasallekhanakapaṭipattiyāti kilesaṃ sallikhati tanuṃ karotīti kilesasallekhanakā, sāyeva paṭipatti kilesasallekhanakapaṭipatti, tāya.
“侍奉众会的愚者”,与此相连。“侍奉众会的智者”,与此相连。其余为“得罪”,与之相连。“黑”:即黑分。“白”:即白分。显示巴利原文
Parisaṃ upaṭṭhāpento bāloti sambandho. Parisaṃ upaṭṭhāpento paṇḍito cāti sambandho. Avasesaṃ āpattinti yojanā. Kāḷeti kāḷapakkhe. Juṇheti juṇhapakkhe.
「于迦提月满月日」者,指后迦提月之满月日。「于《库伦地》中所说」,应如此连结。为说明「善说」的缘由,而说「四月」等。「因」者,即由于;应连结为「寻求与安住之比丘们」。显示巴利原文
Kattikapuṇṇamāsiyāti pacchimakattikapuṇṇamāsiyā. Kurundiyaṃ vuttanti sambandho. Suvuttakāraṇaṃ dassento āha ‘‘cātumāsa’’ntiādi. Hīti yasmā, pariyesanto ca nivāsento ca bhikkhūti yojanā.
「事」者,指交媾法等事。显示巴利原文
Vatthunti methunadhammādivatthuṃ.
「以此遮覆」者,即「遮覆」,或作工具格义亦通。为展示其具体说明,而说「关闭门户」等。「此即」者,即是预备整备。「两者」者,指在浴室遮覆与水遮覆此二者中。「一切」者,指无有遗漏的预备整备等全部工作。「出去」者,即隐藏后离去。以此「搬运」,在此显示「搬运」这一词根具有「行走、移动」之义。「离云、雾、烟、尘、罗睺」者,指没有云、没有雾、没有烟、没有尘、没有罗睺。「于他们中」者,指在云等之中。「如是」者,如同月轮照耀一般,日轮也是如此。显示巴利原文
Paṭicchādeti etāyāti paṭicchādīti karaṇatthopi yujjati. Vitthāraṃ dassento āha ‘‘dvāraṃ pidahitvā’’tiādi. Etadevāti parikammameva. Ubhayatthāti ubhayesu jantāgharapaṭicchādiudakapaṭicchādīsu. Sabbanti akhilaṃ parikammādiṃ. Niyyantīti nilīyitvā yanti. Iminā vahantīti ettha vahadhātu gatyatthoti dasseti. Abbhamahikādhūmarajarāhuvimuttanti abbhena ca mahikāya ca dhūmena ca rajena ca rāhunā ca vimuttaṃ. Tesūti abbhādīsu. Tathāti yathā candamaṇḍalaṃ virocati, tathā sūriyamaṇḍalaṃ.
「应作而成为」,此为连结。显示巴利原文
Karaṇīyena hutvāti sambandho.
「准备」意指造作。「客比丘得罪」,此为连结。「未被请求」意指「未被请求而成为」,此为连结。「于草覆地平息中,以身起立」是因施予身和合的缘故。显示巴利原文
Kappentoti karonto. Āgantuko āpajjatīti sambandho. Anajjhiṭṭhoti anajjhesito hutvāti sambandho. Tiṇavatthārakasamathe kāyena vuṭṭhāti kāyasāmaggiyā dānattā.
「为坚固性而建立塔庙」的「坚固」一词,是「牢固」的同义语,故说「为坚固性」。「坚固」即极度执持;「坚固」「紧密」「牢固」等词,义理上实为同一。「塔庙」即应建立之义。「不应圆满」是指对于不圆满者而言。「无惭、愚痴且无悔改」者:在此是为了显示,仅凭愚痴或仅凭无悔改,不应作羯磨;唯有依罪过方能作,故说「愚者」等。其中,「愚者不知」,此为连结。「此」即指愚者。「以此量」:仅以如此不知的程度而言。「以愚痴为根本的罪过」,此为连结。「二罪聚」:即依波罗夷与桑喀地谢沙而有的二种罪聚。「对他们」指对三种人而言,「应作」,此为连结。显示巴利原文
Āgāḷhāya ceteyyāti āgāḷhasaddo daḷhapariyāyoti āha ‘‘daḷhabhāvāyā’’ti. Ā bhuso gāhiyate āgāḷho, gāḷho bāḷho daḷhoti atthato ekaṃ. Ceteyyāti pakappeyya. Na pūrayatoti na pūrayantassa. Alajjī ca hoti bālo ca apakatatto cāti ettha bālamattaapakatattamattena kammaṃ na kātabbaṃ, āpattivaseneva pana kātabbanti dassento āha ‘‘bālo’’tiādi. Tattha bālo na jānātīti sambandho. Ayanti bālo. Ettāvatāti ettakena ajānanamattena. Bālabhāvamūlakaṃ āpattinti sambandho. Dve āpattikkhandheti pārājikasaṅghādisesavasena dve āpattirāsayo. Tesanti tiṇṇaṃ puggalānaṃ, kātabbanti sambandho.
「名为身戏」者,即名为身之嬉戏。「以口作乐器等之差别」者,指以口行名为乐器之作用等种种差别。「以二门」者,指依身与语此二门。违越制于身门之学处,即违越身相触等身门所制之学处。违越制于语门之学处,即违越粗恶语等语门所制之学处。「以身之破坏者」:此处,“破坏”意为不学,故说“以不学”。“为何不学名为破坏”?故说“凡是”等。其中,“凡”指人。“彼”指制于身门之学处。“不”亦是如此。“凡”者,与“因为破坏”相连属。“具足医疗业”,亦与上文相连属。“以语言之邪命,即以宣说教法、告知等”,应配合作解。显示巴利原文
Kāyiko davo nāmāti kāyiko parihāso nāma. Mukhālambarakaraṇādibhedoti mukhena ālambaranāmakatūriyakiccassa karaṇādibhedo . Dvīhipi dvārehīti kāyavacīvasena dvīhipi dvārehi. Kāyadvāre paññattasikkhāpadavītikkamoti kāyadvāre paññattassa kāyasaṃsaggādisikkhāpadassa vītikkamo. Vacīdvāre paññattasikkhāpadavītikkamoti vacīdvāre paññattassa duṭṭhullavācādisikkhāpadassa vītikkamo. Kāyikena upaghātikenāti ettha upaghātikaṃ nāma asikkhananti āha ‘‘asikkhanenā’’ti. Kasmā asikkhanaṃ upaghātaṃ nāmāti āha ‘‘yo hī’’tiādi. Tattha yoti puggalo. Tanti kāyadvāre paññattasikkhāpadaṃ. Nanti evameva. Hi yasmā upaghātetīti sambandho. Vejjakammena samannāgatoti sambandho. Sāsanauggahaṇaārocanādinā vācasikena micchājīvenāti yojanā.
「『勿作争论』者,以此显示『勿』之禁止应与『作』之读诵余部相关联之性质」。「不应说」者,于此处,「维」前缀、「阿瓦」前缀、「哈拉」词根是说话之义,故说「不应说任何事」。「凡」者,真实。「种子不受持等」者,以「等」字摄取法之寻求等。「令作场所羯磨者」者,于此处,「场所」与「场所羯磨」相似,故说「令作场所者」。「不应取」者,不应执取。为显示同一义理,故说「于何处取已」等。显示巴利原文
‘‘Mā bhaṇḍanaṃ karī’’ti iminā ‘‘mā’’ti paṭisedhassa ‘‘karī’’ti pāṭhasesena sambandhitabbabhāvaṃ dasseti. Na voharitabbanti ettha vipubbaavapubba-haradhātu kathanatthoti āha ‘‘na kiñci vattabba’’nti. Hīti saccaṃ. Bījanaggāhādiketi ādisaddena dhammajjhesanādiṃ saṅgaṇhāti. Okāsakammaṃ kārentassāti ettha ‘‘okāsa’’nti ca ‘‘okāsakamma’’nti ca sadisanti āha ‘‘okāsaṃ kārentassā’’ti. Na ādātabbanti na gaṇhitabbaṃ. Tamevatthaṃ dassento āha ‘‘yattha gahetvā’’tiādi.
「凡」者,指律。「彼」者,指比丘。「彼」者,指律。「对彼」者,指对比丘。「此」者,指羯磨。「问他人」者,配合为「我应问其他比丘」。「如是」者,如此。「彼」者,指具足三支之比丘。「对彼」者,指对具足三支者。「不应共论」者,不应与之共说。显示巴利原文
Yanti vinayaṃ. Soti bhikkhu. Soti vinayo. Tassāti bhikkhussa. Idanti kammaṃ. Aññaṃ pucchāti mayā aññaṃ bhikkhuṃ pucchāhīti yojanā. Itīti evaṃ. Soti tīhaṅgehi samannāgato bhikkhu. Assāti tīhaṅgehi samannāgatassa. Na sākacchitabboti na saha kathetabbo.
“得”:此处显示“此不舍”中“此”字的对象。“不舍”:显示“哈”词根加上“特瓦”后缀。“清净梵行”:于此应取一切时节皆离烦恼清净的漏尽者,故说“漏尽比丘”。“应堕性”:显示“应堕”中的“达”后缀是存在之义。“受用”:显示“应堕”一词有随意享用之义。“趣之清净”:指从恶趣往善趣的清净。“不善且根”:显示“不善”与“根”二字同格。因此,应作同格复合词:名为不善之根,即不善根。“恶行”:此处为显示“恶”字之恶劣、丑陋的义涵,故说“恶劣之行,或丑陋之行”。“丑陋”:指变异的自性。“以作者性”:以此拒斥“以作者性”的义理。“于彼彼处”:指于彼彼篇章集中。显示巴利原文
‘‘Laddhi’’nti iminā idamappahāyāti ettha idaṃsaddassa visayaṃ dasseti. ‘‘Avijahitvā’’ti iminā hādhātu tvāpaccayoti dasseti. Suddhaṃ brahmacārinti ettha sabbathā kilesasuddho khīṇāsavova gahetabboti āha ‘‘khīṇāsavaṃ bhikkhu’’nti. ‘‘Pātabyabhāva’’nti iminā pātabyatanti ettha tāpaccayo bhāvatthe hotīti dasseti. ‘‘Paṭisevana’’nti iminā pātabyasaddo yathākāmaparibhuñjanatthoti dasseti . Gativisodhananti duggatito sugatiyā visujjhanaṃ . ‘‘Akusalāni ceva mūlāni cā’’ti iminā akusalasaddassa ca mūlasaddassa ca tulyādhikaraṇabhāvaṃ dasseti. Tasmā akusalasaṅkhātāni mūlāni akusalamūlānīti tulyādhikaraṇasamāso kātabbo. Duccaritānīti ettha dusaddassa duṭṭhuvirūpatthabhāvaṃ dassento āha ‘‘duṭṭhu caritāni, virūpāni vā caritānī’’ti. Virūpānīti vikārasabhāvāni. ‘‘Karaṇabhūtenā’’ti iminā ‘‘kattubhūtenā’’ti atthaṃ paṭikkhipati. Tattha tatthāti tasmiṃ tasmiṃ khandhake.
递增法四法门释显示巴利原文
Ekuttarikanayo catukkavāravaṇṇanā
324 “于四法中应如是知决断”:此为衔接之语。“草覆地灭诤处”:指以草覆地灭诤而止息诤事之处所。“以他人之甘马语”:指作为他人行者的甘马语。“于彼”:指于四法。“于其他”:指于其他四法中应知如是义理,此为衔接之语。“同一者”:即身门者。“再同一者”:即语门者。“应犯之罪与同室宿罪”:此为衔接之语。“醒者”:指觉醒者。显示巴利原文
324. Catukkesu evaṃ vinicchayo veditabboti yojanā. Tiṇavatthārakasamathaṭṭhānanti tiṇavatthārakasamathena adhikaraṇavūpasamitaṭṭhānaṃ. Parassa kammavācāyāti parassa karaṇabhūtāya kammavācāya. Tatoti catukkato. Paresūti aññesu catukkesu evamattho veditabboti yojanā. Tamevāti kāyadvārikameva. Puna tamevāti vacīdvārikameva. Āpajjitabbāpattiñca sahāgāraseyyāpattiñcāti yojanā. Jaggantoti jāgaranto.
“无心者犯”:应理解为“无心比丘犯”或“成为无心而犯”,以此连接文义。“相同”:指事相同。“彼”:即彼某一罪。“如是”:如此。显示巴利原文
Acittako āpajjati nāmāti ‘‘acittako bhikkhu āpajjati nāmā’’ti vā ‘‘acittako hutvā āpajjati nāmā’’ti vā yojanā kātabbā. Sabhāganti vatthusabhāgaṃ. Tañcāti aññataraṃ tañca āpattiṃ. Itīti evaṃ.
「以羯磨」:指以共住劝告羯磨。「以羯磨出罪」:唯以羯磨而出罪。显示巴利原文
Kammenāti samanubhāsanakammena. Kammena vuṭṭhātīti kammena eva vuṭṭhāti.
「彼」:指在家者的资具;「被带来」是连接词。「锁」:指钥匙。「内」:指仓库的内部。显示巴利原文
Soti gihiparikkhāro, āhaṭo hotīti sambandho. Avāpuraṇanti kuñcikaṃ. Antoti bhaṇḍāgārassa anto.
「现前出罪」:唯以现前而出罪。显示巴利原文
Sammukhāvuṭṭhātīti sammukhā eva vuṭṭhāti.
“已卧之比丘尼”,此为连接。“此”,指共屋卧罪;“缘于”,此为连接。“此”,指“以性相显现”一语;“所说”,此为连接。“二者”,即比丘与比丘尼。“以性相获得”,即以女性相获得。“最初”,指最初时期。以“依最初生起”一语,显示先前生起者为“先”的含义。以“依殊胜性”一语,显示依先前性、依殊胜性而生起者为“先”的含义。以“男相”一语,显示此缘的自性。“男性姿态、男性行仪等”,以“等”字含摄男根相等。“彼四十六学处”,此为连接。依此所说之理,于第二四句组中亦应知其义。“他们”,即一百三十学处。显示巴利原文
Sayitāya eva bhikkhuniyāti yojanā. Idanti sahāgāraseyyāpattiṃ, paṭiccāti sambandho. Etanti ‘‘liṅgapātubhāvenā’’ti vacanaṃ, vuttanti sambandho. Ubhinnampīti bhikkhubhikkhunīnampi . Liṅgapaṭilābhenāti itthiliṅgapaṭilābhena. Paṭhamanti ādikappakāle. ‘‘Paṭhamaṃ uppannavasenā’’ti iminā pure uppannaṃ purimanti vacanatthaṃ dasseti. ‘‘Seṭṭhabhāvenā’’ti iminā purabhāvena seṭṭhabhāvena uppannaṃ purimanti vacanatthaṃ dasseti. ‘‘Purisaliṅga’’nti iminā imapaccayassa sarūpaṃ dasseti. Purisakuttapurisākārādīti ādisaddena purisanimittādayo saṅgaṇhāti. Yāni chacattālīsa sikkhāpadānīti yojanā. Iminā vuttanayānusārena dutiyacatukkepi attho veditabbo. Tehīti tiṃsādhikehi satasikkhāpadehi.
“大教示”,即律典(《大品》305)中所说的大教示。为何大教示被称为“自举”呢?因此说“他们”等。其中,“他们”指四大教示,“被称为”是连接。以“自”一词,显示“自举”中“自”字即自己之义。以“举起”一词,显示“举”字即举起之义。以“被安立”一词,显示自己举起而安立,故为“自举”之义。以“应吞咽受用”一语,遮止外在受用。“然而水”,是指与任何物无接触的清净水。“时”,指被蛇咬之时。以“五或十戒”一语,显示五戒或十戒为近事男所受的戒。显示巴利原文
Mahāpadesāti vinaye (mahāva. 305) āgatā mahāpadesā. Kasmā mahāpadesā ‘‘sāmukkaṃsā’’ti vuccantīti āha ‘‘te hī’’tiādi. Tattha teti cattāro mahāpadesā, vuccantīti sambandho. ‘‘Saya’’nti iminā sāmukkaṃsāti ettha saṃsaddassa sayamatthaṃ dasseti. ‘‘Ukkhipitvā’’ti iminā ukkaṃsasaddo ukkhipanatthoti dasseti. ‘‘Ṭhapitattā’’ti iminā sayaṃ ukkaṃsitvā ṭhapitā sāmukkaṃsāti vacanatthaṃ dasseti. ‘‘Ajjhoharaṇīyaparibhogā’’ti iminā bāhiraparibhogaṃ nivatteti. Udakaṃ panāti kenaci asaṃsaggaṃ pasannodakaṃ pana. Kāleti sappadaṭṭhakāle. ‘‘Pañca vā dasa vā sīlānī’’ti iminā pañca vā dasa vā sīlāni upāsakasīlanti dasseti.
其中,“及”,是指在寺院中。“二者”,即依来客与住者而分的二者。“不共”,指与二者不共。“罪”,指唯与比丘尼共通的罪。“于来客四法组中”,“及”字指向来客四法组。“事之差别性”,即淫欲等事的差别性。“实”,即真实,或因为。“彼”,指罪。“如是”,如同于身触,于食蒜亦如是,这是连接。“于此”,指于事之差别性等四法组中。“四波罗夷”,指比丘巴帝摩卡中所说者。“于各别犯时亦同此法”,这是连接。显示巴利原文
Tattha cāti vihāre ca. Ubhopīti āgantukāvāsikavasena ubhopi. Asādhāraṇanti dvīhi asādhāraṇaṃ. Āpattinti bhikkhunīhiyeva sādhāraṇaṃ āpattiṃ. Gamiyacatukkepīti pisaddo āgantukacatukkaṃ apekkhati. Vatthunānattatāvāti methunādivatthunānattatā eva. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Sāti āpatti. Tathāti yathā kāyasaṃsagge, tathā lasuṇakhādaneti yojanā. Etthāti vatthunānattatādicatukke . Cattāri pārājikānīti bhikkhupātimokkhe āgatāni. Visuṃ āpajjantesupi eseva nayoti sambandho.
「前四法组」者,指于事之差别性等四法组中。「第一问」者,此为连结。「于此」者,指于事之相似性等四法组中。「及」者,指及于问。「于彼」者,指于事之差别性等四法组中。「于第三、第四问中」者,此为连结。显示巴利原文
Purimacatukketi vatthunānattatādicatukke. Yo paṭhamo pañhoti yojanā. Idhāti vatthusabhāgatādicatukke. Yo cāti yo ca pañho. Tatthāti vatthunānattatādicatukke. Tatiyacatutthesu pañhesūti sambandho.
「对共住弟子」一句,于「应作」句中是为格关系。显示巴利原文
‘‘Saddhivihārikassā’’ti padaṃ ‘‘kattabba’’iti pade sampadānaṃ.
「重」者,即是波罗夷。「轻」者,即是偷兰遮或恶作。显示巴利原文
Garukanti pārājikaṃ. Lahukanti thullaccayaṃ vā dukkaṭaṃ vā.
由于八位比丘尼应依序而坐,故说“从第九位比丘尼”。“应起立者”指应面对面侍立者。“及无差别”是指不作比丘或比丘尼的区别,仅就共通性而言。“座位应得四法组”一句,是作为“第一句”中的部分关联。显示巴利原文
Aṭṭhannaṃ bhikkhunīnaṃ paṭipāṭiyā nisīditabbato vuttaṃ ‘‘navamabhikkhunito’’ti. Paccuṭṭhānārahāti paṭimukhaṃ upaṭṭhātuṃ arahā. Avisesena cāti ‘‘bhikkhū’’ti vā ‘‘bhikkhunī’’ti vā visesa, makatvā sāmaññena ca. ‘‘Āsanārahacatukkassā’’ti padaṃ ‘‘paṭhamapada’’nti pade avayavisambandho.
“不共”即与比丘不共。“于非时许可”是指在当日非时中许可。“时已过”指超过七夜之时限。此处是将“尽形寿药等三种”“不许可肉”“已取”“未受”等连接起来。显示巴利原文
Asādhāraṇanti bhikkhūhi asādhāraṇaṃ. Vikāle kappatīti tadahuvikāle kappati. Kālātītanti kālayāmasattahātītaṃ. Yāvakālikādittayañca akappiyamaṃsañca uggahitakañca apaṭiggahitakañcāti yojanā.
“有绳鞋、常浴、皮革敷具”即指有绳鞋、常浴和皮革敷具等物。“这些四种”指由五人众僧团授予具足戒等事。“在此”是指于边地诸国而言;“在此”是指于中地而言。“此”指四种事物。“为显示”即为了显示,“为”这一后缀表示目的之义。同样的道理也适用于“为显示”等处。其余应连接为“所允许的”。“于两处”是指依边地与中地的意义,在两种情况下。显示巴利原文
Guṇaṅguṇūpāhanañca dhuvanhānañca cammattharaṇañca guṇaṅguṇūpāhanadhuvanhānacammattharaṇāni. Imāni cattārīti pañcavaggena gaṇena upasampadadānādīni. Idhāti paccantimesu janapadesu. Idhāti majjhimesu. Idanti catubbidhaṃ vatthu. Dīpetumpīti dīpanampi. Tuṃpaccayo hi katvatthajotako. Eseva nayo dīpetuṃ panāti etthāpi. Sesaṃ anuññātakanti sambandho. Ubhayatthapīti paccantimamajjhimavasena ubhayatthāpi.
将“欲求清净的宣说”合而为一,故说为“四种”。“四种前行”是语性的颠倒,其实际义为“四种应先行之事”。应以此连接之前所说的这四种。应以此来连接所获得的约定。“一切处”,即于一切四法组中。显示巴利原文
Chandapārisuddhiakkhānaṃ ekaṃ katvā ‘‘cattāro’’ti vuttaṃ. Cattāro pubbakiccāti liṅgavipallāso, ‘‘cattāri pubbakiccānī’’ti hi attho. Evaṃ vuttāni imāni cattārīti sambandho. Evaṃ āgatā sammutiyoti sambandho. Sabbatthāti sabbesu catukkesu.
增一法门之五法篇解释显示巴利原文
Ekuttarikanayo pañcakavāravaṇṇanā
325 于五法中,“五种决定之人”仅指无间业而言,应如此连结。应知“五种断罪名”者为何,应如此连结。所说的分别,应如此连结。“疑虑”者,即起身而生疑虑。“再三疑虑”者,即再三地生起疑虑。“不动法”者,谓此人拥有名为阿罗汉果的不动法,即漏尽者。纵为漏尽者,亦会疑虑且再三疑虑,应如此连结。“应避免”者,即应除去。“实”者,是真实,或因何故。“于这些”者,即于非所行境。“塔衣”者,此处为显示围绕塔而制作之衣便是塔衣,故说“蚁塔”等词。所谓蚁塔,因其筑起向上隆起而称为塔。“浴处”者,即众人的浴场。因于该处以水灌注身体,故称为灌顶。在灌顶处所丢弃的灌顶衣,故说“所弃之衣”。“持去持回”者,此处为显示从持字根的养育义转为持续领取义,故说“持往冢间又持回”。其中,以“冢间”一词表示行为,以“又”字表示“回”义。由这些词语显示“持往冢间后应持回家”这一“持去持回”词的含义,“亚”字为词间的连接。在圣典与义疏的诸本中,有些读作喉音、舌音、齿音字母的“去回来”形式,此不美妙。显示巴利原文
325. Pañcakesu ‘‘pañca puggalā niyatā’’ti etaṃ ānantariyānameva gahaṇanti yojanā. Pañca chedana kā āpattiyo nāma veditabbāti sambandho. Yā vikappanā vuttāti yojanā. Ussaṅkitoti uṭṭhahitvā saṅkito. Parisaṅkitoti punappunaṃ saṅkito. Akuppo arahattaphalasaṅkhāto dhammo imassāti akuppadhammo, khīṇāsavo. Khīṇāsavo samānopi ussaṅkito ceva parisaṅkito cāti yojanā. Pariharitabbāti apanetabbā. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Etesūti agocaresu. Thūpacīvaranti ettha thūpaṃ parikkhipitvā kataṃ cīvaraṃ thūpacīvaranti dassento āha ‘‘vammika’’ntiādi. Vammiko hi thūpayati uddhaṃ ārohatīti thūpoti vuccati . Nhānaṭṭhāneti sabbesaṃ nhānaṭṭhāne. Tañhi udakena kāyaṃ abhisiñcati etthāti abhisekanti vuccati. Abhiseke chaḍḍitaṃ ābhisekikaṃ, cīvaraṃ. Tena vuttaṃ ‘‘chaḍḍitacīvara’’nti. Bhatapaṭiyābhatanti ettha bharadhātuyā posanatthaṃ paṭikkhipitvā dhāraṇatthaṃ dassento āha ‘‘susānaṃ netvā puna ānītaka’’nti. Tattha ‘‘susāna’’nti iminā kammaṃ dasseti, ‘‘punā’’ti iminā paṭisaddassa atthaṃ dasseti. Imehi padehi susānaṃ bhataṃ hutvā gehaṃ paṭiābharitabbanti bhatapaṭiyābhatanti vacanatthaṃ dasseti, yakāro padasandhikaro. Pāḷiyaṃ, aṭṭhakathāyañca potthakesu ‘‘gatapaṭiyāgata’’nti kaṇṭhajatatiyakkharena pāṭho atthi, so asundaro.
身业为第一,语业为第二,身语业为第三,依此而说“以第三”。“于彼处”,即于中间的省略之处。显示巴利原文
Kāyo paṭhamaṃ, vācā dutiyaṃ, kāyavācā tatiyaṃ, idaṃ sandhāya ‘‘tatiyenā’’ti vuttaṃ. Tatthevāti antarapeyyāle eva.
「不与」一词,此处为显示「阿」字变为「那」字以及助词「达」的业格义,故说「他人所不与」。其中,以「他人」一词显示助词「达」的业格性,以「那」字显示「阿」字的作用。因何而称为「不知」?由于无「我受取」之思,故说「不知」,即不明显。「戏剧集会等之施」指戏剧集会等一切施物。「公牛之放舍」即放舍公牛,这是举例而说,实际上应取一切人类或非人类女性,以交媾乐的方式对男性之施予。「女施」亦应取任何女性对任何男性的施予。「应答心业施」指以交媾应答的心业之施。「于世间」意为被世间。「欲说之性」即想要说的特性。以「非善能除遣」一词显示难以除遣,即难以遣除,并非容易遣除。「以方便」即依理。显示巴利原文
Adinnanti ettha akārassa nakāriyabhāvañca tapaccayassa kammavācakabhāvañca dassento āha ‘‘aññena na dinna’’nti. Tattha ‘‘aññenā’’ti iminā tapaccayassa kammavācakabhāvaṃ dasseti, nakārena akārassa kāriyaṃ dasseti. Kena kāraṇena aviditanti āha ‘‘paṭiggaṇhāmīti cetanāya abhāvenā’’ti. Aviditanti apākaṭaṃ. Naṭasamajjādidānanti naṭasamajjādīnaṃ sabbesaṃ dānaṃ. Usabhavissajjananti usabhassa vissajjanaṃ. Idaṃ upalakkhaṇavasena vuttaṃ. Sabbāsampi pana manussāmanussānaṃ itthīnaṃ methunarativasena purisānaṃ dānampi gahetabbaṃ. Itthidānanti etthāpi yāsaṃ kāsañci itthīnaṃ yesaṃ kesañci purisānaṃ dānaṃ gahetabbaṃ. Paṭibhānacittakammadānanti methunasevanapaṭibhānacittakammadānaṃ. Lokassāti lokena. Kathetukamyatāti kathetukāmatā. ‘‘Na suppaṭivinodayā’’ti iminā dukkhena paṭivinodetabbāti duppaṭivinodayā, paṭivinodetuṃ na sukarāti dasseti. Upāyenāti yuttiyā.
「弗萨天长老站立」一句应与前文相连。「一肩」是处格义的业格词,意为「于一肩」。「以佛为所缘」即以佛功德为所缘。「魔」指天子魔,「去」应与前文连接。「牛粪」即牛粪。「老牛」即老牛。「如是」指具有牛粪散布的性质。「散布」是以特殊方式造作。「弯足」即曲足。「刮削」指分别而刮削。「丑陋人」指变异或丑陋之人。也有读作「美丽人」的,意为特别美好的人,此读法见于《词汇典》等。「周围」指黑暗精舍的周围。「莫非是魔」应连接上下文。「我不能」这样的话语应连接。「曾见」指以前所见。「大威力」指以天神通的大威力。「来」是劝请的不变词,意为「我劝请」。「自体」指你的自体。「如是之色」指与佛世尊自体相似之色。「与彼相似」即与彼色相似,相似意味着并非完全相同,而是某种相似之色。「自己之自体」指那自己,即以自体为自己之自体,即彼。「此」指魔。「何故」表示以何因缘世尊不美?实则美,这是它的含义。为证明此,而说「一切离贪嗔痴」。「我被欺」即我被欺。「有何」意谓有。显示巴利原文
Phussadevatthero aṭṭhāsi kirāti sambandho. Ekaṃsanti bhummatthe cetaṃ upayogavacanaṃ. Ekasmiṃ aṃseti hi attho. Buddhārammaṇanti buddhaguṇārammaṇaṃ. Māroti devaputtamāro, gatoti sambandho. Gomayanti gomīḷhaṃ. Jaraggavoti jaragoṇo. Tādisamevāti gomayavippakiraṇasabhāvameva. Vippakāranti visesapakārena karaṇaṃ. Vaṅkapādanti kuṭilapādaṃ. Parikasantoti paricchedaṃ katvā vilekhanto. Vigacchapurisoti vikāraṃ, virūpaṃ vā gatapuriso. ‘‘Vibhacchapuriso’’tipi pāṭho, visesena sobhaṇaṃ bhakkhapurisoti attho. Ayameva pāṭho abhidhānādīsu (abhidhānappadīpikāyaṃ 102 gāthāyaṃ) dissati. Samantāti kaṭaandhakāravihārassa samantato. Māro siyā nu khoti yojanā. Na asakkhiṃ iti āhāti yojanā. Diṭṭhapubboti pubbe diṭṭho. Mahānubhāvoti deviddhiyā mahānubhāvo. Iṅghāti uyyojanatthe nipāto, uyyojemīti attho. Attabhāvanti tava attabhāvaṃ. Tādisaṃ rūpanti buddhassa bhagavato attabhāvasadisaṃ rūpaṃ. Taṃsarikkhakanti tena rūpena sadisaṃ. Patirūpameva sadisaṭṭhena patirūpakaṃ, na ekaṃsasadisaṃ rūpaṃ kiñci sadisarūpanti attho. Sakattabhāvanti sassa eso sako, soyeva attabhāvo sakattabhāvo, taṃ. Ayanti māro. Kathanti kena kāraṇena bhagavā na sobhati nu kho, sobhatiyevāti attho. Tadeva samatthetuṃ vuttaṃ ‘‘sabbaso vītarāgadosamoho’’ti. Vañcitomhīti ahaṃ vañcito amhi. Kiṃ atthīti kiṃ nāma atthi, mama vañcanacittaṃ natthīti adhippāyo. Daharabhikkhu paṭilabhatītiādinā sambandhitabbaṃ.
「年少比丘站立」应与前文连接。「垃圾堆」一词与后文相连。于此处弃舍垃圾,故名垃圾堆。「名为提萨达德长老」与「问」相连。「船」指从船。「五千问」指关于止观业处的五千问。「问」指问年少者。「分别」指在那一天完成应做之事,这是它的意义。「从耶瓦那国」即从耶瓦那世界。「忆念八劫」指见到塔庭园而心生净信,以宿住随念智忆念八劫。显示巴利原文
Daharabhikkhu aṭṭhāsīti sambandho. Saṅkārachaḍḍaniṃ pacchinti sambandho. Saṅkāraṃ chaḍḍeti imāyāti saṅkārachaḍḍanī. Tissadattatthero nāma pucchīti sambandho. Nāvātoti potato. Pañhāsahassanti samathavipassanākammaṭṭhānesu pucchāsahassaṃ. Pucchīti daharaṃ pucchi. Paricchindīti tasmiṃ divase kātabbavattaṃ niṭṭhapesīti attho. Yonakavisayatoti yonakalokato. Aṭṭha kappe anussarīti cetiyaṅgaṇaṃ disvā cittassa pasīdanato pubbenivāsañāṇena aṭṭha kappe anussari.
“一比丘去”是关联词。“天人手持花站立”是说天人化作人形而站立,由此说“汝等是何村住者”。连接意为:你们习惯住在哪个村庄?“就在此处”即在此处。“我们站立”即我们站立——此为连结。显示巴利原文
Eko bhikkhu gatoti sambandho. Devatā pupphahatthā aṭṭhaṃsūti manussavesaṃ gahetvā aṭṭhaṃsu. Tena vuttaṃ ‘‘kataragāmavāsikātthā’’ti. Tumhe katarasmiṃ gāme vasanasīlā attha bhavathāti yojanā. Idhevāti imasmiṃyeva ṭhāne. Ṭhitāmhāti mayaṃ ṭhitā amhāti yojanā.
“此语”指即将开示的话语。“大臣之子是否端庄”是连接语。“否”指大臣之子阿巴亚长老。“亲属们来了”是连接语。“长老之母也派遣”是连接语,其中“亦”字兼摄亲属。为显明派遣之由,说“我子”等语。“大臣之子登上”是连接语。“阿巴亚长老说”是连接语。“由彼”指由该大臣之子。“捉轭”即捉住轭。为了说明“在大长老扫地之处丢弃垃圾”这句话,而开示“据说于过去世”等。“大臣之子丢弃”是连接语。显示巴利原文
Ayaṃ kathāti ayaṃ vakkhamānakathā. Kiṃ amaccaputto pāsādiko nu khoti yojanā. Neti amaccaputtaabhayatthere. Ñātakā agamaṃsūti sambandho. Theramātāpi pahiṇīti sambandho. Pisaddena ñātake apekkhati. Pahiṇākāraṃ dassento āha ‘‘putto me’’tiādi. Amaccaputto ārūḷhoti sambandho. Abhayatthero āhāti sambandho. Tenāti amaccaputtena. Yugaggāhanti yugassa gāhaṃ. ‘‘Mahallakattherassa sammaṭṭhaṭṭhāne kacavaraṃ chaḍḍetvā’’ti vacanaṃ āvi karonto āha ‘‘atītattabhāve kirā’’tiādi. Amaccaputto chaḍḍesīti sambandho.
“彼”指扫地之义务。“于彼处”指在“师教已作”这句话中。“具寿舍利弗坐下,据说”是连接语。“世尊返回”是连接语。“足迹”指足之践踏处,即足塔的意思。“长老坐下”是连接语。以膝支撑,“礼拜足塔后”的文句应补入。“我坐着,我师实已知”是连接语,其中“我”字实为前后呼应。“呵责”指归咎。“我将使作”指我将令十力作。“世尊说”是连接语。“汝已去”指你已离去,对于游行的你不适宜,这是连接语。“从彼”指从呵责之时起。显示巴利原文
Tanti sammajjanavattaṃ. Tatrāti ‘‘satthusāsanaṃ kataṃ hotī’’tivacane. Āyasmā sāriputto nisīdi kirāti sambandho. Bhagavā paccāgañchīti sambandho. Pādānīti pādassa akkamanaṭṭhānāni, pādacetiyānīti attho. Thero nisīdīti sambandho. Jaṇṇukehi patiṭṭhāya ‘‘pādacetiyaṃ vanditvā’’ti pāṭhaseso ajjhāharitabbo. Me nisinnabhāvaṃ me satthā aññāsi vatāti yojanā. Mesaddo hi pubbaparāpekkho. Codananti dosāropanaṃ. Kāressāmīti dasabalaṃ kāressāmi. Bhagavā āhāti sambandho. Gatosīti tvaṃ gato asi, vicarantassa tuyhaṃ na patirūpanti yojanā. Tatoti codanakālato.
“得此量之决断”是关联语。“语言边际”指言说的界限。“此”指所说的话。“此量之言说”是关联语。“应取性”指达到可被取的状态,即可以被取的意义。“他们”指二根本。“又他们”指作为集起的六种罪生起。“事”指交媾等事。“亦”(pi字)期待第一种方式。于此,第一种方式中,根本与集起大多没有差别,但在后一种方式,一切皆有差别,因此应知后一方式更为合理。以“止息”一词,显示“灭”的断灭义。“以出起”指依别住等律仪羯磨出罪。显示巴利原文
Ettako vinicchayo upalabbhatīti sambandho. Bhāsapariyantanti vacanaparicchedaṃ. Ayanti kathā. Ettakaṃ vacananti sambandho. Gayhūpaganti gahetabbabhāvaṃ upagamanaṃ, gaṇhituṃ khamanīyanti attho. Tānīti dve mūlāni. Puna tānīti samudayabhūtāni cha āpattisamuṭṭhānāni. Vatthunti methunādivatthuṃ. Itipīti pisaddo paṭhamanayaṃ apekkhati. Ettha paṭhamanaye mūlena samudayassa pāyato abhedo hoti, pacchimanaye pana sabbathā bhedo hoti. Tasmā pacchimanayoyeva yuttataroti daṭṭhabbo. ‘‘Vūpasammatī’’ti iminā ‘‘nirujjhatī’’ti padassa samucchedanirodhaṃ dasseti. Vuṭṭhānenāti parivāsādivinayakammena.
为显示三十三根本的自相,而说“诤事的十二根本”等。“一根本”是关联语。“他们”指三十三根本。“于他”指于他处。以“十八破僧事”等,显示诤事的生起。依四种僧伽事而生起,这是关联语。“此”指事。“七之因”指七罪聚的施设处,名为因。“于此”指在这些处。“不知施设”:此处,因为后面将说“不知随施设”,所以应取第一施设,故说“不知第一施设”。“随施设”:其中anu字是不中断的意义,所以说“不知一再施设”。后一种解释也合理,因为这是从第一施设之后而施设的。“随顺言说道”:为了显示以随顺的方式言说道,而说“随顺言语、随顺决断之方式的事”。“单白事”指单白之事。以此“以单白”,在相同意义处作为主语,在作为动词的连结中,作为具格也合理。“作具”:此处也显示yu接尾词的业义。为了显示不仅在单白羯磨中不知单白事,在白二、白四甘马中也不知,而说“于白二白四甘马”等。“应置于前”:指不知名为单白的事应当放在甘马语之前。以此显示不善于前。以“于后”显示不善于后。pi字期待第一种方式。以“不知时”,显示……显示巴利原文
Tettiṃsamūlānaṃ sarūpaṃ dassento āha ‘‘vivādādhikaraṇassa dvādasa mūlānī’’tiādi. Ekaṃ mūlanti sambandho. Tānīti tettiṃsa mūlāni. Paratoti parasmiṃ. ‘‘Aṭṭhārasa bhedakaravatthūnī’’tiādinā adhikaraṇānaṃ samuṭṭhānaṃ dasseti. Cattāri saṅghakiccāni nissāya uppajjatīti yojanā. Idanti vatthu. Sattannaṃ nidānanti sattannaṃ āpattikkhandhānaṃ paññattiṭṭhānasaṅkhātaṃ nidānaṃ. Etthāti ṭhāne. Paññattiṃ na jānātīti ettha ‘‘anupaññattiṃ na jānātī’’ti vakkhamānattā paṭhamapaññatti gahetabbāti āha ‘‘paṭhamapaññattiṃ na jānātī’’ti. Anupaññattīti ettha anusaddo naupacchinnatthoti āha ‘‘punappunaṃ paññattiṃ na jānātī’’ti. Pacchātthopi yujjateva paṭhamapaññattito pacchā paññattattā. Anusandhivacanapathanti ettha anusandhīnaṃ vasena vacanapathanti dassento āha ‘‘kathānusandhivinicchayānusandhivasena vatthu’’nti. Ñattikiccanti ñattiyā kiccaṃ . Iminā ñattiyāti ettha sāmyatthe sāmivacanaṃ. Karadhātusambandhe karaṇavacanampi yujjateva. Karaṇanti ettha ca yupaccayassa kammatthabhāvañca dasseti. Na kevalaṃ ñattikamme eva ñattikiccaṃ na jānāti, atha kho ñattidutiyañatticatutthakammesupi na jānātīti dassento āha ‘‘ñattidutiyañatticatutthakammesū’’tiādi. Pubbe ṭhapetabbāti ñatti nāma kammavācāya pubbe ṭhapetabbāti na jānāti. Iminā napubbakusalabhāvaṃ dasseti. ‘‘Pacchā’’ti iminā naaparakusalabhāvaṃ dasseti. Pisaddena paṭhamanayaṃ apekkhati. ‘‘Kālaṃ na jānātī’’ti iminā akālaññūti padassa viggahavākyaṃ dasseti. Kālaṃ dassento āha ‘‘anajjhiṭṭho’’tiādi.
“不知头陀支的功德”,以此显示愚钝痴迷者的果报。“恶欲者”:此处所谓恶欲者,是指希求资具利得的人,故说“希求资具利得”。身远离、心远离和依远离,合为身心依远离,这是相违复合词,前面的词中省略了后面的词。“彼之”指那位阿兰若住者的。“以此”:这个的意义就是此义,彼有此义,故称为有彼义者,由此显示语词的意义。“唯少欲”等句中,为了显示应舍弃eva字的意义,而说“非其他任何世间物欲”。显示巴利原文
‘‘Dhutaṅge ānisaṃsaṃ ajānitvā’’ti iminā mandamomūhānaṃ phalaṃ dasseti. Pāpicchoti ettha pāpiccho nāma paccayalābhassa patthanāti āha ‘‘paccayalābhaṃ patthayamāno’’ti. Kāyaviveko ca cittaviveko ca upadhiviveko ca kāyacittaupadhivivekaṃ, samāhāradvando, pubbapadesu uttarapadalopo. Etassāti āraññikassa. Iminā imāya attho idamattho, so etassatthīti idamatthīti vacanatthaṃ dasseti. Appicchaññevātiādīsu evasaddānaṃ chaḍḍetabbatthaṃ dassento āha ‘‘na aññaṃ kiñci lokāmisa’’nti.
所谓“九种”,是依时间分为三种,依应作的方式分为三种,依作者分为三种,因此合为九种布萨。显示巴利原文
Navavidhanti divasavasena tividhaṃ, tathā kattabbākāravasena, tathā kārakavasenāti navavidhaṃ uposathaṃ.
身恶行等,因不导向净信,或不为此而转起,故称为“不净信”。因此说“不净信,即身恶行等不善”。“越时”,即超越进食等时间。由此可知,此处“越时”的“越”字,即含超越之义;而“越时”一词,对“住”这一词,则有特别修饰动作的特性。“少时”,是衔接之词。“入”,即“向下”,为显明此义,故说为“下”。“一切处”,指于一切五种之中。显示巴利原文
Kāyaduccaritādi yasmā na pasādaṃ saṃvatteti, na pasādāya vā saṃvattati, tasmā apāsādikanti vuccati. Tena vuttaṃ ‘‘apāsādikanti kāyaduccaritādi akusala’’nti. Velaṃ atikkammāti bhojanādikālaṃ atikkamitvā. Iminā ativelanti ettha atisaddassa atikkamanatthañca ‘‘ativela’’nti padassa ‘‘viharato’’ti pade kiriyavisesanabhāvañca dasseti. Appaṃ kālanti yojanā. Avataraṇaṃ otāroti dassento āha ‘‘otaraṇa’’nti. Sabbatthāti sabbesu pañcakesu.
增一法六法门释显示巴利原文
Ekuttarikanayo chakkavāravaṇṇanā
326 在六种情况中,应如此理解其义——“如是”即指此义;“此六种适宜”为连接之语;“于彼”,即在这六种方式之中;“以念混乱”,即以念的离散、忘失。显示巴利原文
326. Chakkesu evamattho veditabboti yojanā. Itīti evaṃ. Imā cha sāmīciyoti yojanā. Tatthāti chasu ākāresu. Satisammosenāti satiyā vippavāsena.
“于彼”者,谓于十四最上之中。“从彼”者,谓从六最上。“除去一”者,谓除去任意一最上。“于余”者,谓于六最上之余八最上之中。“其他诸六”者,谓从第一六之外的其他八个六。显示巴利原文
Tatthāti cuddasasu paramesu. Tatoti chakkato. Ekaṃ apanetvāti yaṃkiñci ekaṃ apanetvā. Sesesūti chahi paramehi sesesu aṭṭhasu paramesu. Aññānipi chakkānīti paṭhamachakkato aññānipi aṭṭha chakkāni.
“六罪”者,即三个六——“六罪”被说为三个六,这即是连结。将所述两者合而为一。“沐浴”者,即于沐浴学处中。“二六”者,依取与受持而为二六。“一切处”者,于一切六中。显示巴利原文
Cha āpattiyoti tīṇi chakkānīti ‘‘cha āpattiyo’’ti vuttāni tīṇi chakkānīti yojanā . Vuttadvayaṃ ekaṃ katvā. Nhāneti nhānasikkhāpade. Chakkadvayanti ādāyasamādāyavasena chakkadvayaṃ. Sabbatthāti sabbesu chakkesu.
增一法之理 七品释显示巴利原文
Ekuttarikanayo sattakavāravaṇṇanā
327 “于七法中六种如法纳入”,此为连结。“即于彼处”者,即于止灭诤论篇中。显示巴利原文
327. Sattakesu chasu sāmīcīsu pakkhipitvāti sambandho. Tatthevāti samathakkhandhake eva.
「瞻波耶迦」,即指瞻波耶迦篇。为说明「非法」一词的依止分离复合词与依止同等复合词,故说「非善之法」等。其中,「非善之法」显示依止分离复合词,「或非善法」显示依止同等复合词。「一切处」,即于一切七法之中。其余容易了知。显示巴利原文
Campeyyaketi campeyyakkhandhake. ‘‘Asaddhammā’’ti padassa bhedanissitatulyanissitasamāsaṃ dassento āha ‘‘asataṃ dhammā’’tiādi. Tattha ‘‘asataṃ dhammā’’ti iminā bhedanissitasamāsaṃ dasseti, ‘‘asanto vā dhammā’’ti iminā tulyanissitasamāsaṃ dasseti. Sabbatthāti sabbesu sattakesu. Sesaṃ suviññeyyameva.
增一法之理 八品释显示巴利原文
Ekuttarikanayo aṭṭhakavāravaṇṇanā
328 在八法部分,为显示八种利益等的教导方式与教导处所,故说「非我等……」。其中,「非我等……乃至……将作」显示教导方式,「于憍赏弥犍度中」显示教导处所。「彼亦」者,指第二组八法也是如此。显示巴利原文
328. Aṭṭhakesu aṭṭhānisaṃsādīnaṃ desanākāradesanaṭṭhānāni dassento āha ‘‘na maya’’ntiādi. Tattha ‘‘na mayaṃ…pe… karissāmā’’ti iminā desanākāraṃ dasseti, ‘‘kosambakakkhandhake’’ti iminā desanaṭṭhānaṃ dasseti. Tampīti dutiyaaṭṭhakampi.
「于十三法中所说」是连接语。「污染诸家」:为表明「污染」这一动词的作用,故说「以花或」等。应连接为「以此八事而污染」。「以利养」等是说明「以八种非法」中非法的体性。「极贪」即贪染,意为极度染着。「违逆」即嗔,于未得利养等时违逆,故称违逆。「于圣典中」指于律藏圣典中。显示巴利原文
Terasake vuttāti sambandho. Kulāni dūsetīti ettha ‘‘dūsetī’’ti kiriyāpadassa karaṇaṃ dassento āha ‘‘pupphena vā’’tiādi. Imehi aṭṭhahi dūsetīti yojanā. ‘‘Lābhenā’’tiādinā ‘‘aṭṭhahi asaddhammehī’’ti ettha asaddhammasarūpaṃ dasseti. Sārāgoti saṃrāgo, bhusaṃ rajjananti attho. Paṭivirodhoti doso. So hi yasmā alābhādīsu paṭivirujjhati, tasmā paṭivirodhoti vuccati. Pāḷiyanti vinayapāḷiyaṃ.
“生命”等二偈是以十二音节所构成。第一偈的第三句因与“行”字相应,故多出一音节。此处释义如下:不伤害生命,不杀害;不取不予之物,不拿取;不说不实虚妄之语,不言谈;不饮酒,不饮用麻醉品;应远离非梵行的交媾;夜间非时不用食。显示巴利原文
Pāṇantiādikā dve gāthāyo dvādasakkharena bandhitā. Paṭhamagāthāya tatiyapāde cariyasaddena yuttattā ekakkharo adhiko. Ayaṃ panettha yojanā – pāṇaṃ na hane na ghāteyya, ādinnañca na ādiye na gaṇheyya, musā vitathavacanaṃ na bhāse na katheyya, majjapo majjapānaṃ na ca siyā, abrahmacariyā methunā virameyya, rattiṃ vikālabhojanaṃ na bhuñjeyya.
不戴花鬘,不应佩戴;不涂香;应卧于铺设的床座与地上。这即是八支布萨,诸智者说,此布萨乃已至苦边的正自觉者所宣说。显示巴利原文
Mālaṃ na dhāre na dhāreyya, gandhañca na ācare, santhate mañce ca chamāyañca sayetha. Etañhi uposathaṃ aṭṭhaṅgikaṃ uposathaṃ iti dukkhantagunā buddhena pakāsitanti āhu paṇḍitāti.
“破僧者”,出自破僧犍度。“那些”即指诸比丘尼。虽然以“优婆夷请求八重法”作为通称,但根据释义等,其特定所指的是毗舍佉,因此说“毗舍佉”。她拥有种种名为子孙的分支,故被称为毗舍佉,意为“有分支者”。“于一切处”,即于一切八法中。其余内容很容易了知。显示巴利原文
Saṅghabhedaketi saṅghabhedakakkhandhake. Tāsaṃyevāti bhikkhunīnameva. ‘‘Upāsikā aṭṭha varāni yācatī’’ti evaṃ sāmaññavacanassāpi atthapakaraṇādinā visesavisayo hotīti āha ‘‘visākhā’’ti. Sā hi vividhā puttanattusaṅkhātā sākhā etissātthīti visākhāti vuccati. Sabbatthāti sabbesu aṭṭhakesu. Sesaṃ suviññeyyameva.
增一法之理 九品释显示巴利原文
Ekuttarikanayo navakavāravaṇṇanā
329 于九法中,“不行”等,以“等”字含摄“行、将行”等词。“于此何得”中,“彼”指作非义行或作恼害;“何”指以何因;“于此”指于这位作非义行之人;“得”指已得、能得,或不得之义。也可连结成“九比丘之因”。“渴爱”指二种寻求渴爱与所寻渴爱中的寻求渴爱。“缘”是依止。“遍求”是再三寻求。“利得”是对色等所缘的利得。“决断”是以智渴爱、见寻为四种决断,即“我将有如此多”等四种法而决断,因此称为决断。“欲贪”是强贪。“执取”指以“我、我所”强力确立;“摄受”指以渴爱、见决断后的执取。“悭”指不堪忍与他人共享。“守护”指以关门、烧火、藏箱等方式强行守护。“守护事”是守护的因,此词在因义中为反身语。“执杖等”中:为遮止他人而执取棍杖,为执杖;同样,执持单面刃等刀器,为执刀。“诤”是身诤或语诤。“斗”是以相违方式执取。“论”是以相违方式言说。以不敬方式说“汝汝”是汝汝论,以离间方式说是离间论,以虚妄方式说是妄论。执杖及执刀及诤及斗及论及汝汝论及离间论及妄论,即执杖……乃至……显示巴利原文
329. Navakesu acarītiādīnīti ādisaddena ‘‘carati, carissatī’’tiādīni (dī. ni. 3.340; aṭṭha. ni. 9.29-30) saṅgaṇhāti. Taṃ kutettha labbhāti ettha tanti anatthacaraṇaṃ, kopakaraṇaṃ vā. Kutoti kena kāraṇena. Etthāti etasmiṃ anatthacarakapuggale. Labbhāti laddhā, sakkā laddhuṃ na labbhā evāti attho. Navannaṃ vā bhikkhūnaṃ kāraṇāti yojanā. Taṇhanti dvīsu esanataṇhāesitataṇhāsu esanataṇhaṃ. Paṭiccāti ārabbha. Pariyesanāti punappunaṃ esanā. Lābhoti rūpādiārammaṇalābho. Vinicchayoti ñāṇataṇhādiṭṭhivitakkavasena catubbidho vinicchayo. Catubbidho hi dhammo ‘‘ettakaṃ mayhaṃ bhavissatī’’tiādinā vinicchinati anenāti vinicchayoti vuccati. Chandarāgoti balavarāgo. Ajjhosānanti ‘‘ahaṃ mama’’nti balavasanniṭṭhānaṃ, pariggahoti taṇhādiṭṭhivasena paricchinditvā gahaṇaṃ. Macchariyanti paresaṃ sādhāraṇabhāvassa asahanatā. Ārakkhāti dvārapidahanamañjūsagopanādivasena ābhuso rakkhanaṃ. Ārakkhādhikaraṇanti ārakkhakāraṇā, hetvatthe cetaṃ paccattavacanaṃ. Daṇḍādānādīsu paranisedhanatthaṃ daṇḍassa ādānaṃ daṇḍādānaṃ. Tathā ekatodhārādino satthassa ādānaṃ satthādānaṃ. Kalahoti kāyakalahopi vācākalahopi. Viggahoti viruddhavasena gahaṇaṃ. Vivādoti viruddhavasena vadanaṃ. ‘‘Tuvaṃ tuva’’nti anādaravasena vadanaṃ tuvaṃtuvaṃ vādo, pesuññavasena vadanaṃ pesuññavādo, musāvasena vadanaṃ musāvādo, daṇḍādānañca satthādānañca kalaho ca viggaho ca vivādo ca tuvaṃtuvaṃvādo ca pesuññavādo ca musāvādo ca daṇḍādāna…pe… musāvādā. Musāvādāti ettha vādasaddo ‘‘tuvaṃ tuva’’nti ca ‘‘pesuñña’’nti ca etthāpi yojetabbo. ‘‘Ahaṃ seyyohamasmī’’ti pavattamānādayoti yojanā. Adhiṭṭhitakālato paṭṭhāya na vikappetabbānīti adhiṭṭhānavikappanaṃ ekato na kātabbaṃ, adhiṭṭhite na vikappetabbanti adhippāyo. Pariṇataṃ lābhaṃ pariṇāmetīti sambandho.
“这些诸施”指这些非法之施。“僧之倾向”意为僧伽所倾向,或是被僧伽所导向的利得,应如此连接;因为倾向僧伽或被僧伽所倾向,故称“倾向”。“他们之”指他们三种如法施。将施、受者、受用三者各三种合为一组,应成九法。“于彼处”指在《灭诤篇》中。“教诫品之”指比丘尼教诫品。“于彼处”指在教诫品的第一条学处。“一切处”指在所有九法中。显示巴利原文
Etesaṃyevadānānanti etesaṃyeva adhammikānaṃ dānānaṃ. Saṅghassa ninnanti saṅghassa nataṃ, nāmitaṃ vā lābhanti sambandho. Saṅghassa namati, nāmiyatīti vā ninnaṃ. Tesaṃyevāti tesaṃyeva tiṇṇaṃ dhammikadānānaṃ. Tayo tayo dānapaṭiggahaparibhoge sampiṇḍetvā navako gahetabbo. Tatthevāti samathakkhandhake eva. Ovādavaggassāti bhikkhunovādavaggassa. Tatthevāti ovādavaggassa paṭhamasikkhāpade eva. Sabbatthāti sabbesu navakesu.
增一法十法门释显示巴利原文
Ekuttarikanayo dasakavāravaṇṇanā
330 三三〇. 十法中,“或于非处”指或于无因之处。“于彼处”指在九法中。“以‘无有布施’等方式”,藉由“等”字应含摄“无有供祭、无有献供”等九种无见。“以‘世间是常’等方式”,藉由“等”字含摄“世间无常”等九种边执见。“与邪性相反”指与十邪性相反的十正性,即正见、正思惟、正语、正业、正命、正精进、正念、正定、正智、正解脱。显示巴利原文
330. Dasakesu aṭṭhāne vā panāti akāraṇe vā pana. Tatthāti navakesu. ‘‘Natthi dinnantiādivasenā’’ti ādisaddena ‘‘natthi yiṭṭhaṃ natthi huta’’ntiādayo (dha. sa. 1221; ma. ni. 94.225; 3.91, 116; saṃ. ni. 3.210; a. ni. 10.176) nava natthikā saṅgahetabbā. ‘‘Sassato lokoti ādivasenā’’tiādisaddena (dī. ni. 1.31; ma. ni. 1.269) ‘‘asassato loko’’tiādayo (ma. ni. 1.269) nava antaggāhike saṅgaṇhāti. Viparītā sammattāti dasahi micchattehi viparītā dasa sammattā sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi sammāñāṇaṃ sammāvimuttīti.
“说了十种过患”应如此连接。“鼠啮”,指被鼠所咬啮。此处“啮”字有嚼食之义。“火烧”,指被火所烧。“于这些”,指于这十种粪扫衣中。“或浴衣,或覆肩衣”,指比丘尼的浴衣或覆肩衣。此处“或”字,表示非确定、可有选择之义。显示巴利原文
Dasa ādīnavā niddiṭṭhāti sambandho. Undūrakkhāyitanti mūsikena khāditaṃ. Ettha hi khedhātu khādanattho hoti. Aggidaḍḍhanti agginā daḍḍhaṃ. Etesūti etesu dasasu paṃsukūlesu. Udakasāṭikaṃ vā saṃkaccikaṃ vāti bhikkhunīnaṃ udakasāṭikaṃ vā saṃkaccikaṃ vā. Ettha vāsaddo aniyamavikappattho.
“叶敷具”已被草敷具所包含。“一切处”,是指在所有十组类别之中。显示巴利原文
Paṇṇasanthāro tiṇasanthārena saṅgahito. Sabbatthāti sabbesu dasakesu.
增一法十一法门释显示巴利原文
Ekuttarikanayo ekādasakavāravaṇṇanā
331 三三一、在十一法中,“草鞋”指除了以文阇草和波跋耆族草等制成的之外,其余草所制的鞋。“即被木鞋所摄”,是指即被纳入木鞋的范畴。“或以铜铁所成,或以木所成”,此中“或”字,表示非确定、可有选择之义。“‘无鼻、无相’等”,已于比丘尼篇集中说明。“彼一切”,是指彼一切结节的种类。“以裸形”者,即以赤裸之形。显示巴利原文
331. Ekādasakesu tiṇapādukāti muñjapabbajehi avasesā tiṇamayapādukā. Kaṭṭhapādukasaṅgahamevāti kaṭṭhapāduke saṅgahaṃ eva. Tambalohamayena vā dārumayena vāti vāsaddo aniyamavikappattho. ‘‘Nasi animittā’’tiādayo bhikkhunikkhandhake (cūḷava. 423) niddiṭṭhā. Te sabbeti sabbe te gaṇṭhikavidhā. Naggenāti acelakena. Te sabbeti sabbe te avandiyapuggalā. Pubbeti dasake. Kammavaggeti avasāne kammavagge.
“若彼比丘不会至”,即此为不会至、无机会、不可能,应作如是解。如此,则“若”字是指示动作。或者,“若由何种因缘而不能至,此因缘即为不可能”,应作如是解。“未证得之定”,应作如是解。“彼之正法”,即属于彼之正法。“彼辱骂诽谤比丘之正法不清净、亦不能清净”,此为义趣。“病苦”,即名为病之苦。“生于地狱”,即生于地狱中。此处,“生”因与业处前缀“upa”相应,故“地狱”一词应视为处所义之业格。“此处”,即在此《增支部》圣典中。显示巴利原文
So bhikkhu yaṃ na nigaccheyya, etaṃ na nigataṃ aṭṭhānaṃ anavakāsoti yojanā. Evañhi sati yaṃsaddo kiriyāparāmasano hoti, atha vā yaṃ yena kāraṇena na nigaccheyya, etaṃ kāraṇaṃ aṭṭhānanti yojanā. Anadhigataṃ samādhinti yojanā. Saddhammāssāti saddhammā assa. Assa akkosakaparibhāsakassa bhikkhussa saddhammā na vodāyanti na pariyodapentīti attho. Rogātaṅkanti rogasaṅkhātaṃ ātaṅkaṃ. Nirayaṃ upapajjatīti nirayamhi upapajjati. ‘‘Upapajjatī’’ti ettha upaiti kammappavacanīyaupasaggena yuttattā ‘‘niraya’’nti ettha bhummatthe upayogavacanaṃ daṭṭhabbaṃ. Ettha etasmiṃ aṅguttarapāḷiyaṃ (a. ni. 11.6).
“已修习”者:此处前缀“ā”表初始业之义,故说“从最初即已修习”。以“已令成就”一语,显示“已修习”中之“bhū”字为存在义;以“已增长”一语,显示增长义。“已多作”者:此处“多”于义理上即是反复,故说“反复而作”。“如善轭之车”者,谓如善轭之车相似。以此“已作为车”而言,并非如任意车而作,乃因于所欲之时可乘,故作如善轭之车,以此显示其义。“如所作时有依止”,应作如是连接。“已作为基础”者:此处“vatthu”字为依止义,以此显示。“住于此、依止于此”,应作如是语义。“已随起”者:此处前缀“anu”为不断义,字根“ṭhā”为生起义,以此显示,故说“随顺已生起”。“遍”:以此显示“已遍熟”中之“pari”前缀为遍义。“已增长”:以此显示“ci”字根为增长义。“已善成就”者,即已圆满成就。“rādh”字根为成就义。“已达于自在状态”,以此显示彼义之意趣。“不见恶梦”:此是显示其语义之理路,故说“然而见善”等。“为增长之因”者,即为增长之因的梦,应如此连接。“诸天守护”者:此处虽以通常方式宣说,显示巴利原文
Āsevitāyāti ettha ātyūpasaggo ādikammatthoti āha ‘‘ādito paṭṭhāya sevitāyā’’ti. ‘‘Nipphāditāyā’’tiiminā bhāvitāyāti ettha bhūsaddo sattatthoti dasseti, ‘‘vaḍḍhitāyā’’ti iminā vaḍḍhanatthoti dasseti. Bahulīkatāyāti ettha bahulaṃ nāma atthato punappunanti āha ‘‘punappunaṃ katāyā’’ti. Suyuttayānasadisāyāti suṭṭhu yuttena yānena sadisāya. Iminā yānīkatāyāti ettha na yaṃkiñci yānaṃ viya kataṃ hoti, atha kho icchiticchitakkhaṇe ārohanīyattā suyuttayānaṃ viya kataṃ hotīti dasseti. Yathā kariyamāne patiṭṭhā hotīti yojanā. Vatthukatāyāti ettha vatthusaddo patiṭṭhatthoti dasseti. Vasati patiṭṭhahati etthāti vatthūti vacanattho kātabbo. Anuṭṭhitāyāti ettha anusaddo naupacchinnattho, ṭhādhātu uppajjanatthoti dassento āha ‘‘anu anu pavattitāyā’’ti. ‘‘Samantato’’ti iminā paricitāyāti ettha parisaddo samantatthoti dasseti. ‘‘Abhivaḍḍhitāyā’’ti iminā cidhātu vaḍḍhanatthoti dasseti. Samāraddhāyāti paripuṇṇaṃ ārādhitāya. Rādhadhātu hi sādhanattho hoti. ‘‘Vasībhāvaṃ upanītāyā’’ti iminā tadatthaṃ adhippāyena dasseti. ‘‘Na pāpakaṃ supinaṃ passatī’’ti vacanassa atthāpattinayaṃ dassento āha ‘‘bhadrakaṃ panā’’tiādi. Vuddhikāraṇabhūtanti vuddhiyā kāraṇabhūtaṃ supinanti sambandho. Devatā rakkhantīti ettha sāmaññato vuttepi ārakkhadevatāyeva gahetabbāti āha ‘‘ārakkhadevatā’’ti. Ārakkhadevatā nāma bhummadevādayo. Khippanti bhāvanapuṃsakaṃ. Iminā tuvaṭaṃ cittanti ettha tuvaṭasaddo khippapariyāyoti dasseti. Uttarimappaṭivijjhantoti ettha ‘‘uttari’’nti padassa avadhipekkhattā tassa avadhi ca uttarisaddassa idha arahattavācakabhāvañca vidhadhātuyā sacchikaraṇatthañca dassento āha ‘‘mettājhānato’’tiādi. Tattha ‘‘mettājhānato’’ti iminā avadhiṃ dasseti, ‘‘arahatta’’nti iminā ‘‘uttari’’nti padassa sarūpatthaṃ dasseti, ‘‘asacchikaronto’’ti iminā vidhadhātuyā sacchikaraṇatthaṃ dasseti. Sabbatthāti sabbesu ekādasakesu.
布萨等之问答显示巴利原文
Uposathādipucchāvissajjanā
332 在答复中,应如此了知此义,并应如此连接。"身和合为初"等,应如此连接。"说示作用"即是言说的作用。"持来欲与自恣"即带来欲与自恣。"自恣语"即"尊者,我向僧团自恣"等自恣语句。于呵责羯磨等中,所谓"事者何?人者何?"故说"事者"等。其中,"以何事"即是以争吵者等何事为工具因,或为原因因。"以何"即是以何人为作者,"所作",应如此连接。"彼彼甘马语"一词与"结语"一词之间是整体与部分的关系。"一切处"即在一切答复中。显示巴利原文
332. Vissajjane evamattho veditabboti yojanā. Kāyasāmaggī ādi nāmāti yojanā. Osāraṇakiriyāti kathanakiriyā. Chandapavāraṇaṃāharitvāti chandañca pavāraṇañca āharitvā. Pavāraṇākathāti ‘‘saṅghaṃ bhante pavāremī’’tiādikā (mahāva. 210) pavāraṇākathā. Tajjanīyakammādīsu vatthu nāma kiṃ? Puggalo nāma koti āha ‘‘vatthu nāmā’’tiādi. Tattha yena vatthunāti bhaṇḍanakārakādinā yena vatthunā karaṇabhūtena, hetubhūtena vā . Yenāti puggalena kattubhūtena, katanti sambandho. ‘‘Tassā tassā kammavācāyā’’ti padaṃ ‘‘avasānavacana’’nti pade avayavisambandho. Sabbatthāti sabbesu vissajjanesu.
义利章解释。显示巴利原文
Atthavasapakaraṇavaṇṇanā
334 "义利章"一词是整体之所依;于"十义利"等中,则是部分之所依。"凡"是语词。"上上句"是指"为僧团之安稳"等后续递次所说的语句。"下下句"是指"为僧团之善安住"等前续递次所说的语句。此处所说的百句,应作连接。"其中",在彼百句中,于分别时为地格。"百义"即百种所诠;"百法"即百种能诠,也就是百句之义。为显示"百义、百法"诸句的意义差别,故说"或者"等。其中,依十义利而施设者,即是彼十义利之连接。前已阐述的十义利,彼十义利之连接,在第一巴拉基咖注释中已作阐释,此为关联。"其中",在"为僧团之善安住"等文中。"善哉,天人"即善哉,大王。因以命力、财力、自在力而光耀,故称为天人。"凡"者,指在家者或出家者,"同意"为关联。"因此"者,因为是为利益、为安乐,故说因此。显示利益之后,"将施设"为关联。"不压制而将施设"为连接。"在此"者,于义利章中。"彼义之显示者",所谓"彼义"即那意义,彼之显示者即为"彼义显示者",这是指他们。"今应了知"为关联。"显示义"者,即义的显示者,也就是语词。取出或确定,以这些语词施设而称为义,故为词源。显示巴利原文
334.Atthavasapakaraṇeti avayaviādhāro. Dasa atthavasetiādīsūti avayavādhāro. Yanti vacanaṃ. Uparimaṃ uparimaṃ padanti ‘‘saṅghaphāsutāyā’’tiādikaṃ uttaruttari vuttaṃ padaṃ. Heṭṭhimassa heṭṭhimassa padassāti ‘‘saṅghasuṭṭhutāyā’’tiādikassa adho adho vuttassa padassa.
“此所说之百句”——应作如此连接。「其中」一词,指在那百句当中,用于简别,是处格。「百义」,指百种所诠之义。「百法」,指百种能诠之语,即百句的文句。为显示“百义、百法”这些语句另有别义,故说“或者”等。「其中」,依十种义利而施设,即彼十种义利的连接。先前所阐述的十种义利,彼十种义利的连接,已于第一巴拉基咖注释中说明,此处是关联。「其中」,指“为僧团的善安住”等文句。“善哉,天人”——善哉,大王。因以寿命之力、财富之力、自在之力而光耀,故称为天人。「凡」指在家者或出家者,「同意」是关联。「因此」指因为是为利益、为安乐,所以如此。「显示利益后」与「将施设」关联。「不压制而将施设」是连接。「在此」指在义利章中。「彼义之显示者」——彼义即彼义,显示彼义者即彼义显示者,是他们的。「今应了知」是关联。「显示义者」指义理的显示者,即语词。以这些语词施设而把义理取出或确定下来,故称之为义,这是词源的解释。显示巴利原文
Yadetaṃ padasataṃ vuttanti yojanā. Tatthāti tasmiṃ padasate, niddhāraṇe bhummaṃ, atthasatanti abhidheyyasataṃ. Dhammasatantiabhidhānasataṃ, pāḷisatanti attho. ‘‘Atthasataṃ dhammasata’’nti padānaṃ atthantaravikappaṃ dassento āha ‘‘atha vā’’tiādi. Tattha ye dasa atthavase paṭicca paññattaṃ, tesaṃ dasaatthavasānanti yojanā, ye dasa atthavase pubbe vaṇṇitā, tesaṃ dasaatthavasānanti yojanā. Paṭhamapārājikavaṇṇanāyaṃ (pārā. aṭṭha. 1.39) vaṇṇitāti sambandho. Tatthāti ‘‘saṅghasuṭṭhutāyā’’tiādipāṭhe. Suṭṭhu devāti suṭṭhu mahārāja. Hi yasmā āṇābalabhogabalaissariyabalehi dibbati, tasmā devoti vuccati. Yo cāti gahaṭṭho vā pabbajito vā, sampaṭicchatīti sambandho. Tasmāti yasmā hitāya sukhāya hoti, tasmā. Ānisaṃsaṃ dassetvā paññapessāmīti sambandho. Abhibhavitvā na paññapessāmīti yojanā. Idhāti atthavasapakaraṇe. Tadatthajotakānanti soyeva attho tadattho, tassa jotakā tadatthajotakā, tesaṃ. Idāni veditabbānīti sambandho. Atthaṃ jotentīti atthajotakā, saddā. Nīharitvā, niyametvā vā attho vuccate imāhi saddapaññattīhīti niruttiyo.
“百义”——于此偈颂中,应作如此连接:「应知于义利章中,有百义」等。「如是」即如是;此处「hi」字是「eva」字的意义。「此」指“百义”等这些语词,「所说」为关联。「彼」连接的是“依照如上所说之义”。显示巴利原文
Atthasatanti gāthāyaṃ atthavase pakaraṇe atthasataṃ veditabbantiādinā yojanā kātabbā. Iti hīti iti eva. Hisaddo hi evasaddattho. Idanti ‘‘atthasata’’ntiādivacanaṃ, vuttanti sambandho. Etanti yathāvuttaṃ atthaṃ paṭiccāti sambandho.
大品注释中显示巴利原文
Mahāvaggavaṇṇanāya
「一肩」:此处宾格表处所格之义,故说「在一肩上」。「以十指甲之聚而极明净」:以十指甲之聚而极明净。此处「极明净」一词,显示「合掌」之义为恭敬地,或向前照耀、发光,故称合掌。「如欲求者之形」:此处否定此义,故说「如对欲求者之形」。此处将「如」字作「如欲求者」之分句,以显示「如」乃譬喻之词。「为何」:此处第六格用作具格,故说「以何因缘」。「在此」:我之坐处。「已来」一词,显示「来此」中的「玛」字仅为句连接。「将告知」:即将告知优波离,以为关联。「一切处」:于一切问题中。「如是」:如是。显示巴利原文
Paṭhamagāthāsaṅgaṇikaṃ
七城中所制学处的解释。显示巴利原文
Sattanagaresu paññattasikkhāpadavaṇṇanā
335 335.「一肩」——此处为宾格用于地格义,故说「在一肩上」。「十指甲聚极明净」——即以十指甲之集合而极为光亮。此处以「极明净」一词,显示「合掌」一词含有恭敬之义,或谓向前发光、照耀,故名合掌,以此显明其义。「如正在祈愿者之貌」——此处否定「如正在祈愿者之貌」之义,故说「如正在回望祈愿者之貌」。此处以「如」字,作「正如祈愿者一般」之分词解析,显示「如」字乃表示比喻之词。「为何」——此处第六格用于表示作具格义,故说「以何缘由」。「此处」——即我所坐之处。「已来」——以此显示「来到此处」中的「玛」字仅为连声之用。「之」——连结为「当答优波离之」。「于一切」——即于所有诸问。「如此」——即这般。显示巴利原文
335.Ekaṃsanti ettha bhummatthe upayogavacananti āha ‘‘ekasmiṃ aṃse’’ti. Dasanakhasamodhānasamujjalanti dasannaṃ nakhānaṃ samūhena suṭṭhu ujjalaṃ. Ettha ‘‘samujjala’’nti iminā añjalinti padassa ādarena, abhimukhaṃ vā jalati dibbatīti añjalīti atthaṃ dasseti. Āsīsamānarūpovāti ettha āsīsamānarūpo evāti atthaṃ paṭikkhipanto āha ‘‘paccāsīsamānarūpo viyā’’ti. Ettha ‘‘viyā’’ti iminā ‘‘āsīsamāno ivā’’ti padavibhāgaṃ katvā ivasaddo upamatthajotakoti dasseti. Kissāti ettha karaṇatthe chaṭṭhīvibhatti hotīti āha ‘‘kena kāraṇenā’’ti. Idhāti mama nisinnaṭṭhānaṃ. ‘‘Āgato’’ti iminā idhamāgatoti ettha makāro padasandhikaramattoti dasseti. Assāti upālissa vissajjesīti sambandho. Sabbatthāti sabbesu pañhesu. Itīti evaṃ.
「在彼处」者,在解答中。「善哉,汝之优曼嘎」者,此处优曼嘎一词是问之义,故说「善哉,汝之问」。其中「汝之」者,汝之也。为何问被称为「优曼嘎」?故说「五者」等。「因为」者,因为被称为优曼嘎,故问名为优曼嘎,此为连结。「因站立于浮出」者,以此显示「浮出故为优曼嘎」之语义。慕迦词根之乌音变为阿音,从称为无明黑暗之水中浮出之义。显示「德嘎」助词之「因此」义,故说「因为」等。「在接受义中」者,以此显示德嘎一词为善义,德嘎善之义。「唯三」者,「专注而分别」为一,「与主」为一,「与精华」为一,此唯三也。显示巴利原文
Tatthāti vissajjane. Bhaddako te ummaṅgoti ettha ummaṅgasaddo pañhavācakoti āha ‘‘bhaddakā te pañhā’’ti. Tattha teti tava. Kasmā pañhā ‘‘ummaṅgo’’ti vuccatīti āha ‘‘pañcā hī’’tiādi. Hi yasmā ummaṅgoti vuccati, tasmā pañhā ummaṅgo nāmāti yojanā. ‘‘Ummujjitvā ṭhitattā’’ti iminā ummujjatīti ummaṅgoti vacanatthaṃ dasseti. Mujadhātu ukārassa akāro, avijjandhakārasaṅkhātā udakato ummujjatīti attho. ‘‘Tagghā’’ti nipātassa tasmā kāraṇāti atthaṃ dassento āha ‘‘yasmā’’tiādi. ‘‘Sampaṭicchanatthe’’ti iminā tagghasaddo sādhuatthoti dasseti, taggha sādhūti attho. Tīṇiyevāti ‘‘samādahitvā visibbentī’’ti ekaṃ, ‘‘sāmisenā’’ti ekaṃ, ‘‘sasitthaka’’nti ekanti imāni tīṇiyeva.
四种败坏释显示巴利原文
Catuvipattivaṇṇanā
336 “我等所问之彼”一句,此处从鼻音之后省略了阿音,故说“我等所问之彼”。其中,“彼”指所问,“汝”即是你。也有版本读作“汝”,其含义相同。“彼即彼”意为那个同样的所问。“异”指不同的形态。显示巴利原文
336.Yaṃ taṃ pucchimhāti ettha niggahitato paraṃ akāralopoti āha ‘‘yaṃ taṃ apucchimhā’’ti . Tattha yanti pañhaṃ. Tanti tuvaṃ. ‘‘Tva’’ntipi pāṭho, ayamevattho. Taṃ tadevāti taṃ taṃ eva pañhaṃ. Aññathāti aññaṃ ākāraṃ.
对于“凡粗恶者,彼为戒失坏”这句话,难道提问中并未问及戒失坏的问题吗?为何却以“彼为戒失坏”作为回答?因此解释说“虽然”等。“此”即指“凡粗恶者,彼为戒失坏”这句。为了详细阐明其义,进而说“于四种之中”等。“说已”是指以简略的方式说完。显示巴利原文
Ye duṭṭhullā sā sīlavipattīti ettha nanu sīlavipattiṃ pucchanto pañho natthi, kasmā pana ‘‘sā sīlavipattī’’ti vissajjanaṃ vuttanti āha ‘‘kiñcāpī’’tiādi. Etanti ‘‘ye duṭṭhullā sā sīlavipattī’’ti vacanaṃ. Tamevatthaṃ vitthārento āha ‘‘catūsu hī’’tiādi. Vatvāti saṃkhepena vatvā.
“三种失坏”是指戒失坏之外的其余三种失坏。“于此处”是指在“粗罪”等文句之中。显示巴利原文
Tissannaṃ vipattīnanti sīlavipattito avasesānaṃ tissannaṃ vipattīnaṃ. Tatthāti ‘‘thullaccaya’’ntiādivacane.
为显示“宣说”一词的作者,故说“说者”。以“如是说”等显示宣说的方式。显示巴利原文
‘‘Abbhācikkhantī’’ti padassa kattāraṃ dassento āha ‘‘vadantā’’ti. ‘‘Tathāha’’ntiādinā vadanākāraṃ dasseti.
“此以六”此句,是为显示“此彼”中的“彼”字乃词之庄严。“以此量”指仅以“土喇咤亚”等语之量。“被解答”是作为连接。显示巴利原文
‘‘Ayaṃ chahī’’ti iminā ayaṃ sāti ettha sāsaddo padālaṅkāroti dasseti. Ettāvatāti ettakena ‘‘thullaccaya’’ntiādivacanamattena. Vissajjitaṃ hotīti sambandho.
切断等释显示巴利原文
Chedanakādivaṇṇanā
337 为显示“有多少截断者”等诸问并非连续问的性质,故说“然而因为”等。问有两种:依连续与不连续而分。其中,依解答而前后连贯的问,称为连续问;不期待解答、随兴而问的,称为不连续问。其详细说明应从《导论注》等书中获取。在此处,也因其解答“十一乃至三次”而相连续,故称为连续问。然而因为已作解答,这是连接。“依数”是指依“十一”之数,或以能力、或以所属而言。“唯依数之连续”是指唯依“有多少”这一数字的连续。“他们”指诸问。“于彼”指在“六截断者”等文句中。“此即”指这句话。“非先”指先前未说,意为非旧、是新。“然而此”指然而这句话。“十六”是显示在“十六”中,将 d 音读作 ḷ 音,念成“soḷasā”也是合理的。“知”是施设,此处为显示应引入“如是说后”这一省略文句而作连接,故说“‘知’者,即如是说后施设”。“他们”指“知”者,即施设之学处,这是其义。“如是”指依将说之方式。“应入”中的 iti 字是结束之义。应连接为“如是应知”。显示巴利原文
337.Katichedanakānītiādipucchānaṃ anusandhipucchābhāvaṃ dassento āha ‘‘yasmā panā’’tiādi. Pucchā hi anusandhiananusandhivasena duvidhā. Tattha vissajjanena anusandhivasena pucchā anusandhipucchā nāma, vissajjanamanapekkhitvā yathākāmapucchā ananusandhipucchā nāma. Tāsaṃ vitthāro nettiaṭṭhakathādīsu gahetabbo. Idhāpi ‘‘ekādasa yāvatatiyakā’’ti vissajjanena anusandhānattā anusandhipucchā nāma. Yasmā pana vissajjitoti sambandho. Saṅkhāvasenāti ekādasā’’ti saṅkhāya sattiyā, āyattena vā. Saṅkhānusandhivasenevāti ‘‘katī’’ti saṅkhāya anusandhivasena eva. Tesanti pañhānaṃ. Tatthāti ‘‘cha chedanakānī’’tiādipāṭhe. Idamevāti idaṃ eva vacanaṃ. Apubbanti pubbe na vuttaṃ, aporāṇaṃ navanti attho. Yaṃ panetanti yaṃ pana etaṃ vacanaṃ. ‘‘Soḷasā’’ti iminā sodasāti ettha dakārassa ḷakāraṃ katvā ‘‘soḷasā’’ti pāṭhopi yujjatīti dasseti. Jānanti paññattāti ettha ‘‘evaṃ vatvā’’ti pāṭhasesaṃ ajjhāharitvā yojetabbabhāvaṃ dassento āha ‘‘jāna’’nti evaṃ vatvā paññattā’’ti. Teti ‘‘jāna’’nti paññattā sikkhāpadāti attho. Evanti vakkhamānanayena. Paviseyyātīti ettha itisaddo parisamānattho. Iti veditabboti yojanā.
不共等释显示巴利原文
Asādhāraṇādivaṇṇanā
338 “前问”是指在“有多少截断者”等诸问中,之前所提的问题。“于彼”是指在“二十、二百”等文句中。为了显示“二不定”这一语是不合集的依主释,故说“以二不定”。以“saddhi”一词显示,在表示“与……一起”等连接关系时,应用具格。显示巴利原文
338.Purima pañhanti ‘‘kati chedanakānī’’tiādipañhānaṃ pure vuttaṃ pañhaṃ. Tatthāti ‘‘vīsaṃ dve satānī’’tiādipāṭhe. ‘‘Dveaniyatehī’’ti padassa asamāhāradiguvākyaṃ dassento āha ‘‘dvīhi aniyatehī’’ti. ‘‘Saddhi’’nti iminā sahādiyoge karaṇavacananti dasseti.
在偈颂中,应以“洗涤与学处”等作连接。“二毛”是指两条羊毛学处。显示巴利原文
Gāthāyaṃ ‘‘dhovanañca sikkhāpada’’ntiādinā yojanā kātabbā. Dve lomāti dve eḷakalomasikkhāpadāni.
以“完全”等开头的二偈半,其连接极易了知。显示巴利原文
‘‘Sakalo’’tiādikāya aḍḍhateyyagāthāya yojanā suviññeyyāva.
在“从僧团驱摈十”这句中,为说明其连接方式,即“从僧团被驱摈”所说的这十种,故说“从僧团被驱摈”等。“在那里”是指在比丘尼分别中。“如”是指如同小者那样,这是它的意思。“这样”即如此。显示巴利原文
Saṅghamhādasa nissareti ettha ‘‘saṅghamhā nissārīyatī’’ti (pāci. 680, 730) evaṃ vuttā dasāti yojanānayaṃ dassento āha ‘‘saṅghamhā nissārīyatī’’tiādi. Tatthāti bhikkhunivibhaṅge. Tathāti yathā khuddakā, tathāti attho. Itīti evaṃ.
“他们”指波罗夷。应这样连接:如同黑蛇等难近,它们也是难近的。“难行”一词显示了 sad 词根的行义。“难触犯”是指难以触犯,即不易触犯。“相似”指等同的譬喻。为了显示相似之相,故说“如”等。显示巴利原文
Tesanti pārājikānaṃ. Kaṇhasappādayo durāsadā viya durāsadā hontīti yojanā. ‘‘Durūpagamanāti iminā sadadhātuyā gatyatthaṃ dasseti. Durāsajjanāti dukkhena āsajjitabbā, āsajjituṃ na sukarāti attho. Samūpamāti samaupamā. Samūpamākāraṃ dassento āha ‘‘yathā’’tiādi.
“共通”是指与八巴拉基咖共通。应连接“每一巴拉基咖”。“不增长”在此为了显示譬喻与所喻的明了性,示其连接方法,所以说“如这些”等。“不增长法”是指不增长之自性。“以本性戒之状态”是指以本性具戒之状态;也有读本作“以本性戒之无”,即以本性戒之无,意为无之因。“至此”是指仅以“八巴拉基咖”等语之量,应连接“已显示”。“分别”是指应以巴拉基咖等分别,故为分别。“其中”是指在“二十三桑喀地谢萨”等文句中。“总摄之言”是指一切三灭诤的总摄言,或一切诸罪之灭诤的总摄言。“以二灭诤”是指以现前调伏与自言治,即以二灭诤。显示巴利原文
Sādhāraṇanti aṭṭhahi pārājikehi sādhāraṇaṃ. Ekekassa pārājikassāti sambandho. Avirūḷhī bhavanti teti ettha upamānopameyyānaṃ pākaṭabhāvaṃ katvā yojanānayaṃ dassento āha ‘‘yathā ete’’tiādi. Avirūḷhidhammāti avirūḷhīsabhāvā. Pakatisīlabhāvenāti pakatiyā sīlavantabhāvena, ‘‘pakatisīlābhāvenā’’tipi pāṭho, pakatisīlassa abhāvena, abhāvahetūti attho. Ettāvatāti ettakena ‘‘aṭṭheva pārājikā’’tiādivacanamattena, dassitaṃ hotīti sambandho. Vibhattiyoti pārājikādivasena vibhajitabbāti vibhattiyoti. Tatthāti ‘‘tevīsati saṅghādisesā’’tiādipāṭhe . Sabbasaṅgāhikavacananti sabbesaṃ tiṇṇaṃ samathānaṃ, sabbāsaṃ vā āpattīnaṃ samathānaṃ saṅgāhikavacanaṃ. ‘‘Dvīhi samathehī’’ti sammukhāvinayena ca paṭiññātakaraṇena cāti dvīhi samathehi.
“此”是指“二布萨、二自恣”这句话。“诸分别”一词,因应被分别的对象与分别作用密不可分,故以有法而说;因此,应取“应被分别者”即是“分别”的词义。应连接“此外亦有这些诸分别”。为了显示与下文“仅以显示分别之量而说此,非以诸灭诤止息之理”不同的另一义理,故说“或者”等。“这些分别”之句,在“依”之句中为未宣说之业。应连接“依而犯”。“他们”指诸罪。“以所说之方式”,是指以“以三灭诤”所说之方式。“以他们为根本者”,因为那些布萨等即以他们为根本,故称以他们为根本,即“他们的”。借由此业的假立,显示所述之理。“他们分别”即指布萨等诸分别。显示巴利原文
Etanti ‘‘dve uposathā dve pavāraṇā’’ti vacanaṃ. Vibhajanānīti vibhajitabbānaṃ vibhajanakiriyāya avinābhāvato bhāvavasena vuttaṃ, tasmā vibhajitabbāti vibhattiyoti vacanattho kātabbo. Aparāpi imā vibhattiyo hontīti yojanā. Heṭṭhā vuttassa ‘‘vibhattimattadassaneneva cetaṃ vuttaṃ, na samathehi vūpasamanavasenā’’ti vacanassa atthanayato aññaṃ atthanayaṃ dassento āha ‘‘athavā’’tiādi, ‘‘imāpi vibhattiyo’’ti padaṃ ‘‘nissāyā’’ti pade avuttakammaṃ . Nissāya āpajjantīti sambandho. Tāti āpattiyo. Vuttappakārehevāti tīhi samathehīti vuttapakāreheva. Taṃmūlikānanti te eva uposathādayo mūlametāsanti taṃmūlikā, tāsaṃ. Iminā kāriyūpacārena vuttanayaṃ dasseti. Tā vibhattiyoti uposathādivibhattiyo.
波罗夷等罪之解释显示巴利原文
Pārājikādiāpattivaṇṇanā
339 “如是解说后”用来连接。应连接“即此名为波罗夷罪”。“波罗夷罪”,即名为罪的波罗夷。以“已败亡者”一语,显示“从教法令人败亡”的波罗夷语义。ṇya后缀表因性义,ya转为ka。“堕”为退堕,“败”为失败,“落”为堕落,“无救”为从僧团被驱逐。“于彼人不被引出”,意指从僧团引出后不再带回,即不被召回。以“布萨、自恣等之别”此语,显示共住的自性。不重视文字,故说“此罪”。“此”指接下来将说的内容。“此中”指在偈颂中。“因此故”一句,以“故”字显示“因”字的因义。显示巴利原文
339. Evaṃ vissajjetvāti sambandho. Yadidaṃ āpattipārājikaṃ nāmāti yojanā. Āpattipārājikanti āpattisaṅkhātaṃ pārājikaṃ. ‘‘Parājayamāpanno’’ti iminā sāsanato puggalaṃ parājetīti pārājikanti vacanatthaṃ dasseti. Ṇyapaccayo hetukatvatthavācako, yakārassa kakāro. Cutoti cavako. Paraddhoti viraddho. Bhaṭṭhoti patito. Niraṅkatoti saṅghamhā apasārito. Anīhate tasmiṃ puggaleti tasmiṃ puggale saṅghamhā nīharitvā na harite, anapanīteti attho. ‘‘Uposathapavāraṇādibhedo’’ti iminā saṃvāsasarūpaṃ dasseti. Byañjane ādaramakatvā ‘‘etaṃ āpattī’’ti vuttaṃ. Ayaṃ hīti ayaṃ evaṃ vakkhamāno. Etthāti gāthāyaṃ. Tena tasmāti ettha ‘‘tasmā’’ti padena ‘‘tenā’’ti padassa kāraṇatthaṃ dasseti.
“此中”指第二偈颂。应连接“在初亦应被欲求”。“实”表真实。“此中”指别住给予等四种羯磨。“僧团”等语义,为一个由三句组成的异依主释兼持财释的多财释复合词,以‘ceva’和‘ca’字显示初句与余句两句义均为主要。“应被欲求”之句,因诸格的期待作用,作为作用义而置入。“之”表属于罪,以此显示另一句。也有说于应欲求义上作无后缀形式,视为二次衍生词。然而此为轻说法。此中的重说法为:初与余合为初余,僧团于初余中有所应欲求,故名为桑喀地谢沙。显示巴利原文
Etthāti dutiyagāthāyaṃ. Ādimhi ceva icchitabboti sambandho. Hīti saccaṃ. Etthāti parivāsadānādīsu catūsu kammesu. ‘‘Saṅgho’’tiādivacanattho tipadabhinnādhikaraṇabāhiratthasamāso hoti, cevasaddacasaddehi ādisesapadānaṃ ubhayapadatthapadhānabhāvaṃ dasseti, ‘‘icchitabbo’’ti padaṃ kārakānaṃ kiriyāpekkhattā kiriyatthāya pakkhittaṃ. Assāti āpattiyā, iminā aññapadaṃ dasseti. Icchitabbatthe apaccayaṃ katvā taddhitantipi vadanti. Lahukanayo panesa. Ayaṃ panettha garukanayo – ādi ca seso ca ādisesā, saṅgho ādisesesu assā icchitabboti saṅghādisesoti.
“不定性句”:此处“句”指学处。为表示“以不定性造作故为不定性”,故说“因这学处以不定性而作”。由于已作,所以称为不定,应如此连接。“其中”指在不定中。“于何处”指在学处中。“彼亦”指学处法亦。显示巴利原文
Anekaṃsikataṃpadanti ettha padanti sikkhāpadaṃ. Anekaṃsena kataṃ anekaṃsikatanti dassento āha ‘‘yasmā idaṃ sikkhāpadaṃ anekaṃsena kata’’nti. Yasmā kataṃ, tasmā aniyatoti pavuccatīti yojanā. Tatthāti aniyate. Yatthāti sikkhāpade. Sopīti sikkhāpadadhammopi.
“于过失中”:指于诸过。因他们越过无过而来、去、现起,故称为过失。“因此”:因过失。“粗”:粗大。以“因粗性”一语,显示此中“因此”之‘tena’字的因义。应连接为“过失之粗性”。“此”:指罪法。以此偈颂显示“其余轻罪之粗过失为偷兰遮”的意义。应知:因有二性故,因连声而成短音。显示巴利原文
Accayesūti dosesu. Te hi niddosaṃ atikkamma ayanti gacchanti pavattantīti accayāti vuccanti. Tenāti accayena. Thūloti oḷāriko. ‘‘Thūlattā’’ti iminā ‘‘teneta’’nti ettha tenasaddassa kāraṇatthaṃ dasseti. Accayassa thūlattāti sambandho. Etanti āpattidhammaṃ. Imāya gāthāya aññesaṃ lahukāpattīnaṃ thūlo accayo thullaccayoti vacanatthaṃ dasseti. Dvebhāve sati saṃyogaparattā rasso hotīti daṭṭhabbaṃ.
“舍后应说”:以此显示词义:不舍弃即是“舍堕”,这是为在说罪前应作的律羯磨之名,因有此义故称为“舍堕”。显示巴利原文
‘‘Nissajjitvā desetabbato’’ti iminā nissajjanaṃ nissaggo, āpattidesanato pubbabhāge kattabbassa vinayakammassetamadhivacanaṃ, so etassatthīti nissaggiyanti vacanatthaṃ dasseti.
以“善法”一词,当知即是指善心本身,故说“名为善法之善心”。所谓“令心堕落”,乃是显示词义:因令心堕落,故称“波逸提”。此处本应说“令心堕落”,然转换词序,并省略‘ta’音,遂言“波逸提”。圣典的法则确实深妙难思。后缀‘ṇya’在此表因性之义。然而,仅以“令善法堕落”便可成就“波逸提”一词的释义,为何还要说“不犯心迷乱者”?因此说“然而因为”等语。“因为”是连接词。显示巴利原文
Kusaladhammasaddena kusalacittameva gahetabbanti āha ‘‘kusaladhammasaṅkhātaṃ kusalacitta’’nti. ‘‘Kusalacittaṃ pātetī’’ti iminā cittaṃ pātetīti pācittiyanti vacanatthaṃ dasseti. Ettha ‘‘cittapātiya’’nti vattabbe padavipariyāyaṃ katvā, takārassa ca lopaṃ katvā ‘‘pācittiya’’nti vuttaṃ. Acinteyyo hi pāḷinayo. Ṇyapaccayo hetukatvatthavācako. Nanu ‘‘pāteti kusalaṃ dhamma’’nti imināva ‘‘pācittiya’’nti padassa nibbacanaṃ siddhaṃ, kasmā pana ‘‘aparajjhati cittasammohanaṭṭhāna’’nti vuttanti āha ‘‘yaṃ panā’’tiādi. Yasmā hotīti sambandho.
在诸“波底舍尼”罪中,为何不先直接显示其词源释义,而说“若比丘非亲族”等语?回答说:“这仅是为了显示前面所说‘应被呵责’这一性质的原因。”所谓“应被数数说示”,正是为了显示其词源释义:由于与其他罪的忏悔说示方式不同,应特别提出“应被呵责”等义,然后为之说示,因此名为“波底舍尼”。显示巴利原文
Pāṭidesanīyāsu nibbacanameva adassetvā kasmā ‘‘bhikkhu aññātako santo’’tiādi vuttanti āha ‘‘vuttagārayhabhāvakāraṇadassanatthamevā’’ti. ‘‘Paṭidesetabbato’’ti iminā aññāpattidesanānayato ‘‘gārayha’’ntiādinā paṭi visuṃ vatvā desetabbāti pāṭidesanīyāti nibbacanaṃ dasseti.
在“恶作”一词中,‘du’这一音节兼有“恶劣”与“丑陋”两层含义,为阐此义,故说“恶劣所作,或丑陋所作”。“彼”者,指此业行。“然而彼”是指恶作,此与“过失”一词相连。“之”者,即属于恶作的。其义应当如此了知,此为文句的连接。“即”字是展开详说。所谓“任何恶”,是为连接上下文。“若”字意为“或”。‘yadi’(若)一词正是‘atha’(或)的同义词。显示巴利原文
Dukkaṭanti ettha dusaddo duṭṭhuattho ca virūpattho ca hotīti dassento āha ‘‘duṭṭhu kataṃ, virūpaṃ vā kata’’nti. Tanti kammaṃ. Taṃ panetanti dukkaṭaṃ, khalitanti sambandho. Assāti dukkaṭassa. Tassattho evaṃ veditabboti yojanā. Hīti vitthāro. Yaṃ pāpanti yojanā. Yadīti atha. Yadisaddo hi athapariyāyo. Idampīti idampi kammaṃ, pāpanti sambandho.
“所说”(Lapita)一词,于此显示“恶说”中的 bhās 词根有言说之义。“何”(yaṃ)指言说。“何更多”(kiñca bhiyyo)指超出应说之言说,“何”即此义。在“染污且何言”中,“ca”字为“pi”(亦)义,应与“言”字相连接;“yaṃ”字为因义,故说“染污因彼亦言”。“彼亦言”即彼亦是言说,“言”字即言说之义。彼言说因染污故,此为连接。如何染污?亦是连接。以“因”字显示“yaṃ”字为因义。“那”指言说。“此如是说”是应解释之言。“称为恶说,此如是说”是解释之语。“此”指此言,此言说即其义。显示巴利原文
‘‘Lapita’’nti iminā durābhaṭṭhanti ettha bhāsadhātuyā kathanatthaṃ dasseti. Yanti vacanaṃ. Kiñca bhiyyoti tato atirekaṃ kathetabbavacanaṃ kiñcāti attho. Saṃkiliṭṭhañca yaṃ padanti ettha cakāro pisaddattho ‘‘pada’’nti ettha yojetabbo, yaṃsaddo kāraṇatthoti āha ‘‘saṃkiliṭṭhaṃ yasmā tampi pada’’nti. Tampi padanti tampi vacanaṃ. Padasaddo hi vacanavācako. Tampi vacanaṃ yasmā saṃkiliṭṭhaṃ hotīti yojanā. Kathaṃ saṃkiliṭṭhaṃ hotīti yojanā. ‘‘Yasmā’’ti padena yaṃsaddo kāraṇatthoti dasseti. Nanti padaṃ. ‘‘Etaṃ iti vuccatī’’ti saṃvaṇṇetabbapadaṃ. ‘‘Dubbhāsitanti etaṃ vuccatī’’ti saṃvaṇṇanāpadaṃ. Etanti etaṃ padaṃ, etaṃ vacananti attho.
「此中」者,指应学法偈颂。「此」者,是阐明诸罪之词源解释的言说,与「所说」相连。为阐明何者而说?故说「为阐明所摄之义」。显示巴利原文
Etthāti sekhiyagāthāya. Idanti āpattīnaṃ nibbacanadīpakaṃ vacanaṃ, vuttanti sambandho. Kassa dīpanatthaṃ vuttanti āha ‘‘saṅgahitassa atthassa dīpanattha’’nti.
“在彼处”者,是在“屋顶漏雨”等语句中。“屋”者,指通常的屋。但此处“屋”是连接词。详细说明时说“在根本罪中”等。说“未开”后,为显示其义,说“善覆盖”。“开”者,即未覆盖。详细说明不漏雨的状态时说“在根本罪中”等。开启的比丘不犯,这是连接。“在清净处”者,在清净的部分。“因此”与“由此”大多在义理上是一个,因此说“由此原因”。如此这个“开”,如此这个“若覆盖开启”是连接。显示巴利原文
Tatthāti ‘‘channamativassatī’’tiādivacane. Gehanti pakatigehaṃ. Idaṃ pana gehanti yojanā. Vitthārento āha ‘‘mūlāpattiñhī’’tiādi. ‘‘Avivaṭa’’nti vatvā tassatthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘succhanna’’nti. Vivaṭanti acchannaṃ. Nātivassanabhāvaṃ vitthārento āha ‘‘mūlāpattiñhī’’tiādi. Vivaranto bhikkhu nāpajjatīti sambandho. Suddhanteti suddhakoṭṭhāse. ‘‘Tasmā’’ti ca ‘‘tenā’’ti ca yebhuyyena atthato ekaṃ, tasmā vuttaṃ ‘‘tena kāraṇenā’’ti. Evañcetaṃ vivaṭanti evaṃ etaṃ channaṃ ce vivaṭanti yojanā.
“被压倒者”者,即被征服者。以“树林等密林是森林”这个,显示“林”这个词是森林的同义词。拒绝“去”这个词的有等义理后,显示在皈依义中存在,说“是皈依”。“彼”者,林。“他们”者,鹿。以“吸气”这个词,因不相离故,“呼气”这个义理也应取,义理是作入出息。“虚空”者,无障碍虚空。“鸟类”者,飞禽。以“一切有为法”这个,显示在“诸法”这里,唯有为法应取。以“灭尽”这个,显示“坏”这个声音是灭尽的表达。“他们”者,一切有为法。“去处”者,住处。为何坏是诸法的去处?说“因为不”等。“因为”者,由于。“他们”者,一切有为法。“灭尽”者,坏。“长久”者,八十年等时间。“涅槃是阿拉汉的去处”是应解释的词句。以“漏尽者”这个,显示“阿拉汉”这个词的义理。以“无余涅槃界”这个,显示“涅槃”这个词在此处所意指的涅槃。偈颂中那些义理被摄集后在此处被计算,这是偈颂摄集。显示巴利原文
Paripātiyamānānanti abhibhūyamānānaṃ. ‘‘Rukkhādigahanaṃ arañña’’nti iminā pavananti padassa araññapariyāyataṃ dasseti. Gatisaddassa bhavabhedādiatthaṃ paṭikkhipitvā paṭissaraṇatthe hotīti dassento āha ‘‘paṭissaraṇaṃ hotī’’ti. Tanti pavanaṃ. Teti migā. ‘‘Assasantī’’ti padena ‘‘passasantī’’ti atthopi gahetabbo avinābhāvato, ānāpānaṃ karontīti attho. Ākāsoti ajaṭākāso. Pakkhīnanti vihaṅgamānaṃ. ‘‘Sabbesaṃ saṅkhatadhammāna’’nti iminā dhammānanti ettha saṅkhatadhammoyeva gahetabboti dasseti. ‘‘Vināsovā’’ti iminā vibhavasaddo vināsavācakoti dasseti. Tesanti sabbesampi saṅkhatadhammānaṃ. Gatīti patiṭṭhā. Kasmā vibhavo dhammānaṃ gati hotīti āha ‘‘na hī’’tiādi. Hīti yasmā. Teti sabbepi saṅkhatadhammā. Vināsanti vibhavaṃ. Sucirampīti asītivassādikālampi. Nibbānaṃ arahato gatīti saṃvaṇṇetabbapadaṃ. ‘‘Khīṇāsavassā’’ti iminā arahatoti padassa atthaṃ dasseti. ‘‘Anupādisesanibbānadhātū’’ti iminā ‘‘nibbāna’’nti padassa idha adhippetanibbānaṃ dasseti. Gāthāya te te atthā saṃgahetvā gaṇiyanti etthāti gāthāsaṅgaṇikaṃ.
诤事之分别显示巴利原文
Adhikaraṇabhedaṃ
掘出、破坏等之解释显示巴利原文
Ukkoṭanabhedādivaṇṇanā
340 在诤事的分别中,如此义理应知,这是连接。为显示,说,这是连接。“二灭诤”者,在此处显示二灭诤的自相,说“现前调伏与多数决”。以“遮止”这个,在“举出”这里,从义理上显示“掘”这个词根的切断义。切断名为从义理上灭诤的遮止,这是义理。显示巴利原文
340. Adhikaraṇabhede evamattho veditabboti yojanā. Dassetuṃ āhāti sambandho. Dve samatheti ettha dvinnaṃ samathānaṃ sarūpaṃ dassento āha ‘‘sammukhāvinayañca yebhuyyasikañcā’’ti. ‘‘Paṭisedhetī’’ti iminā ukkoṭetīti ettha kuṭadhātuyā chedanatthaṃ atthato dasseti. Chedanaṃ nāma atthato samathapaṭisedhananti attho.
341 “于十二举出中”:此为表示简别的依格。“未作羯磨”等:此处以“等”字,应包含“恶作羯磨、应再作羯磨”这两种举出。“未灭”等:此处以“等”字,应包含“难灭、应再灭”这两种举出。“未判决”等:此处以“等”字,应包含“难判决、应再判决”这两种举出。“未止息”等:此处以“等”字,应包含“难止息、应再止息”这两种举出。“又”字:即从一般意义上说。显示巴利原文
341. Dvādasasu ukkoṭesūti niddhāraṇe bhummaṃ. Akataṃ kammantiādayoti ettha ādisaddena ‘‘dukkaṭaṃ kammaṃ, puna kātabbaṃ kamma’’nti dve ukkoṭā saṅgahetabbā. Anihataṃ kammantiādayoti ettha ādisaddena ‘‘dunnihataṃ, puna nihanitabba’’nti dve ukkoṭā saṅgahetabbā. Avinicchitantiādayoti ettha ādisaddena ‘‘duvinicchitaṃ, puna vinicchitabba’’nti dve ukkoṭā saṅgahetabbā. Avūpasantantiādayoti ettha ādisaddena ‘‘duvūpasantaṃ, puna vūpasametabba’’nti dve ukkoṭā saṅgahetabbā. Apicāti sāmaññato pana.
“于彼处生起”:此处为显示“彼”字所指的范围,而说“于哪个寺院”。“于哪个寺院生起的”,这便是关联。“互相在利益上,或使自己成为对立者而欲求”者,此即“自己的敌对者”。“唯依圣典之外的判决”:即仅依脱离圣典中所说灭诤之法,而唯以说法作为判决。“此”:即诤事。“依何种判决”:即依圣典之外的何种判决。显示巴利原文
Tattha jātakanti ettha tasaddassa visayaṃ dassento āha ‘‘yasmiṃvihāre’’ti. Yasmiṃvihāre uppannaṃ hotīti sambandho. Aññamaññassa attesu, attānaṃ vā paṭipakkhaṃ atthayanti icchantīti attapaccatthikā. Pāḷimuttakavinicchayenevāti pāḷiyaṃ āgatehi samathehi muttakena dhammadesanāmattavinicchayeneva. Idanti adhikaraṇaṃ. Yenāpi vinicchayenāti pāḷimuttakena yenāpi vinicchayena.
“另一”:即与常住者不同的持律者询问,此为关联。“与他们”:即与那些常住者。显示巴利原文
Aññoti nevāsikehi añño vinayadharo pucchatīti sambandho. Tehi cāti nevāsikehi ca.
“此之”指持律者。“此”指持律者。“于彼处”指该村。“或互相令知”指敌对双方或相互通报。“那些比丘”指那些作为敌对者的比丘。“令审察”即令其知晓。“揭发者”指任何揭露此事者。“他们”指敌对比丘,“见”为关联词。“于彼处”指村。“即于彼处”指就在中途。显示巴利原文
Etassāti vinayadharassa. Ayanti vinayadharo. Tatthāti taṃ gāmaṃ. Aññamaññaṃ vā saññāpentīti attapaccatthikā aññamaññaṃ vā saññāpenti. Te bhikkhūti te attapaccatthikā bhikkhū. Nijjhāpentīti saññāpenti. Ukkoṭeti yoti yo ukkoṭeti. Eteti attapaccatthike bhikkhū, disvāti sambandho. Tatthāti gāmaṃ. Tatthevāti antarāmagge eva.
“即于彼处”指就在该村。“即于彼处”指就在那地点。“往彼处”指前往该村。显示巴利原文
Tatthevāti gāmameva. Tatthevāti tasmiṃyeva ṭhāne. Tattha gatanti taṃ gāmaṃ gataṃ.
“此即同法”以此唯指向波逸提。显示巴利原文
‘‘Eseva nayo’’ti iminā pācittiyameva atidisati.
“僧团……乃至……于诤事中说者”是关联。“而那所谓‘出罪’者”是连接。“此”指出罪。“说者”中的“亦”字显示:不仅对覆草事作揭发者称为揭发,而且发言者也称为揭发。显示巴利原文
Saṅghena…pe… adhikaraṇe vadantopīti sambandho. Yaṃ panetaṃ āpattivuṭṭhānaṃ nāma hotīti yojanā. Etanti āpattivuṭṭhānaṃ. Vadantopīti pisaddo na kevalaṃ tiṇavatthārakaṃ ukkoṭentoyeva ukkoṭeti nāma, atha kho vadantopīti dasseti.
于“行欲趣”等中,显示非趣行相而说“成为持律者”等。“为利益而揭发”为关联。“彼之”者,行非利者之。“然愚者揭发”为关联。“一人依止强者”为关联。“难解邪见”者,如难解之邪见、如林之邪见之义。“与强者”者,此处『与』字应连接于一切业。“依止性”者,因一人之依止性。“依止强者”者,此处『与』字亦应连接于一切作者。“彼之”者,依止不平等等者之。显示巴利原文
Chandāgatiṃ gacchantotiādīsu agatigamanākāraṃ dassento āha ‘‘vinayadharo hutvā’’tiādi. Atthāya ukkoṭentoti sambandho. Tassāti anatthaṃ carantassa. Mando pana ukkoṭeti nāmāti sambandho. Eko balavanissito ca hotīti sambandho. Gahanamicchādiṭṭhinti gahanasadisaṃ micchādiṭṭhiṃ pavanasadisaṃ micchādiṭṭhinti attho. Balavante cāti ettha casaddo sabbakammesu yojetabbo. Nissitattāti ekassa nissitattā. Balavanissito cāti etthāpi ca saddo sabbakattūsu yojetabbo. Tassāti visamādinissitassa.
「索」者,沙弥也。「玛恩库布达塔」者,成为沮丧者,或达到沮丧状态,你们存在,即此义。「迭」者,波罗夷比丘也。「塔萨」者,沙弥之。「索」者,沙弥也。「迭」者,波罗夷比丘也。「坦」者,沙弥也。「索」者,年少者也。「塔托」者,因集会之故。「希约」者,紧接过去之日,即昨日。「伊帝」者,如是说也。「索」者,年少者也。应连接为「此学处已制定」。「嘎差」者,你去吧。应连接为「伊帝」者,应如是说。显示巴利原文
Soti sāmaṇero. Maṅkubhūtātthāti maṅkū hutvā bhūtā, maṅkuṃ vā pattā attha bhavathāti attho. Teti parājayabhikkhū. Tassāti sāmaṇerassa. Soti sāmaṇero. Teti parājayabhikkhū. Tanti sāmaṇeraṃ. Soti daharo. Tatoti sannipātakāraṇā. Hiyyoti anantarātītāhe. Itīti evaṃ vadeti. Soti daharo. Idaṃ sikkhāpadaṃ paññattanti yojanā. Gacchāti gacchāhi. Itīti evaṃ vattabboti yojanā.
应连接为:“与僧团一起决断争论后,回到住处的一位比丘。”“基萨”意为以何因由。“如是以此方式应决断,不是吗”也应如此连接。“索”指作决断的比丘。“给与欲者”极为易懂。显示巴利原文
Saṅghena saddhiṃ adhikaraṇaṃ vinicchinitvā pariveṇagataṃ ekaṃ bhikkhunti yojanā. Kissāti kena kāraṇena. Evaṃ iminākārena vinicchitabbaṃ nanūti yojanā. Soti vinicchayakārako bhikkhu. Chandadāyako suviññeyyoyeva.
诤事因缘等之解释显示巴利原文
Adhikaraṇanidānādivaṇṇanā
342 在“基恩尼达南”等六词中,为显示复合词性质,而说“基恩尼达南阿萨”等。“阿萨”:指此诤事。“基恩尼达南”等词虽具有复合词性质,但因词末字母为自然形态,故应以随韵“基”音来发音。“萨巴内达尼”:所有这些“尼达南”等词。“韦瓦佳南尼”:对于同一“因”之义,有种种言说,这些词即同义词。或可说,此义有种种言说,故为种种言说;因所摄之义,由所诠与能诠的关系,这些种种言说即为同义词,也就是词。显示巴利原文
342.Kiṃnidānantiādīsu chasu padesu samāsabhāvaṃ dassento āha ‘‘kiṃnidānamassā’’tiādi. Assāti vivādādhikaraṇassa. ‘‘Kiṃnidāna’’nti padānaṃ satipi samāsabhāve byañjanantapakatikattā ‘‘ki’’nti niggahitantabhāvena uccāraṇaṃ kātabbaṃ. Sabbānetānīti sabbāni nidānantiādīni etāni padāni. Vevacanānīti ekasmiṃyeva ‘‘kāraṇa’’nti atthe vividhāni vacanāni vivacanāni, tāniyeva vevacanāni. Atha vā vividhaṃ vacanametassatthassāti vivacanaṃ, kāraṇasaṅkhāto attho, abhidheyyaabhidhānabhāvena sambandhattā vivacanassa etāni vevacanāni, padāni.
“十八种分裂事所摄”:以此显示争论的自性。“韦瓦达”:即十八种分裂事所摄的争论。“埃坦”:指“争论之因”一词。“阿萨”:指此指责诤事。“伊丹比”:指“指斥之因”一词。“阿萨”:指此罪之诤事。“埃坦”:指“罪之因”一词。“基咤”:仅以增加字母的方式说为“基咤亚”。“阿萨”:指此事之诤事。应连接为“教诫等所生之事”。“埃坦”:指“事之因”一词。“一词连接”:即用一个“因”字来连接。“一切词”:指一切“集”等词。显示巴利原文
‘‘Aṭṭhārasabhedakaravatthusaṅkhāto’’ti iminā vivādasarūpaṃ dasseti. Vivādanti aṭṭhārasabhedakaravatthusaṅkhātaṃ vivādaṃ. Etanti ‘‘vivādanidāna’’nti etaṃ vacanaṃ. Assāti anuvādādhikaraṇassa. Idampīti ‘‘anuvādanidāna’’nti vacanampi. Assāti āpattādhikaraṇassa. Etanti ‘‘āpattinidāna’’nti vacanaṃ. Kiccameva byañjanavaḍḍhanavasena kiccayanti vuttaṃ. Assāti kiccādhikaraṇassa. Samanubhāsanādīnaṃ uppajjanakakiccānanti sambandho. Etanti ‘‘kiccayanidāna’’nti vacanaṃ. Ekapadayojanāti ekena ‘‘nidāna’’nti padena yojanā. Sabbapadānīti sabbāni samudayādīni padāni.
「九」者,因六因依种类摄入九中故,依三组而说。「仅字母」者,依因缘之字母而已。「希」者,真实,或因。「埃塔」者,于第三问答中。显示巴利原文
Navannanti jātivasena channaṃ hetūnaṃ navasu antogadhattā tikavasenetaṃ vuttaṃ. Byañjanamattanti hetupaccayavasena byañjanameva. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Etthāti tatiyapucchāvissajjane.
343 “十二根”者:此处为显示十二根的自性,故说“忿恨双等”。此中以“等”字,包含了覆恼双、嫉悭双、诳谄双、恶欲邪见双、执见难舍双这五对。“于自身相续中转起者”,即是在自己的相续中生起者。显示巴利原文
343.Dvādasa mūlānīti ettha dvādasannaṃ mūlānaṃ sarūpaṃ dassento āha ‘‘kodhaupanāhayugaḷakādīnī’’tiādi . Ettha (vibha. 833, 944) ādisaddena makkhapaḷāsayugaḷa issāmacchariyayugaḷa māyāsāṭheyyayugaḷa pāpicchamicchādiṭṭhiyugaḷa sandiṭṭhiparāmāsiādhānaggāhiduppaṭinissaggiyugaḷavasena pañca yugaḷāni saṅgaṇhāti. Ajjhattasantānappavattānīti niyakajjhattasantāne pavattāni.
为显示十八种分裂事之生起状态,以释义而说「彼」等。应连接为「彼」者,指斥争论,生起。「此中」,以「于这些」显示所依状态。以「由这些」显示工具状态。「由彼」者,由因。「彼」者,此诤事之。「这些」者,十八种分裂事也。「一切处」者,于一切争论之一切生起处。显示巴利原文
Aṭṭhārasabhedakaravatthūnaṃ samuṭṭhānabhāvaṃ nibbacanena pakāsento āha ‘‘taṃ hī’’tiādi. Tanti anuvādādhikaraṇaṃ, samuṭṭhātīti sambandho. Ettha ca ‘‘etesū’’ti iminā adhikaraṇabhāvaṃ dasseti. ‘‘Etehī’’ti iminā karaṇabhāvaṃ dasseti. Tenāti kāraṇena. Assāti vivādādhikaraṇassa. Etānīti aṭṭhārasabhedakaravatthūni. Sabbatthāti sabbesaṃ adhikaraṇānaṃ sabbesu samuṭṭhānesu.
344 应如此连接:“以一争论”即指“以事争论”,这是所说。“这些”指诸争论。“一向”者,即依于一向,意指从某一偏面而言。“希”者,此处表真实,亦表因为。显示巴利原文
344. Ekena adhikaraṇena kiccādhikaraṇenāti idaṃ vuttanti sambandho. Etānīti adhikaraṇāni. Ekaṃsatoti ekaṃsena, ekakoṭṭhāsenāti attho. Hīti saccaṃ, yasmā vā.
应如此连接:有余罪可被认可,犹如无余罪不可被认可。为何不可被认可?故说“实不”等语。“希”者,表因为。“萨”者,指无余罪。“塔托”者,指从无余罪中。此处,以“不能说示”彰显其无可说示之道;以“不可……安立”彰显其无出罪之道。显示巴利原文
Sāvasesāpatti sammati viya anavasesāpatti na sammatīti yojanā. Kasmā na sammatīti āha ‘‘na hī’’tiādi. Hīti yasmā. Sāti anavasesā āpatti. Tatoti anavasesāpattito. Ettha ca ‘‘na sakkā desetu’’nti iminā desanāgāminiyā abhāvaṃ dīpeti. ‘‘Na sakkā…pe… patiṭṭhātu’’nti iminā vuṭṭhānagāminiyā abhāvaṃ dīpeti.
349 “塔托”者,指据理而言。应如此连接:于彼处,有忆念调伏等六对双边之问。“这些”者,即指这些问。“已显示”者,意为已令明了。显示巴利原文
349.Tatoti nayato. Yattha sativinayotiādikā cha yamakapucchāti sambandho. Tāsanti pucchānaṃ. Pakāsitoti pākaṭo.
351 “二灭诤法”者,即依现前灭诤法与忆念灭诤法而说的两种灭诤法。“因为”一词应如此连接:由于什么因而不能。 “诸叶鞘的差别”应如此连接。“他们”应如此连接:即现前灭诤法与忆念灭诤法的差别。此处应如此连接:正如芭蕉茎中各层叶鞘的差别无法被辨别,同样地,这两者的差别也无法被辨别。“由彼”即由因。“一切处”即于一切解答中。显示巴利原文
351.Dvinnampi samathānanti sammukhāvinayasativinayavasena dvinnampi samathānaṃ. Yasmāti yena kāraṇena na sakkāti sambandho. Pattavaṭṭīnaṃ nānākaraṇanti sambandho. Tesanti sammukhāvinayasativinayānaṃ nānākaraṇanti sambandho. Ayaṃ panettha yojanā – yasmā kadalikkhandhe pattavaṭṭīnaṃ nānākaraṇaṃ vinibbhujjitvā dassetuṃ na sakkā viya tesaṃ nānākaraṇaṃ vinibbhujjitvā dassetuṃ na sakkāti. Tenāti kāraṇena. Sabbatthāti sabbesu vissajjanesu.
七灭诤因缘之解释显示巴利原文
Sattasamathanidānavaṇṇanā
352 “此”者,指此现前灭诤法。“于彼处”者,指在“因之因”这一文句中。“此”者,即现前四法。“得受诃责”者,因遭他人诃责而得此名者,即漏尽者。“及彼之”应连接为:在彼近处。“二者”即说法者与受法者双方。显示巴利原文
352.Assāti sammukhāvinayassa. Tatthāti ‘‘nidānanidāno’’ti pāṭhe. Idanti sammukhācatukkaṃ. Laddhupavādoti laddho paresaṃ upavādo yenāti laddhupavādo, khīṇāsavo. Yassa cāti yassa ca santiketi sambandho. Ubhinnanti desakapaṭiggāhakānaṃ dvinnaṃ.
353 问中既说“七种灭诤”,为何答中不说现前灭诤法的生起?由此而说“虽然”等。其中,此处意为“虽然已说”。这里的“虽然”一词表示可能,“然而”一词则表示责难。应理解为“虽然如是已说”。“因不摄于羯磨”者,因在羯磨中未被含摄的缘故。“其中”者,在“羯磨的作为”等文句中。“以此作羯磨”,故称为“作为”,即单白。因此说“应知‘羯磨的作为’即单白”。被作、被安立,即是“作”;自己前去,即是“前往”;以请求令他人前去,即是“请前往”;被承受,即是“承受”;不被拒绝,即是“不拒绝”。为显示此义,故说“‘作’者,即彼之”等。“此”者,羯磨。“我”者,即我的。在堪忍词根的用法中,为表达与格意义而用与格词。或者“我”者意思为“由我”,为表达作义而用具格词,或用属格词。“堪忍”是一个与主动形式相似的被动形式。因为在“僧团堪忍”等句中,被动形式与主动形式相似;如同在“近事男受持戒”等句中,主动形式与被动形式相似。这里应当看到:在表达被动意义时,ya后缀脱落了。显示巴利原文
353. Nanu pucchāyaṃ ‘‘sattannaṃ samathāna’’nti vuttaṃ, kasmā pana vissajjanāyaṃ sammukhāvinayassa samuṭṭhānaṃ na vuttanti āha ‘‘kiñcāpī’’tiādi. Tattha kiñcāpi vuttanti yojanā. Ettha kiñcāpisaddo sambhāvanattho, panasaddo garahattho. Tathā vuttampīti yojanā. Kammasaṅgahābhāvenāti kamme saṅgahassa abhāvena. Tatthāti tasmiṃ ‘‘kammassa kiriyā’’tiādipāṭhe. Kammaṃ karīyati imāyāti kiriyā, ñatti. Tena vuttaṃ ‘‘kammassa kiriyāti ñatti veditabbā’’ti. Kariyate ṭhapiyate karaṇaṃ. Sayaṃ upagamiyate upagamanaṃ. Ajjhesanena paraṃ upagamāpiyate ajjhupagamanaṃ. Adhivāsiyate adhivāsanā. Appaṭikkosiyate apaṭikkosanā. Iti imamatthaṃ dassento āha ‘‘karaṇanti tassāyevā’’tiādi. Etanti kammaṃ. Meti mayhaṃ. Khamudhātupayoge sampadānatthe sampadānavacanaṃ. Atha vā meti mayā. Katvatthe karaṇavacanaṃ, sāmivacanaṃ vā. Khamatīti katturūpasadisaṃ kammarūpaṃ. Rūpañhi katturūpasadisaṃ kammarūpaṃ ‘‘khamati saṅghassā’’tiādīsu (mahāva. 127) viya. Kammarūpasadisaṃ katturūpaṃ ‘‘upāsako sīlaṃ samādiyatī’’tiādīsu (paṭṭhā. 1.1.423) viya. Ettha kammatthe pavatto yapaccayo lopoti daṭṭhabbaṃ.
七灭诤之义等之解释显示巴利原文
Sattasamathanānātthādivaṇṇanā
354 354.应理解为:“这是母与子等之间的争论”。所谓“因相违之说”,以此显示词源:言说为“说”,相违之言说即为“争论”。言“因应被灭诤性”者,是因止息之义。由此显示词义:以诸灭诤法而被止息,故为“诤事”。言“一切处”者,指一切种类的诤事。显示巴利原文
354. Mātāputtādīnaṃ ayaṃ vivādoti yojanā. ‘‘Viruddhavādattā’’ti iminā vadanaṃ vādo, viruddho vādo vivādoti nibbacanaṃ dasseti. Adhikaraṇīyatāyāti vūpasamitatāya. Iminā adhikariyati samathehi vūpasamiyatīti adhikaraṇanti vacanatthaṃ dasseti. Sabbatthāti sabbesu adhikaraṇabhedesu.
第二偈集释显示巴利原文
Dutiyagāthāsaṅgaṇikaṃ
呵责等问答之解释显示巴利原文
Codanādipucchāvissajjanāvaṇṇanā
359 359.在第二偈集释中,为了说明什么是举罪,而说:“显示事与罪之后举罪”。“使忆念过失”,即使人回忆起其过失。“僧团集会”者,是僧众集合之义。以此显示出这里的“僧团”一词省略了后词。“意羯磨”:在此处,“意”一词有“欲求”之意,因此说“所谓意的取”。而“彼”,即是意羯磨。显示巴利原文
359. Dutiyagāthāsaṅgaṇiyaṃ codanā nāma kiṃ dassetvā codanāti āha ‘‘vatthuñca āpattiñca dassetvā codanā’’ti. Dosaṃ sarāpetīti dosasāraṇā. Saṅghasannipātoti saṅghassa sannipatanaṃ. Iminā saṅghoti ettha uttarapadalopaṃ dasseti. Matikammanti ettha matisaddo icchatthoti āha ‘‘vuccati mantaggahaṇa’’nti. Tanti matikammaṃ.
「由彼被举罪之人」一句,于「为忆念」句中表使役业。「彼人的」即彼被举罪之人,以此显示「为惩治」一句之业。「其中」者,于彼诤事决断处。「为取」者,为遍察后而取。「法与非法」者,真实与不真实。「为决断完成」,以此显示律文中的余文句。显示巴利原文
‘‘Tena cuditakapuggalenā’’ti padaṃ ‘‘sāraṇatthāyā’’ti pade kāritakammaṃ. Tassa puggalassāti tassa cuditakassa puggalassa, iminā ‘‘niggahatthāyā’’ti padassa kammaṃ dasseti. Tatthāti tasmiṃ adhikaraṇavinicchayaṭṭhāne. Pariggahaṇatthāyāti pari vīmaṃsitvā gahaṇatthāya. Dhammā-dhammanti bhūtābhūtaṃ. ‘‘Vinicchayasanniṭṭhāpanattha’’nti iminā pāḷiyaṃ pāṭhasesaṃ dasseti.
「莫嗔恨」,此处嗔恨一词是忿怒的同义语,故说「莫生忿怒」。「在被举罪者或举罪者」,以此排除「在僧团中」的依处。「若有随觉者在你们」,此处随觉者一词是持律者的同义语,故说「持律者」。因为持律者推度举罪者与被举罪者的言说之后,依事、罪等而了知,故称为随觉者。显示巴利原文
Mā kho paṭighanti ettha paṭighasaddo kopapariyāyoti āha ‘‘kopaṃ mā janayī’’ti. ‘‘Cuditake vā codake vā’’ti iminā ‘‘saṅghe’’ti ādhāraṃ paṭikkhipati. Sace anuvijjako tuvanti ettha anuvijjakasaddo vinayadharapariyāyoti āha ‘‘vinayadharo’’ti. Vinayadharo hi yasmā codakacuditakānaṃ vacanaṃ anuminitvā vatthuāpattādivasena vidati, tasmā anuvijjakoti vuccati.
「违逆所取」即违逆取。以「非汝」等语显示ṇika后缀的形态。「以何」即以何种言论。为显示经等的形态,故说「经者名为」等。显示巴利原文
Viruddhaṃ gāhaṃ saṃvattetīti viggāhikaṃ. ‘‘Na tva’’ntiādinā ṇikapaccayassa sarūpaṃ dasseti. Yāyāti kathāya. Suttādīnaṃ sarūpaṃ dassento āha ‘‘suttaṃ nāmā’’tiādi.
「诘问事」者,指诘问之事,或于诘问中所行之事。「善巧有慧者」:此处善巧为聪明之义,有慧为智者之义,故说「以聪明智者」。「以智达彼岸者」:此即显示,此处所言「有慧者」,非仅指普通之智,实乃指一切智智。「此」者,即上文所述之义。「然此」者,乃今当说之义。「于此」者,于此诸偈之中。「若汝为随觉者」者,此是关联。「然彼诘问事已作、善施设、随顺一切学处」者,此是关联。「彼」者,即诘问事。「如是」者,此乃略说其义趣之解释。「自」者,指随觉者自身之。「来世」者,谓于后世。「彼」者,指那随觉者。「彼」者,指那诘问事。「去」者,意为趣向善趣。「利」者,指举罪者与被举罪者双方之利。「寻求」者,以智而寻求。以此显示「求利者」即求利之义。「慈」者,指达至安止定之慈心。「慈之前分」者,指在安止慈定前,生起之预备近行慈心。「汝之责任,由僧团已作如是」者,此是关联。显示巴利原文
Anuyuñjanavattanti anuyuñjanassa, anuyuñjane vā vattaṃ. Kusalena buddhimatāti ettha kusalasaddo chekapariyāyo, buddhimantusaddo paṇḍitapariyāyoti āha ‘‘chekena paṇḍitenā’’ti. ‘‘Ñāṇapāramippattenā’’ti iminā buddhimatāti ettha na kevalaṃ ñāṇasāmaññaṃ, atha kho sabbaññutaññāṇanti dasseti. Ayanti eso yathāvutto attho. Ayaṃ panāti eso vakkhamāno pana. Etthāti imāsu gāthāsu. Sace tvaṃ anuvijjako hosīti yojanā. Yaṃ pana anuyogavattaṃ kataṃ supaññattaṃ sabbasikkhāpadānaṃ anulomanti yojanā. Tanti anuyogavattaṃ. Itīti ayaṃ sādhippāyasaṅkhepavaṇṇanā. Attanoti anuvijjakassa. Samparāyeti paraloke. Yoti anuvijjako. Tanti anuyogavattaṃ . Gatinti sugatiṃ. Hitanti codakacuditakānaṃ hitaṃ. Gavesantoti ñāṇena esanto. Iminā hitaṃ esantoti hitesīti vacanatthaṃ dasseti. Mettañcāti appanāpattaṃ mettañca. Mettāpubbabhāgañcāti appanāmettāya pubbabhāge pavattaṃ parikammaupacāramettañca. Tava bhāre saṅghena kate evāti yojanā.
「彼」者,指随觉者。「这些」者,指举罪者与被举罪者。「所说」者,以此显示「言说」一词,是「所说」的同义语。「彼」者,指仓促之言说。显示巴利原文
Yoti anuvijjako. Etesanti codakacuditakānaṃ. ‘‘Bhāsita’’nti iminā vohārasaddo bhāsitapariyāyoti dasseti. Tanti sahasā vohāraṃ.
「连结」者,此处先排除决断之连结,故说「称为论说连结」。随顺论说之连结,即是论说连结。「以誓言连结」者:此处为显示「誓言」一词与「连结」一词为同格,而非别格,故说「或者」等语。「与无惭者」相连接。 「于彼」者,于偈颂中。「以事连结」者,以称为「行」之事而连结,即彼无惭者之誓言,与其事相连属,此是关联。显示巴利原文
Anusandhitanti ettha vinicchayānusandhiṃ paṭikkhipanto āha ‘‘kathānusandhi vuccatī’’ti. Kathāya anurūpaṃ sandahanaṃ kathānusandhi. Paṭiññānusandhitenāti ettha paṭiññāsaddaanusandhisaddānaṃ tulyādhikaraṇato aññaṃ bhinnādhikaraṇaṃ dassento āha ‘‘athavā’’tiādi. Lajjiṃ puggalanti sambandho. Tatthāti gāthāyaṃ. Vattānusandhināti ācārasaṅkhātena vattena anusandhinā assa alajjīssa vattena saddhiṃ yā paṭiññā sandhiyatīti yojanā.
“知而犯”,即明知之后而犯。以此显示“故意”一词的含义为思量之后而行。即与违越思俱起而思量,此为其义。“不说、不出罪”,以此显示此处的“覆藏”,从含义上即不告说、不除罪。显示巴利原文
Jānanto āpajjatīti jānanto hutvā āpajjati. Iminā sañciccāti padassa sañcetetvāti atthaṃ dasseti. Vītikkamacetanāya saddhiṃ cetetvāti attho. ‘‘Na deseti na vuṭṭhātī’’ti iminā parigūhatīti ettha parigūhanaṃ nāma atthato na desanaṃ na vuṭṭhānanti dasseti.
“Yanti”,即“故意犯戒”这一语句。“Tumhehi”,指行别住者。“Saccanti”,意为真实、不虚。“Ahampi”,指举罪者亦然。以“pi”字将别住者也含摄在内。“Nanti”,指“故意”等语。“Tanti”,即你、或你本身。显示巴利原文
Yanti ‘‘sañcicca āpattiṃ āpajjatī’’ti vacanaṃ. Tumhehīti parihārakārakehi. Saccanti tathaṃ avitathaṃ. Ahampīti codakopi. Pisaddena parihārakaṃ sampiṇḍeti. Nanti ‘‘sañciccā’’tiādivacanaṃ. Tanti tuvaṃ, tvaṃ vā.
“前后”:于此,应在前述说的为“前”,应在后述说的为“后”;前与后合称“前后”。为显明此义,故说“先前”等语。而“于彼前后”一句,是为了说明在巴利语中“前后”一词,此处是依处义的属格。显示巴利原文
Pubbāparanti ettha pubbe kathetabbaṃ pubbaṃ, aparamhi kathetabbaṃ aparaṃ, pubbañca aparañca pubbāparanti dassento āha ‘‘pure’’tiādi. ‘‘Tasmiṃ pubbāpare’’ti iminā pāḷiyaṃ pubbaparassāti ettha bhummatthe sāmivacananti dasseti.
“以二”:指依波罗夷与桑喀地谢沙而说二。“以五”:指依偷兰遮等而说五。“邪见”:指“无布施”等十事邪见。“边执见”:指“世间常”等十事边执见。“一切处”:指于一切第二偈的集合中。显示巴利原文
Dvīhīti pārājikasaṅghādisesavasena dvīhi. Pañcahīti thullaccayādivasena pañcahi. Micchādiṭṭhiyāti ‘‘natthi dinna’’ntiādinā (dha. sa. 1221) dasavatthukāya micchādiṭṭhiyā. Antaggāhikadiṭṭhiyāti ‘‘sassato loko’’tiādinā (dī. ni. 1.31; ma. ni. 1.269) dasavatthukāya antaggāhikadiṭṭhiyā. Sabbatthāti sabbesu dutiyagāthāsaṅgaṇikesu.
随寻者职责之解释显示巴利原文
Anuvijjakakiccavaṇṇanā
360-1 “已开始”——这是连接词。“一比丘与一女人”——这是配合。“彼”——指看见的比丘。“彼”——指出入的比丘。“另一”——指被举罪者。“彼之”——指举罪者的。“不来”——指不前往。“不承认”——指不应允。“此处”——指与女人进出之处。“业”——指羯磨。“由彼”——指由举罪者。“彼之”——指举罪者的话语。“另一”——指被举罪者。“不净疑所疑”——指被对于不净处的疑惑所疑。为说明此义,故说“无根疑所疑”。“彼人之”——指被举罪者的承认。“一切处”——指于一切随寻者的职责中。显示巴利原文
360-1. Idāni āraddhanti sambandho. Eko bhikkhu ekena mātugāmenāti yojanā. Soti passanto bhikkhu. Tanti nikkhamantaṃ pavisantaṃ vā bhikkhuṃ. Itaroti cuditako. Tassāti codakassa. Na upetīti na upagacchati. Na paṭijānātīti na paṭissavaṃ karoti. Etthāti mātugāmena nikkhamantapavisantaṭṭhāne. Yanti kammaṃ. Tenāti codakena. Tassāti codakassa vacanenāti sambandho. Itaroti cuditako. Asuddhaparisaṅkitoti asuddhāya aṭṭhāne uppannāya parisaṅkāya parisaṅkito. Tadatthaṃ dasseti ‘‘amūlakaparisaṅkito’’ti iminā. Tassa puggalassāti cuditakassa paṭiññāyāti sambandho. Sabbatthāti sabbesu anuvijjakakiccesu.
举罪者之问与答显示巴利原文
Codakapucchāvissajjanā
362-3 "于真实与不动"一句,是为了指出主要的关联处,故说"应立足"。通过"业"等说明应立足于真实的状态。"业"指羯磨。通过"非"等说明应立足于不动的状态。"已决与"指已作出的判决。用"言语"一词,显示已决与未决的相状。"此中"是承接前文:"应知已决与未决的言语",这是它的含义。"举罪者之量"指"如法"或"非法"、"愚者"或"智者",这是举罪者的标准。"被举罪者之量"指"是否被如法举罪",这是被举罪者的标准。"审查者之量"指"能否作出判决",这是审查者的标准。"审查者应说"是连接句。在"以何法"等句中,为了显示法等之相,故说"法为真实之事"等。"以此法、以此律、以此师教"是配合句。"因此审查者应止息"是连接。"此处"指审查者应行之处。显示巴利原文
362-3.Sacce ca akuppe cāti padhānaṃ sambandhaṭṭhānaṃ dassento āha ‘‘patiṭṭhātabba’’nti. ‘‘Ya’’ntiādinā sacce patiṭṭhātabbabhāvaṃ dasseti. Yanti kammaṃ. ‘‘Na cā’’tiādinā akuppe patiṭṭhātabbabhāvaṃ dasseti. Otiṇṇañcāti vinicchayaṃ otiṇṇañca. ‘‘Vacana’’nti iminā otiṇṇānotiṇṇasarūpaṃ dasseti. Tatrāti purimavacanāpekkhaṃ. ‘‘Otiṇṇānotiṇṇaṃ jānitabba’’nti vacaneti hi attho. Codakassa pamāṇanti ‘‘dhammo’’ti vā ‘‘adhammo’’ti vā ‘‘bālo’’ti vā ‘‘paṇḍito’’ti vā codakassa pamāṇaṃ. Cuditakassa pamāṇanti dhammacuditako nu kho, noti cuditakassa pamāṇaṃ. Anuvijjakassa pamāṇanti sakkā nu kho vinicchituṃ, noti anuvijjakassa pamāṇaṃ. Anuvijjako vattabboti sambandho. Yena dhammenātiādīsu dhammādīnaṃ sarūpaṃ dassento āha ‘‘dhammoti bhūtaṃ vatthū’’tiādi. Etena dhammena ca etena vinayena ca etena satthusāsanena cāti yojanā. Tasmā anuvijjakena vūpasametabbanti sambandho. Etthāti anuvijjakassa paṭipajjitabbaṭṭhāne.
"轻蔑"指轻视。"这些"指长老们。"因被掘"一词显示了词义:"自己被自己所掘,故为被掘"。"诸根被损害"指被损害,由于诸根被损害,所以称为"被损害诸根者"。"因慧之无有"一词,显示了"劣慧"中,"劣"字意为无有,"慧"字是慧的同义词。应解释为"此人没有慧,故为劣慧"。"被掘……乃至……劣慧,彼审查者前往"是配合句。"因此":因为前往,所以这样说,是连接。"彼之"指文句或偈颂。为了详细说明,故说"于被举罪者与举罪者"等。"二者皆来"指这两者都依于利养之人的依止。"法"指教法。"如是"表示义理。显示巴利原文
Avaññanti avajānanaṃ. Imeti therā. ‘‘Khatattā’’ti iminā attanāva attā khaññatīti khatoti vacanatthaṃ dasseti. Upahaniyantīti upahatāni, upahatāni indriyāni anenāti upahatindriyo. ‘‘Paññāya abhāvato’’ti iminā dummedhoti ettha dusaddo abhāvattho, medhāsaddo paññāpariyāyoti dasseti. Natthi medhā etassāti dummedhoti nibbacanaṃ kātabbaṃ. Khato…pe… dummedho so anuvijjako upagacchatīti yojanā. Tasmāti yasmā upagacchati, tasmā vuttanti sambandho. Tassāti pāṭhassa, gāthāya vā. Vitthāraṃ dassento āha ‘‘cuditakacodakesu hī’’tiādi. Ubhopeteti ubhopi ete āmisapuggalanissaye. Dhammoti sāsanadhammo. Itīti ayamattho.
"在耳边低语":其中,耳之近处即"耳边",为了说明这就是"耳边",故说"以如是之语"等。用"在耳根处"一词,显示"耳边"中的"近"字是"附近"之义。"低语"指言说。以此显示"低语"这一词根含有言说的意义。"斜视":其中,"斜"字意为弯曲;所谓弯曲,在此义中即指过失,故说"即是过失"。显示巴利原文
Upakaṇṇakaṃ jappatīti ettha kaṇṇassa samīpaṃ upakaṇṇaṃ, tadeva upakaṇṇakanti dassento āha ‘‘evaṃ kathehī’’tiādi. ‘‘Kaṇṇamūle’’ti iminā upakaṇṇakanti ettha upasaddassa samīpatthaṃ dasseti. Mantetīti katheti. Iminā jappadhātuyā kathanatthaṃ dasseti. Jimhaṃ pekkhatīti ettha jimhasaddo kuṭilavācako, kuṭilaṃ nāma atthato idha dosoti āha ‘‘dosamevā’’ti.
“话语之连结”,是指被举罪者与随寻者之间对话的连结。“判决之连结”,是指随寻者所作的有罪或无罪判决的连结。“一切处”,是指在举罪篇中。显示巴利原文
Kathānusandhīti cuditakaanuvijjakānaṃ kathāya anusandhi. Vinicchayānusandhīti anuvijjakena katassa āpattānāpattivinicchayassa anusandhi. Sabbatthāti codanākaṇḍe.
随寻者行道之解释显示巴利原文
Anuvijjakassa paṭipattivaṇṇanā
365 三六五、在小争论中,聚集即是“集”,或者说“于此聚集、集合”,故为“集”。为显示词义,故说“集者,所谓……乃至……僧团集会”。集合为“集会”,或“于此集合”,故为“集会”;僧团的集会即为“僧团集会”。“集”有“战斗”义,于词根表中(《声则论·词根鬘》第18唇音尾词根)如是说。其中,所谓战斗,于义理上应理解为诤事的判决。为详说其义,故说“于彼处”等。其中,“于彼处”,是指在彼集会中,应连接“集会”。“自方敌对者”,是指寻求自己的对立面。“非法”,是指与法相离。应连接“显示而”。“何人如此”,故说“如瓦基子”。应连接“彼比丘行”。“得”,是指非法等之说。“于彼处”,是指在集会中。“行”,是指深入而行、施设。为显示同义词,故说“深入而施设判决”。在此句中,以“深入”一词,显示“行”的前缀“深入”之义。以“施设判决”一词,显示“行”这一词根因属使役态,故以共同使役业而有施设之义。以此显示“在集会中行”即是“集行者”的释义。“何人如此”,故说“如亚沙长老”。“慢幢”,是指以旗帜之欲求为其现起的慢,被称为幢。“如除尘者”,在此句中,“以此除显示巴利原文
365. Cūḷasaṅgāme samāgamanaṃ saṅgāmo, samāgamenti sannipatanti etthāti vā saṅgāmoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘saṅgāmo vuccati…pe… saṅghasannipāto’’ti. Sannipatanaṃ sannipāto, sannipatanti ettha deseti vā sannipāto, saṅghassa sannipāto saṅghasannipāto. Saṅgāma yuddheti dhātupāṭhesu (saddanītidhātumālāyaṃ 18 makārantadhātu) vuttaṃ. Tattha yuddhaṃ nāma atthato adhikaraṇavinicchayoti gahetabbaṃ. Tadatthaṃ vitthārento āha ‘‘tatra hī’’tiādi. Tattha tatrāti tasmiṃ saṅgāme, samosarantīti sambandho. Attapaccatthikāti attano paṭipakkhaṃ atthayanti. Uddhammanti dhammato viyogaṃ. Dīpentā hutvāti yojanā. Ke viyāti āha ‘‘vajjiputtakā viyā’’ti. So bhikkhu pavattetīti sambandho. Laddhinti uddhammādivādaṃ. Tatthāti saṅgāme. Avacaratīti ogāhetvā cāreti pavatteti. Tamevatthaṃ dassento āha ‘‘ajjhogāhetvā vinicchayaṃ pavattetī’’ti. Ettha ‘‘ajjhogāhetvā’’ti iminā avatyūpasaggassa ogāhatthaṃ dasseti. ‘‘Vinicchayaṃ pavattetī’’ti iminā caradhātussa kāritantogadhattā sahakāritakammena pavattanatthaṃ dasseti. Iminā saṅgāme avacaratīti saṅgāmāvacaroti nibbacanaṃ dasseti. Ko viyāti āha ‘‘yasatthero viyā’’ti. Mānaddhajanti ketukamyatāpaccupaṭṭhānamānasaṅkhātaṃ dhajaṃ. Rajoharaṇasamenāti ettha rajaṃ harati apaneti anenāti rajoharaṇaṃ, pādapuñjanaṃ, tena samenāti dassento āha ‘‘pādapuñjanasamenā’’ti. Pādaṃ puñjati sodheti anenāti pādapuñjanaṃ, tena samo pādapuñjanasamo, tena. Samākāraṃ dassento āha ‘‘yathā’’tiādi. Rajoharaṇassa neva rāgo hotīti sambandho. Yathāpatirūpanti patirūpassa anulomaṃ, patirūpānatikkantanti attho. Akathentena nisīditabbanti sambandho. Sāmaṃ vā dhammoti ettha dhammo nāma koti āha ‘‘kappiyākappiyanissitā vā’’tiādi. Rūpārūpaparicchedo ca samathācāro ca vipassānācāro ca ṭhānavattañca nisajjavattañca, ādisaddena caṅkamavattādīni saṅgaṇhāti. Cuddasamahāvattādīnaṃ ‘‘kappiyākappiyanissitā’’ti padena gahitattā vattasaddena ṭhānavattādīni eva gahetabbāni, ādisaddena caṅkamavattādīni gahetabbāni. Paro vā ajjhesitabboti yovā so vā koci ajjhesitabboti āha ‘‘yo’’tiādi. Iminā na yo vā so vā koci ajjhesitabbo, samatthoyeva pana ajjhesitabboti vā dasseti. ‘‘Āvuso’’tiādinā vattabbākāraṃ dasseti. Ariyovā tuṇhībhāvoti ettha na kevalaṃ kathetuṃ asamatthavasena tuṇhībhāvo, kammaṭṭhānamanasikāravasena panāti āha ‘‘kammaṭṭhānamanasikāravasena tuṇhībhāvo’’ti. Ariyānaṃ eso ariyo, tuṇhībhāvo. ‘‘Nāvajānitabbo’’ti iminā nātimaññitabboti padassa atikkamma na maññitabboti dasseti.
所谓‘老师’,是指举罪者与被举罪者的老师。‘一切处’,是指在所有‘不应问老师’等语句中。‘唯以种姓、名字、氏族来称呼、指示为家’,因此称为‘家的指示’。‘于此有’中,分解为‘于此’与‘有’两个词,‘此’字指人、为所缘,‘有’字是动词,所以说‘于此人’等。其中,以‘应有’一词,排除了‘有’的代名词性和‘是’的现在时性。‘顺从众会者’,是指做大众所认可的事。以此显示‘非众会所许者’中的‘许’是知义。‘语’指言说。‘非手印’:‘以此印’故为‘印’,指手指上的戒指,由于手印是以部分与整体的关系而连结,故称‘手印’。此处的变化应取‘手印’,故说‘手之变化’。显示巴利原文
Upajjhāyoti codakacuditakānaṃ upajjhāyo. Sabbatthāti sabbesu ‘‘na ācariyo pucchitabbo’’tiādipadesu. Kulameva jātināmagottavasena ayanti apadisiyatīti kulapadeso. Atrassāti ettha atra assāti padacchedaṃ katvā atrasaddo puggalavisayo, assasaddo ākhyātikoti āha ‘‘atra puggale’’tiādi. Tattha ‘‘bhaveyyā’’ti iminā assasaddassa sabbanāmattañca ‘‘bhavatī’’ti vattamānikabhāvañca paṭikkhipati. Parisānuvidhāyakenāti parisāya anumataṃ karontena. Iminā no parisakappikenāti ettha kappasaddo vijhatthoti dasseti. Yanti vacanaṃ. Na hatthamuddāti mudanti etāyāti muddā, sakkharamaṅguliyaṃ hatthassa muddā avayaviavayavavasena sambandhattāti hatthamuddā. Tassā vikāro ‘‘hatthamuddā’’ti gahetabboti āha ‘‘hatthavikāro’’ti.
‘随顺于义者’中的‘义’,指判决义。‘随顺者’指观察者。为了显示此义,所以说‘即观察判决之通达’。‘集会圆’:指集会、众会、群众,其义为集会圈的中央。‘不应废弃’:此处所谓废弃,义即舍弃,故说‘不应舍弃判决’。‘恶语’:指举罪者与被举罪者的恶语。‘利益寻求者’:此处‘遍求利益’故为‘利益寻求者’,指悲悯及悲悯的前分;‘彼有此’故为‘利益寻求者’,指人,即那寻求利益者。为显示同义,故说‘寻求利益、寻求利益者’。‘悲悯’:指达到安止的悲悯。‘悲悯之前分’:指在达到安止的悲悯之前分生起的遍作近行悲悯。‘于二句中亦’:指在‘应以利益悲悯、具悲悯而住’和‘应以利益寻求、不杂秽语而住’这两句中也是如此。应当连接起来,说‘此是所意趣,应知’。以‘不美语’一词,显示‘不善说’的语义:善说为美说,非美说为不善说。‘应摄取’:指应遍审察而取。显示巴利原文
‘‘Atthaṃ anuvidhiyantenā’’ti ettha atthanti vinicchayatthaṃ. Anuvidhiyantenāti sallakkhentena. Iti imamatthaṃ dassento āha ‘‘vinicchayapaṭivedhameva sallakkhentenā’’ti. Sannipātamaṇḍaleti sannipātāya parisāya samūhe, sannipātamaṇḍalassa majjheti attho. Na vītihātabbanti ettha vītiharaṇaṃ nāma atthato hāpananti āha ‘‘na vinicchayo hāpetabbo’’ti. Duruttavācanti codakacuditakānaṃ duruttavācaṃ. Hitaparisakināti ettha hitaṃ pari esatīti hitaparisako, karuṇā ca karuṇāpubbabhāgo ca, so etassatthīti hitaparisakī, puggalo, tena hitaparisakinā. Tamevatthaṃ dassento āha ‘‘hitesinā hitagavesinā’’ti . Karuṇāti appanāpattā karuṇā. Karuṇāpubbabhāgoti appanāpattāya karuṇāya pubbabhāge pavattā parikammaupacārakaruṇā. Padadvayepīti ‘‘hitānukampinā kāruṇikena bhavitabbaṃ. Hitaparisakinā asamphappalāpinā bhavitabba’’nti padadvayepi. Ayaṃ adhippāyo veditabboti yojanā. ‘‘Asundaravacana’’nti iminā asuruttanti ettha sundaraṃ uttaṃ suruttaṃ, na suruttaṃ asuruttanti vacanatthaṃ dasseti. Pariggahetabboti parivīmaṃsitvā gahetabbo.
所谓‘彼之’,指非法举罪者。‘未决事’:此处应以统摄之义理解‘举罪者与被举罪者所说’这一句。其中的‘未决’,意为尚未进入裁决。应举出什么?故说‘汝岂非……’等。‘随问法’:即‘适时当说’等所说,以及‘于真实与不动摇’中所说的随问法。因为以此法,举罪者随问被举罪者,或被举罪者随问举罪者;或举罪者被被举罪者随问,或被举罪者被举罪者随问,故称为随问法。‘令说’:由举罪者与被举罪者令其说。‘彼之’:指举罪者或被举罪者的。‘有惊’:恐惧。‘汝之’:你的。‘虽以口说’:虽然用口说。以‘pi’字总摄‘虽以身示异状’。‘随问法’是受事业,‘彼比丘’是使役业,应引入,那个业以ta词缀表达。‘应显示不净’:此中‘于彼无净戒’,说为不净时,说‘无惭’。‘正直有戒者离身曲等’,这是连接。此中的‘离身曲等’,以此显示正直的原因。意思是:因为远离了身曲等,所以是正直的。‘彼’:指比丘。‘唯以柔和’:唯以柔和的特性。‘应对待’:应说。‘以此正直柔和’:显示句子的连接处及其他文字。‘彼’:比丘。‘唯此’:以‘唯’字应知显示:非重法者,非重人。显示巴利原文
Tassāti adhammacodakassa. Anosaṭaṃ vatthunti ettha ‘‘codakacuditakehi vutta’’nti padaṃ adhikāravasena veditabbaṃ. Ettha ca anosaṭanti vinicchayaṃ anosaṭanti attho. Kiṃ paggaṇhitabboti āha ‘‘nanu tva’’ntiādi. Anuyogavattanti ‘‘kālena vakkhāmī’’tiādinā (cūḷava. 399; pari. 362, 437) vuttaṃ, ‘‘sacce ca akuppe cā’’ti (cūḷava. 401) ca vuttaṃ anuyuñjanavattaṃ. Tañhi yasmā anena vattena codako cuditakaṃ, cuditako vā codakaṃ anuyuñjati, codakena cuditako, cuditakena vā codako anuyuñjiyati, tasmā anuyogavattanti vuccati. Kathāpetvāti codakacuditakeheva kathāpetvā. Tassāti codakassa vā cuditakassa vā, sārajjanti bhayaṃ. Teti tava. Vatvāpīti mukhena vatvāpi. Pisaddena kāyavikāraṃ dassetvāpīti sampiṇḍeti. ‘‘Anuyogavatta’’nti dhātukammaṃ, ‘‘so bhikkhū’’ti kāritakammaṃ ajjhāharitabbaṃ, taṃ kammaṃ tabbapaccayo vadati. Asuci vibhāvetabboti ettha natthi suci sīlametassāti asucīti vutte alajjīti āha ‘‘alajji’’nti. Uju sīlavā kāyavaṅkādirahito hotīti yojanā. Ettha ca kāyavaṅkādirahito hotīti iminā ujuno kāraṇaṃ dasseti. Kāyavaṅkādirahitattā uju hotīti adhippāyo. Soti bhikkhu. Maddavenevāti mudubhāveneva. Upacaritabboti kathetabbo. Iminā ujumaddavenāti padassa sambandhaṭṭhānaṃ pāṭhasesaṃ dasseti. Yoti bhikkhu. Ayamevāti evasaddena na dhammagaruko, puggalagaruko, dhammesu ca puggalesu ca na majjhattoti veditabboti dasseti.
366 “而由彼随寻者”,这是连接。“经等”:以“等”字应摄律、随顺、随顺制定。“经为连结义”,这是连接。为谁的连结义?故说“为犯与非犯之连结义”。“譬喻为显义之义”,这是连接。此法例同其余。关于“各别住者、不欺诳住者”:其中,“以戒住于各别”为各别住者,“以戒住于不欺诳”为不欺诳住者,为显示此义,故说“自在……乃至……住”。以“自在、主权、长上之处”显示各别的自性。“他们”指僧团所认可之人。显示巴利原文
366. Tena ca pana anuvijjakenāti yojanā. Suttādīsūti ādisaddena vinayaanuloma paññattaanulomikāni saṅgahetabbāni. Suttaṃ saṃsandanatthāya hotīti yojanā. Kesaṃ saṃsandanatthāyāti āha ‘‘āpattānāpattīnaṃ saṃsandanattha’’nti. Opammaṃ atthadassanatthāya hotīti yojanā. Eseva nayo sesesupi. Paccekaṭṭhāyino avisaṃvādakaṭṭhāyinoti ettha paccekasmiṃ tiṭṭhanti sīlenāti paccekaṭṭhāyino, avisaṃvādake tiṭṭhanti sīlenāti avisaṃvādakaṭṭhāyinoti dassento āha ‘‘issa…pe… ṭhitā’’ti. ‘‘Issariyādhipaccajeṭṭhakaṭṭhāne’’ti iminā paccekasarūpaṃ dasseti. Teti saṅghena anumatā puggalā.
为何说“律为防护义”等?故说“今”等。今为显示而说,这是连接。“诸愚钝、钝慧者如是说”,这是连接;或“那些愚钝、钝慧之人如是说”,这是连接。“一切律的制定为所依”,这是连接。由此显示,在从“为防护义”等至“为无取般涅槃义”的十三句中,应引入“为所依”之余文。以“缘”显示“所依”一词之义为所依缘。“一切处”,即在一切十二句中。为显差别,故说“又于此”等。其中,“又为显示差别当说”,这是连接。“于此”,指在“为无悔义”等句中。“彼”指乐。“新观”:是何增语?故说“此是生灭智的增语”。难道“离贪”于此中取四种圣道,“解脱”于此中也应取四种果吗?然则为何说“解脱者阿拉汉果”?因此说“四种亦”等。“亦”表真实,或因。“为无缘般涅槃义”:即无为般涅槃义。于般涅槃无任何缘,故称无缘般涅槃。“彼”指解脱智见。“于彼达到时”:即次第达到彼解脱智见时。“必定”义为决定、一向。“此义”:此无取般涅槃所摄之义是为此说目的,故称此义。“说”即义之说。“思惟”即法之思惟。“为此义之所依”:此中……显示巴利原文
Kimatthaṃ ‘‘vinayo saṃvaratthāyā’’tiādi vuttanti āha ‘‘idānī’’tiādi. Idāni dassetuṃ āhāti sambandho. Ye mandā mandabuddhino hutvā evaṃ vadeyyunti yojanā. Atha vā mandā mandabuddhino ye puggalā evaṃ vadeyyunti yojanā. Sakalāpi vinayapaññatti upanissayo hotīti sambandho. Iminā ‘‘saṃvaratthāyā’’tiādīsu ‘‘anupādāparinibbānatthāyā’’tipariyosānesu terasavākyesu ‘‘upanissayo hotī’’ti pāṭhaseso ajjhāharitabboti dasseti. ‘‘Paccayo’’ti iminā ‘‘upanissayo’’ti padassa upanissayapaccayoti atthaṃ dasseti. Sabbatthāti sabbesu dvādasavākyesu. Visesaṃ dassento āha ‘‘apicetthā’’tiādi. Tattha apica visesaṃ vakkhāmīti yojanā. Etthāti ‘‘avippaṭisāratthāyā’’tiādīsu. Tanti sukhaṃ. Taruṇavipassanā nāma kassa adhivacananti āha ‘‘udayabbayañāṇassetamadhivacana’’nti. Nanu ‘‘virāgo’’ti ettha catubbidhassa ariyamaggassa gahitattā ‘‘vimuttī’’ti etthāpi catubbidhaṃ phalaṃ gahetabbaṃ, kasmā pana ‘‘vimuttīti arahattaphala’’nti vuttanti āha ‘‘catubbidhopi hī’’tiādi. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Apaccayaparinibbānatthāyāti asaṅkhataparinibbānatthāya. Natthettha hi parinibbāne koci paccayo, tasmā apaccayaparinibbānanti vuccati. Tanti vimuttiñāṇadassanaṃ. Tasmiṃanuppatteti tasmiṃ vimuttiñāṇadassane anukkamena patte. Avassanti dhuvaṃ ekantenāti attho. Etadatthāti eso anupādā parinibbānasaṅkhāto attho payojanaṃ imissā kathāyāti etadatthā. Kathāti atthassa kathā. Mantanāti dhammassa mantanā. Etadatthā upanisāti ettha upanisāsaddo paccayavācakoti āha ‘‘paraṃparapaccayatāpī’’ti. Paraṃparapaccayo hi yasmā ettha paraṃparaphalaṃ upagantvā nisīdati, tasmā upanisāti vuccati. ‘‘Vinayo saṃvaratthāyā’’tiādikā ayaṃ paraṃparapaccayatāpīti yojanā. Sotāvadhānanti ogāhetvā dhiyate ṭhapiyate avadhānaṃ, sotassa avadhānaṃ sotāvadhānaṃ. Imaṃ kathanti ‘‘vinayo saṃvaratthāyā’’tiādiṃ imaṃ kathaṃ. Yaṃ ñāṇaṃ uppajjati, tampi etadatthanti yojanā. Yadidaṃ anupādā cittassāti ettha ‘‘yadida’’nti nipāto ‘‘vimokkho’’ti padamapekkhitvā yo ayanti atthaṃ vadati. Anupādāti ettha ‘‘sayaṃ abhiññā’’tiādīsu (mahāva. 11) viya yakāralopo hoti, tassa padassa karaṇaṃ pana ‘‘catūhi upādānehī’’ti veditabbaṃ. Iti ima matthaṃ dassento āha ‘‘yo ayaṃ catūhi upādānehi anupādiyitvā’’ti. Ettha catūhi upādānehi anupādiyitvā cittassa arahattaphalasaṅkhāto yo ayaṃ vimokkho atthi, sopi etadatthāya hotīti yojanā. ‘‘Arahattaphalasaṅkhāto’’ti iminā ‘‘vimokkho’’ti padassa atthaṃ dasseti. Arahattaphalañhi yasmā viruddhehi, visesena vā sabbakilesehi muccittha, tasmā vimokkhoti vuccati. ‘‘Apaccayaparinibbānatthāya evā’’ti iminā etadatthāyāti padassa atthaṃ dasseti.
367 “事……乃至……不知”:此处应作连接。“因此”:因为是关联词,所以是因此。“于此”:在这些偈颂中。“以平等”:此处“以平等”一词是“以无智”义的惯用语,为显示此义,故说“以彼平等,不知前后者,以平等、以无智”。在圣典中,以何因缘说不知已作与未作?故说“以平等”。意思是:以平等——即以前后无智,不知已作与未作。“如是”等是结语。“然此所说之语”,这是连接。至于“于彼”与“相之善巧者”,是所依与能依无差别,因此应视为:有分是所依,支分是能依。“相”字是表示义,故说“于因与非因”,意即在称为因与非因的表示中。“相之”是依主格表处格,意思即从相。显示巴利原文
367.Vatthuṃ…pe… na jānātīti etthāti yojanā kātabbā. Tasmāti yasmā sambandho, tasmā. Etthāti imāsu gāthāsu. Samena cāti ettha ‘‘samenā’’ti padaṃ ‘‘aññāṇenā’’ti atthassa vācakaṃ rūḷhīpadanti dassento āha ‘‘teneva pubbāparaṃ ajānanassa samena aññāṇenā’’ti. Pāḷiyaṃ kena kāraṇena katākataṃ na jānātīti āha ‘‘samenā’’ti. Samena pubbāparassa aññāṇena katākataṃ na jānātīti attho. Evantiādi nigamanaṃ . Yaṃ panetaṃ vacanaṃ vuttanti yojanā. ‘‘Tatthā’’ti ca ‘‘ākāraakovido’’ti ca ādhārādheyyānamabhedo hoti, tasmā avayavī ādhāro, avayavo ādheyyoti daṭṭhabbaṃ. Ākārasaddo iṅgitatthoti āha ‘‘kāraṇākāraṇe’’ti. Kāraṇaakāraṇasaṅkhāte iṅgiteti attho. Ākārassāti bhummatthe sāmivacanaṃ. Ākārasminti hi attho.
“如是”者,正如不知事等,同样地。“如是”者,如此。“凡此”者,即此比丘。以“由恐惧”显示“恐惧”一词,此处是表原因的从格。连接为:“由恐惧、因恐惧而行”。同样的道理也适用于“由愚痴、因痴而行”。“以欲”者,即以欲行。“以嗔”者,即以嗔行。由于自己无法了知,故不善于教导,因此说“由不能令他知”。为何也不善巧于审察?故说“由……乃至……性”。以“得众”显示“得众所摄之朋党”的词义,即获得朋党。连接为:“若有如是之比丘,彼比丘名为不可拒”。同样的道理也适用于下文。以“不应拒绝”显示“不应对面观”的词义,即不可抗拒。以“不应观察”显示“观”字,其字根为见义。显示巴利原文
Tathevāti yathā vatthuādīni na jānāti, tatheva. Itīti evaṃ. Yvāyanti yo ayaṃ bhikkhu. ‘‘Bhayenā’’ti iminā bhayāti ettha kāraṇatthe nissakkavacananti dasseti. Bhayā bhayena gacchatīti yojanā. Eseva nayo sammohena mohā gacchatīti etthāpi. Chandāti chandena. Dosāti dosena. Attanā ñātuṃ asamatthatāya na saññattiyā kusaloti āha ‘‘paraṃ saññāpetuṃ asamatthatāyā’’ti. Kasmā nijjhattiyā ca akovidoti āha ‘‘kāraṇā…pe… tāyā’’ti. ‘‘Parisāya laddhattā’’ti iminā laddho parisasaṅkhāto pakkho yenāti laddhapakkhoti vacanatthaṃ dasseti. Sace tādisako bhikkhu hoti, so bhikkhu ‘‘apaṭikkho’’ti vuccatīti yojanā. Eseva nayo heṭṭhāpi. ‘‘Na paṭikkhitabbo’’ti iminā paṭimukhaṃ na ikkhitabboti apaṭikkhoti vacanatthaṃ dasseti. ‘‘Na oloketabbo’’ti iminā ikkhadhātuyā dassanatthaṃ dasseti.
由说者应知等之解释显示巴利原文
Voharantena jānitabbādivaṇṇanā
368-74 “于大诤论中,当以此方式了知”,此为连接。在显示了事相转移的情形后,为显示轻视与承认的情形,而说“然而若”等句。“然而若有人说”,此为连接。“此即”者,即是此,意为那轻视与承认的比丘。显示巴利原文
368-74. Mahāsaṅgāme eteneva nayena veditabbanti sambandho. Vatthusaṅkamanākāraṃ dassetvā avajānanapaṭijānanākāraṃ dassento āha ‘‘yo panā’’tiādi. Yo pana vadatīti sambandho. Esevāti eso eva, avajānanapaṭijānanabhikkhūti attho.
375 “以青等色与非色之方式”:即以青等颜色之方式,及以健康等非色之方式。“传递”:因为依此学处而不执取财物,故称为“不执取财物”。“前行”:应于事先所作。显示巴利原文
375.Nīlādivaṇṇāvaṇṇavasenāti nīlādivaṇṇavasena ca ārogyatthādiavaṇṇavasena ca. Sañcarittaṃ yasmā anena sikkhāpadena dhanaṃ anupadīyati, tasmā dhanamanuppadānanti vuccati. Pubbapayogoti pubbe payujjitabbo.
关于不应行偏私之处的解释显示巴利原文
Agatiagantabbavaṇṇanā
379 “行于多人无利”:为详细解释经文,故说“持律者”等。其中,“持律者”指审查者,与“判定”相连属。“依教诫而活命者”:即依靠对诸比丘的教诫而活命者。“近事男亦”:以三宝为皈依处的近事男。“施主亦”:对诸比丘供给资具的施主。“他们之”:指近事男等。“如是”:即如近事男等分为二类,也是如此。“彼处”:从守护天等,此为连接。“以彼”:以二分的原因。显示巴利原文
379.Bahujanaahitāya paṭipanno hotīti pāḷiṃ vitthārento āha ‘‘vinayadharena hī’’tiādi. Tattha vinayadharenāti anuvijjakena, vinicchiteti sambandho. Ovādūpajīviniyoti bhikkhūnaṃ ovādaṃ upanissāya jīviniyo. Upāsakāpīti ratanattayaṃ paṭissaraṇanti upāsakāpi. Dāyakāpīti bhikkhūnaṃ paccayadāyakāpi. Tesanti upāsakādīnaṃ. Tathevāti yathā upāsakādayo dvidhā bhijjanti, tatheva. Tatoti ārakkhadevatāhi paranti sambandho. Tenāti dvidhākāraṇena.
382 “依止于执取”:此处“执取”一词是见的同义语,故说“即所谓邪见、边执见之执取”。显示巴利原文
382.Gahananissitoti ettha gahanasaddo diṭṭhipariyāyoti āha ‘‘micchādiṭṭhiantaggāhikadiṭṭhisaṅkhātaṃ gahana’’nti.
393 『轻视彼』,此处『彼』一词应以『语』一词依读诵余部相连结,故说『彼之语』。『彼』者,新比丘之。『彼』者,新比丘。显示巴利原文
393.Tassa avajānantoti ettha ‘‘tassā’’ti padaṃ ‘‘vacana’’nti pāṭhasesena sambandhitabbanti āha ‘‘tassa vacana’’nti. Tassāti navakassa. Tanti navakaṃ.
394 『为何义』:此词是复合词,故说『为何义』。『彼义』:此词存在性颠倒,因此说『此义』。因为‘义’一词实为阳性,经文中‘不应损害’等句,亦应知为性颠倒。『一切处』:指在一切大争论中。显示巴利原文
394.‘‘Yaṃatthāyā’’ti eso saddo samāsoti āha ‘‘yadatthāyā’’ti. ‘‘Taṃ attha’’nti eso saddo liṅgavipallāsoti āha ‘‘so attho’’ti. Atthasaddo hi pulliṅgo, pāḷiyaṃ na parihāpetabbanti etthāpi liṅgavipallāso veditabbo. Sabbatthāti sabbasmiṃ mahāsaṅgāme.
咖提那衣差别显示巴利原文
Kathinabhedaṃ
关于咖提那衣义等之解释显示巴利原文
Kathinaatthatādivaṇṇanā
403 '咖提那衣犍度':即在咖提那衣犍度中。'前':即在咖提那衣犍度之前。显示巴利原文
403.Kathinekhandhaketi kathinakkhandhake. Pubbeti kathinakkhandhake.
404 '加行之':此处所说的加行是指什么?谓'从洗衣等开始'等。此中,'等'字包括审察、裁断、缝合、缝制、染色、作点记等六种前行作业。应理解为:取水等加行是所作。'无间':依过去无间与未来无间而有二种,此处唯取未来无间为意趣,故说'依未来而言'。因为在取水等加行生起时,其后洗涤等前行作业便生起,故彼加行唯以未来为缘。'以无间缘':此中'共'字是极之义,故说'极无间缘';以'最接近'一词显示极之状态。'加行之'一词,在'所依性'一词中为属格,在'为缘'一词中为与格。显示巴利原文
404.Payogassāti ettha payogo nāma koti āha ‘‘cīvaradhovanādino’’tiādi. Ettha ādisaddena vicāraṇachedanabaddhanasibbanarajanakappabinduādiyanāni cha pubbakaraṇāni saṅgaṇhāti. Udakāharaṇādiko yo payogo karīyatīti yojanā. Anantaro nāma atītānantaraanāgatānantaravasena duvidho, idha anāgatānantaroyeva adhippetoti āha ‘‘anāgatavasenā’’ti. Udakāharaṇādipayoge hi uppanne pacchā dhovanādipubbakaraṇassa uppattito tappayogassa anāgatavaseneva paccayo. Samanantarapaccayenāti ettha saṃsaddo suṭṭhuatthoti āha ‘‘suṭṭhu anantarapaccayenā’’ti. ‘‘Āsannatara’’nti iminā suṭṭhubhāvaṃ dasseti. ‘‘Payogassā’’ti padaṃ ‘‘ādhārabhāva’’nti pade sāmī, ‘‘paccayā hontī’’ti pade sampadānaṃ. ‘‘Nissaya’’nti padaṃ ‘‘ādhārabhāva’’nti padena saṃvaṇṇeti. ‘‘Upetenā’’ti iminā upasaddassa upagamanatthaṃ dasseti, balavatthaṃ paṭikkhipati. Paṭhamanti payogato, payogassa vā tāva. Iminā purejātapaccayenāti ettha puresaddo paṭhamatthoti dasseti. Pacchāti payogato, payogassa vā paraṃ. Apubbaṃ acarimanti ekapahārena. Iminā sahajātasaddassa atthaṃ dasseti.
'如是问已':此为关联。'诸':指法之生起。'今说':此为关联。'彼之':指加行等。'即彼':即指彼法之生起。'彼之':指'前行是加行的资粮'等语句,其义应如此了知,此为关联。'加行的诸法是什么'等,凡所说之语句,其中之解答由我解说,此为关联。以此显示在圣典中应补入而关联之性质。以四缘详说缘相时,便说'因为加行之'等。'前行是加行的缘',此为关联。'在所举诸法中':指在以'以无间缘为缘'等所举诸法中,前生缘则不如此,此为关联。或者,'在所举诸法中':指依前行所举的洗涤等诸法中,连一法也不得,此为关联。'不得':指在取水等加行之前不得。'此':指取水等加行。'然而得后生缘':指取水等加行得后生缘。为何得?故说'因为其后生起之'等。'后':指在加行之后,或相对于加行而言在后。'因为':指由于造作,故得,此为关联。'然而不得俱生缘':此为关联。'名为母、圣典、障碍、利益':指八母、二障碍与五利益。'其余':指除此十五法之外。'在加行等中'的'等'字,包含前行、舍弃与决意。'以此方便':指以此如所说之方便。显示巴利原文
Evaṃ pucchitvāti sambandho. Yanti dhammajātaṃ. Idāni āhāti sambandho. Yassāti payogādikassa. Tadevāti dhammajātameva. Tassāti ‘‘pubbakaraṇaṃ payogassā’’tiādivacanassa attho evaṃ veditabboti yojanā. ‘‘Payogassa katame dhammā’’tiādi yaṃ vacanaṃ vuttaṃ, tattha vissajjanaṃ mayā vuccateti yojanā. Iminā pāḷiyaṃ ajjhāharitvā yojetabbabhāvaṃ dasseti. Catūhi paccayehi paccayākāraṃ vitthārento āha ‘‘payogassa hī’’tiādi. Payogassa pubbakaraṇaṃ paccayo hotīti sambandho. Uddiṭṭhadhammesūti ‘‘anantarapaccayena paccayo’’tiādinā uddiṭṭhesu dhammesu purejātapaccayo panesāti sambandho. Atha vā uddiṭṭhadhammesūti pubbakaraṇavasena uddiṭṭhesu dhovanādidhammesu ekadhammampīti sambandho. Na labhatīti udakāharaṇādipayogassa pubbe na labhati. Ayanti udakāharaṇādipayogo. Pacchājātapaccayaṃ pana labhatīti udakāharaṇādipayogo pacchājātapaccayaṃ labhati. Kasmā labhatīti āha ‘‘pacchā uppajjanakassa hī’’tiādi. Pacchāti payogassa, payogato vā paraṃ. Hi yasmā kayirati, tasmā labhatīti yojanā. Sahajātapaccayaṃ pana na labhatīti sambandho. Mātikāpalibodhānisaṃsasaṅkhāteti aṭṭhamātikādvepalibodhapañcānisaṃsasaṅkhāte. Aññoti pannarasahi dhammehi añño. Payogādīsūtiādisaddena pubbakaraṇapaccuddhāraadhiṭṭhānāni saṅgaṇhāti. Etenupāyenāti etena yathāvuttaupāyena.
前行、因缘等分类的解释显示巴利原文
Pubbakaraṇanidānādivibhāgavaṇṇanā
406-7 406-7. 因二次询问,故说「二问」。显示因缘之自相,故说「六衣」。为何应知?故说「因为前努力等之」等。「因」指因为。「即他们」指即六衣。「即」字亦应连结于后,义为「即他们」。「因」指真实,前行等不存在,这是关联。显示巴利原文
406-7. Dvikkhattuṃ pucchitattā ‘‘pucchādvaya’’nti vuttaṃ. Hetupaccayānaṃ sarūpaṃ dassento āha ‘‘cha cīvarānī’’ti. Kasmā veditabbānīti āha ‘‘pubbapayogādīnañhī’’tiādi. Hīti yasmā. Tāniyevāti cha cīvarāni eva. Evasaddo pacchāpi yojetabbo, tāni evāti attho. Hīti saccaṃ, pubbakaraṇādīni na atthīti yojanā.
408 以“以此僧伽梨”等语,显示了言说的差别相。因为受持咖提那衣者既作舍弃又作决意,故称为作业。因此说“舍弃与决意”。显示巴利原文
408. ‘‘Imāya saṅghāṭiyā’’tiādinā vacībhedākāraṃ dasseti. Kathinatthārakena yasmā paccuddhāro ca adhiṭṭhānañca karīyati, tasmā kiriyāti vuccati. Tena vuttaṃ ‘‘paccuddhāro ceva adhiṭṭhānañcā’’ti.
411 为显示“质料损坏”等的自相,故说“成为不如法的衣”等。“损坏”指遭到毁灭或变异,故名为“损坏”;质料本身损坏,故名为“质料损坏”。显示巴利原文
411. Vatthuvipannādīnaṃ sarūpaṃ dassento āha ‘‘akappiyadussaṃ hotī’’tiādi. Vināsaṃ, vikāraṃ vā pajjatīti vipannaṃ, vatthumeva vipannaṃ vatthuvipannaṃ.
关于咖提那等应知分类的解释显示巴利原文
Kathinādijānitabbavibhāgavaṇṇanā
412 “那些法”,此处为显示诸法自性,故说“于那些色等诸法中”。其中,“色等诸法中”是指于颜色、香等净八法色聚之诸法中。“存在时”指存在时。“他们”指色等诸法。以“综合”一词显示“摄”字之义。以“混合状态”一词显示“和合”字之义。将诸组成法合为一聚的摄取,名为“摄”;诸组成法的平等运转、共同进行,名为“和合”。“于众多法中”即于众多胜义法与施设法中。“唯名而已”即仅为名称施设罢了。“前”是指咖提那篇中所集之处。显示巴利原文
412.Tesaññeva dhammānanti ettha dhammānaṃ sarūpaṃ dassento āha ‘‘yesu rūpādidhammesū’’ti. Tattha rūpādidhammesūti vaṇṇagandhādīsu suddhaṭṭhakarūpakalāpadhammesu. Satīti santesu. Tesanti rūpādīnaṃ dhammānaṃ. ‘‘Samodhāna’’nti iminā saṅgahoti padassa atthaṃ dasseti. ‘‘Missībhāvo’’ti iminā samavāyoti padassa atthaṃ dasseti. Avayavadhammānaṃ saṃ ekabhāvassa gahaṇaṃ saṅgaho. Avayavadhammānaṃ samaṃ ayanaṃ pavattanaṃ samavāyo. Bahūsu dhammesūti bahūsu paramatthapaññattidhammesu. Nāmamattanti nāmapaññattimattaṃ. Pubbeti kathinakkhandhake.
以“诸因”一词,显示“相”字具有因的含义。“那”是指语词。显示巴利原文
‘‘Kāraṇehī’’ti iminā ākārasaddo kāraṇatthoti dasseti. Yanti vacanaṃ.
416 “生起”指从咖提那舍而生起。“何”是指何种事类。“一切咖提那舍”是关联语。“因为”是指真实,或表示由于。“此中”即于诸咖提那舍中。“前二”是指依内舍与外舍而说的前两种。“这些与”指和前面两种。“其余”是指其余诸咖提那舍。“于其中亦”即于其余诸咖提那舍中。“一切处”指于一切咖提那决择中。显示巴利原文
416.Uppajjantīti kathinuddhārā uppajjanti. Kinti kiṃ atthajātaṃ. Sabbepi kathinuddhārāti sambandho. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Etthāti kathinuddhāresu. Purimā dveti antarubbhārasahubbhāravasena purimā dve. Etesañcāti purimānaṃ dvinnañca. Itareti avasesā kathinuddhārā. Tesupīti itaresu kathinuddhāresu. Sabbatthāti sabbasmiṃ kathinavinicchaye.
不依止品注释显示巴利原文
Anissitavaggavaṇṇanā
417 在优波离诸问中,为遮止有人作此想:“‘世尊,究竟有几’这一问没有关联”,故说“此为关联”。所谓“长老”,即优波离长老;“问”,即关联。所谓“这些”,即五法;“线索”,即关联。“为了谁的利益而安立这条线索呢?”故说“为依止住者的利益”。“住者诸比丘”是关联,“他们”指诸问。显示巴利原文
417. Upālipañhesu ‘‘kati hi nu kho bhante’’ti pucchāya sambandho natthīti kassaci maññanaṃ nivārento āha ‘‘aya sambandho’’ti. Theroti upālitthero, pucchīti sambandho. Imesanti pañcakānaṃ tantinti sambandho. Kesaṃ atthāya tantiṃ ṭhapessāmīti āha ‘‘nissāya vasanakārīnaṃ atthāyā’’ti. Vasanakārīnaṃ bhikkhūnanti sambandho. Tesanti pañhānaṃ.
“犯罪已作羯磨者”:此中,“犯罪”一词是为显示“已作羯磨”之因,故说“已犯罪,以此因缘,僧团便作了羯磨”。“以此因缘”,即是以称为“已犯罪”的那个为因。显示巴利原文
Āpannokammakatoti ettha ‘‘āpanno’’ti padaṃ ‘‘kammakato’’ti padassa kāraṇadassananti āha ‘‘āpattiṃ āpanno, tappaccayāva saṅghena kammaṃ kataṃ hotī’’ti. Tappaccayāvāti taṃāpattiāpannasaṅkhātā kāraṇā eva.
不止息品注释显示巴利原文
Nappaṭippassambhanavaggavaṇṇanā
420 「此」指已作羯磨的比丘,「不行」是关联用语。「随顺行」指对所行羯磨的随顺而行。「彼」指比丘。「具绳」指与称为羯磨的绳俱,所以名为具绳。显示巴利原文
420.Ayanti kammakato bhikkhu, na vattatīti sambandho. Anulomavatteti katakammassa anulome vatte. Assāti bhikkhussa. Sarajjukoti saha kammasaṅkhātāya rajjuyāti sarajjuko.
421 「和合诸比丘」是关联词。「确实」即真实。「令告罪已」便是互相告罪之后。「或覆草调伏」的「或」字表示另一选择。「于彼中」的「彼」字指羯磨所缘,「若」字是「若」的同义词,故说「若于如是羯磨」。「作见调伏羯磨已」意为作了见调伏羯磨之后,这是连接。加上「亦」字,包括「亦不作已」。「何处」指于羯磨中,「于彼处」即于羯磨中,「应离去」指战阵行者应离去。显示巴利原文
421. Samaggehi bhikkhūhīti sambandho. Hīti saccaṃ. Accayaṃ desāpetvāti aññamaññaṃ dosaṃ desāpetvā. Tiṇavatthārakasamathaṃ vāti vāsaddo atthantaravikappo. Tatra ceti ettha tasaddo kammavisayo, cesaddo sacepariyāyoti āha ‘‘sace tādise kamme’’ti. Diṭṭhāvikammampi katvāti diṭṭhāvikammaṃ katvāpīti yojanā. Pisaddena akatvāpīti sampiṇḍeti. Yatra panāti kamme pana. Tatthāti kamme. Pakkamitabbanti saṅgāmāvacarena pakkamitabbaṃ.
422 「高举言者」:为显示「高举」与「言」构成「高举言者」,所以说「贪……乃至……所说」。其中以「贪嗔痴慢所高举之语」显示「高举」一词的意义,以「所说」显示「言者」一词的意义。「依止杂语者」:为显示「有所依止于他的杂语」即是「依止杂语者」,所以说「自己」等。此中「杂语」指言语,在诸词根书中说「杂语为言语」。具高举者:具有贪等高举,言语为关联。「如是」即如是自己与他人。「言语随顺语」:于诘问者与被诘问者的言语随顺之中,此中以「语」显示「言语随顺者」中「言语」一词是言语的同义词。显示巴利原文
422.Ussitamantīti ettha ussitaṃ mantī ussitamantīti dassento āha ‘‘lobha…pe… bhāsitā’’ti. Tattha ‘‘lobhadosa mohamānussannaṃ vāca’’nti iminā ussitapadassa atthaṃ dasseti. ‘‘Bhāsitā’’ti iminā ‘‘mantī’’ti padassa atthaṃ dasseti. Nissitajappīti ettha aññanissitaṃ jappametassāti nissitajappīti dassento āha ‘‘attano’’tiādi. Ettha jappanti vacanaṃ. Jappa vacaneti hi dhātupāṭhesu vuttaṃ. Ussadayuttanti lobhādiussadayuttaṃ, vacananti sambandho. Evamaññanti evaṃ attanā aññaṃ. Kathānusandhivacaneti codakacuditakānaṃ kathāya anusandhivacane. Ettha ‘‘vacane’’ti iminā ‘‘bhāsānusandhī’’ti ettha bhāsasaddo vacanapariyāyoti dasseti.
「令高举」:令向上而行。以此显示「令高举」即「令向上而行」之义。此处「达」字与「拉」字义同,此二字于某些处意义相似。「令下降」:令至下劣状态。以此显示「令下降」即「令至下位」之义。亦有读作「令退失」者,唯前缀不同。「说多杂秽」:此处「杂秽」一词为无义利语之言论,故说「无义利语」。无义利语因破坏利益与安乐,故称「杂秽」。诸词根书中说「破坏词根」与「果词根」。显示巴利原文
Ussāretīti uddhaṃ gamāpeti. Iminā ussādeti upari gamāpetīti ussādetāti vacanatthaṃ dasseti. Ettha hi dakārarakārā sadisatthā . Te hi dve akkharā kadāci katthaci sadisatthā honti. Avasāretīti hīnabhāvaṃ gamāpeti. Iminā avasādeti adhobhāvaṃ gamāpetīti avasādetāti vacanatthaṃ dasseti. ‘‘Apasādetā’’tipi pāṭho, upasaggamattameva nānaṃ. Samphañca bahuṃ bhāsatīti ettha samphasaddo niratthakakathāvacanoti āha ‘‘niratthakakatha’’nti. Niratthakakathā hi yasmā saṃ hitasukhaṃ phalati vināseti, tasmā samphanti vuccati. Phā dhātūti ca phaladhātūti ca dhātupāṭhesu (saddanītidhātumālāyaṃ 16 lakārantadhātu) vuttaṃ.
「于担未置」:僧团未将「汝之担」之担置于彼。「覆盖已」:压伏已。以此显示「强力行」中「强力」一词的压伏义。「无权」:处于无权之位。以「说者」显示「说」词根之说义。「作非求听羯磨」:此处为表明「那」字不合理连接之合理处,故说「不作求听羯磨」。「彼有」:彼有。或可连接为「彼比丘自己有见」,或连接为「自己有何见」。「彼」:见。以「说者」显示「以『维』『阿』为前导之词根」中之说义。显示巴利原文
Bhāre anāropiteti ‘‘tava bhāro’’ti saṅghena bhāre anāropite. Ajjhottharitvāti abhibhavitvā . Iminā pasayha pavattāti ettha pasayhasaddassa abhibhavanatthaṃ dasseti. Anadhikāreti anadhipaccaṭṭhāne. ‘‘Kathetā’’ti iminā vatudhātuyā kathanatthaṃ dasseti. Anokāsakammaṃ kāretvāti ettha nakārassa ayuttayogabhāvato yuttaṭṭhānaṃ dassento āha ‘‘okāsakammaṃ akāretvā’’ti. Yassāti yā assa. Assa bhikkhuno attano yā diṭṭhi atthīti yojanā, athavā attano yā diṭṭhi bhaveyyāti yojanā. Tanti diṭṭhiṃ. ‘‘Kathetā’’ti iminā byākatāti ettha vi ā pubbakaradhātuyā kathanatthaṃ dasseti.
言说品注释显示巴利原文
Vohāravaggavaṇṇanā
424 「既非因说法,亦非因起座」:此是就波罗夷罪而说。「与罪相应」:即与所谓「事」的罪过相应。显示巴利原文
424. ‘‘Neva desanāya na vuṭṭhānenā’’ti idaṃ pārājikāpattiṃ sandhāya vuttaṃ. Dosānurūpanti vatthusaṅkhātassa dosassa anurūpaṃ.
「不知方便」者,于此,若方便与根本不同而分离,如是时不应说为「根本方便」,故说「诸诤事之」等。「之」者,实在,或因为。根本本身名为方便,非其他,此为意趣。显示巴利原文
Payogaṃ na jānātīti ettha sace payogo mūlena visadiso hutvā bhinno hoti, evaṃ sati mūlapayoganti na vattabbanti āha ‘‘adhikaraṇānaṃ hī’’tiādi. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Mūlameva payogā nāma honti, na aññanti adhippāyo.
“不知应作”者:不知所谓“应作”即是业的行持,此为联结。“事”者:指诤论、争吵等事,与驱摈等事相关联。“四种”者:依呵责、驱摈、摈出、依止这四种。“乞求”者:向僧团请求羯磨的止息。显示巴利原文
Kātabbanti na jānātīti kātabbaṃ iti kammassa karaṇaṃ na jānātīti yojanā. Vatthūti bhaṇḍanakalahādivatthu, niyassādīnaṃ vatthūti sambandho . Catunnanti tajjanīyaniyassapabbājanīyapaṭisāraṇīyavasena catunnaṃ. Yācatīti saṅghaṃ kammassa vūpasamaṃ yācati.
“事”者:在此特指罪聚之事,故说“七种罪聚”。由于部分制、一切处制、共通制、不共通制、一方制、两方制这六种制摄入“制”中,故说“三种制”。“上下连接而构成文句”者:此处所谓“文句的往返”,是指依上下文句的返回、显示、消失、脱落,即是文句往返的意思。显示巴利原文
Vatthunti ettha āpattikkhandhānameva vatthunti āha ‘‘sattannaṃ āpattikkhandhāna’’nti. Padesapaññattisabbatthapaññattisādhāraṇapaññattiasādhāraṇapaññattiekatopañña- ttiubhatopaññattivasena channaṃ paññattīnaṃ paññattiyaṃ paviṭṭhattā vuttaṃ ‘‘tividhaṃ paññatti’’nti. ‘‘Heṭṭhupariyaṃ katvā padaṃ yojetī’’ti iminā padapaccābhaṭṭhanti ettha padānaṃ heṭṭhupariyavasena paṭinivattitvā ābhassanaṃ gaḷanaṃ cutaṃ padapaccābhaṭṭhanti atthaṃ dasseti.
“律”者,于此并非仅指圣典,亦含注疏,故说“律圣典与注疏中”。显示巴利原文
Vinayeti ettha na kevalaṃ pāḷiyaṃyeva, atha kho aṭṭhakathāyampīti āha ‘‘vinayapāḷiyañceva aṭṭhakathāyañcā’’ti.
“不知单白”者:此处为显示单白的区别,故说“略说”等。“于其中”者,指两种单白之中。“羯磨单白”者,即处于布告羯磨位置上的单白,其中并无另外的布告羯磨,它自身即住于布告羯磨之处,这就是它的含义。“羯磨足单白”者,即作为布告羯磨之基础、为根本的单白。“于九处”者,指下罪等九处。“于二处”者,依白二与白四两种羯磨,与“不知作羯磨足单白”相连结。“此四种灭诤”即为其连结。“彼”者,指四种灭诤。“单白之”的“之”为属格,表所有义,与“止息何诤事”相连结。“彼之”的“之”指诤事,与“不知彼止息”相连结。显示巴利原文
Ñattiṃna jānātīti ettha ñattibhedaṃ dassento āha ‘‘saṅkhepato’’tiādi. Tatthāti duvidhāsu ñattīsu. Kammañattīti anussāvanakammassa ṭhāne ṭhitā ñatti. Anussāvanakammaṃ natthi, sayameva anussāvanakammaṭṭhāne ṭhitāti attho. Kammapādañattīti anussāvanakammassa pādabhūtā mūlabhūtā ñatti. Navasu ṭhānesūti osāraṇādīsu navasu ṭhānesū. Dvīsu ṭhānesūti ñattidutiyañatticatutthavasena dvīsu ṭhānesu, kammapādañattiyā karaṇaṃ na jānātīti sambandho. Yvāyaṃ catubbidho samathoti yojanā. Tanti catubbidhaṃ samathaṃ. Ñattiyāti sāmyatthe sāmivacanaṃ. Yaṃ adhikaraṇaṃ vūpasamatīti sambandho. Tassāti adhikaraṇassa. Taṃ vūpasamaṃ na jānātīti sambandho.
“不知经”者:此处“经”一词有时出现于摄颂,有时出现于经藏,故这里特指二部分别,因而说“二部毗奈耶”。“不知律”者:此处“律”一词虽通于整个律藏,但因先前“经”处已取二部分别,故在此唯指犍度与附随,因此说“不知犍度与附随”。显示巴利原文
Suttaṃ na jānātīti ettha suttasaddassa kadāci katthaci mātikāyañca suttantapiṭake ca pavattanato idha ubhatovibhaṅgeti āha ‘‘ubhatovibhaṅga’’nti. Vinayaṃ na jānātīti ettha vinayasaddassa sakale vinayapiṭake vattamānassāpi suttanti ettha ubhatovibhaṅgassa gahitattā idha khandhakaparivārāva gahetabbāti āha ‘‘khandhakaparivāraṃ na jānātī’’ti.
「不知律」:在此处,因须取律藏,故说「除律藏外」。经藏中的四大教法,即依佛陀教法、僧团教法、众多长老教法与一位长老教法而安立。「于此」指于五法中。「去」为语词。「一切处」指于一切五法中。显示巴利原文
Vinayaṃ na jānātīti ettha vinayapiṭakassa gahetabbattā vuttaṃ ‘‘ṭhapetvā vinayapiṭaka’’nti. Suttantike cattāro mahāpadeseti (dī. ni. 2.187 ādayo; a. ni. 4.180) buddhāpadesasaṅghāpadesasambahulattherāpadesaekattherā padesavasena cattāro mahāpadese. Etthāti pañcake. Yanti vacanaṃ. Sabbatthāti sabbesu pañcakesu.
不依止品、不止息品与言说品之释义。显示巴利原文
Anissitavagga-nappaṭippassambhanavagga-vohāravaggavaṇṇanāya
见与非行品释显示巴利原文
Diṭṭhāvikammavaggavaṇṇanā
425 四二五.于见显示品中:「见显示」者:在此,使显现即显示(āvikamma);为指出「诸见的显示」即是「见显示」,故说「诸见的显示」。以「获得与显示」一词表明:「见」是「获得」的同义词,「显示」是「显现」的同义词。「此」即名为「见显示」。「不应出罪」指重罪,故说「重罪」。「即使轻罪」:「即使(api)」一词有责难之意。即使对轻罪作见显示也属非法,何况对重罪,这便是其义。显示巴利原文
425. Diṭṭhāvikammavagge diṭṭhāvikammāti ettha āvi karīyate āvikammaṃ, diṭṭhīnaṃ āvikammaṃ diṭṭhāvikammanti dassento āha ‘‘diṭṭhīnaṃ āvikammānī’’ti. ‘‘Laddhipakāsanāna’’nti iminā diṭṭhisaddo laddhipariyāyo, āvikammasaddo pakāsanapariyāyoti dasseti. Etanti ‘‘diṭṭhāvikammā’’ti nāmaṃ. Adesanāgāminī nāma atthato garukanti āha ‘‘garukāpattiyā’’ti. Lahukāyapīti pisaddo garahattho. Lahukāyapi desitāya diṭṭhāvikammaṃ adhammikaṃ hoti, pageva garukāyāti attho.
“如……乃至……成”,其句义为:如同对四人或五人合为一众而作显示,即为出罪。“四人、五人”是显示最终限度。超过此数而合为一众,便不应为之出罪;若作,则罪不能出,且以出罪为缘而生恶作。因已显示“四人、五人”为最终限度,故应知对二人或三人合为一众而出罪,则是可行的。“以意之慢”:此处因“意”一词在贪与阿罗汉等语境中亦会出现,故排除他们意义,唯取其“心”义,因此说“以名为意之慢”。以此显示“意所成之慢”即“意慢”的语义。显示巴利原文
Yathā…pe… hotīti yathā āvikate catūhi pañcahi ekībhūtehi āvikatā hotīti yojanā. Catūhi pañcahīti antimaparicchedadassanaṃ. Tato atirekehipi ekato desetuṃ na vaṭṭati, desitā ca āpatti na vuṭṭhāti, desanāpaccayā dukkaṭañca hoti. ‘‘Catūhi pañcahī’’ti antimaparicchedassa dassitattā dvīhi tīhi pana ekato desetuṃ vaṭṭatīti daṭṭhabbaṃ. Manomānasenāti ettha manosaddena mānasasaddassa rāgaarahattesupi pavattanato tadatthe paṭikkhipitvā citte eva vattatīti dasseti. Tena vuttaṃ ‘‘manasaṅkhātena mānasenā’’ti. Iminā manabhūtaṃ mānasaṃ manomānasanti vacanatthaṃ dasseti.
“即使对同住者”:其中的“即使(api)”一词显示,即使是对同住者,若其人住于异界,在其面前作出罪亦为非法,更不必说对异住者了。“于村界”:即分界的庭院。“于不离界”:即大界,此与“即使住者面前”相连接。以“即使”一词,兼摄“即使对住于分界者”之义。显示巴利原文
Samānasaṃvāsakassāpīti pisaddo samānasaṃvāsakassapi nānāsīmāya ṭhitassa santike āvikammaṃ adhammikaṃ hoti, pageva nānāsaṃvāsakassāti dasseti. Māḷakasīmāyāti khaṇḍasīmāya aṅgaṇe. Avippavāsasīmāyāti mahāsīmāya, ṭhitassāpi santiketi sambandho. Pisaddena ‘‘khaṇḍasīmāya ṭhitassapī’’ti atthaṃ sampiṇḍeti.
430 “不能堪任”,即不堪能。以此“不”字,此处“堪任(alaṃ)”一词唯取堪能之义,显示非尊敬、装饰或阻止之义。“于此亦”:于五法中亦然,以“亦(api)”字指向前五法。“从教法”:以此显示源自“cu”词根的从格义。“欲”:以此显示“意欲”一词是“欲”的同义词。显示巴利原文
430.Na pariyattanti na samatthaṃ. Iminā nālanti ettha alaṃsaddo pariyattatthova, nārahabhūsanavāraṇatthoti dasseti. Idhāpīti pañcakepi. Pisaddena purimapañcakaṃ apekkhati. ‘‘Sāsanato’’ti iminā cudhātuyā apādānaṃ dasseti. ‘‘Kāmo’’ti iminā adhippāyasaddo kāmapariyāyoti dasseti.
432 “因愚钝、因痴迷”一句:为显示此处“tta”后缀表状态义、第五格表原因义,故说“以愚钝的状态、以痴迷的状态”。“轻蔑”一句:为显示此中欲轻蔑之义,故说“想要加以轻蔑而”。“于其他记说中亦”一句:即于阿罗汉记说中亦然。“一切处”:见于显示品中。“去(yaṃ)”是一个词。显示巴利原文
432.Mandattā momūhattāti ettha ttapaccayassa bhāvatthe, pañcamīvibhattiyā ca kāraṇatthe pavattabhāvaṃ dassento āha ‘‘mandabhāvena momūhabhāvenā’’ti. Paribhavāti ettha paribhavakāmāti atthaṃ dassento āha ‘‘paribhavaṃ āropetukāmo hutvā’’ti. Aññabyākaraṇesupīti arahattabyākaraṇesupi. Sabbatthāti diṭṭhāvikammavagge. Yanti vacanaṃ.
妄语品释显示巴利原文
Musāvādavaggavaṇṇanā
444 以法为主、以法为所依,说“犯波罗夷,故为犯波罗夷者”,是纯粹依主格而说。以人为主、以人为所依,说“由此犯波罗夷,或由此令犯,故为犯波罗夷者”,也可依具格、因格及主格而说。为显示详细说明,故开示“于彼”等。“于彼”者:于“妄语是犯波罗夷者”等文中,应知如是详细说明,这是其中的关联。而于“妄语是犯波罗夷者”等句中,“或(vā)”一词,在排除的意义中为处格。显示巴利原文
444. Dhammapadhānaṃ dhammādhiṭṭhānaṃ sandhāya ‘‘pārājikaṃ gacchatīti pārājikagāmī’’ti suddhakattuvasena vuttaṃ, puggalapadhānaṃ puggalādhiṭṭhānaṃ sandhāya ‘‘pārājikaṃ gacchati anena, gamāpetīti vā pārājikagāmī’’ti karaṇahetukattuvasenapi vattabbaṃ. Vitthāraṃ dassanto āha ‘‘tatthā’’tiādi . Tattha tatthāti ‘‘musāvādo pārājikagāmī’’tiādipāṭhe, evaṃ vitthāro veditabboti sambandho. Tesu ‘‘musāvādo pārājikagāmī’’tiādīsu vā, niddhāraṇe bhummaṃ.
“因不见”:此处指谁的不见?故说“持律者的不见”。为显示详细说明,故说“于如法不如法中”等。“彼(taṃ)”即持律者。“因不闻”:此处指谁的言语不闻?故说“于一住处亦不闻”等。“于一住处亦”:即持律者虽在同一住处亦不闻。以“亦”字,显示若在不同住处则更不待言。“侍奉”:为侍奉之故,或指侍奉之处。“正在被说的他人言语不听”为此句义。“因睡眠”:此处脱落了“y”音,故说“以睡眠性”。“以睡眠状态亦”中的“亦”字总括其他不见等因。“如是想”:此处“如是”一词指何种意义?故说“于不如法……乃至……犯”。“以一夜过等方式”:以“等”字含摄六夜过等。“一切处”:指于妄语品中。显示巴利原文
Adassanenāti ettha kassa adassanenāti āha ‘‘vinayadharassā’’ti. Vitthāraṃ dassento āha ‘‘kappiyākappiyesu hī’’tiādi. Tanti vinayadharaṃ. Assavanenāti ettha kesaṃ vacanaṃ assavanenāti āha ‘‘ekavihārepī’’tiādi. Ekavihārepīti vinayadharena ekavihārepi. Pisaddena nānāvihāre pana pagevāti dasseti. Upaṭṭhānanti upaṭṭhānatthaṃ, upaṭṭhānaṭṭhānaṃ vā. Vuccamānaṃ aññesaṃ vacanaṃ asuṇanto hutvā vāti yojanā. Pasuttakatāti ettha yakāralopoti āha ‘‘pasuttakatāyā’’ti. Pasuttakabhāvenapīti pisaddo aññampi adassanādikāraṇaṃ sampiṇḍeti. Tathāsaññīti ettha tathāsaddo kovisayoti āha ‘‘akappiye…pe… āpajjanto’’ti. Ekarattātikkamādivasenāti ādisaddena chārattātikkamādiṃ saṅgaṇhāti. Sabbatthāti musāvādavagge.
教诫比丘尼品释显示巴利原文
Bhikkhunovādavaggavaṇṇanā
450 “于比丘尼品中‘为不得’”:此处显示“得”(labha)词根的业,以及与格的含义,故说“为四资具之不得故”。“‘努力’”:以此“努力”(vāyamatī)一词,在此排除了“sakka”词根的堪能义,而显示努力义。“污教法”:即恶波罗夷之知。“为除去故”:为取出后予以遣离。显示巴利原文
450. Bhikkhunivagge alābhāyāti ettha labhadhātuyā kammaṃ, sampadānavacanassa ca tadatthaṃ dassento āha ‘‘catunnaṃ paccayānaṃ alābhatthāyā’’ti. ‘‘Vāyamatī’’ti iminā parisakkatīti ettha sakkadhātuyā samatthatthaṃ paṭikkhipitvā vāyamatthaṃ dasseti. Kalisāsananti pāpaparājayaāṇaṃ. Nīharaṇatthāyāti niddharitvā apanayanatthāya.
451 “羯磨”:因是总说,故说为“七种羯磨中之一”。显示巴利原文
451. ‘‘Kamma’’nti sāmaññato vuttattā ‘‘sattannaṃ kammānaṃ aññatara’’nti.
454 「不应讨论」者,于此,何名为不应讨论之话题?岂非律即是耶?故说「如法……乃至……话题」。以「不应说」一词,显示「咖差」一词由「咖他」词根所生之性质。然而,为何于第一个五法中以「非无学者」而遮止,于第二个五法中却说「无学者」等耶?故说「然而因为」等。其句义为:另一(类)凡夫不应说。显示巴利原文
454.Nasākacchātabboti ettha ko nāma kathāmaggo na sākacchātabbo, nanu vinayoyevāti āha ‘‘kappiyā…pe… kathāmaggo’’ti. ‘‘Na kathetabbo’’ti iminā kacchasaddassa kathadhātuyā nipphannabhāvaṃ dīpeti. Kasmā pana paṭhamapañcake ‘‘na asekkhenā’’ti paṭikkhipitvā dutiyapañcake ‘‘asekkhenā’’tiādi vuttanti āha ‘‘yasmā panā’’tiādi. Itaro puthujjano na kathetīti yojanā.
「非义无碍解得者」:此处所说的「义」即指注释书,因此说「注释书之」。以「得分别智者」一句,显示于义等各各分别而通达,故为无碍解,即智慧,证得此智慧者即是无碍解得者。由此显示:于义得无碍解者,即是义无碍解得者。以「圣典法」一句,在「法无碍解得者」中,显示法的自性。「言说语言」即施设的语言,以此在「语言无碍解得者」中,显示语言的自性。至于「辩才无碍解得者」:此中所谓「辩才」实指下三种智本身,所以说「义无碍解等诸智」。于这些智中,心已解脱、如其所证而解脱。「已观察」指已反复审察。「一切处」指在比丘尼品中。显示巴利原文
Na atthapaṭisambhidāpattoti ettha attho nāma aṭṭhakathāyevādhippetāti āha ‘‘aṭṭhakathāyā’’ti. ‘‘Pabhedagatañāṇappatto’’ti iminā atthādīsu pati visuṃ sambhijjatīti paṭisambhidā, paññā, taṃ pattoti paṭisambhidāpatto. Atthe paṭisambhidāpatto atthapaṭisambhidāpattoti dasseti. ‘‘Pāḷidhamme’’ti iminā dhammapaṭisambhidāpattoti ettha dhammasarūpaṃ dasseti. Vohāraniruttiyanti paññattiniruttiyaṃ. Iminā niruttipaṭisambhidāpattoti ettha niruttisarūpaṃ dasseti. Paṭibhānapaṭisambhidāpattoti ettha paṭibhānaṃ nāma heṭṭhimañāṇattayamevāti āha ‘‘atthapaṭisambhidādīni ñāṇānī’’ti, tesūti ñāṇesu, yaṃ yaṃ vimuttaṃ yathāvimuttaṃ, cittaṃ. Paccavekkhitāti punappunaṃ olokitā. Sabbatthāti bhikkhunivagge.
伍巴希咖品释显示巴利原文
Ubbāhikavaggavaṇṇanā
455 在《伍巴哈咖品》中,为了显示「义善巧」等词是基于分别而成的复合词,故说「注疏善巧」等。「从老师口」意为从老师的言教,或在老师面前听闻。「松音、紧音等」,以「等」字含括了长音、短音等。「字母分别」是指像「这是松音、那是紧音」这样辨识字母的方式。由此显示,在「文善巧」中,「文」一词即是字母的同义语。所谓「非前后善巧」:此处「前后」指的是前四种无碍解以及话题的先与后,故说「义之前后」等。显示巴利原文
455. Ubbāhikavagge atthakusalotiādipadānaṃ bhedanissitasamāsaṃ dassento āha ‘‘aṭṭhakathākusalo’’tiādi. Ācariyamukhatoti ācariyavadanato, ācariyasammukhe vā, sithiladhanitādīti ādisaddena dīgharassādīni (pari. aṭṭha. 485; vi. saṅga. aṭṭha. 252) saṅgaṇhāti. Akkharaparicchedeti ettako sithilo, ettako dhanitotiādinā akkharaparicchede. Iminā byañjanakusaloti ettha byañjanasaddo akkharapariyāyoti dasseti. Na pubbāparakusaloti ettha pubbāparo nāma purimānaṃ catunnañceva kathāya ca pubbāparoti āha ‘‘atthapubbāpare’’tiādi.
此处的连接是:前面已说了「忿怒者」等词。应当衔接理解为:因为他做不到。「令伸展」一词,其中的「萨拉」词根随前缀而有种种不同的表义,故说为「令迷惑」。显示巴利原文
Kodhanotiādīni vuttānīti sambandho. Yasmā na sakkotīti yojanā. Pasāretāti ettha saradhātu upasaggavasena vecittavācakoti āha ‘‘mohetā’’ti.
灭诤品注释显示巴利原文
Adhikaraṇavūpasamavaggavaṇṇanā
457 四五七、在《灭诤寂止品》中:什么是“僧团重”?因此说“法与……乃至……名为僧团重”。“他们”指衣等。显示巴利原文
457. Adhikaraṇavūpasamavagge saṅghagaru nāma koti āha ‘‘dhammañca…pe… saṅghagaru nāma hotī’’ti. Tānīti cīvarādīni.
458 四五八、“以优波离之五相”:此处,“相”一词意为原因,故说“以五种原因”。于“以业”等中,为显示业等的自性,故说“于求听等中”等。“以理由”即以道理。应理解为:你们知道我出于高贵家族出家以及多闻的情况。应理解为:像我这样的人……乃至……对你们而言岂不适当?“耳根”指耳之近处。“以令听闻”即令于近处听闻。“他们”指诸比丘。“不退转法”即在不退转的自性中。“以筹取”即以自己的筹令取。显示巴利原文
458.Pañcahupāliākārehīti ettha ākārasaddo kāraṇatthoti āha ‘‘pañcahi kāraṇehī’’ti. Kammenātiādīsu kammādīnaṃ sarūpaṃ dassento āha ‘‘apalokanādīsū’’tiādi. Upapattīhīti yuttīhi. Mayhaṃ uccākulā pabbajitabhāvañca bahussutabhāvañca tumhe jānāthāti yojanā. Mādiso nāma…pe… tumhākaṃ yuttaṃ nanūti yojanā. Kaṇṇamūleti kaṇṇasamīpe. Anussāvanenāti anusamīpe sāvāpanena. Tesanti bhikkhūnaṃ. Anivattidhammeti anivattanasabhāve. Salākaggāhenāti attano salākāya gāhāpanena.
“在此”:指于业等中。“量”:僧团破裂的因。“前分”:指在僧团破裂之前的阶段发生。为显示前分之状态,故说“实以十八事之阐明方式”等。“他们称呼”:此为连接。“于彼处”:指于称呼中。然而何时僧团破裂?故说“然当”等。“然当作时”:此为连接。“业”:应取布萨业之外的业。“诵”:即布萨业。“如是”:如此。“在《僧团破裂篇》的注释中‘如是……乃至……将阐明’”:此是我等所说之语,此为连接。“彼语之”:引入此读法后,应以“此即其义”一词连接。显示巴利原文
Etthāti kammādīsu. Pamāṇanti saṅghabhedassa kāraṇaṃ. Pubbabhāgāti saṅghabhedato pubbabhāge pavattā. Pubbabhāgabhāvaṃ āvikaronto āha ‘‘aṭṭhārasavatthudīpanavasena hī’’tiādi. Voharantepīti yojanā. Tatthāti vohāre. Kadā pana saṅgho bhinnoti āha ‘‘yadā panā’’tiādi. Yadā pana karotīti sambandho. Kammanti uposathakammato aññaṃ kammaṃ gahetabbaṃ. Uddesanti uposathakammaṃ. Itīti evaṃ. Saṅghabhedakakkhandhakavaṇṇanāyaṃ ‘‘evaṃ…pe… pakāsayissāmā’’ti (cūḷava. aṭṭha. 351) yaṃ vacanaṃ avocumhāti yojanā. Tassa vacanassāti pāṭhaṃ ajjhāharitvā ‘‘svāyaṃ attho’’ti padena sambandhitabbo.
「制定」者,此处为显示省略连音之连接,故说“制定此”。「何处」者,即在何篇集中。「在彼处」者,即在住处篇集中。「以此量」者,即以不作客比丘住处等之量。「次第」者,即依次第。「如夜」者,此处“如”字表相应义;为显示以“夜”字应取夜量,故说“相应于夜之量”。以此显示释义:相应于夜者为“如夜”。说“相应于夜之量”时,因夜量已超越,故从义理而言为长老,故说“‘如长老’为其义”。「确定」者,即区别。彼实分别而住立,故称为“确定”。「业与非业」者,在此分拆为“业”与“非业”,“阿”字为增大之义,故说“微小之业与重大之业”。若有非业之重大性,则名为“业”者为微小,从义理而言即成立。因此说“微小与”。取“阿”字为少义,“重大与微小之业”,此义亦适合。然彼在此未取,但于他处可见。「高低之业」者,实以句式所说之处,以“高”字显示重大之义,以“低”字显示微小之义。因此应知其义为重大与微小之业。若有非业之微小性,则名为“业”者为重大,从义理而言亦成立,应如是见。显示巴利原文
Paññattetanti ettha niggahitalopasandhīti āha ‘‘paññattaṃ eta’’nti. Kvāti kismiṃ khandhake. Tatrāti vattakkhandhake. Ettāvatāti ettakena āgantukavattādiakaraṇamattena. Anupubbenāti anukkamena. Yathārattanti ettha yathāsaddo anurūpatthavācako, rattisaddena rattippamāṇaṃ gahetabbanti dassento āha ‘‘rattiparimāṇānurūpa’’nti. Iminā rattiyā anurūpaṃ yathārattanti nibbacanaṃ dasseti. ‘‘Rattiparimāṇānurūpa’’nti vutte rattiparimāṇassa atikkantattā atthato theroti āha ‘‘yathātheranti attho’’ti. Vavatthānanti paricchedo. So hi visuṃ avahito hutvā tiṭṭhatīti vavatthānanti vuccati. Kammākammānīti ettha kammaṃ akammānīti padavibhāgaṃ katvā akāro vuddhatthoti āha ‘‘khuddakāni ceva mahantāni ca kammānī’’ti. Sati ca akammassa mahantabhāve kammaṃ nāma khuddakanti atthato siddhaṃ hoti. Tena vuttaṃ ‘‘khuddakāni cevā’’ti. Akārassa appatthaṃ gahetvā ‘‘mahantāni ceva khuddakāni ca kammānī’’ti atthopi yujjateva. So pana idha na gahito, aññattha pana dissati. ‘‘Uccāvacāni kammānī’’ti hi vākyavasena vuttaṭṭhāne uccasaddena mahantatthaṃ dasseti, avacasaddena khuddakatthaṃ dasseti. Tasmā mahantakhuddakāni kammānīti attho veditabbo. Sati ca akammassa khuddakabhāve kammaṃ nāma mahantanti atthatopi siddhanti daṭṭhabbaṃ.
僧团破裂二品释显示巴利原文
Saṅghabhedavaggadvayavaṇṇanā
459 459. “在僧团破裂品之二品中,此”表自性。“他们”指非法等。“如是”即如此。“何业”是连接。“安立见”是连结。“在一个五法中应作此义连接”是连结。“在此亦”即在此五法中亦如此。以“亦”字关联下文所说之五法。“一切处”即于一切五法中。“实”即真实。“前未说之方式,有何语,彼语在此诸五法中皆不存在”是连接。显示巴利原文
459. Saṅghabhedavaggadvaye eteti sabhāvā. Teti adhammādayo. Itīti evaṃ. Yaṃ kammanti yojanā. Diṭṭhiṃ vinidhāyāti sambandho. Ekasmiṃ pañcake ayaṃ atthayojanā kātabbāti sambandho. Etthāpīti imasmiṃ pañcakepi. Pisaddena heṭṭhā vuttaṃ pañcakaṃ apekkhati. Sabbatthāti sabbesu pañcakesu. Hīti saccaṃ. Pubbe avuttanayaṃ yaṃ vacanamatthi, taṃ vacanaṃ ettha pañcakesu na atthīti yojanā.
住处品释显示巴利原文
Āvāsikavaggavaṇṇanā
461 461. 于住处品中,“携去”——以此显示“如所携”中,bhar(携带)字根之携带义及动作之特殊状态。“安置”——以此显示“已放置”中,khip(投掷)字根之安置义。显示巴利原文
461. Āvāsikavagge ‘‘haritvā’’ti iminā yathābhatanti ettha bharadhātuyā haraṇatthañca kiriyāvisesanabhāvañca dasseti. ‘‘Ṭhapito’’ti iminā nikkhittoti ettha khipadhātuyā ṭhapanatthaṃ dasseti.
462 「回向」:令成为已回向。「使决定、说」——以此显示意图之义。「在此」:指在住处品中。显示巴利原文
462.Pariṇāmetīti pariṇataṃpāpeti. ‘‘Niyāmeti kathetī’’ti iminā adhippāyatthaṃ dasseti, etthāti āvāsikavagge.
咖提那衣敷展品释显示巴利原文
Kathinatthāravaggavaṇṇanā
467 在咖提那衣敷展品中,「入暗者」——此处为显示「已入无明者」即是「入暗者」,故说「入黑暗者」。「黑暗」一词表明「暗」是黑暗的同义词。「彼」:指入暗者。「不忆念者」:即不忆念彼。为何不忆念?故说「因忙于义务而礼敬」等。「一起」:与忿怒一起。怨敌、异类之人,因与忿怒一同转起,故称「一起转」。「应打」:指应打礼敬者。「思惟其他」——以此显示将心安立于其他所缘,故为「心在他处者」。显示巴利原文
467. Kathinatthāravagge otamasikoti ettha avatamaṃ gato otamasikoti dassento āha ‘‘andhakāragato’’ti. Andhakārasaddena tamasaddo andhakārapariyāyoti dasseti. Tanti otamasikaṃ . Asamannāharantoti taṃ asamannāharanto, kasmā asamannāharantoti āha ‘‘kiccayapasutattā vandana’’nti. Ekatoti kopena saddhiṃ. Verī visabhāgapuggalo ekato ākodhena vattanaṭṭhena ekāvattoti vuccati. Pahareyyāti vandantaṃ pahareyya. ‘‘Aññaṃ cintayamāno’’ti iminā aññasmiṃ ārammaṇe cittaṃ vidahati ṭhapetīti aññavihitoti dasseti.
「应从僧团中举出、投弃、应摈除」者,即是「被举」;此人即「被举者」。「由他们」:由四人。应连接:「于不应礼敬的十五种人中」。「由于中间所说的理由」:因中间所说的「若礼敬彼,额头会撞到床脚等」等理由。「从此」:从此十五种人。「如是」:如此。若说戒师与教诫师是新比丘,则不应礼敬。「一切处」:在咖提那衣犍度中。显示巴利原文
Saṅghato uddharitvā khipitabbo apanetabboti ukkhitto, soyeva ukkhittako. Tehīti catūhi. Avandiyesu pannarasapuggalesūti sambandho. Antarā vuttakāraṇena cāti antare vuttena ‘‘tañhi vandantassa mañcapādādīsupi nalāṭaṃ paṭihaññeyyā’’tiādinā kāraṇena ca. Itoti pannarasapuggalamhā . Itīti evaṃ. Sace uddesācariyo ca ovādācariyo ca navako hoti, na vandanīyo. Sabbatthāti kathinatthāravagge.
罪等起释显示巴利原文
Āpattisamuṭṭhānavaṇṇanā
470 470. 于“无心者犯”等处,应依此理解其义,此处是连接。“无心者犯”,即本为无心者却犯。此法于“无心者出罪”中亦同。应连接“任何罪”。“其余之罪”,此处是连接。“我行法施”,即听闻世尊所说“法施胜一切施”与“施法者,彼即施甘露”后,我行法施。“忧恼者”,即与忧相应者,或具足忧恼者。“于此”,即于无记根本中。显示巴利原文
470. ‘‘Acittako āpajjatī’’tiādīsu evamattho veditabboti yojanā. Acittako āpajjatīti acittako hutvā āpajjati. Eseva nayo acittako vuṭṭhātīti etthāpi. Yaṃkiñci āpattinti sambandho. Itaraṃ āpattinti yojanā. Dhammadānaṃ karomīti ‘‘sabbadānaṃ dhammadānaṃ jinātī’’ti (dha. pa. 354) ca ‘‘amataṃdado ca so hoti, yo dhammamanusāsatī’’ti (saṃ. ni. 1.42) ca bhagavatā vuttavacanaṃ sutvā dhammadānaṃ karomi. Domanassikoti domanassena yutto, domanassavanto vā. Etthāti abyākatamūle.
473 473.“于任何”者,即于学处。“彼一切”者,即一切依彼彼生起之学处。显示巴利原文
473.Yassa yassāti sikkhāpadassa. Taṃ sabbanti sabbaṃ taṃtaṃsamuṭṭhānasikkhāpadaṃ.
第二偈的集录。显示巴利原文
Aparadutiyagāthāsaṅgaṇikaṃ
(一)身等罪释显示巴利原文
(1) Kāyikādiāpattivaṇṇanā
474 在“六罪为身”中,所说的六罪是指什么?即“于中间略说中所说”等。应连接为“于中间略说中所说”。以“因生起于身门”此语,显示“生起于身,故名为身”的词义。应连接为“即于彼中间略说中所说”。以“覆藏罪之身”等,在“覆藏者有三”中,显示三者的特征。以“比丘尼”等,在“五交往因缘”中,显示五者的特征。显示巴利原文
474.Chaāpattiyo kāyikāti ettha cha āpattiyo nāma kāti āha ‘‘antarapeyyāle’’tiādi. Antarapeyyāle vuttāti sambandho. ‘‘Kāyadvāre samuṭṭhitattā’’ti iminā kāye samuṭṭhantīti kāyikāti vacanatthaṃ dasseti. Tasmiṃyeva antarapeyyāle vuttāti sambandho. ‘‘Vajjapaṭicchādikāyā’’tiādinā chādentassa tissoti ettha tiṇṇaṃ sarūpaṃ dasseti. ‘‘Bhikkhuniyā’’tiādinā pañca saṃsaggapaccayāti ettha pañcannaṃ sarūpaṃ dasseti.
以“一夜”等,在“明相升起时有三”中,显示这三者的特征。关于“二乃至三”,为免与待注释的“十一乃至三”的注释相违,而说“然依制定而”等。以“于此教法中”此语,显示“于此”一词的范围。“以一摄一切”:这其中,什么是一?一切又是什么?即说“若有”等。以“以因缘总说”此语,显示一者的特征。以“诸学处与巴帝摩卡诵”等语,显示一切的特征。“摄”一词,为属第六格的复合词。显示巴利原文
‘‘Ekaratta’’itiādinā aruṇugge tissoti ettha tiṇṇaṃ sarūpaṃ dasseti. Dve yāvatatiyakāti saṃvaṇṇetabbena ‘‘ekādasa yāvatatiyakā nāmā’’ti saṃvaṇṇanāya viruddhabhāvaṃ paṭikkhipanto āha ‘‘paññattivasena panā’’tiādi. ‘‘Imasmiṃ sāsane’’ti iminā etthasaddassa visayaṃ dasseti. Ekena sabbasaṅgahoti ettha eko nāma ko, sabbāni nāma kānīti āha ‘‘yassa siyā’’tiādi. ‘‘Nidānuddesenā’’ti iminā ekassa sarūpaṃ dasseti. ‘‘Sikkhāpadānañca pātimokkhuddesānañcā’’ti imehi padehi sabbasarūpaṃ dasseti. Saṅgaha saddena kammachaṭṭhīsamāso.
以“覆藏罪过之身”等,在“二粗罪覆藏”中,显示这二者的特征。显示巴利原文
‘‘Vajjapaṭicchādikāyā’’tiādinā dve duṭṭhullacchādanāti ettha dvinnaṃ sarūpaṃ dasseti.
以“比丘对比丘尼”等语,在“村间四”中显示四种相状;又以“比丘对比丘尼”等语,在“此四河岸因缘”中同样显示四种相状。“施衣犯波逸提”——以此表明,由于波逸提性相同,不应作数量上的区分。显示巴利原文
‘‘Bhikkhu bhikkhuniyā’’tiādinā gāmantare catassoti ettha catassannaṃ sarūpaṃ dasseti. Puna ‘‘bhikkhu bhikkhuniyā’’tiādinā cetassā nadipārapaccayāti ettha catassannameva sarūpaṃ dasseti. ‘‘Cīvaradāne pācittiya’’nti iminā pācittiyabhāvena sadisattā saṅkhyāviseso na kātabboti dasseti.
(二)应忏等罪释显示巴利原文
(2) Desanāgāminiyādivaṇṇanā
475 “一者在此”:其中的“在此”,指教法的范围。显示巴利原文
475.Eketthāti etthasaddo sāsanavisayo.
“连一学处也无”:其中的“pi”字,显示众多学处更不待言,罪亦不待言,乃至连罪也无的含义。显示巴利原文
Ekasikkhāpadampi natthīti pisaddo bahusikkhāpadāni pana pagevāti ca āpatti pana pagevāti ca āpattīpi natthīti ca atthaṃ dasseti.
「于整个律藏中」——以此显示「二此处」这一读法中「此处」一词的范围。「二者」指比丘与比丘尼。若非如此,则初罪有多少?故说「若非如此」等。其中,「若非如此」指以不同于制立的方式。「羯磨与」指羯磨白与。「羯磨足等」指羯磨足白与。「于九处」指接纳等九处。「于二」指白二甘马与白四甘马。显示巴利原文
‘‘Sakalepi vinaye’’ti iminā dvetthāti pāṭhe etthasaddassa visayaṃ dasseti. Ubhinnanti bhikkhubhikkhunīnaṃ. Aññathā pana kittakā paṭhamāpattikāti āha ‘‘itarathā panā’’tiādi. Tattha itarathāti paññattito aññena pakārena. Kammañcāti kammañatti ca. Kammapādikā cāti kammapādañatti ca. Navasu ṭhānesūti osāraṇādīsu navasu ṭhānesu. Dvīsūti ñattidutiya, ñatticatutthakammesu.
「覆藏过失之身的波罗夷、随顺被举者的波罗夷、八事波罗夷」——这是这三者的连接。「以作为原因者」:以作为因者;「以作为工具者」也是一种读法,意思是具有最胜成就能力者。显示巴利原文
Vajjapaṭicchādikāya pārājikaṃ, ukkhittānuvattikāya pārājikaṃ, aṭṭhavatthukāya pārājikanti iti ime tayoti yojanā. Kāraṇabhūtenāti hetubhūtena, ‘‘karaṇabhūtenā’’tipi pāṭho, sādhakatamasattibhūtenāti attho.
「他们」指道路缺失者等。「于此」:在「三种人不应授具足戒」的文句中,或在这些肢体残缺者等之中。「若」指人。「不圆满者不请求」——这是连接。「杀母者等以及犯恶作者」——这是结合。「于彼」:于那些白等之中。「白」指白的规定。「已作别众」指已经作的别众。「过去作」指对过去所作。详细解释后说「因为具足事」等。「三业的摄」中,为保持韵律差异,省略了否定词的随韵。「应灭摈者」指应被灭摈的人,由于应被灭摈故为已灭摈,已灭摈即是应灭摈者。「三人」:指三个希求具足戒的人,由同一位戒师、不同的教授师而成——这是结合。「一次教诫」即一起教诫。显示巴利原文
Tesanti addhānahīnādīnaṃ. Etthāti ‘‘tayo puggalā na upasampādetabbā’’ti pāṭhe, etesu aṅgahīnādīsu vā. Yoti puggalo. Aparipūro na yācatīti sambandho. Mātughātakādayo karaṇadukkaṭakā cāti yojanā. Tatthāti tesu ñattikappanādīsu. Ñattikappanāti ñattividhi. Vippakatapaccattanti vippakataṃ paccattaṃ. Atītakaraṇanti atītassa karaṇaṃ. Vitthārento āha ‘‘vatthusampannaṃ hī’’tiādi. Tayo kammāna saṅgahāti ettha chandabhedarakkhanatthāya nakāre niggahitalopo. Nāsitakāti nāsetabbā puggalā, nāsitabbāti nāsitā, nāsitā eva nāsitakā. Tiṇṇaṃ janānanti tiṇṇaṃ upasampadāpekkhajanānaṃ ekūpajjhāyena nānācariyena hutvāti yojanā. Ekānussāvanāti ekato anussāvanā.
“巴陀”指一迦哈波那的四分之一。“摩娑迦”指一巴陀的五分之一。“巴拉基咖”指砍伐树木者的第二巴拉基咖。“不指定”指不通过“愿人死”等方式指定。“以此”指以毒。显示巴利原文
Pādo nāma kahāpaṇassa catutthabhāgo. Māsako nāma pādassa pañcamabhāgo. Pārājikanti vanappatiṃ chindantassa dutiyapārājikaṃ (pārā. 110). Anodissāti ‘‘manusso maratū’’tiādinā na uddisitvā. Tenāti visena.
“比丘尼教诫品”是共通所依。“在十学处中”是别别所依。“于第一学处”是指在十学处中,即于第一学处。“对已受具足戒的比丘尼”是连接。“得罪”一语,显示了与“以衣”一词的连接之处。显示巴利原文
Bhikkhunovādakavaggasminti sāmaññādhāro. Dasasu sikkhāpadesūti visesādhāro. Paṭhamasikkhāpadamhiyevāti dasasu sikkhāpadesu paṭhamasikkhāpadamhiyeva. Upasampannāya bhikkhuniyāti sambandho. ‘‘Āpatti hotī’’ti iminā ‘‘cīvarenā’’ti padassa sambandhaṭṭhānaṃ dasseti.
“正是四”,以此显示“此类”中‘彼’字所指的范围。那些罪的四种限量即是“此类”。对于卧者,亦是“此类”,此处方法相同。“彼”指比丘尼。显示巴利原文
‘‘Catasso evā’’ti iminā tattikāti ettha tasaddassa visayaṃ dasseti. Tā catasso parimāṇā yāsaṃ āpattīnanti tattikā. Nipannassāpi tattikāti etthāpi eseva nayo. Sāti bhikkhunī.
(三)巴吉帝亚注释显示巴利原文
(3) Pācittiyavaṇṇanā
476 “五种药”指酥等五种药。“此罪”为连接。“后犯”为结合。显示巴利原文
476.Pañca bhesajjānīti sabbiādīni pañca bhesajjāni. Imaṃ āpattinti sambandho. Pacchā āpannoti yojanā.
“一团食”即一口食。“汝根本”意为于你之处。显示巴利原文
Ekaṃkabaḷanti ekaṃ ālopaṃ, tumhamūleti tumhaṃ santike.
“如其事”指随顺事相,应理解为“诸罪已宣说”。显示巴利原文
Yathāvatthukanti vatthuanulomaṃ, āpattiyo desitāva hontīti yojanā.
“拘迦利迦等”以“等”字涵盖伽德摩达迦帝须迦等(《波罗夷》417)。应作连接:于不舍恶见之波逸提,及旃陀迦离迦比丘尼之波逸提。“由所用语为缘”,指以表相等方式所用之语为缘。“波罗夷罪”指犯波罗夷。或者,“波罗夷之”应作如是连接:此比丘有波罗夷罪,或此人有波罗夷罪。“如是”应连接为“犯此六罪”。显示巴利原文
Kokālikādīnantiādisaddena kaṭamodakatissakādayo (pārā. 417) saṅgaṇhāti. Pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge pācittiyañca caṇḍakāḷikāya bhikkhuniyā pācittiyañcāti yojanā. Payuttavācāpaccayāti viññattinimittādīhi pakārena yuttāya vācāya paccayā. Āpatti pārājikassāti pārājikassa āpajjanaṃ. Athavā pārājikassāti assa bhikkhussa pārājikā āpatti hotīti vā pārājikā āpatti assa bhavatīti vā yojanā kātabbā. Itīti imā cha āpattiyo āpajjatīti yojanā.
“取食而吞咽”为连接。应作连接:“同样地”,即如同于嚼食,同样地吞咽肉、蒜。“美食”与“不净肉”二词,应与“吞咽”一词相连接。显示巴利原文
Bhojanaṃ gahetvā ajjhoharamānāti sambandho. Tathevāti yathā khādane, tatheva maṃsaṃ lasuṇaṃ ajjhoharamānāti yojanā. ‘‘Paṇītabhojanānī’’ti ca ‘‘akappiyamaṃsa’’nti ca padāni ‘‘ajjhoharamānā’’ti padena sambandhitabbāni.
“五处”指五种罪所摄之处。“于此”指于五种如法者中。“二者”指比丘与比丘尼。“他们”指在学尼等。“唯五者”即唯指如法者。“裁决之语”指裁决之言说。以此遮止四种诤事。“半羯磨”指正在审断之羯磨。显示巴利原文
Pañca ṭhānānīti pañca āpattisaṅkhātāni ṭhānāni. Tatthāti pañcasu sahadhammikesu. Dvinnanti bhikkhubhikkhunīnaṃ. Tesanti sikkhamānādīnaṃ. Pañcannamevāti sahadhammikānaṃyeva. Vinicchayavohāroti vinicchayavacanaṃ. Iminā cattāri adhikaraṇāni paṭikkhipati. Aḍḍakammaṃ nāmāti abhiyuñjantānaṃ kammaṃ nāma.
“如法者”一词,在此显示五种决断中五种人的面貌。详述清净相时说“已违犯者”等。“新生戒”指新近生起的戒。所谓新生戒,从义理上说即是本来戒,故称“本来”,意为依本性戒而安立。显示巴利原文
‘‘Sahadhammikāna’’nti iminā pañjannaṃ vinicchayoti ettha pañcasarūpaṃ dasseti. Sobhaṇabhāvaṃ vitthārento āha ‘‘katavītikkamo hī’’tiādi. Abbhuṇhasīloti abhinavuppannasīlo. Abbhuṇhasīlo nāma atthato pākatikasīloti āha ‘‘pākatiko’’ti, pakatisīlena niyuttoti attho.
“由身门生”以此表明“身的”一词的派生性质。“应观察口”在此与所说内容相关联。显示巴利原文
‘‘Kāyadvārasambhavā’’ti iminā kāyikāti padassa taddhitabhāvaṃ dasseti. Mukhaṃ oloketabbanti ettha vuttāti sambandho.
四种说示中,“说示”一词因省略了首词,故称为“罪过说示”。“彼”指罪过说示。“隐藏后以弓箭杀害”,名为暗杀。显示巴利原文
Catunnaṃ desanāya cāti ettha ‘‘desanāyā’’ti padaṃ ādipadalopanti āha ‘‘accayadesanāyā’’ti. Sāti accayadesanā. Abhinilīyitvā dhanunā mārentīti abhimārā.
“应断”在此处,即应断指的正是犯波罗夷罪,因此说“如提婆达多般犯波罗夷罪”。“然而这些罪”则是指波罗夷罪与偷兰遮罪。显示巴利原文
Chejjaṃhotīti ettha chejjaṃ nāma pārājikāpajjanamevāti āha ‘‘devadatto viya pārājikaṃ āpajjatī’’ti. Imā pana āpattiyoti pārājikathullaccayāpattiyo.
不应礼敬之人等之注释显示巴利原文
(4) Avandanīyapuggalādivaṇṇanā
477 “他们”指那十种人。在“以‘与’此字显示‘以正当’之中,是手作格”这一句中,“以正当”指应当以正当方式而作的正当业,即以此正当业。为驳斥“十衣持”一词为复合词的说法,故说“十日之过量衣持”。显示巴利原文
477.Tesanti dasannaṃ puggalānaṃ. ‘‘Saddhi’’nti iminā sāmīcenāti ettha sahatthe karaṇavacananti dasseti. Sāmīcenāti ca sāmīcinā kattabbaṃ sāmīcaṃ kammaṃ, tena sāmīcena. Dasa cīvaradhāraṇāti padassa samāsabhāvaṃ paṭikkhipanto āha ‘‘dasa divasāni atirekacīvarassa dhāraṇā’’ti.
在“几百”等二首偈颂的四个位格词尾语词中,应当按顺序将前者与前者、后者与后者连接起来。为说明此义,故说“几百罪,覆藏百夜后”。后一首偈颂的前半部分,用同样的方法连接。“此”即现在将要说明的。“于此”指在偈颂中。“彼”指比丘,与“覆藏”相连。“如是”为略说之义。显示巴利原文
Katisatantiādīsu dvīsu gāthāpādesu catūsu vibhatyantapadesu purimaṃ purimena, pacchimañca pacchimena yathākkamaṃ yojetabbanti dassento āha ‘‘katisataṃ āpattiyo rattisataṃ chādayitvānā’’ti. Pacchimagāthāya pubbaḍḍhepi eseva nayo. Ayaṃ hīti ayaṃ eva vakkhamāno. Etthāti gāthāyaṃ. Yoti bhikkhu, paṭicchādetīti sambandho. Itīti ayaṃ saṅkhepattho.
在下文所说的四组四法中,除去“如法和合”后,应知已说了十二种业过失。“以非法别众业、以非法和合业”应如此连结。显示巴利原文
Heṭṭhā vuttesu catūsu catukkesu dhammena samaggaṃ apanetvā dvādasa kammadosā vuttāti daṭṭhabbaṃ. Adhammena vaggakammaṃ, adhammena samaggakammanti yojetabbaṃ.
“于此”是指于六种业中。“唯此”即唯指如法和合业。显示巴利原文
Etthāti chasu kammesu. Etadevāti dhammena samaggakammameva.
在“Yaṃ desitā”句中,yaṃ一词属于语词颠倒,因此说“yāni desitāni”(诸所说)。以“desitāni”(诸所说)一语,显示“desitā”(所说)中,ni音变为ā音的状态。以“因无边际、无分限之故”,显示“没有边际、没有分限,故称为无边”的语义。Tanti指涅槃,jitanti是关联。若问:以何者、胜何者、如何作而胜?则说“世尊摧破烦恼众后”。若问:以何者、胜何者、如何作、胜何物?则说“如王摧破敌众后,胜得王权”。其中,“王”解答了“以何者”的提问;“敌众”解答了“何者”的提问;“摧破后”解答了“如何作”的提问;“王权”解答了“何物”的提问。敌众即怨敌之众。此处的连结是:如同王摧破敌众后,胜得王权、王位;世尊摧破烦恼众后,胜得涅槃。Sveva即世尊本身。以“因无变异性”,显示tādisa一词是表示无变异义、非派生词基的语词。以“五种远离”,因远离性相同,故依身、心、依止而分的三种远离也应被理解。Tena bhagavatā是关联。以“诸七聚罪”,显示“eke”句中eka一词……显示巴利原文
Yaṃ desitāti ettha yaṃsaddo vacanavipallāsoti āha ‘‘yāni desitānī’’ti. ‘‘Desitānī’’ti iminā desitāti ettha nikārassa ākārādesabhāvaṃ dasseti. ‘‘Pariyantaparicchedabhāvarahitattā’’ti iminā natthi antaṃ pariyantametassāti anantanti vacanatthaṃ dasseti. Tanti nibbānaṃ, jitanti sambandho. Kena kaṃ kinti katvā jitanti āha ‘‘bhagavatā kilesagaṇaṃ abhimadditvā’’ti. Kena kaṃ kinti katvā kiṃ jitaṃ viyāti āha ‘‘raññā sapattagaṇaṃ abhimadditvā rajjaṃ viyā’’ti. Tattha ‘‘raññā’’ti iminā ‘‘kenā’’ti pucchaṃ vissajjesi. ‘‘Sapattagaṇa’’nti iminā ‘‘ka’’nti pucchaṃ vissajjesi. ‘‘Abhimadditvā’’ti iminā ‘‘kinti katvā’’ti pucchaṃ vissajjesi. ‘‘Rajja’’nti iminā ‘‘ki’’nti pucchaṃ vissajjesi. Sapattagaṇanti verigaṇaṃ. Ayaṃ panettha yojanā – raññā sapattagaṇaṃ abhimadditvā rajjaṃ rājabhāvaṃ jitaṃ viya, bhagavatā kilesagaṇaṃ abhimadditvā nibbānaṃ jitanti. Svevāti bhagavā eva. ‘‘Nibbikāratāyā’’ti iminā tādisaddo nibbikāratthavācako anipphannapāṭipadikoti dasseti. ‘‘Vivekapañcaka’’nti iminā kāyacittaupadhivasena vivekattayampi gahetabbaṃ vivekabhāvena samānattā. Tena bhagavatāti sambandho. ‘‘Yāni satta āpattikkhandhānī’’ti iminā eketthāti ettha ekasaddassa visayaṃ dasseti. Tatthāti sattasu āpattikkhandhesu. Ettha panāti samathesu pana. Hīti saccaṃ. Tassāti sammukhāvinayassa. Aṭṭhakathāsūti sabbaaṭṭhakathāsu. Mayaṃ panāti saṅgahakārakā amhe pana, buddhaghosanāmakā mayaṃ panāti attho, rocayāmāti sambandho. Kassa kimatthaṃ gahetvā rocesīti āha ‘‘vināti nipātassa paṭisedhanamatthamatta’’nti. ‘‘Vināti nipātassā’’ti padaṃ ‘‘atthamatta’’nti pade vācakasambandho. Attano sādhyavacanaṃ buddhavacanasaṅkhātena sādhakavacanena sādhento āha ‘‘vuttampi ceta’’ntiādi.
“十八个八法”应如此理解:在非法见破、法见破、疑破这三者中,各以一类为根本,成三根本,共为九种;在此九种中,从法见破一类里除去法见破,余下八种;将此八种配合于十八破僧事,便成为十八个八法。“六缺半百”即是百加四十四,即一百四十四。显示巴利原文
Aṭṭhārasa aṭṭhakānīti adhammadiṭṭhibheda, dhammadiṭṭhibheda, vematikabhedesu tīsu ekamekaṃ mūlaṃ katvā tayo tayo mūliṃ katvā nava honti, tesu dhammadiṭṭhibhedesu dhammadiṭṭhibhedaṃ apanetvā aṭṭha honti, tāni aṭṭhārasa bhedakaravatthūsu yojetvā aṭṭhārasa aṭṭhakāni hontīti daṭṭhabbaṃ. Chaūnadiyaḍḍhasatanti catucattālīsādhikaṃ satanti vuttaṃ hoti.
“于一一事中”者,即在十八破僧事中的一一事中。显示巴利原文
Ekekavatthusminti aṭṭhārasasu bhedakaravatthūsu ekekasmiṃ vatthusmiṃ.
(1) 不离问之解释显示巴利原文
(1) Avippavāsapañhāvaṇṇanā
479 “令流汗之偈”者,因其蕴含之义极为甚深,令思惟其义的持律者们身心用功乃至流汗,故名“流汗”;此偈本身,即称“流汗之偈”;此处说在这些偈颂之中。所谓“不得非净受用”,正是为了显示“净受用可得”。为了开显净受用,故说“沐浴、饮食等”。“无罪”者,谓对长老尼无罪。“此问”者,此处的“问”字,在诸音声论典中宣说为自性三性,而在此处则是依阴性而说。“诸贤智者”一语,是为了显示其为善的根源,意即“因是贤善而有智,故为善”。“此”者,是指所问之事。“此”者,是解答。“此”者,是依于这些偈颂。显示巴利原文
479.Sedamocikagāthāsūti adhippāyatthassa gambhīrattā taṃ cintentānaṃ vinayadharānaṃ kāye sedaṃ mocetīti sedamocikā, sāyeva gāthā sedamocikagāthā, tāsu. ‘‘Akappiyasambhogo na labbhatī’’ti iminā kappiyasambhogo labbhatīti dasseti. Kappiyasambhogaṃ dassetuṃ ‘‘nahāpanabhojanādī’’ti vuttaṃ. Anāpattīti mātubhikkhuniyā anāpatti. Esā pañhāti ettha pañhasaddo sabhāvatiliṅgoti saddasatthesu (saddanītidhātumālāyaṃ 16 hakārantadhātu; abhidhānappadīpikāyaṃ 115 gāthāyaṃ) vutto, idha itthiliṅgavasena vutto. ‘‘Paṇḍitehī’’ti iminā kusalassa kāraṇaṃ dasseti, paṇḍitattā kusaloti adhippāyo. Assāti pañhāya. Etanti vissajjanaṃ. Assāti gāthāya.
“十一应避”者,乃是不变化词形的说明,意指“应避开此十一种”。因此,才有“若诸……”等文句的展开。其中“他们亦”的“亦”字,正是为了显明该词在偈颂中被省略、但应从文脉中领解的意味。显示巴利原文
Ekādasa vivajjiyāti avibhattikaniddeso, ekādasa vivajjiyeti attho. Tena vuttaṃ ‘‘ye’’tiādi. Tepīti pisaddo gāthāyaṃ luttaniddiṭṭhagamyamānabhāvaṃ dasseti.
“来”者,是指那位曾为理发师的比丘。“化现之佛陀”者,即是由佛陀所变化显现的佛陀形像。显示巴利原文
Ayanti nhāpitapubbako bhikkhu. Nimmitabuddhanti buddhena nimmitaṃ buddharūpaṃ.
“应避”:此处y字是tvā后缀的替代,故说“避开后”。“无头者,即彼躯干,有”:此为连接。因无头,以何种身体系缚生命,故名“躯干”。“其”者,指此躯干。显示巴利原文
Vivajjiyāti ettha yakāro tvāpaccayassa kāriyoti āha ‘‘vivajjetvā’’ti. Asīsakaṃ yaṃ taṃ kabandhaṃ atthīti yojanā. Asīsakattā kena sarīrena jīvitaṃ bandhatīti kabandho. Yassāti kabandhassa.
“实”:真实。“他们”:即无能力之人。显示巴利原文
Hīti saccaṃ. Teti abhabbapuggalā.
“语”:此处y字脱落,故说“语之”。“如是我”者,即“如是我之”;如是说时,即“我之言”,此为连接。或者,“如是我”:即“如是这些人”;如是说时,即指“这些人”,此为连接。“声音亦”:以此显示gira一词是声音的同义词。“实”:真实。“沉默而坐的彼比丘之”:此为连接。若意门无罪,此时为何会犯语罪?因有所说,故说“然而因为”等。“因此”:由此。“此”:指比丘。显示巴利原文
Vācāti ettha yakāralopoti āha ‘‘vācāyā’’ti. Iti meti evaṃ mama. Evaṃ vadamāne mama vacananti yojanā. Athavā itimeti evaṃ ime, evaṃ vadamāne ime janāti yojanā. Saddampīti iminā girasaddo saddapariyāyoti dasseti. Hīti saccaṃ. Tuṇhībhūtassa nisinnassa tassa bhikkhunoti yojanā. Yadi manodvāre āpatti nāma natthi, evaṃ sati kasmā āpajjeyya vācasikanti vuttanti āha ‘‘yasmā panā’’tiādi. Tenāti tasmā. Assāti bhikkhussa.
经文中的“她”指比丘尼,“犯”是句子的连接。“所说之相”即前面提到的“包含在村落之间的范围”所说的那一种。显示巴利原文
Sāti bhikkhunī, āpajjatīti sambandho. Vuttappakāranti ‘‘gāmantarapariyāpanna’’nti vuttappakāraṃ.
“那些”是指两位比丘尼。显示巴利原文
Tāsūti dvīsu bhikkhunīsu.
“四人”在此处,为了阐明这四人的具体身份,所以说“一位老师与三位弟子”。“亲手”的意思是亲手去偷取。“或由使者”的意思是透过被派遣的人去偷取。“其余”则是与弟子们相关,应理解为“每人一摩沙迦”。“在此处”是指在《附随》的〈流汗偈〉中所说。显示巴利原文
Caturo janāti ettha catunnaṃ janānaṃ sarūpaṃ dassento āha ‘‘ācariyo ca tayo ca antevāsikā’’ti . Sāhatthikāti sahatthā avaharitā. Āṇattiyāpīti āṇattena avaharitāpi. Itaresanti antevāsikānaṃ, ekeko māsakoti sambandho. Etthāti parivāre sedamocikagāthāyaṃ.
(2) 巴拉基咖等问之解释显示巴利原文
(2) Pārājikādipañhāvaṇṇanā
480 “敷具广说”者,即是在初波罗夷分别中所说的敷具广说。显示巴利原文
480.Santhatapeyyālañcāti paṭhamapārājikavibhaṅge (pārā. 65) vuttaṃ santhatapeyyālañca.
“性转”者,是就发生性转时,便会舍弃所受持而说的。显示巴利原文
Liṅgaparivattaṃ sandhāyāti sati liṅge parivatte paṭiggahaṇassa vijahanaṃ sandhāya vuttaṃ.
“若”者,指比丘,应与“回向”相连接。应配合为“为自己的利益”。显示巴利原文
Yoti bhikkhu, pariṇāmetīti sambandho. Attano atthāyāti yojanā.
「有」者,指偈颂中。「乌鸦所呕吐的」者,指乌鸦所排泄的粪便。「泥污所涂」者,指为泥污所涂抹。应连接为「唯独成为身随念」。显示巴利原文
Assāti gāthāya. Kākauhadanti kākehi karīsussaggaṃ. Kaddamamakkhitanti kaddamena makkhitaṃ. Kāyagatāneva hutvāti sambandho.
「此」者,指详说。应配合为「应杀害彼非圣之女子,或杀害彼非圣之男子」。应连接为「因性别转变之缘故,而成为女身,或成为男身」。「成为女身」者,指成为女人而存在,或达到女性之状态。显示巴利原文
Hīti vitthāro. Anariyaṃ taṃ itthiṃ vā taṃ purisaṃ vā haneyyāti yojanā. Liṅgaparivattena hetubhūtena itthibhūtaṃ, purisabhūtañcāti sambandho. Itthibhūtanti ca itthī hutvā bhūtaṃ, itthibhāvaṃ vā pattaṃ.
应连接为「如同畜生趣中的鹿角苦行者、狮子王子等之父母」。「鹿角苦行者」者,指名为鹿角的苦行者。「狮子王子」者,指狮臂王子。以「等」字包含普利达德等。显示巴利原文
Migasiṅgatāpasasīhakumārādīnaṃ tiracchānagatamātāpitaro viyāti yojanā. Migasiṅgatāpasoti migasiṅganāmako (jā. aṭṭha. 5.17.96 ādayo) tāpaso. Sīhakumāroti sīhabāhukumāro. Ādisaddena bhūridattādayo saṅgaṇhāti.
应连接为“在库伦地中所说”。显示巴利原文
Kurundiyaṃ āgatanti sambandho.
应将“说真实”这一偈句,以“如是”一词连接于“说真实者有轻罪”处。应连接为:“说真实”这一偈句,其义如此。显示巴利原文
‘‘Saccaṃ bhaṇantoti gāthāyā’’ti padaṃ ‘‘saccaṃ bhāsato lahukāpatti hotī’’ti ettha itisaddena sambandhitabbaṃ. ‘‘Saccaṃ bhaṇanto’’ti gāthāya iti atthoti yojanā.
(3) 巴吉帝亚等问之解释显示巴利原文
(3) Pācittiyādipañhāvaṇṇanā
481 应连接为“给予筹者,彼比丘有断”。以“有波罗夷”一语显示“有断”一词之义。显示巴利原文
481. Salākaṃ dentassa assa bhikkhussa chejjaṃ hotīti yojanā. ‘‘Pārājikaṃ hotī’’ti iminā hotichejjanti padassa atthaṃ dasseti.
应取状如善立榕树之树根座,或即取用其本身。显示巴利原文
Suppatiṭṭhitanigrodhasadisaṃ rukkhamūlaṃ, tameva vā gahetabbaṃ.
“三女”一词,于此为表处格义之对格用法,或为主格用法,故云“于彼诸女中”。以“凡彼名为交媾者”一句,显示“交媾凡彼”等词之同格性。以“不奉行”之语,说明“na sevati”在此处之“ti”转作“e”的形态。“三男”之处,应补入“前往”一语而作连接;为显明此义,故云“前往三男”。由此显示此处“三男”为表对格义之对格用法。依前释,此处于“三男中”亦得作处格义之对格用法,其义亦相契。依此释,前文之“前往三女”亦得作对格义之对格用法,其义亦相契。是故当知,此二种解释乃是相互启迪之法。以“计为二根”显示,由“非圣者”之词,此处唯应取其黄门之意。以“不奉行”亦显示此处于“na sevati”中“ti”转作“e”的形态。最终应连属为:“若有比丘尼勤以身前分触犯交媾法者,彼即……”显示巴利原文
Tissitthiyoti ettha bhummatthe upayogavacanaṃ, paccattavacanaṃ vāti āha ‘‘tāsupī’’ti. ‘‘Yaṃ taṃ methunaṃ nāma ta’’nti iminā ‘‘methunaṃ yaṃ ta’’nti padānaṃ samānādhikaraṇabhāvaṃ dasseti. ‘‘Na sevatī’’ti iminā na seveti ettha tikārassa ekārādesabhāvaṃ (jā. aṭṭha. 4.11.76 putto vā pitaraṃ yāce viya) dasseti. Tayo puriseti ettha ‘‘upagantvā’’ti padaṃ ajjhāharitvā sambandhitabbanti dassento āha‘‘tayo purisepi upagantvā’’ti. Iminā tayo puriseti ettha upayogatthe upayogavacananti dasseti. Purimanayaṃ gahetvā etthāpi ‘‘tīsu purisesū’’ti bhummatthe upayogavacananti atthopi yujjateva. Imaṃ nayaṃ gahetvā purimapadepi tissitthiyo upagantvāti upayogatthe upayogavacananti atthopi yujjateva. Tasmā te dve nayā aññamaññopadesadāyakanayā nāmāti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Ubhatobyañjanasaṅkhāte’’ti iminā anariyasaddena ubhatobyañjanova idha gahetabboti dasseti. ‘‘Nācaratī’’ti iminā na cācareti etthāpi tisaddassa ekārādesabhāvameva dasseti. Methunadhammassa pubbabhāgaṃ kāyasaṃsaggaṃ āpajjituṃ vāyamantiyā tassā bhikkhuniyāti yojanā.
“有”字,于偈颂中应连接为“外道是成就者”之义。“即于彼处”者,谓即在于彼外道之行仪中。“有”字,指彼外道所有。“彼者”,即指彼外道之行仪。显示巴利原文
Assāti gāthāya, titthiyo ārādhako hotīti yojanā. Tatthevāti titthiyavatte eva. Assāti titthiyassa. Tamevāti titthiyavattameva.
“桑喀地谢沙等偈颂已说”这一句应与上文连接。“那”是指吞咽。显示巴利原文
Saṅghādisesantiādigāthā vuttāti sambandho. Tanti ajjhoharaṇaṃ.
应连接为「在空中的沙玛内拉」。「即使僧团」,「即」字显示「不是羯磨所应对者」。以「不应作」此语,显示僧团与羯磨所应对者唯地上者方可。显示巴利原文
Ākāsagataṃ sāmaṇeranti sambandho. Saṅghenapīti pisaddo na kammārahenevāti dasseti. ‘‘Na kātabba’’nti iminā saṅghopi kammārahopi bhūmigatova vaṭṭatīti dasseti.
“有”是指对偈颂的决断,应如此连接。显示巴利原文
Assāti gāthāya vinicchayoti sambandho.
“不给予,不接受”——为显示这些动作的发出者,故说“亦非教唆女”等。“彼之”是指漏心男子。“以‘由于原因’”一语,显示“由彼”一词的原因义。而“如是”一词则是依可能性而连接,其意为“并非由于其他原因”,应连接于“漏心男子”。“取”是指被教唆女之取中。“那个以及受用之缘”在此显示“那”字所指的对象与“受用”的关系,故说“那个以及”等。其中,“罪”一词显示“那”字所指的对象。“彼被教唆女之”一语显示“受用”的关系。而此处的“彼之”则是指那被教唆女的。显示巴利原文
‘‘Na deti, na paṭiggaṇhātī’’ti kiriyāpadānaṃ kattāraṃ dassento āha ‘‘nāpi uyyojikā’’tiādi. Tassāti avassutapurisassa. ‘‘Kāraṇenā’’ti iminā tenāti padassa kāraṇatthaṃ dasseti. Evasaddo pana sambhavavasena yojito, na aññena kāraṇenāti attho, avassutassa purisassāti sambandho. Gahaṇeti uyyojitāya gahaṇe. Tañca paribhogapaccayāti ettha tasaddassa visayaṃ, paribhogassa ca sambandhaṃ dassento āha ‘‘tañca panā’’tiādi. Tattha ‘‘āpatti’’nti iminā tasaddassa visayaṃ dasseti. ‘‘Tassā uyyojitāyā’’ti iminā paribhogassa sambandhaṃ dasseti. Tassāti uyyojitāya.
应连接为“在十七桑喀地谢沙中”。为显示“罪不触及”一词之义,故说“另外的新罪”。显示巴利原文
Sattarasakesu saṅghādisesesūti sambandho. Vajjaṃ na phusatīti padassa atthaṃ dassento āha ‘‘aññaṃ navaṃ āpatti’’nti.
羯磨犍度注释显示巴利原文
Kammavaggavaṇṇanā
482 在《羯磨犍度》中,以“计数限定语”一词,显示“非量语”。以此防止羯磨之数少于或多于彼数。“计数”即被计数;“限定”即以此被限定;计数的限定,即“计数限定”。或者,“计数”即以此计数;那限定本身就是计数限定,那言语本身就是计数限定语。应连接为:“名为求听羯磨者,是应作之羯磨。”“以所说之方式”即“净治界内住僧团,取来应受欲者之欲”所说之方式。显示巴利原文
482. Kammavagge ‘‘gaṇanaparicchedavacana’’nti iminā na pamāṇavacananti dasseti. Iminā kammānaṃ tato ūnātirekabhāvaṃ nivāreti. Gaṇiyate gaṇanaṃ, paricchijjati anenāti paricchedo, gaṇanassa paricchedo gaṇanaparicchedo. Atha vā gaṇiyati anenāti gaṇanaṃ, tameva paricchedo gaṇanaparicchedo, soyeva vacanaṃ gaṇanaparicchedavacanaṃ. Apalokanakammaṃ nāmāti kattabbaṃ kammanti sambandho. Vuttanayenevāti ‘‘sīmaṭṭhakasaṅghaṃ sodhetvā chandārahānaṃ chandaṃ āharitvā’’ti vuttena eva nayena.
“于彼”是指在四羯磨之中;而“有白二甘马”应与之连接。显示巴利原文
Tatthāti catūsu kammesu, ñattidutiyakammaṃ pana atthīti sambandho.
“于彼”是指在二羯磨之中。“其余”是指六羯磨之余。如果颠倒而作,羯磨不坚固,在这种情况下,为了羯磨坚固,应如何做?因此说“然而若”等。其中,“字缺或句缺”是就字句的脱落而说。“句误”是就松缓、重复等不圆满而说。于此应加入“字误”。“此”指重复之语。“成为羯磨”是指成为善羯磨。显示巴利原文
Tatthāti dvīsu kammesu. Avasesāti chahi kammehi avasesā. Yadi parivattetvā kataṃ daḷhīkammaṃ na hoti, evaṃ sati daḷhīkammatthāya kinti kātabbanti āha ‘‘sace panā’’tiādi. Tattha ‘‘akkharaparihīnaṃ vā padaparihīnaṃ vā’’ti idaṃ akkharapadānaṃ gaḷitaṃ sandhāya vuttaṃ. ‘‘Duruttapadaṃ vā’’ti idaṃ sithiladhanitādiaparipuṇṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Ettha ‘‘duruttakkharaṃ vā’’ti ajjhāharitabbaṃ. Idanti punappunaṃ vacanaṃ. Kammaṃ hutvāti sukammaṃ hutvā.
483 483. 在应现前作与不应现前作的羯磨中,因不应现前作者数量较少,故先作说明。为了显示其余诸羯磨的应现前作性,而说“于彼”等。此处,“于彼”是指在这两者之中;应如此连接文意:所谓不应现前作者有八种。再者,“于彼”也指各篇(犍度)中所说之处。而“成为善作”这一句,乃依语势而言,指现前作者亦成为善作,此义也应予以采纳。显示巴利原文
483. Sammukhākaraṇīyaasammukhākaraṇīyesu asammukhākaraṇīyāni appakattā paṭhamaṃ dassetvā sesānaṃ sammukhākaraṇīyabhāvaṃ dassento āha ‘‘tatthā’’tiādi. Tattha tatthāti tesu dvīsu, asammukhākaraṇīyaṃ nāma aṭṭhavidhaṃ hotīti sambandho. Tattha tatthāti tesu tesu khandhakesu. ‘‘Sukataṃ hotī’’ti vacanasāmatthiyato sammukhākatampi sukataṃ hotīti atthopi gahetabbo.
“其余”者,指八种羯磨之外所剩余的羯磨。“这些”者,指的正是那些羯磨。“事坏”者,是指因事而坏。显示巴利原文
Sesānīti aṭṭhakammehi sesāni. Etānīti kammāni. Vatthuvipannānīti vatthunā vipannāni.
“他们之”一词,同样包括那些应受反问诘问的人。“于此”,是指在“应诘问”这一词句中。以“诘问了之后”一语,显示了“诘问”一词中后缀“tvā”的完成状态。以“应作”一语,显示了此处的“应作”一词中,“anīya”字具有的作业(当为)之义。“如所给予地”此短语,指被举罪者按照给予他的举罪所说,胡言乱语。所谓“胡言乱语者”,其义与“以变异的心态而说此语或彼语的被举罪者胡言乱语”这一解释相连结。“一切处”,是指在一切有关“应受呵责羯磨者”等的情形中。显示巴利原文
Tesampīti paṭipucchākaraṇīyānampi. Etthāti ‘‘paṭipucchākaraṇīya’’nti pade. ‘‘Pucchitvā’’ti iminā paṭipucchāti padassa tvāpaccayantabhāvaṃ dasseti. ‘‘Kātabba’’nti iminā karaṇīyanti ettha anīyasaddassa kammatthabhāvaṃ dasseti. Yathādinnāyāhi cuditakena yathādinnāya. Vippalapantassāti vikārena yaṃ vā taṃ vā vacanaṃ palapantassa cuditakassāti sambandho. Sabbatthāti sabbesu ‘‘tajjanīyakammārahassā’’tiādīsu.
「非布萨日」:布萨日以外的日子。为表明同一义理,故说「名为布萨日」等。「咖提那月」:后咖提那月。因是自恣月,故说「除外」。应这样关联:和合日及所说的十四日、十五日,称为布萨日。「于何处」:无论在哪座寺院,与「除外」相连。「中间」:指十四日与十五日之间。显示巴利原文
Anuposathadivaseti uposathadivasato aññasmiṃ divase. Tamevatthaṃ dassento āha ‘‘uposathadivaso nāmā’’tiādi. Kattikamāsanti pacchimakattikamāsaṃ. Tassa pavāraṇamāsattā ‘‘ṭhapetvā’’ti vuttaṃ. Sāmaggidivaso ca yathāvuttā cātuddasapannarasā ca uposathadivaso nāmāti yojanā. Yatrahīti yasmiṃ pana vihāre, ṭhapentīti sambandho. Antarāti cātuddasīpannarasīnaṃ majjhe.
「推后安置之日」:指将咖提那月黑分的十四日或十五日推后、向上安置而说。「于此亦」:在非自恣的自恣之处亦然。为显示圣典所明之理以外的其他道理,故说「又」等。「最后事」:波罗夷事。「彼之」:指人。以此显示,堪受羯磨之人,名为事。显示巴利原文
Paccukkaḍḍhitvā ṭhapitadivasoti pacchā upari kaḍḍhitvā ṭhapitaṃ kattikakāḷapakkhacātuddasiṃ vā pañcadasiṃ vā sandhāya vuttaṃ. Idhāpīti apavāraṇāya pavāraṇaṭṭhānepi. Pāḷiyamāgatanayato aññampi nayaṃ dassento āha ‘‘apicā’’tiādi. Antimavatthunti pārājikavatthuṃ. Yassāti puggalassa. Iminā kammāraho puggalo vatthu nāmāti dasseti.
484 「不取沓婆」,并非不触及事情本身,而是不取其名,故说「不取彼名」。为显示不触及之相,故说「愿听我」等。显示巴利原文
484. Dabbassa aggaṇhanaṃ vatthuaparāmasanaṃ nāma na hoti, atha kho nāmassa aggaṇhanamevāti āha ‘‘tassa nāmaṃ na gaṇhātī’’ti. Aparāmasanākāraṃ dassento āha ‘‘suṇātu me’’tiādi.
“不执取人”:此处“人”指戒师,故说“为求具足戒者之戒师”。“彼”即戒师。显示巴利原文
Puggalaṃ na parāmasatīti ettha puggalo nāma upajjhāyoti āha ‘‘yo upasampadāpekkhassa upajjhāyo’’ti. Tanti upajjhāyaṃ.
“一切以一切”:以一切方式之一切,此为不变词的集合;或应连结为:以一切相的一切白。显示巴利原文
Sabbena sabbanti sabbathā sabbaṃ, nipātasamudāyoyaṃ, sabbena vā ākārena sabbaṃ ñattinti yojanā.
“单白羯磨”:先作羯磨,后置单白,亦名“后置单白”。如是等,是结语。显示巴利原文
Ñattikamme paṭhamaṃ kammaṃ katvā pacchā ñattiṭṭhapanampi pacchā ñattiṃ ṭhapetiyeva nāma. Iti imehītiādi nigamanaṃ.
485 “以所说之方式”虽已指示,但因单白甘马语与之不相似,为显示不涉及的方式,故说“然而如是”等句。其中,“他们”指事、僧团、个人,即于第一遍表白时,或于第二、第三遍表白时,说所应说,这是关联。显示巴利原文
485. ‘‘Vuttanayenevā’’ti atidisitvāpi ñattikammavācānaṃ asadisattā aparāmasanākāraṃ dassento āha ‘‘evaṃ panā’’tiādi. Tattha nesanti vatthusaṅghapuggalānaṃ, paṭhamānussāvane vā dutiyatatiyānussāvanāsu vā vattabbe vadantoti sambandho.
“使告白失坏”者,此处“阿努”字脱落,故说“不作告白”。所谓“使告白失坏”,并非仅是完全不作告白才名为使告白失坏,实则告白中的误说与舍弃,也名为失坏。为说明此义,故说“又彼”等。而“仅一次或两次”,是指未满三次便名为使告白失坏。依此语之意趣,应知:于白二甘马中,若超过一次;于白四甘马中,若超过三次,所作的甘马语便不失坏。显示巴利原文
Sāvanaṃ hāpetīti ettha anusaddo lopoti āha ‘‘anussāvanaṃ na karotī’’ti. ‘‘Sāvanaṃ hāpetī’’ti ettha na kevalaṃ sabbena sabbaṃ anussāvanaṃ akarontoyeva sāvanaṃ hāpeti nāma, atha kho anussāvanāya duruttachaḍḍanampi hāpetiyeva nāmāti dassento āha ‘‘yopī’’tiādi. ‘‘Sakimeva vā dvikkhattuṃ vā’’ti iminā tikkhattuṃ aparipūrentoyeva sāvanaṃ hāpeti nāmāti dasseti. Imassa vacanassa sāmatthiyato ñattidutiyakamme ekakkhattuto, ñatticatutthakamme tikkhattuto atirekaṃ kammavācaṃ karonto na hāpetīti ñāyati.
“舍弃”者,此处因舍弃之字音已以脱落的状态显现,故不另作显示;而在“作恶说”中,唯显示恶说,故说“作恶说者,此中”等。应由此比丘在作(羯磨)时予以了知,这是关联。显示巴利原文
‘‘Chaḍḍetī’’ti ettha chaḍḍanassa padakkharānaṃ gaḷitabhāvena pākaṭattā taṃ adassetvā ‘‘duruttaṃ karotī’’ti ettha duruttameva dassento āha ‘‘duruttaṃ karotīti ettha panā’’tiādi. Karontena bhikkhunā upalakkhetabboti sambandho.
“松弛……乃至……差别”,所说的字音差别,正是指此字音差别,这是其连接。偈颂中的“十种”,是以十种方式。“字音之了知”:“增长”就是了知,字音即是字母。以松弛等十种方式而生起的了知,称为字音了知,依此了知。此处用“十种”一词,是表示“字音了知”这个复合词中间省略了“十种”一词,如同“业生”等词那样。实际上,以“埃瓦”字构成“由业而生为业生”的复合后,就显示了复合中间“埃瓦”字的省略。“差别”是区别。而这里的连接是:松弛、坚固、长、短、重、轻、鼻音、连结、确定、解脱,应当了知,这十种字音了知即是差别、差异。应知“松弛”等十词,是依于“字母、词、字音”这一中性语的说法而说,应当这样看待。显示巴利原文
‘‘Sithila…pe… pabhedo’’ti yvāyaṃ byañjanappabhedo vutto, ayaṃ byañjanappabhedoti yojanā . Gāthāyaṃ dasadhāti dasappakārena. Byañjanabuddhiyāti vaddhetīti buddhi, byañjanameva akkharameva sithilādivasena dasadhā buddhi byañjanabuddhi, tāya. Ettha ‘‘dasadhā’’ti padena ‘‘byañjanabuddhī’’ti samāsapadassa antare dasadhāsaddassa lopaṃ dasseti ‘‘kammajaṃ evā’’tiādīsu (visuddhi. 2.450; visuddhi. mahāṭi. 2.450) viya. Ettha hi evasaddena kammena eva jātaṃ kammajanti samāsaṃ katvā samāsamajjhe evasaddalopaṃ dasseti. Pabhedoti viseso. Ayaṃ panettha yojanā – sithilañca dhanitañca dīghañca rassañca garukañca lahukañca niggahitañca sambandhañca vavatthitañca vimuttañcāti dasadhā byañjanabuddhiyāva pabhedo viseso ñātabboti. ‘‘Sithila’’nti ādīni dasa padāni ‘‘akkharaṃ padaṃ byañjana’’nti napuṃsakaliṅgavasena vuttapāṭhaṃnissāya vuttānīti daṭṭhabbaṃ.
在显示偈颂的详释时,他说“在此确实”等。以不紧张的口语方式发出的字母,名为轻音。以紧张的口语方式发出的字母,名为重音。“就在那些之中”,是指在五组之中。并非只有长音才名为重音,连音之后的音也名为重音,因此说“或凡”等。凡是放在连音后面而发出的字母,也名为重音,这是此处的连接。处在连音后面的字母,称为连音之后。也有读作“连音词”的。凡不是作为连音之后而发出的,则名为轻音,这是此处的连接。凡应带鼻音而发出的,名为鼻音,这是此处的连接。“抑制后”即鼻音,从义理上说,是指对处所与作用的不放开、不释放,因此说“不放开后”。凡连结着发出的,名为连结,这是此处的连接。凡不连结着发出的,名为确定,这是此处的连接。凡不抑制而发出的,名为解脱,这是此处的连接。“不抑制后”即不抑制,从义理上就是放开,因此说“放开后”。显示巴利原文
Gāthāya vitthāraṃ dassento āha ‘‘ettha hī’’tiādi. Agāḷhena vacīpayogena vattabbaṃ akkharaṃ sithilaṃ. Gāḷhena vacīpayogena vattabbaṃ akkharaṃ dhanitaṃ. Tesvevāti pañcasu eva vaggesu. Na kevalaṃ dīghameva garukaṃ nāma, atha kho saṃyogaparampīti āha ‘‘yaṃ vā’’tiādi. Yaṃ akkharaṃ saṃyogaparaṃ katvā vuccati, tampi garukaṃ nāmāti yojanā. Saṃyogo paro yassa akkharassāti saṃyogaparaṃ. ‘‘Saṃyogapada’’ntipi pāṭho. Yaṃ asaṃyogaparaṃ katvā vuccati, tampi lahukaṃ nāmāti yojanā. Yaṃ sānunāsikaṃ katvā vattabbaṃ, taṃ niggahitaṃ nāmāti yojanā. Niggahetvāti niggahitaṃ nāma atthato ṭhānakaraṇānaṃ avissajjanaṃ amuñcananti āha ‘‘avissajjetvā’’ti. Yaṃ sambandhitvā vuccati, taṃ sambandhaṃ nāmāti yojanā. Yaṃ asambandhaṃ katvā vuccati, taṃ vavatthitaṃ nāmāti yojanā. Yaṃ aniggahetvā vuccati, taṃ vimuttaṃ nāmāti yojanā. Aniggahetvāti aniggahaṃ nāma atthato vissajjananti āha ‘‘vissajjetvā’’ti.
在这样显示了字音了知的差别之后,现在为了详细说明甘马语的读诵差别,而说“于彼”等。其中的“于彼”,是指在彼十种字音了知中。以“如是”一词,显示将ta音变为tha音,以及将轻音变为重音;同样,“此白已适当”等语句也显示将轻音变为重音,这是此处的连接。显示巴利原文
Evaṃ byañjanabuddhivisesaṃ dassetvā idāni kammavācāya uccāraṇavisesaṃ vitthārena dassento āha ‘‘tatthā’’tiādi. Tattha tatthāti tāsu dasasu byañjanabuddhīsu. Tathāsaddena takārassa thakārakaraṇañca sithilassa dhanitakaraṇañca atidisati, tathā ‘‘pattakallaṃ esā ñattī’’tiādivacanañca sithilassa dhanitakaraṇaṃ nāmāti yojanā.
「如是」即如此。「应作轻音时却作重音」,这是关联。「四个文句」:指四个字母。因为此处「文句」一词是字母的表达。说明了四种文句理解会导致羯磨破坏之后,为显示其余的不破坏,而说「然而于其余」等。「依次第而来」:由圣者们渐次而入,次第传来。「传承」:即相续。若问:破坏了所说之后,甘马语是否破坏?则说「然而若」等。「不破坏」:意为不消失。然而,为何甘马语不破坏?破坏羯磨的甘马语不就是会破坏的吗?于是说「因为这些」等。「因为」:因为它们不破坏(羯磨),所以甘马语不破坏,这是连结。显示巴利原文
Itīti evaṃ. Sithile kattabbe dhanitaṃ karotīti sambandho. Cattāri byañjanānīti cattāri akkharāni. Byañjanasaddo hi idha akkharavācako. Catassannaṃ byañjanabuddhīnaṃ kammadūsanaṃ dassetvā itarāsaṃ adūsanaṃ dassento āha ‘‘itaresu panā’’tiādi. Anukkamāgatanti ariyehi otaritvā anukkamena āgataṃ. Paveṇinti santatiṃ. Vināsetvā vutte kiṃ kammavācākopo hotīti āha ‘‘sace panā’’tiādi. Na kuppatīti na nassati. Kasmā pana kammavācā na kuppati, nanu kammaṃ kopentī kammavācā kuppatīti āha ‘‘imāni hī’’tiādi. Hi yasmā na kopenti, tasmā kammavācā na kuppatīti yojanā.
「而经师长老们所说的言词」,这是关联。作《迦旃延》等经典者为经师,即迦旃延等人,他们是经师且为长老,故称经师长老。「不适当」:指字母的变化不适当。「持律者应作甘马语」,这是关联。「如圣典」:依世尊如所宣说的圣典。「文句语言」:在于文句语言中。「否则」:以避开前述过失的其他方式。显示巴利原文
Yaṃ pana vacanaṃ suttantikattherā vadantīti sambandho. Kaccāyanādisuttantaṃ karontīti suttantikā, kaccāyanādayo, suttantikā ca te therā ceti suttantikattherā. Na vaṭṭatīti akkharavikāro na vaṭṭati. Vinayadharena kammavācā kātabbāti sambandho. Yathāpāḷiyāti bhagavatā yathāvuttāya pāḷiyā. Byañjananiruttiyāti byañjananiruttiyaṃ. Itarathāti vuttadosapariharaṇato aññena pakārena.
「于非时宣说」:这里「非时」是指非适宜场合,所以说「非场合」。「非场合」是指白与随说的前后颠倒,因此说「置白」等。先置第一白,再作第一随说羯磨,这是关联。因为「即第一」一词是观待前后的。「如是」等为结论。显示巴利原文
Akālevā sāvetīti ettha akālo nāma anokāsoti āha ‘‘anokāse’’ti. Anokāso nāma ñattianussāvanānaṃ pubbāparavitathanti āha ‘‘ñattiṃ aṭṭhapetvā’’tiādi. Paṭhamaṃyeva ñattiṃ aṭṭhapetvā paṭhamaṃyeva anussāvanakammaṃ katvāti yojanā. ‘‘Paṭhamaṃyevā’’ti hi padaṃ pubbāparāpekkhaṃ. Itītiādi nigamanaṃ.
486 凡不能容纳二十一位比丘之处,即名为‘过小界’,这是句子的连结。‘二十一位比丘’是指在表白羯磨中,连同应行羯磨者在内的二十一位。在界内无法就座之处,即名为‘过小界’,这是句子的连结。所谓‘就座’,是指彼此不超出手臂范围,以圆形方式安坐。这里的‘于彼’,是指于过小界;‘于此’,是指于其余诸界。凡被认可者,即名为‘过大界’,这是句子的连结。‘乃至发尖之量’中的‘乃至’一词,表明若超过此量则更为过分。‘此处标相不连接’指的是标相不相接续。为了通过显示不断标相来反显断除标相的状态,故宣说‘于东方’等文。‘如前所说’是指最初所宣说的内容。‘于彼处即是’指的是即在北方。‘以及西方’中的‘以及’一词,是聚拢第二项的含义。凡被认可者,即名为‘断标相界’,这是句子的连结。至于‘无标相者’,此仅是依实而说的差异表达,并非截然不同的类别区分,因为通过以树皮、树心等作为标记而成就的无标相状态是显而易见的。‘中间’是指中央。凡被认可者,彼即名为‘影标相界’,亦名为‘无标相界’,这是句子的连结。显示巴利原文
486. Yā ekavīsati bhikkhū na gaṇhāti, ayaṃ atikhuddakasīmā nāmāti yojanā. Ekavīsati bhikkhūti abbhānakamme kammārahena saddhiṃ ekavīsati bhikkhū. Yattha sīmāyaṃ nisīdituṃ na sakkonti, ayaṃ atikhuddakasīmā nāmāti yojanā. Nisīditunti aññamaññassa hatthapāsaṃ avijahitvā parimaṇḍalākārena nisīdituṃ. Tatthāti atikhuddake. Etthāti sesasīmāsu. Yā sammatā hoti, ayaṃ atimahatī nāmāti yojanā. Kesaggamattenāpīti pisaddo tato atirekena pana pagevāti dasseti. Aghaṭitaṃ asambandhaṃ nimittaṃ imissāti aghaṭitanimittā. Khaṇḍanimittabhāvaṃ akhaṇḍanimittadassanena pākaṭaṃ karonto āha ‘‘puratthimāyā’’tiādi. Pubbakittitanti paṭhamakittitaṃ. Tatthevāti uttarāya eva disāya. Aparāpīti pisaddo dutiyatthasampiṇḍanattho. Yā sammatā hoti, khaṇḍanimittā nāmāti yojanā. Animittupaganti yathābhūtakathanavisesanameva, na byavacchedavisesanaṃ tacasārādiggahaṇena animittupagabhāvassa pākaṭattā. Antarāti majjhe. Yā sammatā hoti, sā chāyānimittā nāma, animittā nāmāti yojanā.
站立于界外而予以认可,这是句子的连结。然而,即使是立于界外,宣说界标也是适当的。‘虽然如此被认可’中的‘虽’字,显示了未被认可则更是如此。因为‘界’与‘界’这两个词存在着相互关联的观待,而它们又并非一体,为了开显它们各自独立的关系,故宣说‘自界的’与‘他界的’之语。所谓‘相接’,即是指发生关联。在此处,‘bhid’这个词根原本是作‘分割为二’之义的表达者,由于加上带有破坏词根义的‘saṃ’前缀,转而成为‘连接、关联’的表达者,应如此理解。‘于彼’是指于那两种界;‘如是’就是指这样;‘于他们’是指于这些界。显示巴利原文
Bahi ṭhito hutvā sammannatīti yojanā. Nimittāni pana bahi ṭhatvāpi kittetuṃ vaṭṭati . Evaṃ sammatāpīti pisaddo asammatā pana pagevāti dasseti. Sīmāya sīmanti padānaṃ sambandhāpekkhattā, tassa ca asamānabhāvato tesaṃ visuṃ visuṃ sambandhaṃ dassento āha ‘‘attano sīmāya paresaṃ sīma’’nti. Sambhindatīti sambandhaṃ karoti. Ettha hi bhididhātu dvidhākaraṇatthavācako, dhātvatthabādhakena saṃtyūpasaggena sambandhavācako hotīti daṭṭhabbaṃ. Tatthāti tāsu dvīsu sīmāsu. Itīti evaṃ. Tāsūti sīmāsu.
487-8 凡业已达者应行羯磨的征相,这是句子的连结。‘于彼’是指在那僧众之中,羯磨失败的情形。‘彼亦’是指业已达者应行羯磨的征相也已宣说,这是文句的关联。‘于彼处’是指于‘四位本性清净的比丘,是业已达者’的文句当中。‘未被举’是因为僧团尚未对其执行举罪甘马,故说未被举。‘戒清净’是因为未违犯巴拉基咖,故戒行清净。藉由这些词句,显示了‘本性者’的含义:‘本性为其自性者,即本性者’。通过‘应为羯磨者’这一语句,显示了‘业达’一词的属格复合关系,以及‘达’字所具备的‘应作、适合、相应’之义。‘以他们’是指以这四位本性者;‘来’是指到来。‘其余’是指除四位本性者之外的人。‘然而于何者’是指对于某一位补特伽罗;‘应为羯磨者’即是应行羯磨之人。显示巴利原文
487-8. Yampi kammappattachandārahalakkhaṇanti yojanā. Tatthāti tassaṃ parisato kammavipattiyaṃ. Tampīti kammappattachandārahalakkhaṇampi, vuttamevāti sambandho. Tatthāti ‘‘cattāro bhikkhū pakatattā kammappattā’’ti pāṭhe. Anukkhittāti saṅghena ukkhepanīyakammassa akatattā anukkhittā. Parisuddhasīlāti pārājikaṃ anajjhāpannattā parisuddhasīlā. Imehi padehi pakati attā sabhāvo etesanti pakatattāti atthaṃ dasseti. ‘‘Kammassa arahā’’ti iminā ‘‘kammappattā’’ti padassa chaṭṭhīsamāsañca pattasaddassa arahaanucchavikatthabhāvañca dasseti. Tehīti catūhi pakatattehi. Etīti āgacchati. Avasesāti catūhi pakatattehi avasesā. Yassa panāti puggalassa pana. Kammārahoti kammassa araho.
489 “于此”者,谓于说明般荼迦等非为所依之处。显示巴利原文
489.Etthāti paṇḍakādīnaṃ avatthubhāvadassanaṭṭhāne.
求听羯磨论显示巴利原文
Apalokanakammakathā
495-6 “于彼”者,指四羯磨。“于此”者,指驱摈等文句。“因语词之流畅故”:为世间言词之通畅故。“于彼”者,于驱摈等五者之中。“彼棘刺沙弥之罚羯磨灭摈即是驱摈”,此为连结。说完“是邪见者”之后,为显示同一义理而说“具足边执见者”。邪见即是灭摈之相因。“彼”指沙弥。“应令舍弃”一语中,为使役式,或为所说之羯磨。“得彼”者,为词根式,或为未说之羯磨。“如何”者,应如何作,故云“应如是作羯磨”。显示巴利原文
495-6.Tatthāti catūsu kammesu. Etthāti osāraṇādipāṭhe. Padasiliṭṭhatāyāti loke padānaṃ siliṭṭhabhāvato. Tatthāti osāraṇādīsu pañcasu. Kaṇṭakasāmaṇerassa yā sā daṇḍakammanāsanā atthi, sā nissāraṇāti yojanā. ‘‘Micchādiṭṭhiko hotī’’ti vatvā tamevatthaṃ dassetuṃ ‘‘antaggāhikāya diṭṭhiyā samannāgato’’ti vuttaṃ. Micchādiṭṭhi hi liṅganāsanāya kāraṇaṃ hoti. Soti sāmaṇero, ‘‘nissajjāpetabbo’’ti pade kāritakammaṃ, vuttakammaṃ vā. Taṃ laddhinti dhātukammaṃ, avuttakammaṃ vā. Kinti kātabbanti āha ‘‘evañca pana kammaṃ kātabba’’nti.
为显示应作之方式,故说“尊者僧团”等。所谓“凡得共宿者”,乃为连结。“彼之”指共宿。“为不得”者,即不令得之意。以“去!你当灭亡!”之语显示驱摈的方式。然其义如前已说。显示巴利原文
Kātabbākāraṃ dassento āha ‘‘saṅghaṃ bhante’’tiādi. Yaṃ sahaseyyaṃ labhantīti yojanā. Tassāti sahaseyyassa. Alābhāyāti alābhatthāya. ‘‘Cara pire vinassā’’ti iminā nissāraṇākāraṃ dasseti. Attho panassa heṭṭhā vuttoyeva.
「彼」指沙弥,应被接纳,此为关联。显示巴利原文
Soti samaṇero, osāretabboti sambandho.
「彼即」指此沙弥发露过失,此为关联。「索拉得」者,于善所得中欢喜,或从恶所得中善远离。「如前」者,如前所喜,如是,此为关联。「身受用和合施」者,以身、以受用、以和合而作布施。显示巴利原文
Svāyanti so ayaṃ sāmaṇero, accayaṃ desetīti sambandho. Soratoti sundaraladdhiyaṃ rato, duladdhito vā suṭṭhu orato. Yathā pureti yathā pubbe ruccati, tathāti yojanā. Kāyasambhogasāmaggidānanti kāyena ca sambhogena ca sāmaggiyā dānaṃ.
「如是」等为结语。然而,因为梵罚只在《五百犍度》(《小品》445)中为阐那一人而制定,故只应对彼施予,因此说「非仅」等。「此」即梵罚,其他任何如此而住的比丘,亦应施予,此为关联。如何施予?为此说「应如是施予」。为显示施予方式,而说「在僧团中」等。显示巴利原文
Evantiādi nigamanaṃ. Yasmā pana brahmadaṇḍo pañcasatikakkhandhake (cūḷava. 445) channasseva paññatto, tasmā tasseva dātabboti āha ‘‘na kevala’’ntiādi. Esāti brahmadaṇḍo, aññopi yo bhikkhu viharati, tassapi dātabboti sambandho. Kinti dātabboti āha ‘‘evañca pana dātabbo’’ti. Dātabbākāraṃ dassento āha ‘‘saṅghamajjhe’’tiādi.
“凡所欲之言”者,即连接为“凡所欲之言”。“令忍许者”者,即连接为“令僧团忍许的那位比丘”。显示巴利原文
Yaṃ vacanaṃ iccheyya, taṃ vacananti yojanā. Khamāpentassāti saṅghaṃ khamāpentassa tassa bhikkhussāti yojanā.
“审虑”者,即审虑,以智慧观察之义。显示巴利原文
Paṭisaṅkhāti paṭisaṅkhāya, ñāṇena paccavekkhitvāti attho.
“凡”者,即不礼敬羯磨,与“已被允许”相连。由谁允许?答言“由世尊”。在何篇集中允许?答言“在比丘尼篇集”。在哪些事项中允许?答言“然而以彼……乃至……在这些事项中”(《小品》411)。作了什么之后允许?答言“制定恶作后”。如何允许?答言“我允许……乃至……应作”。“彼之”者,即不礼敬。“非接纳等”,以此显示“如是”一词应被舍弃之义。“彼之”者,即作为羯磨特相的不礼敬。“就在彼处”者,即在比丘尼篇集中。“非”者,即羯磨特相。“在此亦”者,即在附随篇羯磨犍度中亦然。显示巴利原文
Yanti avandiyakammaṃ, anuññātanti sambandho. Kena anuññātanti āha ‘‘bhagavatā’’ti. Kismiṃ khandhake anuññātanti āha ‘‘bhikkhunikkhandhake’’ti. Kesu vatthūsu anuññātanti āha ‘‘tena kho pana…pe… imesu vatthūsū’’ti (cūḷava. 411). Kiṃ katvā anuññātanti āha ‘‘dukkaṭaṃ paññapetvā’’ti. Kinti anuññātanti āha ‘‘anujānāmi…pe… kātabbo’’ti. Tassāti avandiyassa. ‘‘Na osāraṇādīnī’’ti iminā evasaddassa chaḍḍetabbatthaṃ dasseti. Tassāti kammalakkhaṇabhūtassa avandiyassa. Tatthevāti bhikkhunikkhandhakeyeva. Nanti kammalakkhaṇaṃ. Idhāpīti parivāre kammavaggepi.
「不悦意」者,指带来不悦,或令人生起不悦。显示巴利原文
Apāsādikanti apasādāvahaṃ, apasādajanakaṃ vā.
「由彼」者,指由于作了不应礼敬之事。「此」者,指比丘。「应礼敬」者,指应被礼敬,或指礼敬。显示巴利原文
Tatoti avandiyakaraṇato. Imanti bhikkhuṃ. Vandiyanti vanditabbaṃ, vandanaṃ vā.
「在此」者,指在求听羯磨中。连句为:「以比丘尼僧团为根本而制定」。「比丘僧团亦」中的「亦」字,显示不仅是比丘尼僧团。「而」字表示可能性,意思是「也有以比丘尼僧团为根本而制定者」。为详细显示其可得性,说「凡是」等。连句为:「凡是作求听羯磨」……「然而应以少许施与者给予」,此亦连句。「他们」者,指针线等。「即彼」者,指那少许施与者。「由彼」者,从少许。「在彼处」者,在《住处篇》集注释中(《小品》注释第321条)。连句:「如前所说方式的病人药物亦」。「又凡是」,连句为:「又凡是比丘」。连句:「应给予彼」。「在彼处生起」者,从彼大住处生起之缘,连句为:「取得」。以「善良者」等显示:不应给予恶戒者等。显示巴利原文
Etthāti apalokanakamme, bhikkhunisaṅghamūlakaṃ katvā paññattanti yojanā. Bhikkhusaṅghassāpīti pisaddo na bhikkhunisaṅghassevāti dasseti. Panasaddo sambhāvanattho, tathā bhikkhunisaṅghamūlakaṃ paññattampīti attho, labhitabbabhāvaṃ vitthārena dassento āha ‘‘yaṃ hī’’tiādi. Yaṃ apalokanakammaṃ karotīti yojanā. Appamattakavissajjakena pana dātabbānīti sambandho. Tesanti sūciādīnaṃ. Soyevāti appamattakavissajjakoyeva. Tatoti appamattakato. Tatthāti senāsanakkhandhakavaṇṇanāyaṃ (cūḷava. aṭṭha. 321). Vuttappakāraṃ gilānabhesajjampīti sambandho. Yopi cāti bhikkhupi ca hotīti sambandho. Tassa dātabbāti sambandho. Tatruppādatoti tasmiṃ mahāvāse uppādapaccayato, gahetvāti sambandho. ‘‘Pesalassā’’tiādinā dussīlādīnaṃ dātuṃ na vaṭṭatīti dasseti.
“允许令守护”:此处指“不问而令守护是允许的”,因此说“此比丘”等。“指定”即指明。显示巴利原文
Jaggāpetuṃ vaṭṭatīti ettha apucchitvā jaggāpetuṃ vaṭṭatīti āha ‘‘ayaṃ bhikkhū’’tiādi. Odissāti uddisitvā.
“或座堂”指或佛像堂,应连接“作者、人”;应连接“从寄存处取得”。“以僧团物亦”中的“亦”字显示:不仅以塔寺的寄存物,也以僧团物。显示巴利原文
Āsanagharaṃ vāti paṭimāgharaṃ vā, kārako manussoti sambandho. Upanikkhepato gahetvāti sambandho. Saṅghikenapīti pisaddo na kevalaṃ cetiyassa upanikkhepeneva, atha kho saṅghikenapīti dasseti.
“由获得仅足维生者作”需这样连接,“受用而”则为连接。以“我们作事务”等说明“仅足维生”一词的意义。“种植在寺院中的果树”需这样连接。“他们”指树木的。“在他们”指在树木中。“然而凡是”指然而那些树木,应连接“是无主的”。“然而彼”指然而求听羯磨。“取筹”在此处即取筹处、场所。“食堂处、饭堂处”在此处也是同样的方式。“布萨处”指在布萨的取得处,意思是布萨堂。“在彼处”指在布萨处。“彼”指求听羯磨。显示巴利原文
Yāpanamattaṃ alabhantehi karontehīti yojanā, paribhuñjantehi hutvāti sambandho. ‘‘Vattaṃ karomā’’tiādinā ‘‘yāpanamatta’’nti padassa atthaṃ dasseti. Vihāre ropitā ye phalarukkhāti yojanā. Yesanti rukkhānaṃ. Tesūti rukkhesu. Ye panāti rukkhā pana, apariggahitā hontīti sambandho. Taṃ panāti apalokanakammaṃ pana. Salākaṃ gaṇhanti etthāti salākaggaṃ, ṭhānaṃ. ‘‘Yāgaggabhattagga’’iti etthāpi eseva nayo. Uposathaggeti uposathassa gahaṇaṭṭhāne, uposathageheti attho. Tatthāti uposathagge. Tanti apalokanakammaṃ.
“凡是根、干、叶、芽、花、果、可食之物等”应作如是连接。“界内”即在近行界内。显示巴利原文
Yaṃ mūlatacapattaaṅkurapupphaphalakhādanīyādīti yojanā. Antosīmāyāti anto upacārasīmāya.
“善作”即由僧团所作。“布萨日”只是举例,因为无论在哪一天作都是可以的。显示巴利原文
Sukatamevāti saṅghena katameva. Uposathadivaseti nidassanamattaṃ yasmiṃ kasmiṃci divasepi katattā.
“以果实之分”是指按树木果实采集之分。“树木持续”即树木存续,或存在之义。“由他们”应连接“由比丘们种植者”。“即彼约定”者,意指先前所作即是该约定,不应再作其他约定。显示巴利原文
Phalavārenāti rukkhānaṃ phalagahaṇavārena. Rukkhā dharantīti rukkhā tiṭṭhanti, saṃvijjanti vā . Yehīti bhikkhūhi ropitā, hontīti sambandho. Sā eva katikāti pubbe katā sā eva katikā, aññā katikā na kātabbāti adhippāyo.
“于他住处”:指不同于树木所立住处的另一住处。“他们之”:指树木,与主人相关。“他们亦”:指树木,也与种植者相关。“从他处”:应作如此连接。“于他们”:指在这些树木上。“于此”:指在此住处中。“然而由他们”:然而由住处的主人——比丘们。“十分之一”:即十分之一的部分。“即此方法”:以此显示给予十分之一的义理。显示巴利原文
Aññasmiṃ vihāreti rukkhānaṃ ṭhitavihārato aññasmiṃ vihāre. Tesanti rukkhānaṃ, sāmīti sambandho. Yepīti rukkhāpi, ropitāti sambandho. Aññato ṭhānatoti yojanā. Tesūti rukkhesu. Etthāti vihāre. Tehi panāti pariveṇasāmikehi bhikkhūhi pana. Dasabhāganti dasamabhāgaṃ. ‘‘Eseva nayo’’ti iminā dasabhāgaṃ datvāti atthaṃ atidisati.
“应尊敬之比丘”:指以戒、学等而应受尊敬的比丘。“于彼处”:指在旧住处。“根本”:即先前、最初时之义。“无疑虑地”:指没有“此未分配”的疑虑。“仅是诃责而已”:那诃责仅仅是诃责而已,沙弥们的诃责并不成立,这是其含义。显示巴利原文
Sambhāvanīyabhikkhunoti sīlasutādīhi sambhāvanīyassa bhikkhuno. Tatthāti porāṇavihāre. Mūleti pubbe, ādikāleti attho. Nikkukkuccenāti ‘‘abhājitamida’’nti kukkuccavirahena. Khiyyanamattameva tanti taṃ khiyyanaṃ khiyyanamattameva, na sāmaṇerānaṃ khiyyanaṃ ruhatīti attho.
“波罗蜜果树”:指有刺的果树。“此为如法”:即这样分配后食用,是随顺法性的。“已食”:指已被食用。由于以两人、三人约定废止的方法可以了知,故不显示那些,而只显示一人的约定废止,因此说“然而于一比丘”等。“先前约定”:指先前所作的“随意受用为宜”的约定。“他们之”:指沙弥们,与增益业相关。“分配后”:即分配给沙弥们之后。以此显示:沙弥们的增益业虽不应给予,但应分配份额。显示巴利原文
Panasarukkhanti kaṇṭakīphalarukkhaṃ. Ayaṃ sāmīcīti ayaṃ bhājetvā khādanaṃ anudhammatā. Khāyitanti khāditaṃ. Dvinnaṃ tiṇṇaṃ katikapaṭippassambhanaṃ nayena ñātuṃ sakkuṇeyyattā taṃ adassetvā ekasseva katikapaṭippassambhanaṃ dassento āha ‘‘ekabhikkhuke panā’’tiādi. Purimakatikāti ‘‘yathāsukhaṃ paribhuñjituṃ ruccatī’’ti (pari. aṭṭha. 495-496) pure katā katikā. Tesanti sāmaṇerānaṃ, phātikammanti sambandho. Bhājetvāti sāmaṇerānaṃ bhājetvā. Iminā sāmaṇerānaṃ phātikammaṃ na dātabbampi bhāgaṃ bhājetabbanti dasseti.
「从周边村落」:即从邻近村落,与「来」相连。「一个芒果、一个波罗蜜」:应如此连接。指出不予时有过失,给予时亦当从义理了知利益,为显明此义而说「不予时」等。显示巴利原文
Sāmantagāmehīti āsannagāmehi, āgantvāti sambandho. Ekaṃ ambaṃ ekaṃ labujanti yojanā. Adiyyamāne dose dassite diyyamāne ānisaṃsampi atthato ñātabbanti dassento āha ‘‘adiyyamāne hī’’tiādi.
「取者人们」:应如此连接。「从彼」:指从约定事项的制定。「不应说」:因为是破坏施果家族者,故不应说。「如何」:应告知,故说「椰子等」等句。「巡视后」:即次第经行巡视。「半分」:指比丘们所得份额的一半。「求听后」:征询僧团之后。显示巴利原文
Gaṇhantānaṃ manussānanti sambandho. Tatoti katikavattaṭṭhapanato. Na vattabbāti phaladānakuladūsakattā na vattabbā. Kinti ācikkhitabbanti āha ‘‘nāḷikerādīnī’’tiādi. Anuvicaritvāti padānamanukkamena vicaritvā. Upaḍḍhabhāgoti bhikkhūnaṃ laddhabhāgato upaḍḍho bhāgo. Apaloketvāti saṅghaṃ āpucchitvā.
「道行商主」:即行于道路的商队主。「彼」:指以强力抓取而食用者。「荫等」:以「等」字摄园林等。「若有」:若有需要。「果实满」:即以果实充满。也有读作「果实重担」的,意为具有名为果实的重担。「不期望」:即不期望从他们那里获得回施供养。「前已说」:指在前文僧团场合中,以「彼怒」等句已经说明的意义。「于此」:指于个人场合中。显示巴利原文
Maggagamiyasatthavāhoti maggaṃ gamiko satthavāho. Soti balakkārena gahetvā khādanto. Chāyādīnantiādisaddena ārāmavanāni saṅgahetabbāni. Sace atthīti sace attho atthi. Phalabharitāti phalena paripuṇṇā. ‘‘Phalabhāritā’’tipi pāṭho. Phalasaṅkhātena bhārena samannāgatāti attho. Apaccāsīsantenāti tesaṃ santikā dānapaṭidānaṃ apaccāsīsantena. Pubbe vuttamevāti pubbe saṅghikaṭṭhāne ‘‘kuddho hi so’’tiādinā vuttameva. Etthāti puggalikaṭṭhāne.
此中,“彼”指果园;“彼”指有能力的比丘。“重业”指照管之业为重。“以此量”即三分之一或一半的量。“一切果园”是连接的词。“根部分”指第一部分。“十分之量”一句显示其义。“施与”即施与僧团之后。“彼”指比丘。“未作住处”指先前未作的新住处。“园”指僧团的园。“他们亦”指依止者亦,此中的“亦”字关联老师。“他们”指依止者的。“守护时”即所守护处树木花果充满之时;或者“守护时”仅仅是守护之时,仅仅是守护而已,并非因守护而有任何花或果,即在那时。以“多”等语显示应遮止的方式。显示巴利原文
Tanti phalārāmaṃ. Soti paṭibalo bhikkhu. Bhāriyaṃ kammanti jagganakammaṃ bhāriyaṃ. Ettakenāti tatiyabhāgaupaḍḍhabhāgamattena. Sabbaṃ phalārāmanti sambandho. Mūlabhāganti paṭhamabhāgaṃ. ‘‘Dasabhāgamatta’’nti iminā tadatthaṃ dasseti. Datvāti saṅghassa datvā. Soti bhikkhu. Akatāvāsanti pubbe akataṃ navaṃ senāsanaṃ. Ārāmanti saṅghassa ārāmaṃ. Tehipīti nissitakehipi. Pisaddo ācariyaṃ apekkhati. Tesanti nissitakānaṃ. Jaggitakāleti jaggitānaṃ rukkhānaṃ pupphaphalabharitakāle. Jagganakāleti jagganamattakāle, jagganamattameva, na jagganakāraṇā kiñci pupphaṃ vā phalaṃ vā hoti, tasmiṃ kāleti attho. ‘‘Bahu’’ntiādinā vāretabbākāraṃ dasseti.
“以增益业而守护者不存在”,这是连接。“不问而”即不询问僧团而。“如是”即如此。显示巴利原文
Phātikammena jagganto na atthīti yojanā. Anāpucchitvāvāti saṅghaṃ anapaloketvāva. Itīti evaṃ.
“然于单白羯磨处的分别,应如是了知决断”,这是连接。“引入”者,以此单白使其进入僧团中央,这称为引入。显示巴利原文
Ñattikammaṭṭhānabhede pana evaṃ vinicchayo veditabboti yojanā. Osāreti saṅghamajjhaṃ paveseti imāya ñattiyāti osāraṇā.
“驱出”:以此被驱出至僧团之外,故称驱出。“单白名为布萨”者,这是依原因的近用(借代)而说。因此说“依布萨羯磨而立”。于“单白名为自恣”处,此理亦然。显示巴利原文
Nissāriyati saṅghato bahi kariyati imāyāti nissāraṇā. Ñatti uposatho nāmāti idaṃ kāraṇūpacāravasena vuttaṃ. Tenāha ‘‘uposathakammavasena ṭhapitā’’ti. Eseva nayo ñattipavāraṇā nāmāti etthāpi.
「应教诫」等者,依第一人称愿望格而立之单白,名为由自己认可他人而立之单白。「我等应教诫」等者,依第一人称复数愿望格而立之单白,名为由自己认可自己而立之单白。由自己或自己或他人以此单白而被认可,此为认可。「以此施与已舍弃之钵衣等」,此为施与,即单白。不顾性别,因说者的固定中性,故以中性而说。显示巴利原文
Anusāseyyātiādinā paṭhamapurisaeyyavibhattivasena ṭhapitā ñatti attanā paraṃ sammanituṃ ṭhapitā ñatti nāma. Anusāseyyantiādinā uttamapurisaeyyaṃvibhattivasena ṭhapitā ñatti attanāva attānaṃ sammanituṃ ṭhapitā ñatti nāma. Attanāva attā vā paro vā sammaniyati imāya ñattiyāti sammuti. Nissaṭṭhapattacīvarādīni dīyanti anenāti dānaṃ, ñatti. Vaccaṃ anapekkhitvā vācakassa niyatanapuṃsakaliṅgattā napuṃsakaliṅgavasena vuttaṃ.
“以此承受罪”者,即是受取。显示巴利原文
Āpatti paṭiggaṇhiyati anenāti paṭiggaho.
“以此向前上拉”,即是前拉。显示巴利原文
Paṭimukhaṃ upari kaḍḍhiyati imāyāti paccukkaḍḍhanā.
“以此标示羯磨”,即是羯磨标识。显示巴利原文
Kammamevāti lakkhiyati anenāti kammalakkhaṇaṃ.
“如是”一词,指称“名为羯磨标识”这一词。“从彼”:即从总摄一切的单白。后二单白名为羯磨标识,应如此连接。“如是”等语是结论。显示巴利原文
‘‘Tathā’’ti padena ‘‘kammalakkhaṇaṃ nāmā’’ti padaṃ atidisati. Tatoti sabbasaṅgāhikañattito. Parā dve ñattiyo kammalakkhaṇaṃ nāmāti yojanā. Itītiādi nigamanaṃ.
为显示白二甘马处分别中引入等的差别,故说“瓦达之离车子”等。应以“界结集”等配合理解。显示巴利原文
Ñattidutiyakammaṭṭhānabhede osāraṇādīnaṃ visesaṃ dassento āha ‘‘vaḍḍhassa licchavino’’tiādi. Sīmāsammuti cātiādinā yojanā kātabbā.
应连接为“凡所说的两种白二甘马语”。“如是”等是结语。显示巴利原文
Yā pana dve ñattidutiyakammavācā vuttāti yojanā. Itītiādi nigamanaṃ.
在白四甘马处分别中,连接的方法极为明显。显示巴利原文
Ñatticatutthakammaṭṭhānabhede yojanānayo pākaṭoyeva.
497 为显示与「于四人作羯磨」等教说的关联,故说「如是诸羯磨」等。其中,「如是」即「作了这样的显示」的关联;「其义」即应知彼「于四人作羯磨」等语之义,这是关联。显示巴利原文
497.Catuvaggakaraṇe kammetiādikāya desanāya sambandhaṃ dassento āha ‘‘iti kammāni cā’’tiādi. Tattha itīti evaṃ dassetvāti sambandho. Tassatthoti tassa ‘‘catuvaggakaraṇe kamme’’tiādivacanassa attho veditabboti sambandho.
利益缘由品等注释显示巴利原文
Atthavasavaggādivaṇṇanā
498 如是显示了业品注释之后,为揭示紧接其后所说的「缘于二义利」等教示的衔接,而说「今」等,「今」即「已开始」的衔接。「凡彼诸学处」是连接。「现法怨」:由于在现法中发生且应被远离,所以是现法诸怨。「为防护」:其中「防」是前缀,「护」是词根,义为遮止,「为」字也同此义,故说「为遮止」。「果报苦所摄」:杀生等果报所成的苦所摄。「后世」:指在后世生起的。「此中」:指在此学处制定的功德处。「从应避性」:以此显示「应避」即是「避」的词义。「由这些而怖」:即诸怖。「以不堪忍义」:以不能忍受为义。「称为不善」:以此显示果报诸苦,依果报的近行而称为不善。「为破僧团结合而制定学处」:这是它的读法。然于诸本中,也有写作「制定僧食学处」的读法。「一切处」:在一切义利品中。「去」:此为语词。「此中」:在此品中。显示巴利原文
498. Evaṃ kammavaggavaṇṇanaṃ dassetvā tassānantare vuttāya ‘‘dve atthavase paṭiccā’’tiādikāya desanāya anusandhiṃ dassento āha ‘‘idānī’’tiādi, idāni āraddhanti sambandho. Yāni tāni sikkhāpadānīti yojanā. Diṭṭhadhammikaverānanti diṭṭhadhamme pavattattā ca viramitabbattā ca diṭṭhadhammikānaṃ verānaṃ. Saṃvarāyāti ettha saṃpubbo varadhātu pidahanattho, āyasaddo ca tadatthoti āha ‘‘pidahanatthāyā’’ti. Vipākadukkhasaṅkhātānanti pāṇātipātādīnaṃ vipākabhūtānaṃ dukkhasaṅkhātānaṃ. Samparāyikānanti samparāye pavattānaṃ. Idhāti imasmiṃ sikkhāpadapaññattānisaṃsaṭṭhāne. ‘‘Vajjanīyabhāvato’’ti iminā vajjetabbānīti vajjānīti vacanatthaṃ dasseti. Bhāyanti etehīti bhayāni. Akkhamaṭṭhenāti asahaṇīyaṭṭhena. ‘‘Akusalānīti vuccantī’’ti iminā vipākadukkhāni phalūpacārena akusalāni nāmāti dasseti. Gaṇabandhabhedanatthāya sikkhāpadaṃ paññattanti evameva pāṭho. Potthakesu pana ‘‘gaṇabhojanasikkhāpadaṃ paññatta’’nti pāṭho likhito. Sabbatthāti sabbasmiṃ atthavasavagge. Yanti vacanaṃ. Etthāti imasmiṃ vagge.
499 「于诸事中行持的人由此而被接纳」:此即接纳之义,也就是羯磨。因此说「由何种羯磨而被接纳,那种羯磨即被制定」。而「由何种羯磨」等,是为了显示词义:「争论作者等由此羯磨而被驱摈」,这就是「驱摈」的语义。显示巴利原文
499. Vattesu vattamāno puggalo osārīyati anenāti osāraṇīyaṃ, kammaṃ. Tena vuttaṃ ‘‘yena kammena osārīyati, taṃ kammaṃ paññatta’’nti. ‘‘Yena kammenā’’tiādinā bhaṇḍanakārakādayo nissārīyanti anena kammenāti nissāraṇīyanti vacanatthaṃ dasseti.
500 「七犯聚被制定」者,是关联。「中间」者,即于拘留孙等三佛与我等世尊之间。「于学处」者,以此显示「未制定」一词之义。「猕猴事等毗尼语」者,名为随制定,这是关联。「于学处」者,以此显示「已制定」一词之义。「一切处」者,即于一切功德品中。显示巴利原文
500. Sattāpattikkhandhā paññattaṃ nāmāti sambandho. Antarāti kakusandhādīnaṃ tiṇṇaṃ buddhānañca amhākaṃ bhagavato ca antare. ‘‘Sikkhāpade’’ti iminā ‘‘apaññatte’’ti padassa atthaṃ dasseti. Makkaṭīvatthuādivinītakathā anupaññattaṃ nāmāti sambandho. ‘‘Sikkhāpade’’ti iminā ‘‘paññatte’’ti padassa atthaṃ dasseti. Sabbatthāti sabbasmiṃ ānisaṃsavagge.
501 「一切学处之摄」者,是关联。「其中」者,于「九摄」等文中,应知如是义,这是配列。「以事摄」者,以此遮止「于事中,诸事之摄」之义。「此中」者,于「事摄」等文中。「即」者,此为详说。「因无」者,是关联。「一切」者,即诸学处。「被摄」者,以此显示「应摄」即是「摄」的释义。「如是首先」等者,是结论。显示巴利原文
501. Sabbasikkhāpadānaṃ saṅgahanti sambandho. Tatthāti ‘‘nava saṅgahā’’tiādipāṭhe evamattho veditabboti yojanā. ‘‘Vatthunā saṅgaho’’ti iminā ‘‘vatthusmiṃ, vatthūnaṃ saṅgaho’’ti atthaṃ nivāreti. Etthāti ‘‘vatthusaṅgaho’’tiādipāṭhe. Hīti vitthāro. Yasmā natthīti sambandho. Sabbānīti sikkhāpadāni. ‘‘Saṅgahitānī’’ti iminā saṅgahitabboti saṅgahoti nibbacanaṃ dasseti. Evaṃ tāvātiādi nigamanaṃ.
「因为被摄」者,是关联。显示巴利原文
Yasmā pana saṅgahitāti sambandho.
以“如是于此”等语,将蕴、生起、事、灭诤并作一处而显示结语。“于此”是指在摄品中。显示巴利原文
Evametthātiādinā khandhasamuṭṭhānaadhikaraṇasamathe sampiṇḍetvā nigamanaṃ dasseti. Etthāti saṅgahavagge.
九摄注释的编排已圆满完成。显示巴利原文
Navasaṅgahitavaṇṇanāya yojanā samattā.
“已完成”:已达完成、已至成就,故称已完成;或者,安住于完成、安住于成就,故称已完成。而“且”字表决定义,意为确实已完成。“未展开义词之解释”:即对未展开的、含有义理的词,以及对于义与词所作的解释。显示巴利原文
Niṭṭhitāti niṭṭhaṃ nipphattiṃ itā gatāti niṭṭhitā, atha vā niṭṭhe nipphattiyaṃ itā ṭhitāti niṭṭhitā. Casaddo avadhāraṇattho, niṭṭhitā evāti hi attho. Anuttānatthapadavaṇṇanāti anuttānānaṃ atthavantapadānaṃ, atthānañca padānañca vaṇṇanā.
Jādilañchitanāmenanekānaṃ vācito mayā; Parivāravinayassa, samatto yojanānayo.
结语论注释显示巴利原文
Nigamanakathāvaṇṇanā
如是,完成律的注释之后,现在以结语总摄而说“至此”等语句。其中,“至此”是指:从“即使以百千万劫也难以计量”等语句(《波罗夷注》第一卷·论著起始语)开始,直到“新摄颂品注释完毕”等语句结束,所含字、词、文句的总集,依语句次第而宣告“完成”,这是其关联。显示巴利原文
Evaṃ vinayasaṃvaṇṇanaṃ katvā idāni taṃ nigamento āha ‘‘ettāvatā’’tiādi. Tattha ettāvatāti ettakena ‘‘yo kappakoṭīhipi appameyya’’ntiādivacanato (pārā. aṭṭha. 1.ganthārambhakathā) paṭṭhāya ‘‘navasaṅgahitavaggavaṇṇanā niṭṭhitā’’ti vacanapariyosānānaṃ akkharapadabyañjanānaṃ samudāyabhūtena vacanakkamena, samattāti sambandho.
「以二部分别、犍度、附随分别说示」者,指以二部分别、犍度与附随所应分别之说示,即是律藏,此为关联。「护者」,以乞求比丘、比丘尼利益行道之义,以恼害烦恼之义,以祝愿所化有情利益安乐之义,以心自在之义,故为护者。「所应调伏者」,以应调伏之义为所应调伏者。「胜者」,以战胜五魔之义为胜者。此处配合如下:护者、调伏所应调伏者之胜者,宣说了以二部分别、犍度与附随分别说示的律藏。显示巴利原文
Ubhatovibhaṅgakhandhakaparivāravibhattidesananti ubhatovibhaṅgena ca khandhakena ca parivārena ca vibhajitabbadesanaṃ vinayapiṭakanti sambandho. Nāthoti bhikkhubhikkhunīnaṃ hitapaṭipattiṃ yācanaṭṭhena ca kilesānaṃ upatāpanaṭṭhena ca veneyyānaṃ hitasukhaṃ āsīsanaṭṭhena ca cittissariyaṭṭhena ca nātho. Veneyyanti vinetabbaṭṭhena veneyyaṃ. Jinoti pañcamārānaṃ jitaṭṭhena jino. Ayaṃ panettha yojanā – nātho veneyyaṃ vinento jino ubhatovibhaṅgakhandhakaparivāravibhattidesanaṃ yaṃ vinayapiṭakaṃ āhāti.
「以二万七千余量」者,即包含增多的七千量与二万量之论典,总共二万七千余量,此为关联。「彼之」指律藏之。「善见」者,从一切处带来净信,或令生起净信。此处配合如下:彼律藏的、名为《善见》的注释书,以二万七千余量之论典完成。显示巴利原文
Samadhikasattavīsatisahassamattenāti saha adhikena sattasahassappamāṇena ca vīsatisahassappamāṇena ca ganthenāti sambandho. Tassāti vinayapiṭakassa. Samantapāsādikāti samantato pasādaṃ vahikā, janikā vā. Tatrāyaṃ yojanā – tassa samadhikasattavīsatisahassamattena ganthena samantapāsādikā nāma saṃvaṇṇanā samattāti.
「于此」即在此处。「于彼」一词承前文所说,指「名为善见」这一语句,这便是它的意思。「从善见性」是处格,表自性义,如同「此亦于戒中」等用例,意思是善见性。此处配合如下:在「名为善见」这一语句中,此善见的善见性存在,这便是善见状态之义。显示巴利原文
Tatridanti tatra idaṃ. ‘‘Tatrā’’ti padaṃ purimavacanāpekkhaṃ. Tatra ‘‘samantapāsādikā nāmā’’ti vacaneti hi attho. Samantapāsādikattasminti paccattatthe cetaṃ bhummavacanaṃ hoti ‘‘idampi sīlasmi’’ntiādīsu (dī. ni. 1.194 ādayo) viya, samantapāsādikattanti attho. Ayaṃ panettha yojanātatra ‘‘samantapāsādikā nāmā’’ti vacane samantapāsādikāya idaṃ samantapāsādikattaṃ hotīti ayaṃ samantapāsādikabhāvoti attho.
“从师承传承”等偈颂中所说的九种修饰语,应与“不见”一词连结。“正见者”指正确地看见的智者,这是连结。“因为”指由于,与“不见”连结。“于此”指在此注释书中。“正是善见”即名为《善见》。“律之”指律藏。“以善巧调伏所应调伏者”指以调伏所应调伏者的善巧。“以世间护者”指以世间之护者。“以怜愍世间者”指以怜愍世间者。此处的连结为:从“师承传承”……乃至从“分别方法差别”所显示,正见的智者于此不见任何不净信之事,因此,由善巧调伏所应调伏者、世间护者、怜愍世间者之世尊所说的律藏,这部注释书正是《善见》而转起。显示巴利原文
Ācariyaparaṃparatotiādīsu gāthāsu vuttaṃ navavidhaṃ visesanapadaṃ ‘‘na dissatī’’ti padena sambandhitabbaṃ. Sampassatanti sammā passantānaṃ viññūnanti sambandho. Yatoti yasmā, na dissatīti sambandho. Etthāti saṃvaṇṇanāyaṃ. Samantapāsādikātvevāti samantapāsādikā iti eva nāma. Vinayassāti vinayapiṭakassa. Vineyyadamanakusalenāti vineyyānaṃ damane chekena. Lokanāthenāti lokānaṃ nāthena. Lokamanukampamānenāti lokaṃ anukampamānena. Ayañhettha yojanā – ācariyaparaṃparato…pe… vibhaṅganayabhedadassanato sampassataṃ viññūnaṃ ettha kiñci apāsādikaṃ yato na dissati, tasmā vineyyadamanakusalena lokanāthena lokamanukampamānena bhagavatā vuttassa vinayassa ayaṃ samantapāsādikātveva saṃvaṇṇanā pavattāti.
“听闻了这三部锡兰注释书”——这是连结。在谁跟前听闻呢?说道:“佛友……乃至……跟前”。“佛友”指在名为佛友、有名声、有荣誉、精通律藏、睿智坚固的长老跟前听闻,这是连结。“听闻”一词是“着手”的先时动作限定语。显示巴利原文
Tissopi imā sīhaḷaṭṭhakathāyo sutvāti sambandho. Kassa santike sutanti āha ‘‘buddhamitto…pe… santike’’ti. ‘‘Buddhamitto’’ti nāmena vissutassa yasassino vinayaññussa dhīrassa therassa santike sutvāti yojanā. ‘‘Sutvā’’ti padaṃ ‘‘āraddhā’’ti pade pubbakālakiriyāvisesanaṃ.
大寺,坐落于大云林园地界,由世尊的大菩提树所庄严——这是连结。显示巴利原文
Mahāmeghavanuyyāne bhūmibhāge patiṭṭhito satthu mahābodhivibhūsito yo mahāvihāro atthīti yojanā.
在那大寺的南方区域,有一处名为“精勤堂”的精舍,是由具足清净戒行的比丘僧团所住的殊胜僧房。即在那里建造。此是连结。显示巴利原文
Tassa mahāvihārassa dakkhiṇe disābhāge padhānagharaṃ padhānagharanāmakaṃ uttamaṃ sucicārittasīlena bhikkhusaṅghena sevitaṃ yaṃ pariveṇaṃ atthi, tattha kārayīti yojanā.
是谁建造的呢?回答说:“出身高贵家族……乃至……闻名。”其中,有一位近事男,出身高贵家族,常行供养僧团,以不动摇的信心皈依三宝,以“大城主”之名著称,正是他建造的。此是连结。显示巴利原文
Konāmo kārayīti āha ‘‘uḷārakulasambhūto…pe… vissuto’’ti. Tattha uḷārakulasambhūto saṅghupaṭṭhāyako sadā anākulāya saddhāya ratanattaye pasanno ‘‘mahānigamasāmī’’ti vissuto upāsako kārayīti sambandho.
建造的是什么呢?回答说:“美妙……乃至……具足水池。”其中,有一座楼阁,以美妙围墙围绕,以雅致的墙垣善加构筑,悦意怡人,有清凉荫蔽之树,具足水池和甘美的水源。正是建造了这样一座楼阁。此是连结。大城主即居住在那座楼阁中。此是连结。显示巴利原文
Kaṃ kārayīti āha ‘‘cāru…pe… sampannasalilāsaya’’nti. Tattha cārupākārasaṃcitaṃ sobhena pākārena suṭṭhu citaṃ cinitaṃ manoramaṃ sītacchāyatarūpetaṃ sītacchāyena rukkhena upetaṃ sampannasalilāsayaṃ madhurajalādhāraṃ yaṃ pāsādaṃ kārayīti yojanā. Mahānigamasāmino tatra pāsāde vasatāmayāti sambandho.
为谁而发起?以何种方式发起?发起的是什么?说:「清净戒行……乃至……律之注释」。其中,是为具足清净戒行的佛授长老而发起,此律之注释具足义理抉择等,圆满发起。这是文句的连接。显示巴利原文
Kaṃ uddisitvā kīdisā kā āraddhāti āha ‘‘sucisīlasamācāraṃ…pe… vinayavaṇṇanā’’ti. Tattha sucisīlasamācāraṃ buddhasirivhayaṃ theraṃ uddisitvā iddhā atthavinicchayādīhi paripuṇṇā yā vinayavaṇṇanā āraddhāti yojanā.
于何名号的国王、在哪一年发起?又于何时完成?说:「统治……乃至……完成」。其中,「使整个楞伽岛安宁无患」是连接。「统治着楞伽岛的吉祥住处、吉祥守护胜利者国王的胜利年」是连接。在那第二十个安稳的胜利之年,此律注释被发起;于第二十一年,当国王统治进入第二十一年时圆满完成。这是文句的连接。显示巴利原文
Kiṃnāmassa rañño katame saṃvacchare āraddhā, kismiṃ kāle pariniṭṭhitāti āha ‘‘pālayantassa…pe… pariniṭṭhitā’’ti. Tattha sakalaṃ laṅkādīpaṃ nirabbudaṃ katvāti sambandho. Pālayantassa sirinivāsassa siripālayasassino rañño jayasaṃvacchareti sambandho. Samavīsatime kheme jayasaṃvacchare ayaṃ vinayasaṃvaṇṇanā āraddhā, ekavīsamhi rañño ekavīsatime saṃvacchare sampatte sati pariniṭṭhitāti yojanā.
为显示祝愿,说:「在充满障难……」等。其中,「在充满障难」是指在这充满障难的世间、有情世间;「无障难」即远离障难。正如这部律注释仅用一年便告完成,愿对一切世间所开始的、一切与法相应的义理,也同样无有障难、迅速完成。这是文句的连接。显示巴利原文
Yathā attano saṃvaṇṇanā nirupaddavā sīghaṃ niṭṭhaṃ upagatā, evaṃ lokassa dhammūpasaṃhitā sīghaṃ gacchantūti āsīsaṃ dassento āha ‘‘upaddavākule’’tiādi. Tattha upaddavākule upaddavehi ākule loke sattaloke nirupaddavato upaddavavirahato yathā ayaṃ vinayasaṃvaṇṇanā ekasaṃvacchareneva niṭṭhaṃ upāgatā, evaṃ sabbassa lokassa āraddhā sabbepi dhammūpasaṃhitā atthā nirupaddavā sīghaṃ niṭṭhaṃ gacchantūti yojanā.
为显示将自身所积集的福德回向于所希求之义,而说“为法久住之义”等。其中,“为法久住之义”意为:愿我以敬重正法之心造作此律之注释所积集的福德,以及由这一切福德之威神力,令一切有情众生,皆得成为享用法王世尊正法甘露之味者。显示巴利原文
Attanā samācitassa puññassa icchitatthe pariṇāmanaṃ dassento āha ‘‘ciraṭṭhitatthaṃ dhammassā’’tiādi. Tattha dhammassa ciraṭṭhitatthaṃ imaṃ vinayasaṃvaṇṇanaṃ karontena saddhammabahumānena mayā yañca puññaṃ samācitaṃ, sabbassa tassa puññassa ānubhāvena sabbepi pāṇino dhammarājassa bhagavato saddhammarasasevino bhavantu.
愿正法长久住世,愿天适时降下雨水,长久滋养人民与众生群。愿国王以正法守护国土——这是相关的发愿。 “如是”一词是终结之意。宣说至此已究竟,应视为善巧之成就,这是其义。显示巴利原文
Saddhammo ciraṃ tiṭṭhatu, devo kāle vassaṃ vassanto ciraṃ pajaṃ sattasamūhaṃ tappetu. Rājā dhammena medaniṃ rakkhatūti yojanā. Itisaddo parisamāpanattho. Iti pariniṭṭhaṃ suṭṭhu āpanaṃ daṭṭhabbantīti attho.
信、慧与精进,名为信慧精进;它们又是清净的,故为清净信慧精进;此清净信慧精进又是最上的,故为最上清净信慧精进。由这些功德所庄严,称为最上清净信慧精进所庄严。由此……长老,这是句子的关联。戒、行、正直与柔和,名为戒行正直柔和;这些为初首者,即戒行正直柔和等——借由“等”字,含摄了忍耐、谦逊等功德——这些功德即戒行正直柔和等德;它们的聚集,名为戒行正直柔和等德聚集。由那聚集而善显,故为戒行正直柔和等德聚集所聚集。由此……长老,这是句子的关联。显示巴利原文
Saddhā ca buddhi ca vīriyañca saddhābuddhivīriyāni, visuddhāni ca tāni saddhābuddhivīriyāni ceti visuddhasaddhābuddhivīriyāni, paramāni ca tāni visuddhasaddhābuddhivīriyāni ceti paramavisuddhasaddhābuddhivīriyāni, tehi parimaṇḍito paramavisuddhasaddhābuddhivīriyapaṭimaṇḍito, tena, therenāti sambandho. Sīlañca ācāro ca ajjavañca maddavañca sīlācārajjavamaddavāni, tāni ādīni yesaṃ teti sīlācārajjavamaddavādayo, ādisaddena khantisoraccādayo saṅgaṇhāti, teyeva guṇāti sīlācārajjavamaddavādiguṇā, tesaṃ samudayoti sīlācārajjavamaddavādiguṇasamudayo, tena samudito suṭṭhu pākaṭoti sīlācārajjavamaddavādiguṇasamudayasamudito, tena therenāti sambandho.
“自宗他宗”即自宗与他宗;因它们如同难解之处,故称“深奥”,即“自宗他宗深奥”;对其深入则为“自宗他宗深奥深入”;于此中具备能力,即是“自宗他宗深奥深入有能力”。此处与“由彼长老”相连。“特别地照亮、显现”即善巧,补特伽罗的善巧性即在于此。慧与善巧性合为“慧善巧性”;具足此者,便是“具足者长老”——这里与“具足者长老”相连。显示巴利原文
Sakasamayo ca samayantaro ca sakasamayasamayantarā, teyeva pana gahanasadisattā gahananti sakasamayasamayantaragahanaṃ, tassa ajjhogāhaṇaṃ sakasamayasamayantaragahanajjhogāhaṇaṃ, tasmiṃ samattho sakasamayasamayantaragahanajjhogāhaṇasamattho. Tena therenāti sambandho. Visesena añjati pākaṭaṃ karotīti viyatto, puggalo, viyattassa idaṃ veyyattiyaṃ, sati. Paññā ca veyyattiyañca paññāveyyattiyaṃ, tena samannāgatenāti sambandho. Samannāgatena therenāti yojanā.
三藏即“三藏”;因其应被遍学,故为“教”,称作“三藏教”;其分类即在此大师教中,故称“三藏教分类”,于彼处。与注释俱则为“有注释”,于彼大师教中,此处与“大师教”相连。大师之教依教、行、证三种而有三类,详说亦可通用;于彼“大师教”一词应与“无碍”相连。无碍之智为“无碍智”,应知在此律的注释中,由于长老并无证智,故是就闻所成慧与思所成慧而说。无碍智的光辉为此所有,故称“无碍智光辉”,此处与“由彼长老”相连。大记说为此所有,故为“大记说者”,以此显示长老于学、词、义等六支大记说中具足无碍智的光辉;与“由彼大记说者长老”相连。显示巴利原文
Tīṇi piṭakānīti tipiṭakaṃ, tameva pariyāpuṇitabbattā pariyattīti tipiṭakapariyatti, tassa pabhedo ettha satthusāsaneti tipiṭakapariyattipabhedaṃ, tasmiṃ. Saha aṭṭhakathāyāti sāṭṭhakathaṃ, satthu sāsanaṃ, tasmiṃ satthusāsaneti sambandho. Satthuno pariyattipaṭipattipaṭivedhavasena tividhaṃ sāsanaṃ satthusāsanaṃ, byāsopi yujjateva, tasmiṃ satthusāsane ‘‘appaṭihata’’iti padena sambandhitabbaṃ. Appaṭihataṃ ñāṇaṃ appaṭihatañāṇaṃ, idaṃ tasmiṃ vinayasaṃvaṇṇanākāle therassa paṭivedhañāṇābhāvato sutamayacintāmayañāṇaṃ sandhāya vuttanti daṭṭhabbaṃ. Appaṭihatañāṇassa pabhāvo etassāti appaṭihatañāṇapabhāvo, tena therenāti sambandho. Mahantaṃ veyyākaraṇametassāti mahāveyyākaraṇo, iminā sikkhāniruttiādīhi chaḷaṅge mahantaveyyākaraṇe therassa appaṭihatañāṇapabhāvataṃ dasseti, tena mahāveyyākaraṇena therenāti sambandho.
“作具”指处所,依其词义,乃“于此被作、被说”或“由此”之故;作具的成就为“作具成就”,由此所生为“作具成就所生”。从长老口中轻易流出的则为“轻易流出”;以作具成就所生为因的轻易流出,便为“作具成就所生轻易流出”。甜美语与高雅语合称“甜美高雅语”——前词与后词作省略,以此表明在《盖杜巴》论(《善觉庄严》第127-142偈)所说的十种语德中,具足了甜美德与高雅德。作具成就所生轻易流出与彼甜美高雅语,即是“作具成就所生轻易流出甜美高雅语”。或者,作具成就所生与轻易流出甜美高雅语,亦是“作具成就所生轻易流出甜美高雅语”。“埃拉”指恶说的过失;无埃拉于彼者为“无埃拉”,此即音声,故为“无埃拉音声”;与此相应,即是“无埃拉音声相应”。如此,“作具成就所生轻易流出甜美高雅语无埃拉音声相应”便构成一个持业释复合词,意为“具足无埃拉音声之作具成就所生轻易流出甜美高雅之语”,与彼长老相关。与会众的耳根适宜性相应、且以无畏性而从会众中解脱者,名为“相应解脱”之语;能宣说此语者,即“以戒为相应解脱说者”,此亦与彼长老相关。显示巴利原文
Karaṇaṃ vuccati ṭhānaṃ kariyati uccāriyati ettha, etenāti vā vacanatthena, karaṇassa sampatti karaṇasampatti, tāya janitaṃ karaṇasampattijanitaṃ. Sukhena theramukhato viniggataṃ sukhaviniggataṃ, karaṇasampattijanitena hetubhūtena sukhaviniggataṃ karaṇasampattijanitasukhaviniggataṃ. Madhuravacanañca udāravacanañca madhurodāravacanaṃ, pubbapade uttarapadalopo, iminā keṭubhapakaraṇe (subodhālaṃkāre 127-142 gāthāsu) vuttesu dasasu saddaguṇesu madhuratāguṇena ca udāratāguṇena ca samannāgatabhāvaṃ dasseti. Karaṇasampattijanitasukhaviniggatañca taṃ madhurodāravacanañceti karaṇasampattijanitasukhaviniggatamadhurodāravacanaṃ. Atha vā karaṇasampattijanitañca taṃ sukhaviniggatamadhurodāravacanañceti karaṇasampattijanitasukhaviniggatamadhurodāravacanaṃ. Elaṃ vuccati duruttadoso, natthi elametassāti nelā, soyeva vaṇṇo nelavaṇṇo, tena yuttaṃ nelavaṇṇayuttaṃ, karaṇasampattijanitasukhaviniggatamadhurodāravacanaṃ nelavaṇṇayuttametassāti karaṇasampattijanitasukhaviniggatamadhurodāravacananelavaṇṇayutto, thero. Visesanaparapadasamāso, nelavaṇṇayuttakaraṇasampatti janitasukhaviniggatamadhurodāravacanoti hi attho, tena therenāti sambandho. Yuttañca parisāya sotena anurūpattā, muttañca parisāya visāradattāti yuttamuttaṃ, vacanaṃ, taṃ vadati sīlenāti yuttamuttavādī, tena therenāti sambandho.
基于业、常见、断见、自在化作等种种论议,他们被称为论者;这些种种论者之中,因持业作用论而成为论者中最卓越者,故称“论者中尊”,这与那位长老相关。因能阐明巴利(圣典)之义趣,故称“大诗家”,这也与那位长老相关。显示巴利原文
Kammasassataucchedaissaranimmānādivasena nānā vādā etesanti vādino, nānāvādā janā, vādīnaṃ, vādīsu vā varo kammakiriyavādattāti vādivaro, tena therenāti sambandho. Pāḷiyā atthaṃ vaṇṇetuṃ samatthattā mahanto kavi mahākavi, tena therenāti sambandho.
为义、法、词、辩四无碍解所围绕,故称“无碍解围绕者”,这是指那位长老的上人法。六神通与无碍解合称“六神通无碍解”,以此为始,并以“等”字含摄三明等,故有“六神通无碍解等”的类别;他即是“六神通无碍解等功德”,以此而为庄严者,名“六神通无碍解等功德庄严者”,这也是在说他的上人法。所谓上人法,即上人所得禅那等法,或是超越人天善业道的更上之法,也就是禅那等;于此应连接“善安立”一词。慧善安立者,名“善安立慧者”,这是说那位长老。长老的种姓如灯明耀,能显其道,故称“长老种姓灯”。他们具有坚固的戒定慧等功德,因此称为“长老”,并以此增上种姓庄严。以大寺为住处,或善巧安住其中,故称“大寺住者”,这也是指那位长老。种姓庄严,即是种姓的庄严,或达到种姓庄严的状态,这是在称叹那位长老。显示巴利原文
Atthadhammaniruttipaṭibhānavasena pabhinnāya paṭisambhidāya parivāritoti pabhinnapaṭisambhidāparivāro, tasmiṃ uttarimanussadhammeti sambandho. Cha abhiññā ca paṭisambhidā ca chaḷabhiññāpaṭisambhidā, tā ādayo yesaṃ teti chaḷabhiññāpaṭisambhidādayo, ādisaddena tevijjādayo saṅgaṇhāti. Chaḷabhiññāpaṭisambhidādayo pabhedā etassāti chaḷabhiññāpaṭisambhidādippabhedo, soyeva guṇo chaḷabhiññāpaṭisambhidādippabhedaguṇo, tena paṭimaṇḍito chaḷabhiññāpaṭisambhidādippabhedaguṇapaṭimaṇḍito, tasmiṃ uttarimanussadhammeti sambandho. Uttarimanussānaṃ jhānalābhiādīnaṃ dhammo uttarimanussadhammo, atha vā manussānaṃ kusalakammapathasaṅkhātadhammato uttarīti uttarimanussadhammo, jhānādidhammo, tasmiṃ, ‘‘suppatiṭṭhita’’ iti padena sambandhitabbaṃ. Suppatiṭṭhitā buddhi etesanti suppatiṭṭhitabuddhino, tesaṃ therānanti sambandho. Therānaṃ vaṃse pakārena dippanti, padīpo viyāti vā theravaṃsappadīpā, tesaṃ. Thiro sīlasamādhipaññāsaṅkhāto guṇo etesamatthīti therā, tesaṃ, vaṃsālaṅkārabhūtenāti sambandho. Mahāvihāre vasanasīlā vasanadhammā, vasane sādhukārīti vā mahāvihāravāsino, tesaṃ, therānanti sambandho . Vaṃse alaṅkāro, vaṃsassa vāti vaṃsālaṅkāro, so hutvā bhūto, vaṃsālaṅkārabhāvaṃ vā pattoti vaṃsālaṅkārabhūto, tena therenāti sambandho.
既广大又清净,故称“广大清净”;这是两个修饰词构成的复合词。具有广大清净智慧者,称为“广大清净慧者”,这是指那位长老。所谓名,就是名号;拥有此名号者,称为“取名号者”。由那位长老所造的这部律释,名为《善见》,愿它长久住世。显示巴利原文
Vipulā ca sā visuddhā ceti vipulavisuddhā, visesanobhayapado, vipulavisuddhā buddhi etassāti vipulavisuddhabuddhi, tena therenāti sambandho. Nāmameva nāmadheyyaṃ, gahitaṃ nāmadheyyametassāti gahitanāmadheyyo, tena therena katā samantapāsādikā nāma ayaṃ vinayasaṃvaṇṇanā tiṭṭhatūti sambandho.
愿这位心净的如者、世间最上者、大牟尼的“佛陀”之名,只要它还在世间流传,便长久住世,为志求度脱世间的善男子们开示趣向戒清净之道——如此连结。显示巴利原文
Suddhacittassa tādino lokajeṭṭhassa mahesino ‘‘buddho’’ti nāmampi yāva lokamhi pavattati, tāva lokanittharaṇesīnaṃ kulaputtānaṃ sīlavisuddhāya nayaṃ dassentī lokasmiṃ tiṭṭhatūti yojanā.
于王都宝满城中,
那寺院位于牟尼像的南侧,略偏东方。
那座由王妃所建的寺院与楼阁,
我住于彼处时,撰作了巴吉帝亚等篇章的注疏。
第十七位国王,便是令宝满城得以建造者;
至胜种王十八年时,此事才圆满成就。
显示巴利原文 Ratanapuṇṇanāmassa, purassa rājadhāniyā; Dakkhiṇe munirūpassa, īsaṃpācīnanissite. Yo vihāro sapāsādo, kārito rājadeviyā; Yā vasatā mayā tatra, katā pācityādiyojanā. Māpitaratnapuṇṇassa, sattaraseva rājino; Jayavasseṭṭhārasamhi, sampatteyaṃ suniṭṭhitā.
在名为“宝满”的王都南方五由旬处,有弥提罗城,为两座大湖所庄严;城东一又半牛呼处,则有名为“迦普鲁”的大村,众多棕榈林带庄严,令四姓悦意。在那里,我由结生而出生,以戒等功德受赞叹,被师长取名为“觉者”,三次蒙诸王以王印封赐;我所编纂的这部《波逸提等注释》,于佛历二千四百一十三年、塞迦王历一千二百三十一年、热季六月白分第五日、星期五,无有困难地圆满完成。显示巴利原文
‘‘Ratanapuṇṇā’’tivhayassa rājadhānīnagarassa dakkhiṇasmiṃ disābhāge pañcayojanappamāṇe ṭhāne dvīhi mahātaḷākehi susobhitassa midhilanāmanagarassa puratthimasmiṃ disābhāge diyaḍḍhagāvutappamāṇe ṭhāne anekatālapantīhi susobhito catunnaṃ kulānaṃ ramaṇīyabhūto ‘‘kaphrū’’ iti voharito yo so mahāgāmo patiṭṭhito, tattha paṭisandhiyā jātena sīlādiguṇehi pasaṃsitena ‘‘jāgaro’’ti garūhi gahitanāmadheyyena tikkhattuṃ rājūhi rājamuddinā lañchitena me katāyaṃ pācityādivaṇṇanāya yojanā sampatte jinacakke terasādhikacatuvassasatādhikaṃ dvisahassaṃ, sakkarāje pana ekatiṃsādhikadvivassasatādhikaṃ sahassaṃ gimhāne jeṭṭhamāse juṇhapakkhassa pañcame sukkavāre niṭṭhaṃ pattā anāyāsenāti.
愿天降及时雨,不违农时;
愿诸王亦如其亲子,守护大地。
显示巴利原文 Yojanāya imissāhaṃ, racanassānubhāvato; Bhaveyyānekajātīsu, piṭakattayadhārako. Kusalo cubhayatthesu, parisāsu visārado; Samijjhantu susaṅkappā, mayhañca sabbapāṇinaṃ. Vappādimanatikkamma, sammā devo pavassatu; Attajamiva rakkhantu, rājāno cāpi medininti.