2. 摩诃阇那迦本生注释(续) §183
22. 大集义注 · 334 段
手持弓、身披铠甲的村长们登上,
我当舍离而出家,那会是何时呢?巴利
‘‘Ārūḷhe gāmaṇīyehi, cāpahatthehi vammibhi; Pahāya pabbajissāmi, taṃ kudāssu bhavissati.
何日我于山羊之车,披挂严备、旌旗高扬;
亦于豹车、虎车,一切装饰庄严。巴利
‘‘Kadāhaṃ ajarathe ca, sannaddhe ussitaddhaje; Dīpe athopi veyyagghe, sabbālaṅkārabhūsite.
被村长们骑乘的、手持弓、身穿铠甲,
我当舍离而出家,那会是何时呢?巴利
‘‘Ārūḷhe gāmaṇīyehi, cāpahatthehi vammibhi; Pahāya pabbajissāmi, taṃ kudāssu bhavissati.
什么时候我才能坐在那辆羊车上,车已披挂整齐,旗帜高高竖起?
在岛上,也在虎穴中,一切均以各种装饰庄严着。巴利
‘‘Kadāhaṃ meṇḍarathe ca, sannaddhe ussitaddhaje; Dīpe athopi veyyagghe, sabbālaṅkārabhūsite.
当首领们登上车乘,手持弓箭,身披铠甲;
我当舍离而出家,那会是何时呢?巴利
‘‘Ārūḷhe gāmaṇīyehi, cāpahatthehi vammibhi; Pahāya pabbajissāmi, taṃ kudāssu bhavissati.
何时我乘鹿皮之车,披挂齐整、旌旗高举;
亦乘豹皮、虎皮之车,一切严饰,妙好庄严。巴利
‘‘Kadāhaṃ migarathe ca, sannaddhe ussitaddhaje; Dīpe athopi veyyagghe, sabbālaṅkārabhūsite.
被手持弓、披铠甲的首领们所登上的(坐骑),
我当舍离而出家,那会是何时呢?巴利
‘‘Ārūḷhe gāmaṇīyehi, cāpahatthehi vammibhi; Pahāya pabbajissāmi, taṃ kudāssu bhavissati.
什么时候,我能与那些骑象者、以一切装饰所庄严者……
身穿蓝色铠甲、英勇无畏,手中握着长矛和象钩;
我当舍离而出家,那会是何时呢?巴利
‘‘Kadāhaṃ hatthārohe ca, sabbālaṅkārabhūsite; Nīlavammadhare sūre, tomaraṅkusapāṇine; Pahāya pabbajissāmi, taṃ kudāssu bhavissati.
什么时候我才能身处那些用一切装饰庄严起来的骑兵之中,
穿着蓝色铠甲、持剑与弓的勇士;
我当舍离而出家,那会是何时呢?巴利
‘‘Kadāhaṃ assārohe ca, sabbālaṅkārabhūsite; Nīlavammadhare sūre, illiyācāpadhārine; Pahāya pabbajissāmi, taṃ kudāssu bhavissati.
何时我方能登上战车,众宝庄严、
身披青蓝铠甲、勇猛无畏、手持弓、腰佩箭囊的战车武士之列——
我当舍离而出家,那会是何时呢?巴利
‘‘Kadāhaṃ rathārohe ca, sabbālaṅkārabhūsite; Nīlavammadhare sūre, cāpahatthe kalāpine; Pahāya pabbajissāmi, taṃ kudāssu bhavissati.
什么时候,我才能舍弃持弓的人,舍弃一切装饰庄严的人?
身穿青色铠甲、英勇无畏,手持弓,腰佩箭袋;
我当舍离而出家,那会是何时呢?巴利
‘‘Kadāhaṃ dhanuggahe ca, sabbālaṅkārabhūsite; Nīlavammadhare sūre, cāpahatthe kalāpine; Pahāya pabbajissāmi, taṃ kudāssu bhavissati.
何时我能与诸王子——众宝严饰、
身着彩铠、勇健、佩戴金冠——相遇?
我当舍离而出家,那会是何时呢?巴利
‘‘Kadāhaṃ rājaputte ca, sabbālaṅkārabhūsite; Citravammadhare sūre, kañcanāveḷadhārine; Pahāya pabbajissāmi, taṃ kudāssu bhavissati.
何时我方能与圣众共住——彼众持戒庄严,
身涂黄栴檀,身着迦尸胜衣?
我当舍离而出家,那会是何时呢?巴利
‘‘Kadāhaṃ ariyagaṇe ca, vatavante alaṅkate; Haricandanalittaṅge, kāsikuttamadhārine; Pahāya pabbajissāmi, taṃ kudāssu bhavissati.
什么时候,我能看到那些大臣们,浑身上下装饰着一切饰品?
身穿黄褐色铠甲、英勇无畏、戴着花环走在前面的人,
我当舍离而出家,那会是何时呢?巴利
‘‘Kadāhaṃ amaccagaṇe ca, sabbālaṅkārabhūsite; Pītavammadhare sūre, purato gacchamāline; Pahāya pabbajissāmi, taṃ kudāssu bhavissati.
何时我能舍离七百位盛饰之妻,
我当舍离而出家,那会是何时呢?巴利
‘‘Kadāhaṃ sattasatā bhariyā, sabbālaṅkārabhūsitā; Pahāya pabbajissāmi, taṃ kudāssu bhavissati.
何时我舍七百妻——她们善忆念、腰身纤细——
我当舍离而出家,那会是何时呢?巴利
‘‘Kadāhaṃ sattasatā bhariyā, susaññā tanumajjhimā; Pahāya pabbajissāmi, taṃ kudāssu bhavissati.
我什么时候才能有七百个妻子,个个听话顺从,说话又讨人喜欢?
我当舍离而出家,那会是何时呢?巴利
‘‘Kadāhaṃ sattasatā bhariyā, assavā piyabhāṇinī; Pahāya pabbajissāmi, taṃ kudāssu bhavissati.
何时我将舍百巴拉铜器、百巴拉金器,
我当舍离而出家,那会是何时呢?巴利
‘‘Kadāhaṃ satapalaṃ kaṃsaṃ, sovaṇṇaṃ satarājikaṃ; Pahāya pabbajissāmi, taṃ kudāssu bhavissati.
什么时候,那些身披一切庄严饰物的大象群,才会来到我身边?
那些金腰带束身、披着金色鞍毯的大象,巴利
‘‘Kadāssu maṃ hatthigumbā, sabbālaṅkārabhūsitā; Suvaṇṇakacchā mātaṅgā, hemakappanavāsasā.
被手持长矛和刺钩的象军领队们骑乘着,
他们不再追随我的那一刻,何时才会到来?巴利
‘‘Ārūḷhā gāmaṇīyehi, tomaraṅkusapāṇibhi; Yantaṃ maṃ nānuyissanti, taṃ kudāssu bhavissati.
什么时候,那些以一切装饰庄严的马群会来到我身边?
就像良种马出身高贵,信度马奔驰迅捷。巴利
‘‘Kadāssu maṃ assagumbā, sabbālaṅkārabhūsitā; Ājānīyāva jātiyā, sindhavā sīghavāhanā.
乘象的村长们,佩剑执弓,
他们不再追随我的那一刻,何时才会到来?巴利
‘‘Ārūḷhā gāmaṇīyehi, illiyācāpadhāribhi; Yantaṃ maṃ nānuyissanti, taṃ kudāssu bhavissati.
何时战车之众,披挂整齐,旌旗高揭;
豹皮虎皮(所覆),众宝庄严,环绕我身?巴利
‘‘Kadāssu maṃ rathasenī, sannaddhā ussitaddhajā; Dīpā athopi veyyagghā, sabbālaṅkārabhūsitā.
首领们已骑上,手持弓、身穿铠甲……
他们不再追随我的那一刻,何时才会到来?巴利
‘‘Ārūḷhā gāmaṇīyehi, cāpahatthehi vammibhi; Yantaṃ maṃ nānuyissanti, taṃ kudāssu bhavissati.
何时那些金车,披挂整齐、高竖旗帜,
还有豹皮车与虎皮车,全都以种种装饰庄严,来到我前?巴利
‘‘Kadāssu maṃ soṇṇarathā, sannaddhā ussitaddhajā; Dīpā athopi veyyagghā, sabbālaṅkārabhūsitā.
与村长们一起登上了,手持弓、身穿铠甲。
他们不再追随我的那一刻,何时才会到来?巴利
‘‘Ārūḷhā gāmaṇīyehi, cāpahatthehi vammibhi; Yantaṃ maṃ nānuyissanti, taṃ kudāssu bhavissati.
何时那些豹车、虎车,披挂齐整、旌旗高扬,
种种严饰庄严,方来至我面前?巴利
‘‘Kadāssu maṃ sajjhurathā, sannaddhā ussitaddhajā; Dīpā athopi veyyagghā, sabbālaṅkārabhūsitā.
手持弓、身穿铠甲的村首领们已登上坐骑,
他们不再追随我的那一刻,何时才会到来?巴利
‘‘Ārūḷhā gāmaṇīyehi, cāpahatthehi vammibhi; Yantaṃ maṃ nānuyissanti, taṃ kudāssu bhavissati.
何时为我备好战车,鞍辔严整,旌旗高举;
豹皮虎皮为饰,众宝庄严?巴利
‘‘Kadāssu maṃ assarathā, sannaddhā ussitaddhajā; Dīpā athopi veyyagghā, sabbālaṅkārabhūsitā.
那些被手持弓、身穿皮甲的村长们所登上的(战车)。
他们不再追随我的那一刻,何时才会到来?巴利
‘‘Ārūḷhā gāmaṇīyehi, cāpahatthehi vammibhi; Yantaṃ maṃ nānuyissanti, taṃ kudāssu bhavissati.
何时骆驼战车、披甲严整、旌旗高扬,
以及豹车、虎车,一切装饰庄严,巴利
‘‘Kadāssu maṃ oṭṭharathā, sannaddhā ussitaddhajā; Dīpā athopi veyyagghā, sabbālaṅkārabhūsitā.
首领们登上战车,手持弓,身披铠甲,
他们不再追随我的那一刻,何时才会到来?巴利
‘‘Ārūḷhā gāmaṇīyehi, cāpahatthehi vammibhi; Yantaṃ maṃ nānuyissanti, taṃ kudāssu bhavissati.
什么时候,那些牛车会为我套好、披挂整齐、旗帜高扬?
豹皮、虎皮,全都以各种装饰品装饰得华丽庄严。巴利
‘‘Kadāssu maṃ goṇarathā, sannaddhā ussitaddhajā; Dīpā athopi veyyagghā, sabbālaṅkārabhūsitā.
村长们已登上,手持弓,身披铠甲。
他们不再追随我的那一刻,何时才会到来?巴利
‘‘Ārūḷhā gāmaṇīyehi, cāpahatthehi vammibhi; Yantaṃ maṃ nānuyissanti, taṃ kudāssu bhavissati.
什么时候,那些山羊车、披挂整齐、旗帜高扬的(车驾)会来到我身边?
豹车以及虎车,全都以各种装饰品装扮起来。巴利
‘‘Kadāssu maṃ ajarathā, sannaddhā ussitaddhajā; Dīpā athopi veyyagghā, sabbālaṅkārabhūsitā.
首领们手持弓、身穿铠甲,已经登上了。
他们不再追随我的那一刻,何时才会到来?巴利
‘‘Ārūḷhā gāmaṇīyehi, cāpahatthehi vammibhi; Yantaṃ maṃ nānuyissanti, taṃ kudāssu bhavissati.
何时为我驾起羊车,旗幡高竖?
更有众宝庄严的豹车与虎车。巴利
‘‘Kadāssu maṃ meṇḍarathā, sannaddhā ussitaddhajā; Dīpā athopi veyyagghā, sabbālaṅkārabhūsitā.
骑在马上、手持弓箭、身披铠甲的兵士们所乘骑。
他们不再追随我的那一刻,何时才会到来?巴利
‘‘Ārūḷhā gāmaṇīyehi, cāpahatthehi vammibhi; Yantaṃ maṃ nānuyissanti, taṃ kudāssu bhavissati.
何时那些鹿车为我而来,披挂整齐,旗帜高扬;
豹车、虎车,一切装饰严饰。巴利
‘‘Kadāssu maṃ migarathā, sannaddhā ussitaddhajā; Dīpā athopi veyyagghā, sabbālaṅkārabhūsitā.
骑兵们骑在坐骑上,手持弓箭,身穿铠甲;
他们不再追随我的那一刻,何时才会到来?巴利
‘‘Ārūḷhā gāmaṇīyehi, cāpahatthehi vammibhi; Yantaṃ maṃ nānuyissanti, taṃ kudāssu bhavissati.
什么时候,那些全副庄严装饰的象兵会围着我?
身穿蓝色铠甲的勇士们,手里拿着长矛和钩棒;
他们不再追随我的那一刻,何时才会到来?巴利
‘‘Kadāssu maṃ hatthārohā, sabbālaṅkārabhūsitā; Nīlavammadharā sūrā, tomaraṅkusapāṇino; Yantaṃ maṃ nānuyissanti, taṃ kudāssu bhavissati.
什么时候,那些全副装束的马兵会把我……?
身穿蓝色铠甲、佩带弓和箭袋的勇士们,
他们不再追随我的那一刻,何时才会到来?巴利
‘‘Kadāssu maṃ assārohā, sabbālaṅkārabhūsitā; Nīlavammadharā sūrā, illiyācāpadhārino; Yantaṃ maṃ nānuyissanti, taṃ kudāssu bhavissati.
何时,那些站在战车上、全身装饰着一切庄严饰品,
身穿青色铠甲的勇士们,手持弓、腰佩箭袋,会来到我面前?
他们不再追随我的那一刻,何时才会到来?巴利
‘‘Kadāssu maṃ rathārohā, sabbālaṅkārabhūsitā; Nīlavammadharā sūrā, cāpahatthā kalāpino; Yantaṃ maṃ nānuyissanti, taṃ kudāssu bhavissati.
什么时候,那些全副装束的弓箭手才会把我(带走)?
身穿青色铠甲的勇士们,手持弓,腰佩箭袋;
他们不再追随我的那一刻,何时才会到来?巴利
‘‘Kadāssu maṃ dhanuggahā, sabbālaṅkārabhūsitā; Nīlavammadharā sūrā, cāpahatthā kalāpino; Yantaṃ maṃ nānuyissanti, taṃ kudāssu bhavissati.
何时那些以一切装饰打扮的王子们,
身披彩甲的勇士们,佩戴着金色耳饰,才来到我面前?
他们不再追随我的那一刻,何时才会到来?巴利
‘‘Kadāssu maṃ rājaputtā, sabbālaṅkārabhūsitā; Citravammadharā sūrā, kañcanāveḷadhārino; Yantaṃ maṃ nānuyissanti, taṃ kudāssu bhavissati.
到什么时候,那些具足戒行、身心庄严的圣者众才会来到我身边呢?
身体涂着黄栴檀香膏,穿着迦尸国最上等的衣服;
他们不再追随我的那一刻,何时才会到来?巴利
‘‘Kadāssu maṃ ariyagaṇā, vatavantā alaṅkatā; Haricandanalittaṅgā, kāsikuttamadhārino; Yantaṃ maṃ nānuyissanti, taṃ kudāssu bhavissati.
到什么时候,那些以一切装饰打扮起来的大臣们会(围绕)在我身边呢?
身穿黄甲、头戴花环的勇士们走在前面。
他们不再追随我的那一刻,何时才会到来?巴利
‘‘Kadāssu maṃ amaccagaṇā, sabbālaṅkārabhūsitā; Pītavammadharā sūrā, purato gacchamālino; Yantaṃ maṃ nānuyissanti, taṃ kudāssu bhavissati.
什么时候,七百位以一切饰物装扮的妻子(会)对我(如何)?
他们不再追随我的那一刻,何时才会到来?巴利
‘‘Kadāssu maṃ sattasatā bhariyā, sabbālaṅkārabhūsitā; Yantaṃ maṃ nānuyissanti, taṃ kudāssu bhavissati.
何时我那七百位妻子,容貌端正、身材纤细,
他们不再追随我的那一刻,何时才会到来?巴利
‘‘Kadāssu maṃ sattasatā bhariyā, susaññā tanumajjhimā; Yantaṃ maṃ nānuyissanti, taṃ kudāssu bhavissati.
什么时候,我那七百位顺从、说贴心话的妻子才会到来?
他们不再追随我的那一刻,何时才会到来?巴利
‘‘Kadāssu maṃ sattasatā bhariyā, assavā piyabhāṇinī; Yantaṃ maṃ nānuyissanti, taṃ kudāssu bhavissati.
什么时候我才能拿着钵,剃了头,披上僧伽梨衣?
我将去托钵乞食,那究竟要到什么时候才会实现呢?巴利
‘‘Kadāhaṃ pattaṃ gahetvāna, muṇḍo saṅghāṭipāruto; Piṇḍikāya carissāmi, taṃ kudāssu bhavissati.
何时我才能把丢弃在大道上的粪扫衣,
缝成僧伽梨披在身上?那要到什么时候才会实现呢?巴利
‘‘Kadāhaṃ paṃsukūlānaṃ, ujjhitānaṃ mahāpathe; Saṅghāṭiṃ dhārayissāmi, taṃ kudāssu bhavissati.
何时连雨七日中,身遭浇淋袈裟湿;
我当持钵行乞去,此愿何日得成办。巴利
‘‘Kadāhaṃ sattāhasammeghe, ovaṭṭho allacīvaro; Piṇḍikāya carissāmi, taṃ kudāssu bhavissati.
什么时候我才能走遍一切处,从一棵树到另一棵树,从一片林到另一片林?
我将无所牵挂地离去,那会在何时发生呢?巴利
‘‘Kadāhaṃ sabbattha gantvā, rukkhā rukkhaṃ vanā vanaṃ; Anapekkho gamissāmi, taṃ kudāssu bhavissati.
什么时候我才能身处山谷悬崖之间,彻底摆脱恐惧和害怕?
我将没有同伴独自前行,那要到什么时候才会实现?巴利
‘‘Kadāhaṃ giriduggesu, pahīnabhayabheravo; Adutiyo gamissāmi, taṃ kudāssu bhavissati.
何时我能如琴师,调直七弦悦意琴;
如是调直我自心,此事何时得成就?巴利
‘‘Kadāhaṃ vīṇaṃva rujjako, sattatantiṃ manoramaṃ; Cittaṃ ujuṃ karissāmi, taṃ kudāssu bhavissati.
“ 何时我能如车匠裁革为鞋,
剪断天上人间一切欲结?”巴利
‘‘Kadāhaṃ rathakārova, parikantaṃ upāhanaṃ; Kāmasaññojane checchaṃ, ye dibbe ye ca mānuse’’ti.
这里,“何时”是指对时间的思量。“繁荣”是说因为衣服、装饰等而极其富丽。“划分齐整、量度有序”是说由善巧的城市规划者按王宫等的布局来划分,又按城门和街道划成各个区域。“那将在何时发生?”意思是:舍弃这样一座城市而出家,这件事到底什么时候才会发生在我身上?“遍照”是说四面八方都庄严光明。“有多重城墙与拱门”是说有厚实宽广的城墙,以及城门和拱门。“有坚固楼橹与门房”是说有坚固的望楼和门房。“拥挤”就是稠密。“三城”是说具备三重城,即有三重城墙的意思。或者,“三城”是指三次充满。“王族”是指只为王族所充满。“Somanassena”是指那位名为喜悦的毗提诃王,巴利
Tattha kadāti kālaparivitakko. Phītanti vatthālaṅkārādīhi supupphitaṃ. Vibhattaṃ bhāgaso mitanti chekehi nagaramāpakehi rājanivesanādīnaṃ vasena vibhattaṃ dvāravīthīnaṃ vasena koṭṭhāsato mitaṃ. Taṃ kudāssu bhavissatīti taṃ evarūpaṃ nagaraṃ pahāya pabbajanaṃ kudā nāma me bhavissati . Sabbatopabhanti samantato alaṅkārobhāsena yuttaṃ. Bahupākāratoraṇanti bahalena puthulena pākārena ceva dvāratoraṇehi ca samannāgataṃ. Daḷhamaṭṭālakoṭṭhakanti daḷhehi aṭṭālakehi dvārakoṭṭhakehi ca samannāgataṃ. Pīḷitanti samākiṇṇaṃ. Tipuranti tīhi purehi samannāgataṃ, tipākāranti attho. Atha vā tipuranti tikkhattuṃ puṇṇaṃ. Rājabandhunīnti rājaññatakeheva puṇṇaṃ. Somanassenāti evaṃnāmakena videharājena.
积蓄,是指财富和谷物等积蓄具足。不可征服,是指敌军无法征服。以栴檀洒满,是指用红栴檀涂满。Koṭumbara衣,是指产自Koṭumbara国的衣物。象群,就是象的聚集。配备金冠与金网,是指配有被称为金冠的金制头饰以及金网。这里的村长们,指象师。因血统而堪称良骏,是指因为血统而能辨识因果,所以堪称良骏,指的是这样的马群。这里的村长们,指马师。手持短剑与弓的人,就是带着短剑和弓的人。车乘,就是战车队列。善系缚,是指绑得牢固。豹皮与虎皮,是指被豹皮和虎皮围绕覆盖的。这里的村长们,指御车师。银车,是指银制的车。他们为了美观,把山羊车、羊车、鹿车都套上。巴利
Niciteti dhanadhaññanicayādinā sampanne. Ajeyyeti paccāmittehi ajetabbe. Candanaphositeti lohitacandanena paripphosite. Koṭumbarānīti koṭumbararaṭṭhe uṭṭhitavatthāni. Hatthigumbeti hatthighaṭāyo. Hemakappanavāsaseti hemamayena sīsālaṅkārasaṅkhātena kappanena ca hemajālena ca samannāgate. Gāmaṇīyehīti hatthācariyehi. Ājānīyeva jātiyāti jātiyā kāraṇākāraṇajānanatāya ājānīyeva, tādisānaṃ assānaṃ gumbe. Gāmaṇīyehīti assācariyehi. Illiyācāpadhāribhīti illiyañca cāpañca dhārentehi. Rathaseniyoti rathaghaṭāyo. Sannandheti suṭṭhu naddhe. Dīpe athopi veyyaggheti dīpibyagghacammaparikkhitte. Gāmaṇīyehīti rathācariyehi. Sajjhuratheti rajatarathe. Ajarathameṇḍarathamigarathe sobhanatthāya yojenti.
圣众指婆罗门众。据说他们那时行为圣洁,所以这样称呼他们。涂着黄色栴檀之身,指身体涂了金色栴檀香。七百妻子,是指他所宠爱的妻子们。善记持,就是好好记住。顺从,指听从丈夫的话。百钱重,指用一百钱重的黄金打造。钵,就是钵碗。百道线条,指背面有上百条纹路。那时的我,指当我独自一人走在没有女人体味的林丛中时,她们什么时候才不再跟着我?七日大雨中,指连续七天不断下着大雨,就是七天连绵大雨的意思。低首,就是头低垂着。一切处,就是一切方向。维那琴师,指弹奏维那琴的人。欲结,就是欲的束缚。天界的,指天上的。人间的,指人世的。巴利
Ariyagaṇeti brāhmaṇagaṇe. Te kira tadā ariyācārā ahesuṃ, tena te evamāha. Haricandanalittaṅgeti kañcanavaṇṇena candanena littasarīre. Sattasatā bhariyāti piyabhariyāyeva sandhāyāha. Susaññāti suṭṭhu saññitā. Assavāti sāmikassa vacanakārikā. Satapalanti palasatena suvaṇṇena kāritaṃ. Kaṃsanti pātiṃ. Satarājikanti piṭṭhipasse rājisatena samannāgataṃ. Yantaṃ manti anitthigandhavanasaṇḍe ekameva gacchantaṃ maṃ kadā nu te nānuyissanti. Sattāhasammegheti sattāhaṃ samuṭṭhite mahāmeghe, sattāhavaddaliketi attho. Ovaṭṭhoti onatasīso. Sabbatthāti sabbadisaṃ. Rujjakoti vīṇāvādako. Kāmasaṃyojaneti kāmasaṃyojanaṃ. Dibbeti dibbaṃ. Mānuseti mānusaṃ.
据说他出生在人寿一万岁的时代,治理国家七千年,在还剩三千年寿命时出家了。不过,他在园林门口看见芒果树之后,又在家里住了四个月,心想:“出家人的装束比这身王服更好,我要出家。”于是悄悄吩咐侍者:“孩子,别让任何人知道,你去集市买一套袈裟和一只陶钵回来。”侍者照办了。国王叫来理发师,让他剃掉须发,赐给理发师一座上好的村庄,打发他走了。然后,他穿上一件袈裟作下裙,披上一件作上衣,把第三件搭在肩上,又把陶钵装进袋子,挂在肩头。接着,他拿起手杖,在大殿平台上模仿独觉佛的姿态,来回走了几趟。那天他就在那里住下,第二天太阳升起时,他开始从宫殿上走下来。巴利
So kira dasavassasahassāyukakāle nibbatto sattavassasahassāni rajjaṃ kāretvā tivassasahassāvasiṭṭhe āyumhi pabbajito. Pabbajanto panesa uyyānadvāre ambarukkhassa diṭṭhakālato paṭṭhāya cattāro māse agāre vasitvā ‘‘imamhā rājavesā pabbajitaveso varataro, pabbajissāmī’’ti cintetvā upaṭṭhākaṃ rahassena āṇāpesi ‘‘tāta, kañci ajānāpetvā antarāpaṇato kāsāyavatthāni ceva mattikāpattañca kiṇitvā āharā’’ti. So tathā akāsi. Rājā kappakaṃ pakkosāpetvā kesamassuṃ ohārāpetvā kappakassa gāmavaraṃ datvā kappakaṃ uyyojetvā ekaṃ kāsāvaṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā ekaṃ aṃse katvā mattikāpattampi thavikāya osāretvā aṃse laggesi. Tato kattaradaṇḍaṃ gahetvā mahātale katipaye vāre paccekabuddhalīlāya aparāparaṃ caṅkami. So taṃ divasaṃ tattheva vasitvā punadivase sūriyuggamanavelāya pāsādā otarituṃ ārabhi.
那时,希瓦利王妃把那七百位得宠的妃子叫来,对她们说:“我们很久没见到国王了,已经过了四个月,今天就能见到他。你们都用各种装饰打扮好,各自尽力展现女人的妩媚和欢笑,努力用烦恼的绳索把他绑住。”说完,她们打扮整齐,和希瓦利王妃一起,心想“我们要去见国王”,就登上了高楼。希瓦利王妃看见国王正从楼上走下来,却没认出来,以为“这一定是来给国王教诫的独觉佛”,于是向他顶礼,站在一旁。大士也从高楼上走了下来。其他妃子登上高楼后,看见御床上的蜂色头发和梳妆用具,才明白:“那不是独觉佛,是我们的丈夫!来,我去恳求他,让他回来。”于是她们从高楼下来,到了王宫庭院。到了之后,所有妃子都散开头发披在背后,双手捶打胸口,极其悲痛地哭喊:“大王,您为什么要做这样的事?”跟在国王后面。整座城都骚动起来。那些人也哭着跟在国王后面:“听说我们的国王出家了,我们还能到哪里找到这样一位行正法的国王呢?”在这里,导师为了说明那些女人的悲叹,以及她们虽然悲叹,国王却舍弃她们离去的情形,说道:巴利
Tadā sīvalidevī tā sattasatā vallabhitthiyo pakkosāpetvā ‘‘ciraṃ diṭṭho no rājā, cattāro māsā atītā, ajja naṃ passissāma, sabbālaṅkārehi alaṅkaritvā yathābalaṃ itthikuttahāsavilāse dassetvā kilesabandhanena bandhituṃ vāyameyyāthā’’ti vatvā alaṅkatappaṭiyattāhi tāhi saddhiṃ ‘‘rājānaṃ passissāmā’’ti pāsādaṃ abhiruhantī taṃ otarantaṃ disvāpi na sañjāni. ‘‘Rañño ovādaṃ dātuṃ āgato paccekabuddho bhavissatī’’ti saññāya vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Mahāsattopi pāsādā otari. Itarāpi pāsādaṃ abhiruhitvā sirisayanapiṭṭhe bhamaravaṇṇakese ca pasādhanabhaṇḍañca disvā ‘‘na so paccekabuddho, amhākaṃ piyasāmiko bhavissati, etha naṃ yācitvā nivattāpessāmī’’ti mahātalā otaritvā rājaṅgaṇaṃ sampāpuṇi. Pāpuṇitvā ca pana sabbāhi tāhi saddhiṃ kese mocetvā piṭṭhiyaṃ vikiritvā ubhohi hatthehi uraṃ saṃsumbhitvā ‘‘kasmā evarūpaṃ kammaṃ karotha, mahārājā’’ti atikaruṇaṃ paridevamānā rājānaṃ anubandhi, sakalanagaraṃ saṅkhubhitaṃ ahosi. Tepi ‘‘rājā kira no pabbajito, kuto pana evarūpaṃ dhammikarājānaṃ labhissāmā’’ti rodamānā rājānaṃ anubandhiṃsu. Tatra tāsaṃ itthīnaṃ paridevanañceva paridevantiyopi tā pahāya rañño gamanañca āvikaronto satthā āha –
那七百位妻子,个个盛装严饰;
她们举起手臂放声痛哭:“为什么你要抛下我们?”巴利
‘‘Tā ca sattasatā bhariyā, sabbālaṅkārabhūsitā; Bāhā paggayha pakkanduṃ, kasmā no vijahissasi.
那七百位妻子,容貌美丽,腰肢纤细;
她们举起手臂放声痛哭:“为什么你要抛下我们?”巴利
‘‘Tā ca sattasatā bhariyā, susaññā tanumajjhimā; Bāhā paggayha pakkanduṃ, kasmā no vijahissasi.
那七百位妻子,个个柔顺听话、说话讨人喜欢;
她们举起手臂放声痛哭:“为什么你要抛下我们?”巴利
‘‘Tā ca sattasatā bhariyā, assavā piyabhāṇinī; Bāhā paggayha pakkanduṃ, kasmā no vijahissasi.
‘‘Tā ca sattasatā bhariyā, sabbālaṅkārabhūsitā; Hitvā sampaddavī rājā, pabbajjāya purakkhato.
七百王妃皆善慧,腰肢纤巧身窈窕;
王舍诸妃飘然去,一心出家以为先。巴利
‘‘Tā ca sattasatā bhariyā, susaññā tanumajjhimā; Hitvā sampaddavī rājā, pabbajjāya purakkhato.
那七百位妻子,个个温顺听话,说话讨人喜欢;
国王已抛弃那些妻子,随后以出家为先而行。巴利
‘‘Tā ca sattasatā bhariyā, assavā piyabhāṇinī; Hitvā sampaddavī rājā, pabbajjāya purakkhato.
“ 他舍弃了重达百婆罗的铜器,还有镶有百道纹饰的黄金器皿;
他拿起了陶土钵,这就是他的第二次灌顶。”巴利
‘‘Hitvā satapalaṃ kaṃsaṃ, sovaṇṇaṃ satarājikaṃ; Aggahī mattikaṃ pattaṃ, taṃ dutiyābhisecana’’nti.
在这里,“举起双臂”就是抬起手臂。“毅然离去”:比丘们,那位摩诃贾那卡王,当他的七百位妻子哭喊着“陛下,您为什么要丢下我们走?我们有什么错?”时,他抛下她们就离开了;他就像被“去出家吧”这句话催促着一样,把出家放在前面,然后走了,这就是意思。“那第二次灌顶”:比丘们,那位国王把拿起陶土钵当作第二次灌顶,然后就出家了。巴利
Tattha bāhā paggayhāti bāhā ukkhipitvā. Sampaddavīti bhikkhave, so mahājanako rājā, tā ca sattasatā bhariyā ‘‘kiṃ no, deva, pahāya gacchasi, ko amhākaṃ doso’’ti vilapantiyova chaḍḍetvā sampaddavī gato, ‘‘pabbajjāya yāhī’’ti codiyamāno viya purakkhato hutvā gatoti attho. Taṃ dutiyābhisecananti bhikkhave, taṃ mattikāpattaggahaṇaṃ dutiyābhisecanaṃ katvā so rājā nikkhantoti.
希瓦利天女也哭个不停,却没办法让国王回头,心想:“这倒是个办法。”于是叫人把摩诃塞那古塔喊来,吩咐道:“孩子,在国王要往前走的方向,那些破旧的房子、破旧的厅堂之类的地方,你去放火,把草和树叶堆起来,在那些地方弄出浓烟。”他就照办了。她走到国王身边,扑倒在国王脚下,禀报说弥提罗城烧起来了,然后说了两首偈颂——巴利
Sīvalidevīpi paridevamānā rājānaṃ nivattetuṃ asakkontī ‘‘attheso upāyo’’ti cintetvā mahāsenaguttaṃ pakkosāpetvā ‘‘tāta, rañño purato gamanadisābhāge jiṇṇagharajiṇṇasālādīsu aggiṃ dehi, tiṇapaṇṇāni saṃharitvā tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne dhūmaṃ kārehī’’ti āṇāpesi. So tathā kāresi. Sā rañño santikaṃ gantvā pādesu patitvā mithilāya ādittabhāvaṃ ārocentī gāthādvayamāha –
可怕的火焰像大火聚一样,仓库一处接一处地燃烧起来;
白银、黄金,还有大量的珍珠和琉璃。巴利
‘‘Bhesmā aggisamā jālā, kosā ḍayhanti bhāgaso; Rajataṃ jātarūpañca, muttā veḷuriyā bahū.
“ 宝珠、螺贝珠,还有黄栴檀布料;
羚羊皮衣、象牙制品,还有大量的铜和铁;
回来吧,大王,请您转回来,别让那些财富毁了您。”巴利
‘‘Maṇayo saṅkhamuttā ca, vatthikaṃ haricandanaṃ; Ajinaṃ dantabhaṇḍañca, lohaṃ kāḷāyasaṃ bahū; Ehi rāja nivattassu, mā tetaṃ vinasā dhana’’nti.
这里,“可怖”是指令人恐惧的东西。“像火一样的烈焰”是说大火吞没了那些人的房子,形成了这一大片火焰。“库”是指金库、银库等。“按份”是说,即使这些财物按份妥善分开,这些也确实正被火烧着,殿下。“金属”是指铜等。“别让你的这些财富毁掉”意思是别让你这些财富毁灭,回来把火扑灭再走。否则,“摩诃迦那迦王连燃烧的城市看都不看一眼就离开了”,你会遭到这样的指责,因此你会感到羞愧和后悔。回来吧,命令大臣们把火扑灭,殿下。巴利
Tattha bhesmāti bhayānakā. Aggisamā jālāti tesaṃ tesaṃ manussānaṃ gehāni aggi gaṇhi, so esa mahājāloti attho. Kosāti suvaṇṇarajatakoṭṭhāgārādīni. Bhāgasoti koṭṭhāsato suvibhattāpi no ete agginā ḍayhanti, devāti. Lohanti tambalohādikaṃ. Mā tetaṃ vinasā dhananti mā te etaṃ dhanaṃ vinassatu, ehi naṃ nibbāpeti, pacchā gamissasi, ‘‘mahājanako nagaraṃ ḍayhamānaṃ anoloketvāva nikkhanto’’ti tumhākaṃ garahā bhavissati, tāya te lajjāpi vippaṭisāropi bhavissati, ehi amacce āṇāpetvā aggiṃ nibbāpehi, devāti.
这时,大士为了说明,诵出这首偈颂:“王后,你在说什么?凡是有牵挂的人,那牵挂就会烧到他;而我们没有牵挂。”巴利
Atha mahāsatto ‘‘devi, kiṃ kathesi, yesaṃ kiñcanaṃ atthi, tesaṃ taṃ ḍayhati, mayaṃ pana akiñcanā’’ti dīpento gāthamāha –
“ 我们确实活得非常安乐,因为我们没有任何执取之物。
弥提罗城正在燃烧时,我没有任何东西被烧掉。”巴利
‘‘Susukhaṃ vata jīvāma, yesaṃ no natthi kiñcanaṃ; Mithilā ḍayhamānāya, na me kiñci aḍayhathā’’ti.
这里说的“所”(执取),是指那些已被克服的烦恼。我们这些人没有这种“所”,正因为这样无所执取,才活得非常安乐。也正因如此,弥提罗城被烧的时候,我没有东西被烧。他说:“我自己的财物哪怕只有一丁点正在被烧,我也没看见。”巴利
Tattha kiñcananti yesaṃ amhākaṃ palibuddhakilesasaṅkhātaṃ kiñcanaṃ natthi, te mayaṃ tena akiñcanabhāvena susukhaṃ vata jīvāma. Teneva kāraṇena mithilāya ḍayhamānāya na me kiñci aḍayhatha, appamattakampi attano bhaṇḍakaṃ ḍayhamānaṃ na passāmīti vadati.
菩萨说完这番话,就从北门出城了。他的七百位妻子也跟着出了城。这时,希瓦利妃又想出一个办法,命令大臣们:“你们去做出村庄被烧杀、国土被劫掠的样子。”就在那一瞬间,手持兵器的人从四面八方跑来跑去,装作在抢劫,又让人在身上涂了虫胶汁,像是挨了打,然后把他们放在木板上抬走,装成死人一样,展示给国王看。大众就责骂起来:“大王啊,您还活着的时候,他们就在抢劫国土、屠杀百姓了!”这时,妃子也向国王行礼,为了让国王回心转意,说了一首偈颂:巴利
Evañca pana vatvā mahāsatto uttaradvārena nikkhami. Tāpissa sattasatā bhariyā nikkhamiṃsu. Puna sīvalidevī ekaṃ upāyaṃ cintetvā ‘‘gāmaghātaraṭṭhavilumpanākāraṃ viya dassethā’’ti amacce āṇāpesi. Taṃkhaṇaṃyeva āvudhahatthe purise tato tato ādhāvante paridhāvante vilumpante viya sarīre lākhārasaṃ siñcitvā laddhappahāre viya phalake nipajjāpetvā vuyhante mate viya ca rañño dassesuṃ. Mahājano upakkosi ‘‘mahārāja, tumhesu dharantesuyeva raṭṭhaṃ vilumpanti, mahājanaṃ ghātentī’’ti. Atha devīpi rājānaṃ vanditvā nivattanatthāya gāthamāha –
“ 林中冒出来的盗贼正在摧毁你的国土;
回来吧,大王,请停下,别让这个国家毁灭。”巴利
‘‘Aṭaviyo samuppannā, raṭṭhaṃ viddhaṃsayanti taṃ; Ehi rāja nivattassu, mā raṭṭhaṃ vinasā ida’’nti.
在这里,“林野盗贼”的意思是:大王,就在您还活着的时候,林野盗贼就已经出现、冒出来了,他们将要破坏您以正法守护的国土。巴利
Tattha aṭaviyoti mahārāja, tumhesu dharantesuyeva aṭavicorā samuppannā samuṭṭhitā, taṃ tayā dhammarakkhitaṃ tava raṭṭhaṃ viddhaṃsenti.
国王听了这话,心想:“只要我还在世,就绝不可能有盗贼起来破坏国土,这一定是希瓦利天后的所作所为。”于是,他让对方无言以对,说道:巴利
Taṃ sutvā rājā ‘‘mayi dharanteyeva corā uṭṭhāya raṭṭhaṃ viddhaṃsentā nāma natthi, sīvalideviyā kiriyā esā bhavissatī’’ti cintetvā taṃ appaṭibhānaṃ karonto āha –
我们确实活得非常安乐,因为我们没有任何执取。
国家被抢劫的时候,我什么也没失去。巴利
‘‘Susukhaṃ vata jīvāma, yesaṃ no natthi kiñcanaṃ; Raṭṭhe vilumpamānamhi, na me kiñci ahīratha.
“ 我们确实活得非常快乐,因为我们没有任何东西。
我们将以喜为食,就像光音天的天人一样。”巴利
‘‘Susukhaṃ vata jīvāma, yesaṃ no natthi kiñcanaṃ; Pītibhakkhā bhavissāma, devā ābhassarā yathā’’ti.
在这里,“正在被掠夺时”指的是正被抢夺的时候。“就像光音天的天众那样”,意思是:正如那些梵天神以喜悦为食,靠等至之乐过日子,我们也要这样过日子。巴利
Tattha vilumpamānamhīti viluppamāne. Ābhassarā yathāti yathā te brahmāno pītibhakkhā hutvā samāpattisukhena vītināmenti, tathā vītināmessāmāti.
国王这样说了之后,大众还是照样跟着他走。这时国王心想:“这些大众不肯回去,我得让他们回去。”走了大约半拘卢舍的路程后,他转过身来,站在大路上,问大臣们:“这个王位是谁的?”大臣们回答:“大王,是您的。”国王就说:“那么,谁要是越过这条线,你们就对他施行王法的惩罚。”说完,他用木杖横着划了一道线。那位威德具足的国王划下的线,谁也不敢越过。大众把那道线当作枕头,放声大哭。王后也没法越过那条线,她看见国王背对着自己离去,再也忍不住悲伤,捶着胸口,横倒在大路上,翻滚着往前爬。大众说:“划这条线的主人,他划的线已经被越过了。”于是大众就沿着王后走过的路走去。接着,大士也朝着北方的雪山方向走去。王后也带着全部军队和车乘,跟着他一起走了。国王因为没法让大众回去,就这样走了六十由旬的路程。巴利
Evaṃ vuttepi mahājano rājānaṃ anubandhiyeva. Athassa etadahosi ‘‘ayaṃ mahājano nivattituṃ na icchati, nivattessāmi na’’nti. So aḍḍhagāvutamattaṃ gatakāle nivattitvā mahāmagge ṭhitova amacce ‘‘kassidaṃ rajja’’nti pucchitvā ‘‘tumhākaṃ , devā’’ti vutte ‘‘tena hi imaṃ lekhaṃ antaraṃ karontassa rājadaṇḍaṃ karothā’’ti kattaradaṇḍena tiriyaṃ lekhaṃ ākaḍḍhi. Tena tejavatā raññā kataṃ lekhaṃ koci antaraṃ kātuṃ nāsakkhi. Mahājano lekhaṃ ussīsake katvā bāḷhaparidevaṃ paridevi. Devīpi taṃ lekhaṃ antaraṃ kātuṃ asakkontī rājānaṃ piṭṭhiṃ datvā gacchantaṃ disvā sokaṃ sandhāretuṃ asakkontī uraṃ paharitvā mahāmagge tiriyaṃ patitvā parivattamānā agamāsi. Mahājano ‘‘lekhasāmikehi lekhā bhinnā’’ti vatvā deviyā gatamaggeneva gato. Atha mahāsattopi uttarahimavantābhimukho agamāsi. Devīpi sabbaṃ senāvāhanaṃ ādāya tena saddhiṃyeva gatā. Rājā mahājanaṃ nivattetuṃ asakkontoyeva saṭṭhiyojanamaggaṃ gato.
那时,有一位名叫那罗陀的苦行者,住在雪山的黄金窟里。他具足五神通,以禅那之乐度日。过了七天,他从禅那之乐中出定,发出这样的感叹:“啊,真是快乐!啊,真是快乐!”他心想:“在这赡部洲的大地上,有没有人在寻求这种快乐呢?”便以天眼观察,看见了那位大阐那迦佛种,心想:“国王虽然已经出家,却还是无法让以希瓦利天后为首的众人返回,他们还会给他制造障碍。现在我去,为了让他的受持更加坚定,给他一番教诲。”这样想后,他以神通力前往,站在国王前方的空中,为了激发他的勇猛心,说出这首偈颂:巴利
Tadā nārado nāma tāpaso himavante suvaṇṇaguhāyaṃ vasitvā pañcābhiñño jhānasukhena vītināmetvā sattāhaṃ atikkāmetvā jhānasukhato vuṭṭhāya ‘‘aho sukhaṃ, aho sukha’’nti udānaṃ udānesi. So ‘‘atthi nu kho koci jambudīpatale idaṃ sukhaṃ pariyesanto’’ti dibbacakkhunā olokento mahājanakabuddhaṅkuraṃ disvā ‘‘rājā mahābhinikkhamanaṃ nikkhantopi sīvalidevippamukhaṃ mahājanaṃ nivattetuṃ na sakkoti, antarāyampissa kareyya, idāni gantvā bhiyyoso mattāya daḷhasamādānatthaṃ ovādaṃ dassāmī’’ti cintetvā iddhibalena gantvā rañño purato ākāse ṭhitova tassa ussāhaṃ janetuṃ imaṃ gāthamāha –
“ 这么大的声音是怎么回事?村里怎么像在嬉闹一样?
沙门,我们正是要问你:这些人聚集在哪里?”巴利
‘‘Kimheso mahato ghoso, kā nu gāmeva kīḷiyā; Samaṇa teva pucchāma, kattheso abhisaṭo jano’’ti.
国王听了这话以后,说道:巴利
Tassa taṃ sutvā rājā āha –
“ 弃我而去之众,今却集于此处;
为证牟尼寂止,乃超界域而行。
你明明和喜悦混在一起往前走,为什么还来问我?你是知道才问,还是不知道才问?”巴利
‘‘Mamaṃ ohāya gacchantaṃ, ettheso abhisaṭo jano; Sīmātikkamanaṃ yantaṃ, munimonassa pattiyā; Missaṃ nandīhi gacchantaṃ, kiṃ jānamanupucchasī’’ti.
在这里,问“是什么”是指:凭什么原因、由于什么,才有这以象军等组成的大队伍的喧闹声?问“怎么像是在村里游戏”是指:为什么这些和你一起来的人,像在村里游戏一样?问“这是为什么”是指:这一大群人是为了什么聚集起来、围拢过来?他这样问。“我”是指:那个抛下这群人离去的我,也就是那个抛下他们而离去的我。“在这里”是指:在这个地方,这一大群人聚集起来,一路跟随而来。“超越界限而行”是指:而你呢,那个我已超越烦恼的界限,为了达到被称为出家牟尼智的寂静而行;却没有放下“我已经出家了”的欢喜,每一个刹那都和不断生起的欢喜混在一起而行。你是知道这一点才问,还是不知道才问?听说摩诃迦那迦王舍弃毗提诃国出家,你难道没听说过吗?巴利
Tattha kimhesoti kimhi kena kāraṇena eso hatthikāyādivasena mahato samūhassa ghoso. Kā nu gāmeva kīḷiyāti kā nu esā tayā saddhiṃ āgacchantānaṃ gāme viya kīḷi. Katthesoti kimatthaṃ esa mahājano abhisaṭo sannipatito, taṃ parivāretvā āgacchatīti pucchi. Mamanti yo ahaṃ etaṃ janaṃ ohāya gacchāmi, taṃ maṃ ohāya gacchantaṃ. Etthāti etasmiṃ ṭhāne eso mahājano abhisaṭo anubandhanto āgato. Sīmātikkamanaṃ yantanti tvaṃ pana taṃ maṃ kilesasīmaṃ atikkamma anagāriyamuniñāṇasaṅkhātassa monassa pattiyā yantaṃ, ‘‘pabbajito vatamhī’’ti nandiṃ avijahitvā khaṇe khaṇe uppajjamānāhi nandīhi missameva gacchantaṃ kiṃ jānanto pucchasi, udāhu ajānanto. Mahājanako kira videharaṭṭhaṃ chaḍḍetvā pabbajitoti kiṃ na sutaṃ tayāti.
于是,为了让他坚定受持的决心,那个人又说了下面这首偈颂:巴利
Athassa so daḷhasamādānatthāya puna gāthamāha –
“ 别以为:‘我保持着这具身体,就已经渡过去了。’
这件事不该被草率断定,因为障碍实在太多了。”巴利
‘‘Māssu tiṇṇo amaññittha, sarīraṃ dhārayaṃ imaṃ; Atīraṇeyya yamidaṃ, bahū hi paripanthayo’’ti.
在这里,不要以为“我已经度脱了”。穿着这件染色袈裟、剃了头的身子,仅仅因为取得了出家的外形,不要就以为“我已经越过、超越了烦恼的界限”。这个烦恼类的东西,不是凭这一点就能断除的。因为有许多障碍挡在你通往天界的路上。巴利
Tattha māssu tiṇṇo amaññitthāti imaṃ bhaṇḍukāsāvanivatthaṃ sarīraṃ dhārento ‘‘iminā pabbajitaliṅgaggahaṇamatteneva kilesasīmaṃ tiṇṇo atikkantosmī’’ti mā amaññittha. Atīraṇeyyayamidanti idaṃ kilesajātaṃ nāma na ettakena tīretabbaṃ. Bahū hi paripanthayoti saggamaggaṃ āvaritvā ṭhitā tava bahū kilesaparipanthāti.
大士听了他的话,为了询问途中的障碍,便说道:巴利
Tato mahāsatto tassa vacanaṃ sutvā paripanthe pucchanto āha –
“ 谁能障碍如是安住的我——
我于所见、未见之欲,皆不贪求。”巴利
‘‘Ko nu me paripanthassa, mamaṃ evaṃvihārino; Yo neva diṭṭhe nādiṭṭhe, kāmānamabhipatthaye’’ti.
在这里,有人这样说:“我既不贪求在看得见的人间里的欲乐,也不贪求在看不见的天界里的欲乐。像我这样独自安住的人,还有谁能成为障碍呢?”巴利
Tattha yo neva diṭṭhe nādiṭṭheti yo ahaṃ neva diṭṭhe manussaloke, nādiṭṭhe devaloke kāmānaṃ abhipatthemi, tassa mama evaṃ ekavihārino ko nu paripantho assāti vadati.
于是,为了向他说明那个障碍,他说了一首偈颂:巴利
Athassa so paripanthe dassento gāthamāha –
“ 睡眠、懈怠、呵欠伸腰、不乐、饭后昏沉;
它们就住在身体里,障碍实在很多。”巴利
‘‘Niddā tandī vijambhitā, aratī bhattasammado; Āvasanti sarīraṭṭhā, bahū hi paripanthayo’’ti.
在这里,睡眠就是像猴子一样的睡。懈怠就是懒惰。不乐就是厌倦。食后昏沉就是饭后身体的燥热不适。这段话的意思是:当有人对你说“沙门,你相貌庄严,肤色金黄,舍弃王位出了家”,他们就会供养你精致又有营养的团食。你装满一钵,尽情吃饱后,走进草屋,躺在草铺上,像乌鸦一样打着鼾入睡;中途醒来,翻来覆去,伸手伸脚,起身抓住袈裟架,取下搭着的袈裟穿上,变得懒洋洋的,既不拿扫帚扫地,也不去打水;又躺下来睡觉,心里盘算着各种欲望。到那时,你就会对出家生活感到厌倦,饭后燥热不适就会生起。所谓“住在身体里”,是说这些重重障碍就住在你身体里,它们正是在你身体内部生起的。巴利
Tattha niddāti kapiniddā. Tandīti ālasiyaṃ. Aratīti ukkaṇṭhitā. Bhattasammadoti bhattapariḷāho. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘samaṇa, tvaṃ pāsādiko suvaṇṇavaṇṇo rajjaṃ pahāya pabbajito’’ti vutte tuyhaṃ paṇītaṃ ojavantaṃ piṇḍapātaṃ dassanti, so tvaṃ pattapūraṃ ādāya yāvadatthaṃ paribhuñjitvā paṇṇasālaṃ pavisitvā kaṭṭhattharaṇe nipajjitvā kākacchamāno niddaṃ okkamitvā antarā pabuddho aparāparaṃ parivattitvā hatthapāde pasāretvā uṭṭhāya cīvaravaṃsaṃ gahetvā laggacīvaraṃ nivāsetvā ālasiyo hutvā neva sammajjaniṃ ādāya sammajjissasi, na pānīyaṃ āharissasi, puna nipajjitvā niddāyissasi , kāmavitakkaṃ vitakkessasi, tadā pabbajjāya ukkaṇṭhissasi, bhattapariḷāho te bhavissatīti. Āvasanti sarīraṭṭhāti ime ettakā paripanthā tava sarīraṭṭhakā hutvā nivasanti, sarīreyeva te nibbattantīti dasseti.
这时,大士对他赞叹,说了一首偈颂:巴利
Athassa mahāsatto thutiṃ karonto gāthamāha –
“ 这位婆罗门确实在善意地教导我。
婆罗门,我就问你:尊敬的您,究竟是谁呢?”巴利
‘‘Kalyāṇaṃ vata maṃ bhavaṃ, brāhmaṇa manusāsati; Brāhmaṇa teva pucchāmi, ko nu tvamasi mārisā’’ti.
在这里,“婆罗门在教导我”的意思是:婆罗门啊,善哉!尊者确实在教导我。巴利
Tattha brāhmaṇa manusāsatīti brāhmaṇa, kalyāṇaṃ vata maṃ bhavaṃ anusāsati.
于是,那位苦行者说道:巴利
Tato tāpaso āha –
“ 我名为那罗陀,众人知道我名为迦叶;
我来到尊者面前,能与善人们相聚,真是太好了。巴利
‘‘Nārado iti me nāmaṃ, kassapo iti maṃ vidū; Bhoto sakāsamāgacchiṃ, sādhu sabbhi samāgamo.
愿汝一切喜悦与安住现前,
凡有所缺,悉以忍辱与寂止补足。巴利
‘‘Tassa te sabbo ānando, vihāro upavattatu; Yaṃ ūnaṃ taṃ paripūrehi, khantiyā upasamena ca.
“ 伸展低垂的,也伸展高耸的。
恭敬尊重业、明与法之后,才去游行修行。”巴利
‘‘Pasāraya sannatañca, unnatañca pasāraya; Kammaṃ vijjañca dhammañca, sakkatvāna paribbajā’’ti.
在这里,人们因为我的族姓而知道我是“迦叶”。所谓“与善士”,是说与智者相会被称为好事,我就是为此而来的。所谓“欢喜”,是说对于你这次出家,只应当有欢喜和满足,不要心生厌倦。所谓“住”,是指四种梵住。所谓“令生起”,就是让它产生。所谓“那不足的”,是指你在戒、遍处修习和禅那方面有所欠缺的,就用这些戒等来补足。所谓“以忍耐与寂静”,是说不要想着“我是王族出家”而生傲慢,要具备安忍的忍耐和烦恼的寂止。所谓“扩展”,意思是不要高举、不要铺开,也就是要舍弃。所谓“低下的和高举的”,是指以“我算什么呢”这类方式生起的自卑,以及以“我是出身高贵者”这类方式生起的过度傲慢。所谓“业”,是指十善业道。所谓“明”,是指五种神通和八等至的智慧。所谓“法”,是指遍处修习这种沙门法。所谓“恭敬已而行”,是说恭敬这些功德之后而行事,或者恭敬这些功德之后坚定地受持而行,守护出家生活,不要厌倦。巴利
Tattha vidūti gottena maṃ ‘‘kassapo’’ti jānanti. Sabbhīti paṇḍitehi saddhiṃ samāgamo nāma sādhu hotīti āgatomhi. Ānandoti tassa tava imissā pabbajjāya ānando tuṭṭhi somanassameva hotu mā ukkaṇṭhi. Vihāroti catubbidho brahmavihāro. Upavattatūti nibbattatu. Yaṃ ūnaṃ tanti yaṃ te sīlena kasiṇaparikammena jhānena ca ūnaṃ, taṃ etehi sīlādīhi pūraya. Khantiyā upasamena cāti ‘‘ahaṃ rājapabbajito’’ti mānaṃ akatvā adhivāsanakhantiyā ca kilesūpasamena ca samannāgato hohi. Pasārayāti mā ukkhipa mā patthara, pajahāti attho. Sannatañca unnatañcāti ‘‘ko nāmāha’’ntiādinā nayena pavattaṃ omānañca ‘‘ahamasmi jātisampanno’’tiādinā nayena pavattaṃ atimānañca. Kammanti dasakusalakammapathaṃ. Vijjanti pañcaabhiññā-aṭṭhasamāpattiñāṇaṃ. Dhammanti kasiṇaparikammasaṅkhātaṃ samaṇadhammaṃ. Sakkatvāna paribbajāti ete guṇe sakkatvā vattassu, ete vā guṇe sakkatvā daḷhaṃ samādāya paribbaja, pabbajjaṃ pālehi, mā ukkaṇṭhīti attho.
他这样教导了菩萨之后,就通过空中回到了自己的住处。他走后,又有一位名叫弥伽耆那的苦行者,同样从定中出来,观察时看见了菩萨,心想:“为了让大众回心转意,我要给他一番教导。”于是也来到那里,在空中示现自身,说道:巴利
Evaṃ so mahāsattaṃ ovaditvā ākāsena sakaṭṭhānameva gato. Tasmiṃ gate aparopi migājino nāma tāpaso tatheva samāpattito vuṭṭhāya olokento bodhisattaṃ disvā ‘‘mahājanaṃ nivattanatthāya tassa ovādaṃ dassāmī’’ti tatthevāgantvā ākāse attānaṃ dassento āha –
有很多象和马,在城里和乡下。
父亲啊,您舍弃后已经出家,却在钵中得着喜乐。巴利
‘‘Bahū hatthī ca asse ca, nagare janapadāni ca; Hitvā janaka pabbajito, kapāle ratimajjhagā.
“ 难道你的乡民、朋友、大臣与亲族,都曾背叛了你吗?
父亲啊,此事为何不令你欢喜?”巴利
‘‘Kacci nu te jānapadā, mittāmaccā ca ñātakā; Dubbhimakaṃsu janaka, kasmā tetaṃ aruccathā’’ti.
这里,“于钵”指的是陶钵。这话的意思是:大王,您舍弃了这样的王权自在而出家,却在这个钵上得到了乐、证得了满足。他为了问出家的原因,就这样说。“背叛”是说:他们到底对您做了什么冒犯?为什么您舍弃了这样的自在之乐,却偏偏喜欢这个钵呢?巴利
Tattha kapāleti mattikāpattaṃ sandhāyāha. Idaṃ vuttaṃ hoti – mahārāja, tvaṃ evarūpaṃ issariyādhipaccaṃ chaḍḍetvā pabbajito imasmiṃ kapāle ratiṃ ajjhagā adhigatoti pabbajjākāraṇaṃ pucchanto evamāha. Dubbhinti kiṃ nu ete tava antare kiñci aparādhaṃ kariṃsu, kasmā tava evarūpaṃ issariyasukhaṃ pahāya etaṃ kapālameva aruccitthāti.
于是,大士说道:巴利
Tato mahāsatto āha –
“ 鹿皮衣者啊,我绝不欲以非法胜任何人;
我的亲族,也不以非法胜我。”巴利
‘‘Na migājina jātucche, ahaṃ kañci kudācanaṃ; Adhammena jine ñātiṃ, na cāpi ñātayo mama’’nti.
在这里,“不是用非法手段战胜亲戚的人”意思是:喂,穿鹿皮衣的人啊,确实,我从来不曾用非法手段战胜过任何亲戚;那些亲戚也从来不曾用非法手段战胜过我。也就是说,从来没有任何人背叛过我。巴利
Tattha na migājināti ambho migājina jātucche ekaṃseneva ahaṃ kañci ñātiṃ kudācanaṃ kismiñci kāle adhammena na jināmi. Tepi ca ñātayo maṃ adhammena na jinanteva, iti na koci mayi dubbhiṃ nāma akāsīti attho.
他这样把问题挡回去之后,现在为了说明自己出家的原因,又说道:巴利
Evamassa pañhaṃ paṭikkhipitvā idāni yena kāraṇena pabbajito, taṃ dassento āha –
“ 看见世间流转,被吞噬、化为泥沼;
在此被杀、被缚,凡夫于此执着。
我这样作了比喻,鹿皮衣者啊,我成了乞食者。”巴利
‘‘Disvāna lokavattantaṃ, khajjantaṃ kaddamīkataṃ; Haññare bajjhare cettha, yattha sanno puthujjano; Etāhaṃ upamaṃ katvā, bhikkhakosmi migājinā’’ti.
在这里,他见到世间流转的运作、传承和惯例,见到随轮回流转的愚痴世间后,便出家了——这段话就是在说明这个意思。所谓“被吞噬、变成泥沼”,是指见到世间被烦恼吞噬,又被那些烦恼变成泥沼一样。所谓“凡夫在哪里执著”,是指在那个烦恼的对象上,凡夫执著、黏附,而在此处黏附的许多众生被杀害,又被镣铐、绳索等束缚捆绑。所谓“我若也在这里被绑住”,意思是:我如果也被束缚在这里,就会像这些众生一样被杀害、被捆绑——他拿这个道理来比喻自身,见到这变成泥沼的世间后,便成了乞食者。“鹿皮衣者”是以名字称呼他。那么,他又是怎么知道他的名字的呢?因为最初见面寒暄时就已经问过了。巴利
Tattha disvāna lokavattantanti vaṭṭānugatassa bālalokassa vattaṃ tantiṃ paveṇiṃ ahamaddasaṃ, taṃ disvā pabbajitomhīti dīpeti. Khajjantaṃ kaddamīkatanti kilesehi khajjantaṃ teheva ca kaddamīkataṃ lokaṃ disvā. Yattha sanno puthujjanoti yamhi kilesavatthumhi sanno laggo puthujjano, tattha laggā bahū sattā haññanti ceva andubandhanādīhi ca bajjhanti. Etāhanti ahampi sace ettha bajjhissāmi, ime sattā viya haññissāmi ceva bajjhissāmi cāti evaṃ etadeva kāraṇaṃ attano upamaṃ katvā kaddamīkataṃ lokaṃ disvā bhikkhako jātoti attho. Migājināti taṃ nāmena ālapati. Kathaṃ pana tena tassa nāmaṃ ñātanti? Paṭisanthārakāle paṭhamameva pucchitattā.
那位苦行者想详细听这件事的来龙去脉,就说了一首偈颂:巴利
Tāpaso taṃ kāraṇaṃ vitthārato sotukāmo hutvā gāthamāha –
“ 你的导师世尊是谁?这清净之言又是谁的?
车乘之雄啊,绝非以舍弃劫或明之故,
人们说,这样行道的沙门,就能这样超越苦。”巴利
‘‘Ko nu te bhagavā satthā, kassetaṃ vacanaṃ suci; Na hi kappaṃ vā vijjaṃ vā, paccakkhāya rathesabha; Samaṇaṃ āhu vattantaṃ, yathā dukkhassatikkamo’’ti.
在这里,你所说的这番清净话语,到底是谁说的话呢?“业论苦行者”,是指反复思择之后持续修行、获得了神通与等至、宣说业论的那些苦行者。“明论者”,是指具足漏尽智明的人,也就是独觉佛。这段话的意思是:车乘之雄啊,大王,如果不认可业论沙门或明论沙门,不依靠他们的教导,是不可能这样修行的。能像这样超越苦地修行的人,就叫做沙门。听了他们的话之后,才能这样修行。所以请你说说:你的导师、世尊,究竟是谁?巴利
Tattha kassetanti etaṃ tayā vuttaṃ sucivacanaṃ kassa vacanaṃ nāma. Kappanti kappetvā kappetvā pavattitānaṃ abhiññāsamāpattīnaṃ lābhiṃ kammavādiṃ tāpasaṃ. Vijjanti āsavakkhayañāṇavijjāya samannāgataṃ paccekabuddhaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – rathesabha mahārāja, na hi kappasamaṇaṃ vā vijjāsamaṇaṃ vā paccakkhāya tassovādaṃ vinā evaṃ paṭipajjituṃ sakkā. Yathā dukkhassa atikkamo hoti, evaṃ vattantaṃ samaṇaṃ āhu. Tesaṃ pana vacanaṃ sutvā sakkā evaṃ paṭipajjituṃ, tasmā vadehi, ko nu te bhagavā satthāti.
“ 鹿皮衣者啊,我从未在任何时候轻视过任何人;
我从来没有恭敬地亲近过任何沙门或婆罗门。”巴利
‘‘Na migājina jātucche, ahaṃ kañci kudācanaṃ; Samaṇaṃ brāhmaṇaṃ vāpi, sakkatvā anupāvisi’’nti.
这里,“恭敬”是指为了询问出家的功德而礼敬。“亲近”是说:我过去从未亲近过任何人,也不曾问过其他任何沙门。因为即使他在独觉佛面前听闻正法,也从未特别针对性地询问过出家的功德,所以他才这样说。巴利
Tattha sakkatvāti pabbajjāya guṇapucchanatthāya pūjetvā. Anupāvisinti na kañci anupaviṭṭhapubbosmi, na mayā añño koci samaṇo pucchitapubboti vadati. Iminā hi paccekabuddhānaṃ santike dhammaṃ suṇantenapi na kadāci odissakavasena pabbajjāya guṇo pucchitapubbo, tasmā evamāha.
他这样说完之后,为了说明自己出家的原因,便从头开始讲起:巴利
Evañca pana vatvā yena kāraṇena pabbajito, taṃ ādito paṭṭhāya dīpento āha –
他以盛大的威势前行,带着荣耀与光辉;
歌声被唱起时,鼓被敲响时。巴利
‘‘Mahatā cānubhāvena, gacchanto siriyā jalaṃ; Gīyamānesu gītesu, vajjamānesu vaggusu.
各种鼓乐敲击齐鸣,节拍和谐相应。
披着鹿皮的人啊,我看见一棵果实累累的芒果树,被遮挡着。
被那些贪求果实的人们和众生击打着的芒果树。巴利
‘‘Tūriyatāḷasaṅghuṭṭhe, sammatālasamāhite; Sa migājina maddakkhiṃ, phaliṃ ambaṃ tirocchadaṃ; Haññamānaṃ manussehi, phalakāmehi jantubhi.
我舍弃那荣华,鹿皮衣啊,我下来了;
来到芒果树根,有果的与无果的。巴利
‘‘So khohaṃ taṃ siriṃ hitvā, orohitvā migājina; Mūlaṃ ambassupāgacchiṃ, phalino nipphalassa ca.
见芒果树结实已遭砍伐,摧折破碎;
另有一株芒果树,青光泛彩悦人意。巴利
‘‘Phaliṃ ambaṃ hataṃ disvā, viddhastaṃ vinaḷīkataṃ; Athekaṃ itaraṃ ambaṃ, nīlobhāsaṃ manoramaṃ.
同样,我们如今也一定身处众多权贵的荆棘之中。
敌人会杀死我们,就像那棵结满果实的芒果树被砍倒一样。巴利
‘‘Evameva nūnamhepi, issare bahukaṇṭake; Amittā no vadhissanti, yathā ambo phalī hato.
“ 豹因为皮毛而被杀,象因为象牙而被杀;
财富会害死有钱人,而无所牵挂、没有执著的人则不会。
一棵结果的芒果树,一棵不结果的芒果树,这两棵都是我的老师。”巴利
‘‘Ajinamhi haññate dīpi, nāgo dantehi haññate; Dhanamhi dhanino hanti, aniketamasanthavaṃ; Phalī ambo aphalo ca, te satthāro ubho mamā’’ti.
在那里,当各种乐器被演奏时,发出甘美悦耳的声音。Tūriyatāḷasaṅghuṭṭhe 指在园中,因乐器的敲击而响起声音。Sammatālasamāhite 指具备钹与拍板(等打击乐器)。Sa migājinā 中的 migājina 是呼格,即“弥伽耆那啊,那个我看见了”。Phaliṃ amban 指结了果的芒果树。Tirocchadan 指那棵越过围墙、长在园内而靠着外墙的芒果树。Haññamānan 指正遭击打。Orohitvā 指从象背而下。Vinaḷīkatan 指成了被弃的废秆。巴利
Tattha vaggusūti madhurassaresu tūriyesu vajjamānesu. Tūriyatāḷasaṅghuṭṭheti tūriyānaṃ tāḷitehi saṅghuṭṭhe uyyāne. Sammatālasamāhiteti sammehi ca tālehi ca samannāgate. Sa migājināti migājina, so ahaṃ adakkhiṃ. Phaliṃ ambanti phalitaṃ ambarukkhanti attho. Tirocchadanti tiropākāraṃ uyyānassa antoṭhitaṃ bahipākāraṃ nissāya jātaṃ ambarukkhaṃ. Haññamānanti pothiyamānaṃ. Orohitvāti hatthikkhandhā otaritvā. Vinaḷīkatanti nipattanaḷaṃ kataṃ.
正是这样,就是如此。Phalī 的意思是具足果实。Ajinamhi 是为了皮革,也就是为了做皮革的缘故。Dantehi 是用自己的牙齿,意思是因牙齿而遭杀害,也就是被杀害。Hanti 就是被杀害。Aniketamasanthavaṃ 的意思是:有人舍弃了住所而出家,所以叫无家;又因为对以诸行为依据的渴爱亲密已不存在,所以叫无亲厚。这样无家无亲厚的人,谁能杀害呢?这就是所要表达的意思。Te satthāro 是说:那两棵树成了我的老师。巴利
Evamevāti evaṃ eva. Phalīti phalasampanno. Ajinamhīti cammatthāya cammakāraṇā. Dantehīti attano dantehi, haññate dantanimittaṃ haññateti attho. Hantīti haññati. Aniketamasanthavanti yo pana niketaṃ pahāya pabbajitattā aniketo nāma sattasaṅkhāravatthukassa taṇhāsanthavassa abhāvā asanthavo nāma, taṃ aniketaṃ asanthavaṃ ko hanissatīti adhippāyo. Te satthāroti te dve rukkhā mama satthāro ahesunti vadati.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16