尼弥本生注释(续) §576
22. 大集义注 · 63 段
他站在天车上,一边行进,一边看见了善法堂,就问摩得利;摩得利便告诉了他。巴利
So dibbayāne ṭhitova gacchanto sudhammādevasabhaṃ disvā mātaliṃ pucchi, sopissa ācikkhi.
就像秋天天空中,显现出一片湛蓝的光彩;
这座宫殿就像那个比喻一样,是用琉璃化现出来的。巴利
‘‘Yathā sarade ākāse, nīlobhāso padissati; Tathūpamaṃ idaṃ byamhaṃ, veḷuriyāsu nimmitaṃ.
摩得利天车御者啊,看见之后,喜悦确实在我心中生起;我这就问你:
这座令人心旷神怡的宫殿,人们到底叫它什么?远远地就能看见它。巴利
‘‘Vittī hi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ mātali devasārathi; Imaṃ nu byamhaṃ kimabhaññamāhu, manoramaṃ dissati dūratova.
“ 天车御者摩得利被问,便如是答:
他宣说了福业的果报,这是了知者对那些不了知的人说的。巴利
‘‘Tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi; Vipākaṃ puññakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.
人们称之为善法堂——看,那集会之堂宛然在目;
琉璃莹丽,众彩斑斓,妙化天成,擎持其间。巴利
‘‘‘Sudhammā’ iti yaṃ āhu, passesā dissate sabhā; Veḷuriyārucirā citrā, dhārayanti sunimmitā.
八棱柱子造得精良,全都是琉璃做成的。
在三十三天的天人们,即一切帝释辅臣们所在的地方。巴利
‘‘Aṭṭhaṃsā sukatā thambhā, sabbe veḷuriyāmayā; Yattha devā tāvatiṃsā, sabbe indapurohitā.
思念人天利益者,共坐一处;
王仙已入其中,诸天神随喜。巴利
‘‘Atthaṃ devamanussānaṃ, cintayantā samacchare; Pavisetena rājīsi, devānaṃ anumodananti.
这里,“idam”只是个语气词,意思是“看见天众的集会”。“你看”就是“你看这个”。“琉璃所成、美丽”指美丽的琉璃。“斑斓”指用种种宝石装饰得五彩缤纷。“支撑”指这些做成八角等形状、工艺精良的柱子支撑着这座集会厅。“帝释天神的前导”指把帝释天神当作前导、走在前面,围绕着他站立,为天人的利益而思虑。“由此进入”指通过这条路,进入诸天神互相随喜的地方,也就是诸天神的随喜处。巴利
Tattha idanti nipātamattaṃ, devasabhaṃ addasāti attho. Passesāti passa esā. Veḷuriyā rucirāti ruciraveḷuriyā. Citrāti nānāratanavicitrā. Dhārayantīti imaṃ sabhaṃ ete aṭṭhaṃsādibhedā sukatā thambhā dhārayanti. Indapurohitāti indaṃ purohitaṃ purecārikaṃ katvā parivāretvā ṭhitā devamanussānaṃ atthaṃ cintayantā acchanti. Pavisetenāti iminā maggena yattha devā aññamaññaṃ anumodantā acchanti, taṃ ṭhānaṃ devānaṃ anumodanaṃ pavisa.
那些天人也一直望着他来的那条路,就那样坐着等。他们听到“国王来了”,就手里拿着天界的香、熏香和花,一路迎上去,直到心峰门楼那里,用天界的香、花鬘等供养这位大士,然后把他请进善法天众的集会处。国王从车上下来,走进天众的集会处。诸天神用座位请他坐下。帝释天神也用座位和五欲之乐请他受用。导师为了说明这件事的含义,说道:巴利
Devāpi kho tassāgamanamaggaṃ olokentāva nisīdiṃsu. Te ‘‘rājā āgato’’ti sutvā dibbagandhavāsapupphahatthā yāva cittakūṭadvārakoṭṭhakā paṭimaggaṃ gantvā mahāsattaṃ dibbagandhamālādīhi pūjayantā sudhammādevasabhaṃ ānayiṃsu. Rājā rathā otaritvā devasabhaṃ pāvisi. Devā āsanena nimantayiṃsu. Sakkopi āsanena ceva kāmehi ca nimantesi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
众天神见国王到来,皆欢喜相迎。
大王,欢迎你来,你的到来真是太好了;
国王,现在请坐到天王面前来。巴利
‘‘Taṃ devā paṭinandiṃsu, disvā rājānamāgataṃ; Svāgataṃ te mahārāja, atho te adurāgataṃ; Nisīda dāni rājīsi, devarājassa santike.
帝释天神也欢迎了那位毗提诃族王,弥提罗城的统治者。
帝释天神用欲乐和座位来邀请他。巴利
‘‘Sakkopi paṭinandittha, vedehaṃ mithilaggahaṃ; Nimantayittha kāmehi, āsanena ca vāsavo.
“ 善哉,汝已抵达随欲自在诸天所居之处;
王仙!当住于诸天神之中,一切欲乐圆满具足。
在三十三天的天众当中,享受那些天界的欲乐吧。”巴利
‘‘Sādhu khosi anuppatto, āvāsaṃ vasavattinaṃ; Vasa devesu rājīsi, sabbakāmasamiddhisu; Tāvatiṃsesu devesu, bhuñja kāme amānuse’’ti.
在那里,随喜的意思是喜爱、欢喜满足而欣然接受。一切欲乐成就是指在一切欲乐都圆满具足的那些天众当中。巴利
Tattha paṭinandiṃsūti sampiyāyiṃsu, haṭṭhatuṭṭhāva hutvā sampaṭicchiṃsu. Sabbakāmasamiddhisūti sabbesaṃ kāmānaṃ samiddhiyuttesu.
帝释天神用天界的欲乐和座位邀请他,国王拒绝了,说道:巴利
Evaṃ sakkena dibbakāmehi ceva āsanena ca nimantito rājā paṭikkhipanto āha –
就像借来的车,就像借来的财富;
这样的成就,其实也是靠他人的布施作为条件才得到的。巴利
‘‘Yathā yācitakaṃ yānaṃ, yathā yācitakaṃ dhanaṃ; Evaṃ sampadamevetaṃ, yaṃ parato dānapaccayā.
我不想要那种要靠别人布施才得到的东西。
自己造作的福德,才是我独有的财富。巴利
‘‘Na cāhametamicchāmi, yaṃ parato dānapaccayā; Sayaṃkatāni puññāni, taṃ me āveṇikaṃ dhanaṃ.
“ 我将前往人间,广行众多善业;
通过布施、善行、自制和调伏。
做了这件事之后,他就会过得安乐,而且以后也不会后悔。”巴利
‘‘Sohaṃ gantvā manussesu, kāhāmi kusalaṃ bahuṃ; Dānena samacariyāya, saṃyamena damena ca; Yaṃ katvā sukhito hoti, na ca pacchānutappatī’’ti.
在这里,如果是靠别人布施的因缘、因为别人给了才得到的东西,那就跟讨来的一样,所以我不想要它。所谓自己做的,是指我亲自修的那些功德,那才真正是我自己的财富,因为别人分不走,是能跟着我走的资产。所谓平等行,就是通过身、口、意三门去修平等正直的行为。所谓自制,就是靠持戒来守护自己。所谓调伏,就是调伏自己的感官欲望。巴利
Tattha yaṃ parato dānapaccayāti yaṃ parato tassa parassa dānapaccayā tena dinnattā labbhati, taṃ yācitakasadisaṃ hoti, tasmā nāhaṃ etaṃ icchāmi. Sayaṃkatānīti yāni pana mayā attanā katāni puññāni, tameva mama parehi asādhāraṇattā āveṇikaṃ dhanaṃ anugāmiyadhanaṃ. Samacariyāyāti tīhi dvārehi samacariyāya. Saṃyamenāti sīlarakkhaṇena. Damenāti indriyadamena.
大士就这样用像甘露一样甜美的声音为诸天神说法。在说法期间,按人间的算法,他站了整整七天。让天众欢喜之后,他仍然站在天众中间,称赞车夫摩得利的功德,说道:巴利
Evaṃ mahāsatto devānaṃ madhurasaddena dhammaṃ desesi. Dhammaṃ desentoyeva manussagaṇanāya satta divasāni ṭhatvā devagaṇaṃ kosetvā devagaṇamajjhe ṭhitova mātalissa guṇaṃ kathento āha –
“ 摩陀利天御者啊,您于我多所饶益;
您为我开示了善业与恶业。”巴利
‘‘Bahūpakāro no bhavaṃ, mātali devasārathi; Yo me kalyāṇakammānaṃ, pāpānaṃ paṭidassayī’’ti.
这里说的是:“他向我展示了善业和恶业之处”——意思是,这一位向我显示了善业的天界,以及恶业的地狱等恶处。巴利
Tattha yo me kalyāṇakammānaṃ, pāpānaṃ paṭidassayīti yo esa mayhaṃ kalyāṇakammānaṃ devānañca ṭhānāni pāpakammānaṃ nerayikānañca pāpāni ṭhānāni dassesīti attho.
这时,国王对帝释天神说:“大王,我想回人间去。”帝释天神说:“既然这样,亲爱的摩得利,你就把尼弥王送回弥提罗城去吧。”摩得利答应道:“好的。”便准备好了车。国王和天众互相问候致意,让天众回去后,自己上了车。摩得利驾着车朝东边驶去,到了弥提罗城。大众看见天车,高兴地说:“我们的国王回来了!”摩得利驾车绕弥提罗城右转一圈表示敬意,然后在狮子窗那里让这位大士下了车,向他告辞说:“大王,我走了。”说完就回到自己的天界住处去了。大众围在国王身边,问道:“大王,天界是什么样的?”国王便讲述了天众和帝释天王所享有的种种殊胜,然后对大众说法:“你们也要做布施等种种善行,这样将来就能投生到那个天界去。”巴利
Atha rājā sakkaṃ āmantetvā ‘‘icchāmahaṃ, mahārāja, manussalokaṃ gantu’’nti āha. Sakko ‘‘tena hi, samma mātali, nimirājānaṃ tattheva mithilaṃ nehī’’ti āha. So ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā rathaṃ upaṭṭhāpesi. Rājā devagaṇehi saddhiṃ sammoditvā deve nivattāpetvā rathaṃ abhiruhi. Mātali rathaṃ pesento pācīnadisābhāgena mithilaṃ pāpuṇi. Mahājano dibbarathaṃ disvā ‘‘rājā no āgato’’ti pamudito ahosi. Mātali mithilaṃ padakkhiṇaṃ katvā tasmiṃyeva sīhapañjare mahāsattaṃ otāretvā ‘‘gacchāmahaṃ, mahārājā’’ti āpucchitvā sakaṭṭhānameva gato. Mahājanopi rājānaṃ parivāretvā ‘‘kīdiso, deva, devaloko’’ti pucchi. Rājā devatānañca sakkassa ca devarañño sampattiṃ vaṇṇetvā ‘‘tumhepi dānādīni puññāni karotha, evaṃ tasmiṃ devaloke nibbattissathā’’ti mahājanassa dhammaṃ desesi.
后来,理发师告诉他头上长出了白发。他用金镊子把白发拔下来,放在手里,把最好的村庄赐给了理发师。之后他生起了出家的念头,把王位交给了儿子。当有人问他“大王,您为什么要出家”时,他答道:巴利
So aparabhāge kappakena palitassa jātabhāve ārocite palitaṃ suvaṇṇasaṇḍāsena uddharāpetvā hatthe ṭhapetvā kappakassa gāmavaraṃ datvā pabbajitukāmo hutvā puttassa rajjaṃ paṭicchāpesi. Tena ca ‘‘kasmā, deva, pabbajissasī’’ti vutte –
“ 我头上长出的这些头发,是带走青春的东西。
天使已经出现,我该出家了。”巴利
‘‘Uttamaṅgaruhā mayhaṃ, ime jātā vayoharā; Pāhubhūtā devadūtā, pabbajjāsamayo mamā’’ti. –
说完偈颂后,他就像以前的那些国王一样出家了,住在那个芒果园里,修习四种梵住,命终后投生到梵天界。世尊为了说明他出家这件事,说出了结尾的偈颂:巴利
Gāthaṃ vatvā purimarājāno viya pabbajitvā tasmiṃyeva ambavane viharanto cattāro brahmavihāre bhāvetvā brahmalokūpago ahosi. Tassevaṃ pabbajitabhāvaṃ āvikaronto satthā osānagāthamāha –
“ 尼弥王说完这番话——这位毗提诃的弥提罗统治者——
广行祭祀之后,他走上了自制之道。”巴利
‘‘Idaṃ vatvā nimirājā, vedeho mithilaggaho; Puthuyaññaṃ yajitvāna, saṃyamaṃ ajjhupāgamī’’ti.
在那里说了这个,是指说了“我头顶上生出的……”这首偈颂。广行祭祀,是指做了大布施。趋向自制,是指进入了戒的调御。巴利
Tattha idaṃ vatvāti ‘‘uttamaṅgaruhā mayha’’nti imaṃ gāthaṃ vatvā. Puthuyaññaṃ yajitvānāti mahādānaṃ datvā. Saṃyamaṃ ajjhupāgamīti sīlasaṃyamaṃ upagato.
他的儿子名叫咖喇勒迦那格,却把那个王统断绝了。巴利
Putto panassa kāḷārajanako nāma taṃ vaṃsaṃ upacchindi.
导师讲完这段法义后,说道:“诸比丘,如来出离、行大出家,并不只是现在才有,过去也有过。”接着把本生故事总结起来:“那时,帝释是阿那律,摩得利是阿难,八万四千刹帝利是佛陀的弟子众,而尼弥王就是我,如今成了正自觉者。”巴利
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepi tathāgato mahābhinikkhamanaṃ nikkhantoyevā’’ti vatvā jātakaṃ samodhānesi ‘‘tadā sakko anuruddho ahosi, mātali ānando, caturāsīti khattiyasahassāni buddhaparisā, nimirājā pana ahameva sammāsambuddho ahosi’’nti.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16