尼弥本生注释(续) §485
22. 大集义注 · 331 段
“天车御者摩得利被问,便如是答:
他知道了恶业的果报,就向问的人解说。
‘‘Tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi; Vipākaṃ pāpakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.
“在人世间,凡杀害母亲或父亲、杀害阿拉汉者,是波罗夷罪者;
这些凶恶之人造作恶业,便是这些食血脓之辈。”
‘‘Ye mātaraṃ vā pitaraṃ vā jīvaloke, pārājikā arahante hananti; Te luddakammā pasavetva pāpaṃ, teme janā lohitapubbabhakkhā’’ti.
这里,“被炎热所逼恼”是指被折磨所苦。“波罗夷”意思是失败者,也就是杀害了年老体衰的父母之后,即使还是在家人身份,也已经犯了波罗夷罪。“阿拉汉”是指值得接受殊胜供养的人。“杀害”是指杀害历经苦难养育自己的父母。另外,“阿拉汉”这个词也把佛陀的声闻弟子包括在内。
Tattha ghammābhitattāti santāpena pīḷitā. Pārājikāti parājitā jarājiṇṇe mātāpitaro ghātetvā gihibhāveyeva pārājikaṃ pattā. Arahanteti pūjāvisesassa anucchavike. Hanantīti dukkarakārake mātāpitaro mārenti. Apica ‘‘arahante’’ti padena buddhasāvakepi saṅgaṇhāti.
在另一个叫乌萨达的地狱里,地狱卒用棕榈叶那么大的燃烧铁钩刺穿地狱众生的舌头,把他们拖拽出来,摔在燃烧的铁地上,像摊开牛皮一样把他们的身体铺平,然后用一百根铁钉捶打他们。他们像被扔到干地上的鱼一样挣扎扑腾,受不了那种痛苦,一边哭一边哀号,嘴里淌着口水。摩得利把这些指给国王看之后,国王说道:
Aparasmimpi ussadaniraye nirayapālā nerayikānaṃ tālappamāṇena jalitaayabaḷisena jivhaṃ vijjhitvā ākaḍḍhitvā te satte jalitaayapathaviyaṃ pātetvā usabhacammaṃ viya pattharitvā saṅkusatena hananti. Te thale khittamacchā viya phandanti, tañca dukkhaṃ sahituṃ asakkontā rodantā paridevantā mukhena kheḷaṃ muñcanti. Tasmiṃ rājā mātalinā dassite āha –
看舌头被鱼钩刺穿,如皮革被百钉击毁。
鱼被扔在旱地上,像这样颤抖挣扎,哭着吐出唾沫,这些人到底怎么了?
‘‘Jivha ca passa baḷisena viddhaṃ, vihataṃ yathā saṅkusatena cammaṃ; Phandanti macchāva thalamhi khittā, muñcanti kheḷaṃ rudamānā kimete.
“我看见之后,恐惧攫住了我;摩得利,天车御者,我要问你:
这些人到底造了什么恶业,怎么会被弯钩钩住,躺倒在那里呢?”
‘‘Bhayañhi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ mātali devasārathi; Ime nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ, yeme janā vaṅkaghastā sayantī’’ti.
“天车御者摩得利被问,便如是答:
他了知恶业的果报,向知者宣说了。
‘‘Tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi; Vipākaṃ pāpakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.
凡是来到集市的人,都按着价钱把价钱往下压,
用欺诈对付欺诈,因为贪图钱财,就像用藏起来的钩子去杀水里的鱼一样。
‘‘Ye keci sandhānagatā manussā, agghena agghaṃ kayaṃ hāpayanti; Kūṭena kūṭaṃ dhanalobhahetu, channaṃ yathā vāricaraṃ vadhāya.
“欺诈者确实得不到庇护,他被自己造下的业牵引着。
那些造下残忍恶行的人,就像吞了鱼钩一样,只能躺倒在那里。”
‘‘Na hi kūṭakārissa bhavanti tāṇā, sakehi kammehi purakkhatassa; Te luddakammā pasavetva pāpaṃ, teme janā vaṅkaghastā sayantī’’ti.
这里,“这些是为什么”是在问:这些是什么原因造成的?“吞了钩的”指吞下鱼钩的。“进入交易界限的”指进入了交易的范围,也就是站在估价的地方。所谓“以价压价”,就是收下各种贿赂之后,压低象、马等有知觉之物,或金银等无知觉之物的价格。所谓“交易”,就是在压价时压低买方应付的金额:本该付一百钱,却让对方只付五十钱,剩下的就和那些人分了拿走。“以骗对骗”指在秤上做手脚等各种欺诈。“因贪财之故”指因为贪图钱财才做这种欺诈之事。他们在做这些事时,还用甜言蜜语把真相掩盖起来,就像为了杀水里的鱼,把鱼钩用饵盖住,鱼看不见钩就被钓上来杀掉一样;他们也是这样把真相藏起来再做那些事。因为欺诈的人心里想:“我的事藏得很好,没人知道。”可是对欺诈者来说,根本没有什么庇护。他被这些业牵着走,得不到立足之处。
Tattha kimeteti kiṃkāraṇā ete. Vaṅkaghastāti gilitabaḷisā. Sandhānagatāti sandhānaṃ mariyādaṃ gatā, agghāpanakaṭṭhāne ṭhitāti attho. Agghena agghanti taṃ taṃ agghaṃ lañjaṃ gahetvā hatthiassādīnaṃ vā jātarūparajatādīnaṃ vā tesaṃ tesaṃ saviññāṇakāviññāṇakānaṃ agghaṃ hāpenti. Kayanti taṃ hāpentā kāyikānaṃ kayaṃ hāpenti, sate dātabbe paṇṇāsaṃ dāpenti, itaraṃ tehi saddhiṃ vibhajitvā gaṇhanti. Kūṭena kūṭanti tulākūṭādīsu taṃ taṃ kūṭaṃ. Dhanalobhahetūti dhanalobhena etaṃ kūṭakammaṃ karonti. Channaṃ yathā vāricaraṃ vadhāyāti taṃ pana kammaṃ karontāpi madhuravācāya tathā katabhāvaṃ paṭicchannaṃ katvā yathā vāricaraṃ macchaṃ vadhāya upagacchantā baḷisaṃ āmisena paṭicchannaṃ katvā taṃ vadhenti, evaṃ paṭicchannaṃ katvā taṃ kammaṃ karonti. Na hi kūṭakārissāti paṭicchannaṃ mama kammaṃ, na taṃ koci jānātīti maññamānassa hi kūṭakārissa tāṇā nāma na honti. So tehi kammehi purakkhato patiṭṭhaṃ na labhati.
这些女人身体残缺破碎,出身低贱,举起手臂痛哭;
她们浑身涂满血和脓,就像在屠宰场里被割碎的母牛;
她们被永远埋在大地的土层里,火焰高过肩部燃烧着。
‘‘Nārī imā samparibhinnagattā, paggayha kandanti bhuje dujaccā; Sammakkhitā lohitapubbalittā, gāvo yathā āghātane vikantā; Tā bhūmibhāgasmiṃ sadā nikhātā, khandhātivattanti sajotibhūtā.
摩得利啊,看到这景象,恐惧抓住了我;天车御者,我要问你:
这些女人到底造了什么恶业,竟被永远埋在地里?
五蕴已超越,成为充满火焰的。
‘‘Bhayañhi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ mātali devasārathi; Imā nu nāriyo kimakaṃsu pāpaṃ, yā bhūmibhāgasmiṃ sadā nikhātā; Khandhātivattanti sajotibhūtā.
“天车御者摩得利被问,便如是答:
知晓恶业的果报,就向知者说明。
‘‘Tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi; Vipākaṃ pāpakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.
“在这众生界,果利答女子们行为不清净,行不善之事。
她们放荡,抛弃了丈夫,为了寻欢作乐又跟了别人。
她们在有情世间享受过快乐后,如今超越诸蕴,成为炽燃者。”
‘‘Kolitthiyāyo idha jīvaloke, asuddhakammā asataṃ acāruṃ; Tā dittarūpā pati vippahāya, aññaṃ acāruṃ ratikhiḍḍahetu; Tā jīvalokasmiṃ ramāpayitvā, khandhātivattanti sajotibhūtā’’ti.
在这里,“女人”就是指女性。“身体完全破碎”是指整个身体彻底裂开。“出身低贱”是指出身卑劣、相貌丑陋、令人厌恶。“屠杀场”是指杀牛的地方。“被砍断”是指像被砍掉头的牛一样,身上沾满脓血。“永远被埋住”是指一直陷在燃烧的铁地里,埋到腰部那么深,像被钉住一样立着。“越过山岭”是说:亲爱的摩得利啊,那些山岭越过这些女人。据说,当她们这样陷到腰部深站着的时候,东方会升起一座燃烧的铁山,像雷电一样轰鸣着冲过来,像磨石一样把她们的身体碾过去。等那座山越过她们、停在西边时,她们的身体又再出现。她们受不了这种痛苦,举起手臂哭喊。其他方向升起的燃烧铁山也是这样。两座山同时升起,像榨甘蔗的机器一样挤压她们,沸腾的血就流出来。有时三座山同时升起挤压她们,有时四座山同时升起挤压她们的身体。所以说“越过山岭”。
Tattha nārīti itthiyo. Samparibhinnagattāti suṭṭhu samantato bhinnasarīrā. Dujaccāti dujjātikā virūpā jegucchā. Āghātaneti gāvaghātaṭṭhāne. Vikantāti chinnasīsā gāvo viya pubbalohitalittā hutvā . Sadā nikhātāti niccaṃ jalitaayapathaviyaṃ kaṭimattaṃ pavesetvā nikhaṇitvā ṭhapitā viya ṭhitā. Khandhātivattantīti samma mātali, tā nāriyo ete pabbatakkhandhā atikkamanti. Tāsaṃ kira evaṃ kaṭippamāṇaṃ pavisitvā ṭhitakāle puratthimāya disāya jalitaayapabbato samuṭṭhahitvā asani viya viravanto āgantvā sarīraṃ saṇhakaraṇī viya pisanto gacchati. Tasmiṃ ativattitvā pacchimapasse ṭhite puna ca tāsaṃ sarīraṃ pātu bhavati. Tā dukkhaṃ adhivāsetuṃ asakkontiyo bāhā paggayha kandanti. Sesadisāsu vuṭṭhitesu jalitapabbatesupi eseva nayo. Dve pabbatā samuṭṭhāya ucchughaṭikaṃ viya pīḷenti, lohitaṃ pakkuthitaṃ sandati. Kadāci tayo pabbatā samuṭṭhāya pīḷenti. Kadāci cattāro pabbatā samuṭṭhāya tāsaṃ sarīraṃ pīḷenti. Tenāha ‘‘khandhātivattantī’’ti.
Kolitthiyā 指的是安住在家族中的良家女子。Asataṃ acāruṃ 指做了不受约束的行为。Dittarūpā 指成为狡诈虚伪、骗子一类的人。Pati vippahāya 指抛弃了自己的丈夫。Acāruṃ 指去了别处。Ratikhiḍḍahetu 指因为欲乐和嬉戏的缘故。Ramāpayitvā 指与其他男人一起让自己的心享受快乐之后,投生到了这里。于是这些山峰成为炽燃的,越过了她们的身体。
Kolitthiyāyoti kule patiṭṭhitā kuladhītaro. Asataṃ acārunti asaññatakammaṃ kariṃsu. Dittarūpāti saṭharūpā dhuttajātikā hutvā. Pati vippahāyāti attano patiṃ pajahitvā. Acārunti agamaṃsu. Ratikhiḍḍahetūti kāmaratihetu ceva khiḍḍāhetu ca. Ramāpayitvāti parapurisehi saddhiṃ attano cittaṃ ramāpayitvā idha upapannā. Atha tāsaṃ sarīraṃ ime khandhātivattanti sajotibhūtāti.
抓住这些人的双脚,把他们头朝下屡屡扔进地狱,这是为什么?
御者啊,目睹此景,恐惧攫住了我;摩得利,天车御者,我问问你。
这些人到底造了什么恶业,这些人才会使人头朝下堕入地狱?
‘‘Pāde gahetvā kissa ime puneke, avaṃsirā narake pātayanti; Bhayañhi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ mātali devasārathi; Ime nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ, yeme janā avaṃsirā narake pātayanti.
“天车御者摩得利被问,便如是答:
他了知恶业的果报,是为那些前来问法的人解说的。
‘‘Tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi; Vipākaṃ pāpakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.
那些在活人世间行为不端、侵犯别人妻子的人,
像他们这种具有如此性质的人,就是窃取最上财物的贼,这些人头朝下抛入地狱。
‘‘Ye jīvalokasmiṃ asādhukammino, parassa dārāni atikkamanti; Te tādisā uttamabhaṇḍathenā, teme janā avaṃsirā narake pātayanti.
“他们就在那里,在许多个雨季里,在地狱中感受着苦受。
造恶的人被自己的业牵着走,确实找不到任何庇护。
他们造下残忍的恶业,这些人就被头朝下扔进地狱。”
‘‘Te vassapūgāni bahūni tattha, nirayesu dukkhaṃ vedanaṃ vedayanti; Na hi pāpakārissa bhavanti tāṇā, sakehi kammehi purakkhatassa; Te luddakammā pasavetva pāpaṃ, teme janā avaṃsirā narake pātayantī’’ti.
在这里,地狱指的是装满燃烧炭火的大坑。据说,那些众生就像不肯进入牛栏的牛一样,被地狱卒拿着各种武器刺穿、捶打;当他们来到那地狱时,地狱卒就把他们头朝下倒过来,抛进去、扔进去。见到他们这样被抛下,提问者便这样问道。“偷窃最上财物者”,就是偷了人们所珍爱的最胜财物的人。
Tattha naraketi jalitaaṅgārapuṇṇe mahāāvāṭe. Te kira vajaṃ apavisantiyo gāvo viya nirayapālehi nānāvudhāni gahetvā vijjhiyamānā pothiyamānā yadā taṃ narakaṃ upagacchanti, atha te nirayapālā uddhaṃpāde katvā tattha pātayanti khipanti. Evaṃ te pātiyamāne disvā pucchanto evamāha. Uttamabhaṇḍathenāti manussehi piyāyitassa varabhaṇḍassa thenakā.
摩得利御者这样说完之后,就让那个地狱消失,把车赶到前面,指示了邪见者投生受报的地狱。被问到这件事时,他回答了。
Evañca pana vatvā mātalisaṅgāhako taṃ nirayaṃ antaradhāpetvā rathaṃ purato pesetvā micchādiṭṭhikānaṃ paccanaṭṭhānaṃ nirayaṃ dassesi. Tena puṭṭho cassa viyākāsi.
地狱里显现出各种各样、高低不一的刑罚,形态极其恐怖。
摩得利天车御者啊,我看见之后,恐惧攫住了我;我来问你。
这些人到底造了什么恶业,才会感受这么强烈、尖锐的苦?
他们感受着粗恶、苦涩的受。
‘‘Uccāvacāme vividhā upakkamā, nirayesu dissanti sughorarūpā; Bhayañhi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ mātali devasārathi; Ime nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ, yeme janā adhimattā dukkhā tibbā; Kharā kaṭukā vedanā vedayanti.
“天车御者摩得利被问,便如是答:
知者向不知者宣说了恶业的异熟果。
‘‘Tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi; Vipākaṃ pāpakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.
“世间怀恶见者,因痴而行信任之业,
复劝他人执取诸见;彼等既生恶见,还复由此积集诸恶。
这些人感受着极其猛烈、尖锐、粗恶、辛辣的苦受。”
‘‘Ye jīvalokasmiṃ supāpadiṭṭhino, vissāsakammāni karonti mohā; Parañca diṭṭhīsu samādapenti, te pāpadiṭṭhiṃ pasavetva pāpaṃ; Teme janā adhimattā dukkhā tibbā, kharā kaṭukā vedanā vedayantī’’ti.
在这里,“高低”是指有些小、有些大,意思是参差不齐。“手段”是指运用原因和方法。“极恶邪见者”是指抱着“没有布施”等十种邪见、极其恶劣地执持邪见的人。“依信所造业”是指因为信赖那种邪见、依止于它,而造作种种恶业。“这些人”是指那些正在经历这般痛苦的人。
Tattha uccāvacāmeti uccā avacā ime, khuddakā ca mahantā cāti attho. Upakkamāti kāraṇappayogā. Supāpadiṭṭhinoti ‘‘natthi dinna’’ntiādikāya dasavatthukāya micchādiṭṭhiyā suṭṭhu pāpadiṭṭhino. Vissāsakammānīti tāya diṭṭhiyā vissāsena tannissitā hutvā nānāvidhāni pāpakammāni karonti. Temeti te ime janā evarūpaṃ dukkhaṃ anubhavanti.
他这样向国王讲明了那些持邪见者各自堕入的地狱。天界那边,天众们也一直望着国王来的方向,在善法堂的天众集会处坐着。帝释天神也在想:“摩得利怎么去了这么久?”他察觉到原因后,心想:“摩得利为了展示自己作为使者的特殊本领,正一边展示地狱,一边说‘大王,造了某种业,就会在某个地狱里受苦’,可是尼弥王的寿命已经很少,快要耗尽了,地狱的展示却还没完没了。”于是派了一位速度极快的天子,吩咐道:“你去告诉摩得利:‘赶快带国王回来!’”那位天子答应“好”,就飞速赶去传话。摩得利听了他的话,心想“不能再耽搁了”,便立刻让国王在四方遍见众多地狱,然后说出这首偈颂——
Iti rañño micchādiṭṭhikānaṃ paccananirayaṃ ācikkhi. Devalokepi devagaṇā rañño āgamanamaggaṃ olokayamānā sudhammāyaṃ devasabhāyaṃ nisīdiṃsuyeva. Sakkopi ‘‘kiṃ nu kho, mātali, cirāyatī’’ti upadhārento taṃ kāraṇaṃ ñatvā ‘‘mātali, attano dūtavisesaṃ dassetuṃ ‘mahārāja, asukakammaṃ katvā asukaniraye nāma paccantī’ti niraye dassento vicarati, nimirañño pana appameva āyu khīyetha, nirayadassanaṃ nāssa pariyantaṃ gaccheyyā’’ti ekaṃ mahājavaṃ devaputtaṃ pesesi ‘‘tvaṃ ‘sīghaṃ rājānaṃ gahetvā āgacchatū’ti mātalissa vadehī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā javena gantvā ārocesi. Mātali, tassa vacanaṃ sutvā ‘‘na sakkā cirāyitu’’nti rañño ekapahāreneva catūsu disāsu bahū niraye dassetvā gāthamāha –
“大王,你已经知道了恶业者的住处;
猎人行径的果报处,以及破戒者的趣向;
现在你就出发吧,王仙,到天王面前去。”
‘‘Viditāni te mahārāja, āvāsaṃ pāpakamminaṃ; Ṭhānāni luddakammānaṃ, dussīlānañca yā gati; Uyyāhi dāni rājīsi, devarājassa santike’’ti.
这句话的意思是:大王,你已经看见了这些造恶业众生的住处,也知道了那些凶残造业者的所在。那些破戒无德者的趣向和投生,你也已经了解。现在,为了让你看到天王身边的天界福报,你就启程前往天王那里吧,大王。
Tassattho – mahārāja, imaṃ pāpakammīnaṃ sattānaṃ āvāsaṃ disvā luddakammānañca ṭhānāni tayā viditāni. Dussīlānañca yā gati nibbatti, sāpi te viditā. Idāni devarājassa santike dibbasampattiṃ dassanatthaṃ uyyāhi gacchāhi, mahārājāti.
摩得利这样说完之后,就把车驾转向天界的方向。国王在前往天界的途中,看见一座十二由旬长的空中宫殿,由宝石所成,有五座塔尖,装饰着一切庄严饰品,配有园林和池塘,周围环绕着劫波树,那是天女比拉尼的宫殿;又看见那位天女坐在尖顶阁楼里的床座上,被一千位天女围绕着,正打开镶有宝石的狮子形窗格,向外眺望。国王看见这些之后,便以偈颂询问摩得利,摩得利也为他作了解答。
Evañca pana vatvā mātali devalokābhimukhaṃ rathaṃ pesesi. Rājā devalokaṃ gacchanto dvādasayojanikaṃ maṇimayaṃ pañcathūpikaṃ sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitaṃ uyyānapokkharaṇisampannaṃ kapparukkhaparivutaṃ bīraṇiyā devadhītāya ākāsaṭṭhakavimānaṃ disvā, tañca devadhītaraṃ antokūṭāgāre sayanapiṭṭhe nisinnaṃ accharāsahassaparivutaṃ maṇisīhapañjaraṃ vivaritvā olokentiṃ disvā mātaliṃ pucchanto gāthamāha. Itaropissa byākāsi.
五峰天宫现,花鬘严饰,床座中央;
彼处有女,具大威神,示现种种高低神变。
‘‘Pañcathūpaṃ dissatidaṃ vimānaṃ, mālāpiḷandhā sayanassa majjhe; Tatthacchati nārī mahānubhāvā, uccāvacaṃ iddhi vikubbamānā.
摩得利天车御者啊,见到你,我确实心生欢喜;我要问你:
这个女人到底做了什么善事,让她投生到天界,在宫殿里享受快乐?
‘‘Vittī hi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ mātali devasārathi; Ayaṃ nu nārī kimakāsi sādhuṃ, yā modati saggapattā vimāne.
“天车御者摩得利被问,便如是答:
他如实了知福业的异熟果报,向不知者解说。
‘‘Tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi; Vipākaṃ puññakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.
“如果你在人世间听说过毗罗尼,她曾是婆罗门家生的女奴;
她看见那位该款待的客人到来,就像母亲见到儿子一样,一时欢喜起来。
因为克制自己、乐于分享,她在这座宫殿里享受快乐。”
‘‘Yadi te sutā bīraṇī jīvaloke, āmāyadāsī ahu brāhmaṇassa; Sā pattakālaṃ atithiṃ viditvā, mātāva puttaṃ sakimābhinandī; Saṃyamā saṃvibhāgā ca, sā vimānasmi modatī’’ti.
在这里,“五座尖顶阁楼”是指有五座尖顶建筑的宫殿。“佩戴花鬘”是说用花鬘等一切装饰品打扮得庄严。“住在那里”就是住在那一座宫殿里。“显现种种神通”是显示各种不同的天界神通。“看见之后”是说,看见这些以后,站着的我生起喜悦、得到欢喜;因为欢喜到了极点,我就像成了欢喜本身一样,这就是这句话的意思。“家生婢女”是指从家中婢女腹中出生的婢女。“她曾是婆罗门的婢女”:据说在迦叶佛时代,她曾是某位婆罗门的婢女。“到了应供的时候”:那位婆罗门曾把八份筹食布施给僧团。他回家后对妻子说:“从明天起,你每天都要为每位比丘准备价值一个 kahāpaṇa 的食物,办成八份筹食。”她拒绝说:“主人,比丘们都很狡猾,我做不到。”他的女儿们也都拒绝了。于是他对那个婢女说:“你能做到吗,阿妈?”她答应说:“我能,主人。”她认真准备好粥、嚼食、正餐等,当抽到筹签、按时前来应供的客人到来时,她认出这是应供的时候,就请他们在涂了新鲜牛粪、撒了花、铺得很整齐的座位上坐下;就像母亲见到远行归来的儿子时,会欢喜一次那样,她始终都那样欢喜,恭敬地侍奉,甚至把自己所有的东西也拿出一些来供养。“由于自制和分享”:她具足戒行,也具足布施,因此凭着这戒行和布施,她在这座宫殿中享受快乐。或者,“自制”是指调伏诸根。
Tattha pañcathūpanti pañcahi kūṭāgārehi samannāgataṃ. Mālāpiḷandhāti mālādīhi sabbābharaṇehi paṭimaṇḍitāti attho. Tatthacchatīti tasmiṃ vimāne acchati. Uccāvacaṃ iddhi vikubbamānāti nānappakāraṃ deviddhiṃ dassayamānā. Disvāti etaṃ disvā ṭhitaṃ maṃ vitti vindati paṭilabhati, vittisantako viya homi tuṭṭhiyā atibhūtattāti attho. Āmāyadāsīti gehadāsiyā kucchimhi jātadāsī. Ahu brāhmaṇassāti sā kira kassapadasabalassa kāle ekassa brāhmaṇassa dāsī ahosi. Sā pattakālanti tena brāhmaṇena aṭṭha salākabhattāni saṅghassa pariccattāni ahesuṃ. So gehaṃ gantvā ‘‘sve paṭṭhāya ekekassa bhikkhussa ekekaṃ kahāpaṇagghanakaṃ katvā aṭṭha salākabhattāni sampādeyyāsī’’ti brāhmaṇiṃ āha. Sā ‘‘sāmi, bhikkhu nāma dhutto, nāhaṃ sakkhissāmī’’ti paṭikkhipi. Dhītaropissa paṭikkhipiṃsu. So dāsiṃ ‘‘sakkhissasi ammā’’ti āha. Sā ‘‘sakkhissāmi ayyā’’ti sampaṭicchitvā sakkaccaṃ yāgukhajjakabhattādīni sampādetvā salākaṃ labhitvā āgataṃ pattakālaṃ atithiṃ viditvā haritagomayupalitte katapupphupahāre supaññattāsane nisīdāpetvā yathā nāma vippavāsā āgataṃ puttaṃ mātā sakiṃ abhinandati, tathā niccakālaṃ abhinandati, sakkaccaṃ parivisati, attano santakampi kiñci deti. Saṃyamā saṃvibhāgā cāti sā sīlavatī ahosi cāgavatī ca, tasmā tena sīlena ceva cāgena ca imasmiṃ vimāne modati. Atha vā saṃyamāti indriyadamanā.
摩得利说完这番话,就驱车向前,向国王展示了须那丁那天子的七座黄金宫殿。国王看见那些宫殿和那位天子的殊胜成就后,就问那位天子曾造了什么业。摩得利也为他作了解说。
Evañca pana vatvā mātali purato rathaṃ pesetvā soṇadinnadevaputtassa satta kanakavimānāni dassesi. So tāni ca tassa ca sirisampattiṃ disvā tena katakammaṃ pucchi. Itaropissa byākāsi.
七座化现的天宫闪闪发光,光芒四射。
在那里,那位有大神通的夜叉,用一切饰品把自己装扮起来。
他在众女子的围绕下,从四周巡行而过。
‘‘Daddallamānā ābhenti, vimānā satta nimmitā; Tattha yakkho mahiddhiko, sabbābharaṇabhūsito; Samantā anupariyāti, nārīgaṇapurakkhato.
摩得利啊,看见你让我满心欢喜,我要问你——天车御者:
这个人到底做了什么善事,投生到天界后,在宫殿里享受快乐?
‘‘Vittī hi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ mātali devasārathi; Ayaṃ nu macco kimakāsi sādhuṃ, yo modati saggapatto vimāne.
“天车御者摩得利被问,便如是答:
他如实了知福业的果报,并向不知此事的人宣说。
‘‘Tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi; Vipākaṃ puññakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.
须那丁那居士,他曾是一位大施主。
这位为了出家人们,建了七座精舍。
‘‘Soṇadinno gahapati, esa dānapatī ahu; Esa pabbajituddissa, vihāre satta kārayi.
恭敬承事彼处安居之诸比丘,
供养衣服、饮食、床座及灯明。
他以清净的心,布施给正直的人。
‘‘Sakkaccaṃ te upaṭṭhāsi, bhikkhavo tattha vāsike; Acchādanañca bhattañca, senāsanaṃ padīpiyaṃ; Adāsi ujubhūtesu, vippasannena cetasā.
“十四日、十五日,以及半月的第八日;
以及神变半月,善具足八支。
‘‘Cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī; Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ.
“他守持布萨戒,始终在戒律上守护自己;
他因为克制自己和乐于分享,在天宫里享受快乐。”
‘‘Uposathaṃ upavasī, sadā sīlesu saṃvuto; Saṃyamā saṃvibhāgā ca, so vimānasmi modatī’’ti.
其中,“闪耀”是指明亮发光。“照耀”是指像朝阳一样放出光芒。“那里”是指在依次排列的那七座宫殿中。“夜叉”是指一位天子。大王,这位首那丁那,过去在迦叶佛、十力者住世的时代,是迦尸国某个市镇里一位名叫首那丁那的居士、施主。他为出家众建了七间精舍小屋,又恭恭敬敬地用四种资具供养住在那里面的比丘们,还持守布萨,始终守护戒律。他从那里死后,转生到这里享受快乐,这就是这段话的意思。另外,这里说的“神变半月”,是指第八日布萨的前一天和后一天,也就是第七日和第九日;以及第十四日、第十五日布萨的前一天和后一天,也就是第十三日和初一,合起来说的。
Tattha daddallamānāti jalamānā. Ābhentīti taruṇasūriyo viya obhāsanti. Tatthāti tesu paṭipāṭiyā ṭhitesu sattasu vimānesu. Yakkhoti eko devaputto. Soṇadinnoti mahārāja, ayaṃ pubbe kassapadasabalassa kāle kāsiraṭṭhe aññatarasmiṃ nigame soṇadinno nāma gahapati dānapati ahosi. So pabbajite uddissa satta vihārakuṭiyo kāretvā tattha vāsike bhikkhū catūhi paccayehi sakkaccaṃ upaṭṭhāsi, uposathañca upavasi, niccaṃ sīlesu ca saṃvuto ahosi. So tato cavitvā idhūpapanno modatīti attho. Ettha ca pāṭihāriyapakkhanti idaṃ pana aṭṭhamīuposathassa paccuggamanānugamanavasena sattaminavamiyo, cātuddasīpannarasīnaṃ paccuggamanānugamanavasena terasīpāṭipade ca sandhāya vuttaṃ.
他这样讲完首那丁那所造的业之后,把车驾到前面,示现出一座水晶宫殿。这座宫殿高二十五由旬,有数百根七宝所成的柱子,装饰着数百座尖顶楼阁,四周环绕着铃网,悬挂着金制和银制的幢幡,点缀着种种鲜花装饰的美丽园林和树林,还有令人愉悦的池塘,周围有许多擅长舞蹈、歌唱、奏乐等的天女围绕。国王看到这些之后,就问那些天女造了什么业,另一个人为他作了解答。
Evaṃ soṇadinnassa katakammaṃ kathetvā purato rathaṃ pesetvā phalikavimānaṃ dassesi. Taṃ ubbedhato pañcavīsatiyojanaṃ anekasatehi sattaratanamayatthambhehi samannāgataṃ, anekasatakūṭāgārapaṭimaṇḍitaṃ , kiṅkiṇikajālāparikkhittaṃ, samussitasuvaṇṇarajatamayadhajaṃ, nānāpupphavicittauyyānavanavibhūsitaṃ, ramaṇīyapokkharaṇisamannāgataṃ, naccagītavāditādīsu chekāhi accharāhi samparikiṇṇaṃ. Taṃ disvā rājā tāsaṃ accharānaṃ katakammaṃ pucchi, itaropissa byākāsi.
这座宫殿光辉闪耀,是由水晶善巧制成的;
充满成群殊胜女子的,以殊胜尖顶楼阁装饰的。
饭食饮料样样齐全,还有舞蹈和歌唱。
‘‘Pabhāsati midaṃ byamhaṃ, phalikāsu sunimmitaṃ; Nārīvaragaṇākiṇṇaṃ, kūṭāgāravarocitaṃ; Upetaṃ annapānehi, naccagītehi cūbhayaṃ.
御者啊,见你令我得欢喜;天界御者摩得利,我今问汝:
此诸凡人修何善业,得生天上,于天宫中欢悦受乐?
‘‘Vittī hi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ mātali devasārathi; Ime nu maccā kimakaṃsu sādhuṃ, yā modare saggapattā vimāne.
“天车御者摩得利被问,便如是答:
他了知福业的果报,是为不知道的人宣说的。
‘‘Tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi; Vipākaṃ puññakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.
518第518段没有可翻译的巴利文内容。
518.
“在这人世间,凡是持戒的女信众,
乐于布施,常怀净信,安住于真实,在布萨日不放逸;
她们因为克制自己和乐于分享,就在天宫里享受快乐。”
‘‘Yā kāci nāriyo idha jīvaloke, sīlavantiyo upāsikā; Dāne ratā niccaṃ pasannacittā, sacce ṭhitā uposathe appamattā; Saṃyamā saṃvibhāgā ca, tā vimānasmi modare’’ti.
在这里,“梵摩”(byamha)指的是天宫,也就是所说的宫殿。“颇梨迦”(phalikā)指水晶墙壁。“充满殊胜女子群体”指被殊胜的女子群体所充满。“以殊胜尖顶阁庄严”指以殊胜的尖顶阁覆盖、遍布、增广,意思是装饰圆满。“两者”指以两种。“无论哪些”这句话虽然没有加以限定,但应当知道,她们是在迦叶佛的教法时期,在波罗奈成为近事女,结成团体,造作了如上所说的那些福业,从而获得了那种天界的成就。
Tattha byamhanti vimānaṃ, pāsādoti vuttaṃ hoti. Phalikāsūti phalikabhittīsu. Nārīvaragaṇākiṇṇanti varanārigaṇehi ākiṇṇaṃ. Kūṭāgāravarocitanti varakūṭāgārehi ocitaṃ samocitaṃ, vaḍḍhitanti attho. Ubhayanti ubhayehi. ‘‘Yā kācī’’ti idaṃ kiñcāpi aniyametvā vuttaṃ, tā pana kassapabuddhasāsane bārāṇasiyaṃ upāsikā hutvā gaṇabandhanena etāni vuttappakārāni puññāni katvā taṃ dibbasampattiṃ pattāti veditabbā.
然后,御者摩得利把车赶到他面前,示现出一座令人欢喜的宝殿。那座宝殿坐落在一片平整的地面上,高大庄严,像宝山一样闪闪发光,天歌和天乐的声音在其中回荡,许多天子围绕在四周。国王看到之后,就问那些天子过去造了什么业,另一位(摩得利)就为他作了解说。
Athassa so purato rathaṃ pesetvā ekaṃ ramaṇīyaṃ maṇivimānaṃ dassesi. Taṃ same bhūmibhāge patiṭṭhitaṃ ubbedhasampannaṃ maṇipabbato viya obhāsamānaṃ tiṭṭhati, dibbagītavāditaninnāditaṃ bahūhi devaputtehi samparikiṇṇaṃ. Taṃ disvā rājā tesaṃ devaputtānaṃ katakammaṃ pucchi, itaropissa byākāsi.
这座天宫光辉灿烂,是琉璃所化现的。
这座宫殿具备诸地面区域,按部分划分,已量度。
‘‘Pabhāsati midaṃ byamhaṃ, veḷuriyāsu nimmitaṃ; Upetaṃ bhūmibhāgehi, vibhattaṃ bhāgaso mitaṃ.
腰鼓和铜鼓,舞蹈、歌唱都演奏得很动听;
天界的声响阵阵传出,悦耳动听,令人心生欢喜。
‘‘Āḷambarā mudiṅgā ca, naccagītā suvāditā; Dibbā saddā niccharanti, savanīyā manoramā.
我昔未曾如是知,如是可爱妙好音;
无论所见或所闻,我皆不曾如是识。
‘‘Nāhaṃ evaṃgataṃ jātu, evaṃsuruciraṃ pure; Saddaṃ samabhijānāmi, diṭṭhaṃ vā yadi vā sutaṃ.
摩得利啊,见到你让我心生欢喜;天车御者,我要问你:
这些人到底做了什么善事,才能投生到天界,在宫殿里享受快乐?
‘‘Vittī hi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ mātali devasārathi; Ime nu maccā kimakaṃsu sādhuṃ, ye modare saggapattā vimāne.
“天车御者摩得利被问,便如是答:
他清楚福业的果报,却讲给懂得的人听。
‘‘Tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi; Vipākaṃ puññakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.
凡此生界诸凡人,持戒之近事男;
于园林、水井、饮泉处,及渡口与津梁。
他们恭敬地侍奉那些已证阿拉汉、达到清凉境界的圣者。
‘‘Ye keci maccā idha jīvaloke, sīlavantā upāsakā; Ārāme udapāne ca, papā saṅkamanāni ca; Arahante sītibhūte, sakkaccaṃ paṭipādayuṃ.
袈裟、团食、资具与床座,
他们以清净明澈的心,把这些布施给了那些正直的人。
‘‘Cīvaraṃ piṇḍapātañca, paccayaṃ sayanāsanaṃ; Adaṃsu ujubhūtesu, vippasannena cetasā.
“十四日、十五日,以及半月的第八日;
神变半月,以及具足八支的。
‘‘Cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī; Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ.
“他们遵守布萨戒,始终守护戒律;
他们靠自制和分享,就在那座宫殿里享受快乐。”
‘‘Uposathaṃ upavasuṃ, sadā sīlesu saṃvutā; Saṃyamā saṃvibhāgā ca, te vimānasmi modare’’ti.
其中,“琉璃”指琉璃墙壁。“地面区域”指具备令人愉悦的地面区域。“āḷambara鼓和腰鼓”指这两种乐器在这里被敲响。“舞蹈、歌唱、善妙演奏”指各种不同的舞蹈、歌唱,以及其他各种乐器的善妙演奏,也都在这里进行。“如此达到”指达到了这样令人欢喜的状态。“无论哪些”这句话虽然没有限定具体是谁,但应当理解为:他们在迦叶佛时代是住在波罗奈的近事男,以团体结合的方式做了这些福德之事,才获得了那样的成就。“paṭipādayuṃ”指他们行持、施与,意思是他们将这些布施给了他们。“paccayaṃ”指病缘药。“adaṃsu”指他们以种种方式作了布施。其
Tattha veḷuriyāsūti veḷuriyabhittīsu. Bhūmibhāgehīti ramaṇīyehi bhūmibhāgehi upetaṃ. Āḷambarā mudiṅgā cāti ete dve ettha vajjanti. Naccagītā suvāditāti nānappakārāni naccāni ceva gītāni ca aparesampi tūriyānaṃ suvāditāni cettha pavattanti. Evaṃgatanti evaṃ manoramabhāvaṃ gataṃ. ‘‘Ye kecī’’ti idampi kāmaṃ aniyametvā vuttaṃ, te pana kassapabuddhakāle bārāṇasivāsino upāsakā hutvā gaṇabandhanena etāni puññāni katvā taṃ sampattiṃ pattāti veditabbā. Tattha paṭipādayunti paṭipādayiṃsu, tesaṃ adaṃsūti attho. Paccayanti gilānapaccayaṃ. Adaṃsūti evaṃ nānappakārakaṃ dānaṃ adaṃsūti.
他这样讲完那些人所造的业之后,又把车赶到前面,展示了另一座水晶宫殿。那座宫殿装饰着许多尖顶楼阁;四周环绕着一条河,河岸上是一片片天界的幼树园林,种种鲜花覆盖其上;河水清澈无垢,回响着各种鸟儿的鸣叫声;这里是一位有福德者的住处,他身边围绕着天女们。国王看到后,就问那个人造了什么业,那位天子便为他解说。
Itissa so tesaṃ katakammaṃ ācikkhitvā purato rathaṃ pesetvā aparampi phalikavimānaṃ dassesi. Taṃ anekakūṭāgārapaṭimaṇḍitaṃ, nānākusumasañchannadibbataruṇavanapaṭimaṇḍitatīrāya, vividhavihaṅgamaninnāditāya nimmalasalilāya nadiyā parikkhittaṃ , accharāgaṇaparivutassekassa puññavato nivāsabhūtaṃ. Taṃ disvā rājā tassa katakammaṃ pucchi, itaropissa byākāsi.
这座天宫光辉闪耀,是由水晶善巧化现而成的。
到处挤满了最漂亮的天女,还有精美的尖顶楼阁作装饰。
‘‘Pabhāsati midaṃ byamhaṃ, phalikāsu sunimmitaṃ; Nārīvaragaṇākiṇṇaṃ, kūṭāgāravarocitaṃ.
有饭食和饮料,也有舞蹈和歌唱这两样。
诸河周流环绕,种种花树具足。
‘‘Upetaṃ annapānehi, naccagītehi cūbhayaṃ; Najjo cānupariyāti, nānāpupphadumāyutā.
苏陀啊,见此天宫,欢欣便攫住了我;摩得利,天车之御者,我今问你:
此人曾修何等善业,得生天界,于天宫中享受快乐?
‘‘Vittī hi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ mātali devasārathi; Ayaṃ nu macco kiṃmakāsi sādhuṃ, yo modatī saggapatto vimāne.
“天车御者摩得利被问,便如是答:
他清楚福业的果报,也向不清楚的人讲明白。
‘‘Tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi; Vipākaṃ puññakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.
弥提罗城中,这位居士曾为施主,
施园林、水井、饮亭与桥梁。
他恭敬地供养了那些阿拉汉——已经清凉寂灭的人。
‘‘Mithilāyaṃ gahapati, esa dānapatī ahu; Ārāme udapāne ca, papā saṅkamanāni ca; Arahante sītibhūte, sakkaccaṃ paṭipādayi.
袈裟、团食、资具与床座,
他以清净的心,布施给正直的人。
‘‘Cīvaraṃ piṇḍapātañca, paccayaṃ sayanāsanaṃ; Adāsi ujubhūtesu, vippasannena cetasā.
“十四日、十五日,以及半月的第八日;
还有神变半月,具备八支。
‘‘Cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī; Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ.
“他受持布萨,恒常守护诸戒;
他因为克制和分享,在天宫里享受快乐。”
‘‘Uposathaṃ upavasī, sadā sīlesu saṃvuto; Saṃyamā saṃvibhāgā ca, so vimānasmi modatī’’ti.
在这里,“najjo”是语词倒置,意思是一条河环绕着那座天宫流过。“nānāpupphadumāyutā”是说那条河以种种花树为庄严。“Mithilāyaṃ”的意思是:大王,在迦叶佛的时代,弥提罗城里有一位居士施主。他做了这些建园植树等福德之事,因此获得了这样的成就。
Tattha najjoti vacanavipallāso, ekā nadī taṃ vimānaṃ parikkhipitvā gatāti attho. Nānāpupphadumāyutāti sā nadī nānāpupphehi dumehi āyutā. Mithilāyanti esa mahārāja, kassapabuddhakāle mithilanagare eko gahapati dānapati ahosi. So etāni ārāmaropanādīni puññāni katvā imaṃ sampattiṃ pattoti.
这样,先向他说明了他过去所造的业,然后把车驾到前面,又示现了另一座水晶天宫。那座天宫比前一座更加殊胜,遍布各种花果,还有一片新生的茂密树林。国王看到之后,就问那位拥有这般成就的天子过去造了什么业,另一位天子便回答了他。
Evamassa tena katakammaṃ ācikkhitvā purato rathaṃ pesetvā aparampi phalikavimānaṃ dassesi. Taṃ purimavimānato atirekāya nānāpupphaphalasañchannāya taruṇavanaghaṭāya samannāgataṃ. Taṃ disvā rājā tāya sampattiyā samannāgatassa devaputtassa katakammaṃ pucchi, itaropissa byākāsi.
这座宫殿在水晶上闪闪发光,是精心造出来的。
成群的美女挤满了那里,最精美的楼阁把它装饰得光彩夺目。
‘‘Pabhāsati midaṃ byamhaṃ, phalikāsu sunimmitaṃ; Nārīvaragaṇākiṇṇaṃ, kūṭāgāravarocitaṃ.
饮食丰足,歌舞俱全。
诸河周流环绕,种种花树具足。
‘‘Upetaṃ annapānehi, naccagītehi cūbhayaṃ; Najjo cānupariyāti, nānāpupphadumāyutā.
王处树、木苹果树、芒果树、娑罗树和阎浮树,
黑乌木树和毗亚拉树,还有许多常年结果的树木。
‘‘Rājāyatanā kapitthā ca, ambā sālā ca jambuyo; Tindukā ca piyālā ca, dumā niccaphalā bahū.
车御者啊,见到这景象,我确实心生欢喜。摩得利天车御者啊,我要问你:
“这位凡夫造作了何等善业,得生天界,于天宫中这般欢喜?”
‘‘Vittī hi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ mātali devasārathi; Ayaṃ nu macco kimakāsi sādhuṃ, yo modatī saggapatto vimāne.
“天车御者摩得利被问,便如是答:
他了知福业的异熟果报,向知者宣说。
‘‘Tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi; Vipākaṃ puññakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.
在弥提罗城,这位居士曾是一位施主。
他建了园林、水井、饮水处和桥梁。
他恭敬地供养了那些已证得清凉的阿拉汉。
‘‘Mithilāyaṃ gahapati, esa dānapatī ahu; Ārāme udapāne ca, papā saṅkamanāni ca; Arahante sītibhūte, sakkaccaṃ paṭipādayi.
袈裟、团食、资具与床座,
他以清净的心,向正直的人做了布施。
‘‘Cīvaraṃ piṇḍapātañca, paccayaṃ sayanāsanaṃ; Adāsi ujubhūtesu, vippasannena cetasā.
“十四日、十五日,以及半月的第八日;
以及具足八支的神变斋戒。
‘‘Cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī; Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ.
“他受持布萨戒,始终守护诸戒;
通过克制自己和乐于分享,他在天宫里享受快乐。”
‘‘Uposathaṃ upavasī, sadā sīlesu saṃvuto; Saṃyamā saṃvibhāgā ca, so vimānasmi modatī’’ti.
在这其中,“弥提罗”是指:大王,在迦叶佛的时代,毗提诃国的弥提罗城里有一位居士,是个施主。他做了这些功德之后,就得到了这样的福报。
Tattha mithilāyanti esa, mahārāja, kassapabuddhakāle videharaṭṭhe mithilanagare eko gahapati dānapati ahosi. So etāni puññāni katvā imaṃ sampattiṃ pattoti.
他这样把那位天子过去所造的业讲给他听之后,又让车向前驶去,展示了另一座和先前一样的琉璃天宫。接着,当被问到那个正在那里享受福报的天子造了什么业时,他就作了说明。
Evamassa tena katakammaṃ ācikkhitvā purato rathaṃ pesetvā purimasadisameva aparampi veḷuriyavimānaṃ dassetvā tattha sampattiṃ anubhavantassa devaputtassa katakammaṃ puṭṭho ācikkhi.
这座天宫光辉闪耀,是由琉璃化现而成的。
具备地面部分,按部分划分,已量度。
‘‘Pabhāsati midaṃ byamhaṃ, veḷuriyāsu nimmitaṃ; Upetaṃ bhūmibhāgehi, vibhattaṃ bhāgaso mitaṃ.
腰鼓和大鼓,舞蹈、歌唱都演奏得很动听;
天界的声响流淌而出,悦耳动听,令人心生欢喜。
‘‘Āḷambarā mudiṅgā ca, naccagītā suvāditā; Dibyā saddā niccharanti, savanīyā manoramā.
我过去从来没见过这样的事,也从来没见过这么可爱的东西。
我完全了知声音,无论是所见还是所闻。
‘‘Nāhaṃ evaṃgataṃ jātu, evaṃsuruciraṃ pure; Saddaṃ samabhijānāmi, diṭṭhaṃ vā yadi vā sutaṃ.
御者啊,见到你我确实心生欢喜;摩得利天车御者,我请问你:
“这位凡夫造作了何等善业,得生天界,于天宫中这般欢喜?”
‘‘Vittī hi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ mātali devasārathi; Ayaṃ nu macco kimakāsi sādhuṃ, yo modatī saggapatto vimāne.
“天车御者摩得利被问,便如是答:
他如实了知福业的异熟果报,并向不知者宣说。
‘‘Tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi; Vipākaṃ puññakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.
在波罗奈,居士啊,此人曾为施主;
施园林、施水井,施饮水处与桥梁。
对已证得清凉的阿拉汉,他恭敬地供养。
‘‘Bārāṇasiyaṃ gahapati, esa dānapatī ahu; Ārāme udapāne ca, papā saṅkamanāni ca; Arahante sītibhūte, sakkaccaṃ paṭipādayi.
袈裟、团食、资具与床座,
他以纯净无染的心,布施给了那些安住于正直的人。
‘‘Cīvaraṃ piṇḍapātañca, paccayaṃ sayanāsanaṃ; Adāsi ujubhūtesu, vippasannena cetasā.
“十四日、十五日,以及半月的第八日;
还有神变半月,以及具备八支的布萨。
‘‘Cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī; Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ.
“他守持布萨,始终在戒律上守护自己;
因为克制自己和乐于分享,他在天宫里享受快乐。”
‘‘Uposathaṃ upavasī, sadā sīlesu saṃvuto; Saṃyamā saṃvibhāgā ca, so vimānasmi modatī’’ti.
然后他让车走在前面,又展示了一座像初升太阳一样的金色天宫,当被问到住在那里面的天子的福报时,他就讲了出来。
Athassa purato rathaṃ pesetvā bālasūriyasannibhaṃ kanakavimānaṃ dassetvā tattha nivāsino devaputtassa sampattiṃ puṭṭho ācikkhi.
就像太阳刚升起时,又大又红;
这座宫殿就像那样,是用黄金造出来的。
‘‘Yathā udayamādicco, hoti lohitako mahā; Tathūpamaṃ idaṃ byamhaṃ, jātarūpassa nimmitaṃ.
摩得利天车御者啊,见到你,我确实心生喜悦;我请问你:
“这位凡夫造作了何等善业,得生天界,于天宫中这般欢喜?”
‘‘Vittī hi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ mātali devasārathi; Ayaṃ nu macco kimakāsi sādhuṃ, yo modatī saggapatto vimāne.
“天车御者摩得利被问,便如是答:
他知悉福业的果报,向知者宣说了。
‘‘Tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi; Vipākaṃ puññakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.
舍卫城中,居士,彼曾为如是施主;
园林、水井、施水亭及经行处,皆其所施。
他恭敬地供养了那些已证阿拉汉、已达清凉寂静的圣者。
‘‘Sāvatthiyaṃ gahapati, esa dānapatī ahu; Ārāme udapāne ca, papā saṅkamanāni ca; Arahante sītibhūte, sakkaccaṃ paṭipādayi.
袈裟、团食、资具与床座,
他以清净的心,布施给了那些正直的人。
‘‘Cīvaraṃ piṇḍapātañca, paccayaṃ sayanāsanaṃ; Adāsi ujubhūtesu, vippasannena cetasā.
“十四日、十五日,以及半月的第八日;
以及神变半月日,具足八支。
‘‘Cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī; Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ.
“他守持布萨戒,也始终在戒律上守护好自己;
能自我克制又乐于分享,他就会在天宫里享受快乐。”
‘‘Uposathaṃ upavasī, sadā sīlesu saṃvuto; Saṃyamā saṃvibhāgā ca, so vimānasmi modatī’’ti.
在这其中,“上升的太阳”指的是正在升起的太阳。在舍卫城:迦叶佛时代,舍卫城里有一位居士,是个施主。他做了这些福德之事,才得到了这样的福报。
Tattha udayamādiccoti uggacchanto ādicco. Sāvatthiyanti kassapabuddhakāle sāvatthinagare eko gahapati dānapati ahosi. So etāni puññāni katvā imaṃ sampattiṃ pattoti.
当他在讲说这八座天宫的时候,帝释天王对摩得利说:“摩得利,实在太慢了”,就又派了一位行动更迅捷的天子去。那位天子迅速赶去通报。那位天子听了这话,心想:“现在不能再耽搁了”,便同时在四方一下子示现出许多天宫。国王又问起那些正在那里享受福报的天子们过去造了什么业,他也一一作了说明。
Evaṃ tena imesaṃ aṭṭhannaṃ vimānānaṃ kathitakāle sakko devarājā ‘‘mātali, ativiya cirāyatī’’ti aparampi javanadevaputtaṃ pesesi. So vegena gantvā ārocesi. So tassa vacanaṃ sutvā ‘‘na sakkā idāni cirāyitu’’nti catūsu disāsu ekappahāreneva bahūni vimānāni dassesi. Raññā ca tattha sampattiṃ anubhavantānaṃ devaputtānaṃ katakammaṃ puṭṭho ācikkhi.
虚空中众多天宫,皆为黄金所化现;
光焰炽盛而辉耀,犹如闪电在浓密乌云之间。
‘‘Vehāyasāme bahukā, jātarūpassa nimmitā; Daddallamānā ābhenti, vijjuvabbhaghanantare.
喜悦确实找到我,御者啊,见到之后,我问你,摩得利,天车御者:
这些人到底做了什么善事,才得以享受喜悦、往生到天宫之中?
‘‘Vittī hi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ mātali devasārathi; Ime nu maccā kimakaṃsu sādhuṃ, ye modare saggapattā vimāne.
“天车御者摩得利被问,便如是答:
他知道了福业的果报,便向不知道的人宣说。
‘‘Tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi; Vipākaṃ puññakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.
“以善安立之信,于善宣说之正法;
在正自觉者的教法中,遵行了导师的话。
大王,你所看见的,就是那些地方。”
‘‘Saddhāya suniviṭṭhāya, saddhamme suppavedite; Akaṃsu satthu vacanaṃ, sammāsambuddhasāsane; Tesaṃ etāni ṭhānāni, yāni tvaṃ rāja passasī’’ti.
在这里,“空中这些”是指这些就停在天空当中。他说的是住在空中的天宫。“在闪电与浓云之间”是指在厚厚的雨云之间闪亮,就像闪电一样。“善安住”是因为沿着道而来,所以安住得很稳固。这段话的意思是——大王,这些人在过去导向解脱的迦叶佛教法中出家,持戒清净,修行沙门之法,悟得入流果之后,没能证成阿拉汉果,就从那里命终,转生在这些金殿天宫里。大王,你所见的这些地方,就是那些迦叶佛弟子的住处。
Tattha vehāyasāmeti vehāyasā ime ākāseyeva saṇṭhitā. Ākāsaṭṭhakavimānā imeti vadati. Vijjuvabbhaghanantareti ghanavalāhakantare jalamānā vijju viya. Suniviṭṭhāyāti maggena āgatattā suppatiṭṭhitāya. Idaṃ vuttaṃ hoti – mahārāja, ete pure niyyānike kassapabuddhasāsane pabbajitvā parisuddhasīlā samaṇadhammaṃ karontā sotāpattiphalaṃ sacchikatvā arahattaṃ nibbattetuṃ asakkontā tato cutā imesu kanakavimānesu uppannā. Etesaṃ kassapabuddhasāvakānaṃ tāni ṭhānāni, yāni tvaṃ, mahārāja, passasīti.
这样为他展示了空居天宫之后,为了鼓励他前往帝释天神那里,便说道:
Evamassa ākāsaṭṭhakavimānāni dassetvā sakkassa santikaṃ gamanatthāya ussāhaṃ karonto āha –
“大王,你已经知道恶业者的住处;
此外,你也已经知道了行善者的住处。
大王仙人,现在你就出发,到天王面前去吧。”
‘‘Viditāni te mahārāja, āvāsaṃ pāpakamminaṃ; Atho kalyāṇakammānaṃ, ṭhānāni viditāni te; Uyyāhi dāni rājīsi, devarājassa santike’’ti.
大王,在那里,“住处”是指:你最初见到地狱众生的住处时,就已经知道了造恶业者的去处;现在你见到停留在虚空中的宫殿,也就知道了造善业者的去处。现在,为了到天王面前亲眼看他的福报,出发去吧。
Tattha āvāsanti mahārāja, tayā paṭhamameva nerayikānaṃ āvāsaṃ disvā pāpakammānaṃ ṭhānāni viditāni, idāni pana ākāsaṭṭhakavimānāni passantena atho kalyāṇakammānaṃ ṭhānāni viditāni, idāni devarājassa santike sampattiṃ daṭṭhuṃ uyyāhi gacchāhīti.
说完这些话,他让车马先行,然后向国王展示了环绕须弥山而立的七座护卫山。国王看到这些山之后,导师为了说明摩得利曾被国王提问这件事,便说道:
Evañca pana vatvā purato rathaṃ pesetvā sineruṃ parivāretvā ṭhite satta paribhaṇḍapabbate dassesi. Te disvā raññā mātalissa puṭṭhabhāvaṃ āvikaronto satthā āha –
“Sahassayuttaṃ hayavāhiṃ”指由千匹良马牵引的车;“dibbayānamadhiṭṭhito”指已登上那天车。
正在行进的大王,看见了(“addā”:是看见了)沉入海中的群山(“sīdantare”:群山在海中沉没)。
看见之后,便问车夫:这些山叫什么名字?
‘‘Sahassayuttaṃ hayavāhiṃ, dibbayānamadhiṭṭhito; Yāyamāno mahārājā, addā sīdantare nage; Disvānāmantayī sūtaṃ, ime ke nāma pabbatā’’ti.
在这里,“hayavāhiṃ”指的是由马匹拉的车乘。“Dibbayānamadhiṭṭhito”是说站在天车之上。“addā”就是看见。“sīdantare”是指在沉没大海洋的中间。据说在那片大海洋里,水极其细微,哪怕只投进一片孔雀羽毛那么轻的东西,也浮不住,只会沉下去,所以它被称为“沉没大海洋”。这句话说的就是在那片海洋中间。“nage”指山。“ke nāma”是说:这些山叫什么名字?
Tattha hayavāhinti hayehi vāhiyamānaṃ. Dibbayānamadhiṭṭhitoti dibbayāne ṭhito hutvā. Addāti addasa. Sīdantareti sīdāmahāsamuddassa antare. Tasmiṃ kira mahāsamudde udakaṃ sukhumaṃ, morapiñchamattampi pakkhittaṃ patiṭṭhātuṃ na sakkoti sīdateva, tasmā so ‘‘sīdāmahāsamuddo’’ti vuccati. Tassa antare. Nageti pabbate. Ke nāmāti ke nāma nāmena ime pabbatāti.
尼弥王这样问后,摩得利天子回答说:
Evaṃ nimiraññā puṭṭho mātali devaputto āha –
“善见山、迦罗毗迦山、伊湿陀罗山、持轭山,
内明陀罗山、毗那多迦山、阿娑迦那山,都是雄伟的大山。
‘‘Sudassano karavīko, īsadharo yugandharo; Nemindharo vinatako, assakaṇṇo girī brahā.
“这些山从山间一处接一处地升起来,
大王,您所见的这些,就是四大王的住处。”
‘‘Ete sīdantare nagā, anupubbasamuggatā; Mahārājānamāvāsā, yāni tvaṃ rāja passasī’’ti.
大王,在这当中,“善见”是指:在所有这些山的最外围,有一座叫善见山。紧接着它的内侧,有一座叫迦罗毗迦山,比善见山更高。这两座山之间,隔着一片山间大海。迦罗毗迦山的内侧,有一座叫持轴山,比迦罗毗迦山更高。它们之间也隔着一片山间大海。持轴山的内侧,有一座叫持双山,比持轴山更高。它们之间也隔着一片山间大海。持双山的内侧,有一座叫尼民陀罗山,比持双山更高。它们之间也隔着一片山间大海。尼民陀罗山的内侧,有一座叫毗那多迦山,比尼民陀罗山更高。它们之间也隔着一片山间大海。毗那多迦山的内侧,有一座叫马耳山,比毗那多迦山更高。它们之间也隔着一片山间大海。这七座山在一片片山间大海中依次升起,像阶梯一样排列着。大王,您所看到的这些山,就是四大王的住处。
Tattha sudassanoti ayaṃ, mahārāja, etesaṃ sabbabāhiro sudassano pabbato nāma, tadanantare karavīko nāma, so sudassanato uccataro . Ubhinnampi pana tesaṃ antare ekopi sīdantaramahāsamuddo. Karavīkassa anantare īsadharo nāma, so karavīkato uccataro. Tesampi antare eko sīdantaramahāsamuddo. Īsadharassa anantare yugandharo nāma, so īsadharato uccataro. Tesampi antare eko sīdantaramahāsamuddo. Yugandharassa anantare nemindharo nāma, so yugandharato uccataro. Tesampi antare eko sīdantaramahāsamuddo. Nemindharassa anantare vinatako nāma, so nemindharato uccataro. Tesampi antare eko sīdantaramahāsamuddo. Vinatakassa anantare assakaṇṇo nāma, so vinatakato uccataro. Tesampi antare eko sīdantaramahāsamuddo. Anupubbasamuggatāti ete sīdantaramahāsamudde satta pabbatā anupaṭipāṭiyā samuggatā sopānasadisā hutvā ṭhitā. Yānīti ye tvaṃ, mahārāja, ime pabbate passasi, ete catuṇṇaṃ mahārājānaṃ āvāsāti.
这样,先给他展示了四大王天界,然后让车向前驶去,让他看见那尊环绕着三十三天宫殿彩峰门楼而立的帝释像。国王看到后便问,那人也为他作了解说。
Evamassa cātumahārājikadevalokaṃ dassetvā purato rathaṃ pesetvā tāvatiṃsabhavanassa cittakūṭadvārakoṭṭhakaṃ parivāretvā ṭhitā indapaṭimā dassesi. Taṃ disvā rājā pucchi, itaropissa byākāsi.
呈现出种种悦目的形色,绚烂多彩地闪耀着。
挤满了像帝释天神一样的人,又被像老虎一样严密守护着。
‘‘Anekarūpaṃ ruciraṃ, nānācitraṃ pakāsati; Ākiṇṇaṃ indasadisehi, byaggheheva surakkhitaṃ.
摩得利啊,天车御者,听我说:见到这景象之后,欢喜确实临于我身。我向你请教。
这扇门,人们管它叫什么?远远看去就让人心生欢喜。
‘‘Vittī hi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ mātali devasārathi; Imaṃ nu dvāraṃ kimabhaññamāhu, manoramaṃ dissati dūratova.
“天车御者摩得利被问,便如是答:
他清楚知道福业的果报,也为不知道的人讲说。
‘‘Tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi; Vipākaṃ puññakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.
人们所说的“杂色峰”,就是天王进入的地方;
它清楚地显现出善见山的入口。
‘‘‘Citrakūṭo’ti yaṃ āhu, devarājapavesanaṃ; Sudassanassa girino, dvārañhetaṃ pakāsati.
“种种妙形甚端严,五彩纷呈皆显耀;
众如帝释遍充满,犹如猛虎善守护。
大王,请从这里进入,踏上那片没有尘垢的土地。”
‘‘Anekarūpaṃ ruciraṃ, nānācitraṃ pakāsati; Ākiṇṇaṃ indasadisehi, byaggheheva surakkhitaṃ; Pavisetena rājīsi, arajaṃ bhūmimakkamā’’ti.
在这里,“种种形色”是指各种各样的种类。“种种彩绘”是指用各种宝物装饰得五彩缤纷。“显现”是说:这到底叫什么名字呢?“遍满”就是完全充满。“像被老虎守护一样善加守护”:就像被老虎或狮子守护的大森林那样,这里是被类似帝释的人善加守护。而那些帝释像为了守护而被安置的情况,应该按照《巢窟本生》(jā. 1.1.31)里所说的方法来理解。“他们称为什么?”是在问他们叫什么名字。“善见”是指美丽悦目的须弥山。“入口”是指为了进出而化现的。“入口”是指:这显现为立于须弥山顶、一万由旬的天宫的入口,也就是门楼显现出来。意思是“以这个入口进入”即通过此门进入天宫。“踏上无尘之地”:以天乘踏上无尘的、由黄金白银摩尼宝所成、遍满种种天花的天界大地。大王。
Tattha anekarūpanti anekajātikaṃ. Nānācitranti nānāratanacitraṃ. Pakāsatīti kiṃ nāma etaṃ paññāyati. Ākiṇṇanti samparipuṇṇaṃ. Byaggheheva surakkhitanti yathā nāma byagghehi vā sīhehi vā mahāvanaṃ, evaṃ indasadiseheva surakkhitaṃ. Tāsañca pana indapaṭimānaṃ ārakkhaṇatthāya ṭhapitabhāvo ekakanipāte kulāvakajātake (jā. 1.1.31) vuttanayena gahetabbo. Kiṃmabhaññamāhūti kinnāmaṃ vadanti. Pavesananti nikkhamanappavesanatthāya nimmitaṃ. Sudassanassāti sobhanadassanassa sinerugirino. Dvāraṃ hetanti etaṃ sinerumatthake patiṭṭhitassa dasasahassayojanikassa devanagarassa dvāraṃ pakāsati, dvārakoṭṭhako paññāyatīti attho. Pavisetenāti etena dvārena devanagaraṃ pavisa. Arajaṃ bhūmimakkamāti arajaṃ suvaṇṇarajatamaṇimayaṃ nānāpupphehi samākiṇṇaṃ dibbabhūmiṃ dibbayānena akkama, mahārājāti.
摩得利这样对国王说完之后,就把他带进了天城。因此有这样的说法:
Evañca pana vatvā mātali rājānaṃ devanagaraṃ pavesesi. Tena vuttaṃ –
“登上了千骏牵引的天车,
大王正行进时,望见了这座天众集会处。”
‘‘Sahassayuttaṃ hayavāhiṃ, dibbayānamadhiṭṭhito; Yāyamāno mahārājā, addā devasabhaṃ ida’’nti.