比丘分别·有学论
律抉择·比丘分别解释 · 334 段
如果有人以毫不恭敬之心,在前或在后,
把衣垂下来穿,就犯恶作。
Yo anādariyeneva, purato pacchatopi vā; Olambetvā nivāseyya, tassa cāpatti dukkaṭaṃ.
而穿着像象鼻等形状的,犯恶作。
害怕犯戒的人,应当始终把下衣穿得整齐圆满。
Hatthisoṇḍāditulyaṃ tu, nivāsentassa dukkaṭaṃ; Āpattibhīrunā niccaṃ, vatthabbaṃ parimaṇḍalaṃ.
从膝盖骨往下,量出八指的长度;
把(衣)放下来之后,应当这样穿着;比这短就不合适。
Jāṇumaṇḍalato heṭṭhā, aṭṭhaṅgulappamāṇakaṃ; Otāretvā nivatthabbaṃ, tato ūnaṃ na vaṭṭati.
非故意、失念、唯无知者,
病者、陷于危难者、狂乱者等,无犯。
Asañciccāsatissāpi, ajānantassa kevalaṃ; Anāpatti gilānassā-padāsummattakādino.
双角齐平相叠,悉心披令周正;
如是披衣而不尔者,即得恶作之罪。
Ubho koṇe samaṃ katvā, sādaraṃ parimaṇḍalaṃ; Katvā pārupitabbevaṃ, akarontassa dukkaṭaṃ.
不过,这两条学处是无差别地宣说的。
所以,不管是在家还是在精舍,都应该穿得整齐圆满。
Avisesena vuttaṃ tu, idaṃ sikkhāpadadvayaṃ; Tasmā ghare vihāre vā, kattabbaṃ parimaṇḍalaṃ.
Gaṇṭhikaṃ paṭimuñcitvā, katvā koṇe ubho samaṃ; Chādetvā maṇibandhañca, gantabbaṃ gīvameva ca.
不那样做,比丘的锁骨与胸口;
敞开之后随心所欲而行者,犯恶作。
Tathā akatvā bhikkhussa, jattūnipi urampi ca; Vivaritvā yathākāmaṃ, gacchato hoti dukkaṭaṃ.
从喉结以上,以及从手腕以上到头。
双手、小腿肉,以及下面的双脚两者。
Galavāṭakato uddhaṃ, sīsañca maṇibandhato; Hatthe piṇḍikamaṃsamhā, heṭṭhā pāde ubhopi ca.
如果掀开之后,又遮住其余部分,然后才坐下;
他即是善覆蔽者,对于住在那里的人并无过失。
Vivaritvāvasesañca , chādetvā ce nisīdati; Hoti so suppaṭicchanno, doso vāsūpagassa na.
不摇手足,善调比丘如是而行;
于此第六,都无差别。
Hatthaṃ vā pana pādaṃ vā, acālentena bhikkhunā; Suvinītena gantabbaṃ, chaṭṭhe natthi visesatā.
具念而不动摇,只观一轭之距;
比丘应当守护好感官,目光低垂地行走。
Satīmatāvikārena, yugamattañca pekkhinā; Susaṃvutena gantabbaṃ, bhikkhunokkhittacakkhunā.
无论站在哪个地方,哪怕是在一间屋子的中间,
停下来看看有没有危险,也是可以的。
Yattha katthaci hi ṭṭhāne, ekasmiṃ antare ghare; Ṭhatvā parissayābhāvaṃ, oloketumpi vaṭṭati.
若怀不恭而四处张望,
于村落中行走;此亦同为第八恶作。
Yo anādariyaṃ katvā, olokento tahiṃ tahiṃ; Sacentaraghare yāti, dukkaṭaṃ aṭṭhamaṃ tathā.
或者从一边,或者从两边,把衣撩起来之后;
从门槛向内走去的人,犯恶作。
Ekato ubhato vāpi, hutvā ukkhittacīvaro; Indakhīlakato anto, gacchato hoti dukkaṭaṃ.
同样,坐着的时候,取出水瓶。
不撩起(衣)而应给予;对已进入(安住)者没有过失。
Tathā nisinnakālepi, nīharantena kuṇḍikaṃ; Anukkhipitvā dātabbā, doso vāsūpagassa na.
不该笑着走路或坐下。
遇到可笑的事情时,只是微微一笑是可以的。
Na vaṭṭati hasantena, gantuñceva nisīdituṃ; Vatthusmiṃ hasanīyasmiṃ, sitamattaṃ tu vaṭṭati.
应当轻声而行;在第四种情况里,也是同样的方法。
大声喧哗的人,在两种情况下都犯恶作罪。
Appasaddena gantabbaṃ, catutthepi ayaṃ nayo; Mahāsaddaṃ karontassa, ubhayatthāpi dukkaṭaṃ.
摇动身体,又摇动手臂和头;
走路时有恶作,坐着时也一样。
Kāyappacālakaṃ katvā, bāhusīsappacālakaṃ; Gacchato dukkaṭaṃ hoti, tatheva ca nisīdato.
把身体、手臂和头都挺直。
行走与坐处,皆应以同样的威仪。
Kāyaṃ bāhuñca sīsañca, paggahetvā ujuṃ pana; Gantabbamāsitabbañca, sameniriyāpathena tu.
坐具三学处,定居者无犯;
智者通达律者,应如是知。
Nisīdanena yuttesu, tīsu vāsūpagassa hi; Anāpattīti ñātabbaṃ, viññunā vinayaññunā.
叉腰,或者连头一起裹住而走,
牟尼说这是恶作,蹲踞而坐也是这样。
Khambhaṃ katvā sasīsaṃ vā, pārupitvāna gacchato; Dukkaṭaṃ muninā vuttaṃ, tathā ukkuṭikāya vā.
用手抱膝坐,或者用布带系膝坐;
他在别人家里坐着,就犯恶作。
Hatthapallatthikāyāpi, dussapallatthikāya vā; Tassantaraghare hoti, nisīdantassa dukkaṭaṃ.
在第二、第四和第六项里,对于进入住处的人;
所谓“无犯”,就是指与(比丘身份)相称的二十六种情况,这些已经被明确开示出来。
Dutiye ca catutthe ca, chaṭṭhe vāsūpagassa tu; Anāpattīti sāruppā, chabbīsati pakāsitā.
比丘应当恭敬地、具念地、带着对钵的想。
智者应接受等羹的钵食。
Sakkaccaṃ satiyuttena, bhikkhunā pattasaññinā; Piṇḍapāto gahetabbo, samasūpova viññunā.
羹为饭量四分之一,是名“等羹”;
绿豆、黑豆、库拉豆所成之羹,方名为“羹”。
Sūpo bhattacatubbhāgo, ‘‘samasūpo’’ti vuccati; Muggamāsakulatthānaṃ, sūpo ‘‘sūpo’’ti vuccati.
不是故意做的,无犯;为病人调配各种汤药,也无犯。
同样地,为了亲属等人的其他用途而用财物(也不犯)。
Anāpatti asañcicca, gilānassa raserase; Tatheva ñātakādīnaṃ, aññatthāya dhanena vā.
以钵口内缘之线为量,纵令盈满亦应取受;
此乃堪作决意之钵,依此量而取用之。
Antolekhāpamāṇena , pattassa mukhavaṭṭiyā; Pūritova gahetabbo, adhiṭṭhānūpagassa tu.
若将时限药堆作一堆而取受,
比丘凡有所取,皆犯恶作罪。
Tattha thūpīkataṃ katvā, gaṇhato yāvakālikaṃ; Yaṃ kiñci pana bhikkhussa, hoti āpatti dukkaṭaṃ.
对于已决意(接受)的钵,只有三种时间(药)是适用的;
剩下的堆成塔状,全都可以,毫无疑义。
Adhiṭṭhānūpage patte, kālikattayameva ca; Sese thūpīkataṃ sabbaṃ, vaṭṭateva na saṃsayo.
于二钵中取饭已,令一钵充盈;
若复遣送之,于比丘相应。
Dvīsu pattesu bhattaṃ tu, gahetvā pattamekakaṃ; Pūretvā yadi peseti, bhikkhūnaṃ pana vaṭṭati.
Patte pakkhippamānaṃ yaṃ, ucchukhaṇḍaphalādikaṃ; Orohati sace heṭṭhā, na taṃ thūpīkataṃ siyā.
花、takkolaka等物都放置,也放置顶髻花饰。
布施了却没有涂上粥糊,那就不算堆成塔。
Pupphatakkolakādīnaṃ, ṭhapetvā ce vaṭaṃsakaṃ; Dinnaṃ ayāvakālittā, na taṃ thūpīkataṃ siyā.
若将糕饼做成的冠饰置于饭食之上
而施钵食,此即成堆积之食。
Vaṭaṃsakaṃ tu pūvassa, ṭhapetvā odanopari; Piṇḍapātaṃ sace denti, idaṃ thūpīkataṃ siyā.
在食物上面,无论是叶子,还是小盘子,或者随便什么东西;
放置装满之后,如果拿起来用,是可以的。
Bhattassūpari paṇṇaṃ vā, thālakaṃ vāpi kiñcipi; Ṭhapetvā paripūretvā, sace gaṇhāti vaṭṭati.
就算只是去接受它,那一切也都不合适。
已经好好领受了,之后就可以随自己的意愿受用。
Paṭiggahetumevassa, taṃ tu sabbaṃ na vaṭṭati; Gahitaṃ sugahitaṃ, pacchā, bhuñjitabbaṃ yathāsukhaṃ.
第一、第二已经按前面说的方式讲过;至于第三,
未显示障碍后,应当依次而食。
Paṭhamaṃ dutiyaṃ vutta-nayaṃ tu tatiye pana; Uparodhimadassetvā, bhottabbaṃ paṭipāṭiyā.
把自己的饭倒入他人钵中,
若不侵损则无过;副食亦复如是。
Aññesaṃ attano bhattaṃ, ākiraṃ pana bhājane; Natthomasati ce doso, tathā uttaribhaṅgakaṃ.
关于第四项,凡是应当说明的,前面都已经毫无遗漏地讲过了。
在第五条学处里,压平顶部而食的人,犯的是过失。
Catutthe yaṃ tu vattabbaṃ, vuttaṃ pubbe asesato; Pañcame matthakaṃ doso, madditvā paribhuñjato.
病者不犯;余食极少亦不犯;
捣合聚拢而食者,不犯。
Anāpatti gilānassa, parittepi ca sesake; Ekato pana madditvā, saṃkaḍḍhitvāna bhuñjato.
Yo bhiyyokamyatāhetu, sūpaṃ vā byañjanampi vā; Paṭicchādeyya bhattena, tassa cāpatti dukkaṭaṃ.
关于表示,则应当说:没有任何前所未有的东西。
不过,在第八种嫌责里,就算是病人也逃不掉。
Viññattiyaṃ tu vattabbaṃ, apubbaṃ natthi kiñcipi; Aṭṭhame pana ujjhāne, gilānopi na muccati.
“我要布施,我要让他人布施”,比丘这样观察时;
应当知道这是无犯,而且不是出于嫌责想。
‘‘Dassāmi dāpessāmī’’ti, olokentassa bhikkhuno; Anāpattīti ñātabbaṃ, na ca ujjhānasaññino.
孔雀蛋大,鸡蛋则小;
饭团应依它们的中等大小来做。
Mahantaṃ pana moraṇḍaṃ, kukkuṭaṇḍañca khuddakaṃ; Tesaṃ majjhappamāṇena, kattabbo kabaḷo pana.
至于在一切可嚼的食物中,比如根类可嚼物等,
对于果和非果,生病的人、精神失常的人等无犯。
Khajjake pana sabbattha, mūlakhādaniyādike; Phalāphale anāpatti, gilānummattakādino.
食团不应作长,应作圆整;
于硬食与副食中,果与非果无犯。
Adīgho pana kātabbo, ālopo parimaṇḍalo; Khajjatuttaribhaṅgasmiṃ, anāpatti phalāphale.
食物还没送到嘴边、还没进到口里的时候,
自己张开嘴巴,就犯恶作。
Anāhaṭe mukhadvāraṃ, appatte kabaḷe pana; Attano ca mukhadvāraṃ, vivarantassa dukkaṭaṃ.
把整只手伸进嘴里,犯恶作罪。
把食物捏成团放进嘴里时,不应该说话。
Mukhe ca sakalaṃ hatthaṃ, pakkhipantassa dukkaṭaṃ; Mukhe ca kabaḷaṃ katvā, kathetuṃ na ca vaṭṭati.
口中存留多少食物、令言语不圆满,
当口内尚有如许食物时,出言者犯恶作。
Vacanaṃ yattakenassa, paripuṇṇaṃ na hoti hi; Mukhasmiṃtattake sante, byāharantassa dukkaṭaṃ.
把诃梨勒等东西放进嘴里还说话的人,
如果话语已经完整,那就可以说了。
Mukhe harītakādīni, pakkhipitvā katheti yo; Vacanaṃ paripuṇṇaṃ ce, kathetuṃ pana vaṭṭati.
如果有比丘把食物捏成团抛着吃,或者把食物掰成一块一块地吃,
或者像猴子一样把食物塞得腮帮子鼓鼓地吃,犯恶作罪。
Yo piṇḍukkhepakaṃ bhikkhu, kabaḷacchedakampi vā; Makkaṭo viya gaṇḍe vā, katvā bhuñjeyya dukkaṭaṃ.
Niddhunitvāna hatthaṃ vā, bhattaṃ sitthāvakārakaṃ; Jivhānicchārakaṃ vāpi, tathā ‘‘capu capū’’ti vā.
只要是以不恭敬的方式吃,就有恶作。
在第七和第八种情况里,没有过失,因为是在清除垃圾。
Anādaravaseneva, bhuñjato hoti dukkaṭaṃ; Sattame aṭṭhame natthi, doso kacavarujjhane.
既作此状,便不当食,亦不应发“苏噜苏噜”之声;
舔手取食之相,亦非所宜。
Katvā evaṃ na bhottabbaṃ, saddaṃ ‘‘suru surū’’ti ca; Hatthanillehakaṃ vāpi, na ca vaṭṭati bhuñjituṃ.
拿了糖浆或浓粥,用手指把它们取来;
把手指伸进嘴里吃东西,也是可以的。
Phāṇitaṃ ghanayāguṃ vā, gahetvā aṅgulīhi taṃ; Mukhe aṅguliyo bhottuṃ, pavesetvāpi vaṭṭati.
不应舔钵,也不应用一根手指舔。
也不应该用舌头舔单唇。
Na patto lehitabbova, ekāyaṅgulikāya vā; Ekaoṭṭhopi jivhāya, na ca nillehitabbako.
如果手上有食物,就不该拿水器;
应拿取,因厌恶之故而遭禁止。
Sāmisena tu hatthena, na ca pānīyathālakaṃ; Gahetabbaṃ, paṭikkhittaṃ, paṭikkūlavasena hi.
或属个人,或属僧团,或属在家者自身;
若是彼等所有之螺贝、碗或盘碟。
Puggalassa ca saṅghassa, gahaṭṭhassattanopi ca; Santako pana saṅkho vā, sarāvaṃ vāpi thālakaṃ.
所以不应该拿,拿了就犯恶作。
用没有沾过食物的手去拿,是可以的。
Tasmā na ca gahetabbaṃ, gaṇhato hoti dukkaṭaṃ; Anāmisena hatthena, gahaṇaṃ pana vaṭṭati.
就算把它拿出来、弄坏,或者拿过来接受,
拿出来之后不算犯戒,丢到屋外也不算犯戒。
Uddharitvāpi bhinditvā, gahetvā vā paṭiggahe; Nīharitvā anāpatti, chaḍḍentassa gharā bahi.
无论用一只手,还是用身体的某个部分,拿着任何一把伞盖,
如果对着拿伞的人说法,就是恶作。
Chattaṃ yaṃ kiñci hatthena, sarīrāvayavena vā; Sace dhārayamānassa, dhammaṃ deseti dukkaṭaṃ.
这个道理,已经在“手持棍棒的人”这个例子里讲过了。
按中等身材来算,杖的长度就是四肘。
Ayameva nayo vutto, daṇḍapāṇimhi puggale; Catuhatthappamāṇova, daṇḍo majjhimahatthato.
向执刀者说法,即犯恶作;
非唯执刀者,佩刀而立者亦然。
Tatheva satthapāṇissa, dhammaṃ deseti dukkaṭaṃ; Satthapāṇī na hotāsiṃ, sannayhitvā ṭhito pana.
或者连弓带箭一起,或者只拿弓,或者只拿箭;
或者已上弦或者未上弦,拿起弓杖。
Dhanuṃ sarena saddhiṃ vā, dhanuṃ vā sarameva vā; Sajiyaṃ nijiyaṃ vāpi, gahetvā dhanudaṇḍakaṃ.
若站立者、或坐者、或卧者
宣说正法,则犯恶作罪。
Ṭhitassapi nisinnassa, nipannassāpi vā tathā; Sace deseti saddhammaṃ, hoti āpatti dukkaṭaṃ.
纵使弓悬于颈,或手尚持弓;
此人未执取时,为彼说法则宜。
Paṭimukkampi kaṇṭhamhi, dhanuṃ hatthena yāvatā; Na gaṇhāti naro tāva, dhammaṃ deseyya vaṭṭati.
即使对穿鞋者说法,也犯恶作;
对踩鞋而立者,或对已套鞋者,同样如此。
Pādukāruḷhakassāpi, dhammaṃ deseti dukkaṭaṃ; Akkamitvā ṭhitassāpi, paṭimukkassa vā tathā.
就算是穿着鞋的人,这个判定也一样。
无论在哪里,只要没生病,不管是在车上还是在床上。
Upāhanagatassāpi, ayameva vinicchayo; Sabbattha agilānassa, yāne vā sayanepi vā.
非病者躺卧时,或在草席上,或在地上;
或坐于座榻高床,或站立。
Nipannassāgilānassa, kaṭasāre chamāya vā; Pīṭhe mañcepi vā ucce, nisinnena ṭhitena vā.
不应站着或站在高处说法;
不应躺着在床上而说,也不应对躺在床上的人说。
Na ca vaṭṭati desetuṃ, ṭhatvā vā uccabhūmiyaṃ; Sayanesu gatenāpi, sayanesu gatassa ca.
即使座位同等或更高,为躺卧者说法也绝不适宜。
躺着的人对站着的人说法是可以的;对躺着的人说法,也是可以的。
Samāne vāpi ucce vā, nipanne neva vaṭṭati; Nipannena ṭhitassāpi, nipannassapi vaṭṭati.
坐者为坐者说法,向立者说亦相宜;
立者为立者说法,其理亦然无异。
Nisinnena nisinnassa, ṭhitassāpi ca vaṭṭati; Ṭhitasseva ṭhitenāpi, desetumpi tatheva ca.
对盘腿坐着的人、对没有生病的人,
同样地,对缠头的人说法,是恶作。
Pallatthikā nisinnassa, agilānassa dehino; Tathā veṭhitasīsassa, dhammaṃ deseti dukkaṭaṃ.
拨开头发末端而后宣说,若适宜;
纵使连头一并裹覆,裁断亦仍是这一条。
Kesantaṃ vivarāpetvā, deseti yadi vaṭṭati; Sasīsaṃ pārutassāpi, ayameva vinicchayo.
到了第八、第九或第十,也什么都没有。
就算去了长老那里,年轻比丘还是站着。
Aṭṭhame navame vāpi, dasame natthi kiñcipi; Sacepi therupaṭṭhānaṃ, gantvāna daharaṃ ṭhitaṃ.
如果长老提问,却不适合为他讲说;
有智慧的人应当为旁边另外那个人讲说。
Pañhaṃ pucchati ce thero, kathetuṃ na ca vaṭṭati; Tassa passe panaññassa, kathetabbaṃ vijānatā.
不应向走在前面的人讲说问题,也不应向走在后面的人讲说;
Gacchato purato pañhaṃ, na vattabbaṃ tu pacchato; ‘‘Pacchimassa kathemī’’ti, vattabbaṃ vinayaññunā.
和他人一起受持的法,确实应当共同诵习。
即使是在走路的时候,也应当以平齐共同的方式讲说。
Saddhiṃ uggahitaṃ dhammaṃ, sajjhāyati hi vaṭṭati; Samameva yugaggāhaṃ, kathetuṃ gacchatopi ca.
即使每一车轮的,以及即使沿路行进者的;
即使走在偏路上,对行走者来说,与对方并肩而行也是合适的。
Ekekassāpi cakkassa, pathenāpi ca gacchato; Uppathena samaṃ vāpi, gacchantasseva vaṭṭati.
第三项没什么可说的;至于第四项,则涉及青绿草木。
不过,做大小便等四件事的人,会犯恶作罪。
Tatiye natthi vattabbaṃ, catutthe harite pana; Uccārādicatukkaṃ tu, karoto dukkaṭaṃ siyā.
活树之根,凡显现而伸展者;
或垂着于地之枝,彼皆犹青。
Jīvarukkhassa yaṃ mūlaṃ, dissamānaṃ tu gacchati; Sākhā vā bhūmilaggā taṃ, sabbaṃ haritameva hi.
如果比丘正看着一个没有青草的地方,
大便就那样排出来,但要是憋不住突然拉出来,那也是可以的。
Sace aharitaṃ ṭhānaṃ, pekkhantasseva bhikkhuno; Vaccaṃ nikkhamatevassa, sahasā pana vaṭṭati.
稻秆堆上,牛粪堆中,或任何处,先作所应作;
其后青草覆盖其上,乃为合宜。
Palālaṇḍupake vāpi, gomaye vāpi kismici; Kattabbaṃ, haritaṃ pacchā, tamottharati vaṭṭati.
无草处排便,草生覆其上,此即得允许;
涕落于此处,与唾同摄受。
Kato aharite ṭhāne, haritaṃ eti vaṭṭati; Siṅghāṇikā gatā ettha, kheḷeneva ca saṅgahaṃ.
厕屋、大海等水中,比丘有所作时;
因彼等非所受用故,无恶作罪。
Vaccakuṭisamuddādi-udakesupi bhikkhuno; Tesaṃ aparibhogattā, karoto natthi dukkaṭaṃ.
如果天上下起雨来,四周洪水泛滥,
找不到干燥无水的(地方)时,在水中做也是可以的。
Deve pana ca vassante, udakoghe samantato; Ajalaṃ alabhantena, jale kātumpi vaṭṭati.
于此应知学戒者诸戒之生起等,
即嗤笑等四戒,及以团食入口之戒。
Samuṭṭhānādayo ñeyyā, sekhiyānaṃ panettha hi; Ujjagghikādicattāri, kabaḷena mukhena ca.
地面、低座、站立处、后方或非道,这十种;
生起等项相同,已在随说中宣说。
Chamānīcāsanaṭṭhāna-pacchā uppathavā dasa; Samuṭṭhānādayo tulyā, vuttā samanubhāsane.
伞盖、杖械、刀兵,木屐与革履;
车乘、床榻、坐具,缠裹与覆头之物。
Chattaṃ daṇḍāvudhaṃ satthaṃ, pādukāruḷhupāhanā; Yānaṃ sayanapallattha-veṭhitoguṇṭhitāni ca.
与说法正相同,但就等起等方面而言。
以汤饭作表示,等同于盗贼团伙。
Dhammadesanātulyāva, samuṭṭhānādinā pana; Sūpodanena viññatti, theyyasatthasamaṃ mataṃ.
其余五十三种,与第一条相同。
在一切众学法当中,也在一切无犯之事当中。
Avasesā tipaññāsa, samānā paṭhamena tu; Sekhiyesupi sabbesu, anāpattāpadāsupi.
于嫌想者、堆如塔形、以饭覆羹,唯在三学处;
病者开缘,却未入其文。
Ujjhānasaññike thūpī-kate sūpapaṭicchade; Tīsu sikkhāpadesveva, gilāno na panāgato.
了知律中此裁定,
内心调伏成无畏。
他也不会被他人轻易伤害。
因此,他应当恒常修学,保持入定。
Imaṃ viditvā vinaye vinicchayaṃ; Visārado hoti, vinītamānaso; Parehi so hoti ca duppadhaṃsiyo; Tato hi sikkhe satataṃ samāhito.
此最胜之杂染,即是杂染;
彻知已,乃名为闻法甘露。
于无上殊胜利益中,超胜者究为谁?
彼等于正法中,不入秽恶教。
Imaṃ paramasaṃkaraṃ saṃkaraṃ; Avecca savanāmataṃ nāmataṃ; Paṭuttamadhike hite ke hi te; Na yanti kalisāsane sāsane.